Менің сүйіктім әрі досым Джеффке арналады

Әрі оның ауызы сондай тәтті,
Иә, оның өзі түгелдей сымбатты!
Осыған ұқсайды сүйіктім, досым менің,
Уа, қала қыздары Иерусалимнің!

Таңдаулы әндер 5:16

1

ЭВРИКА!

Мен ерлер жайлы ештеңе білмеймін деген шешімге қалай келдім

Сіздің осы кітап арқылы не білгіңіз келетінін адамзаттың екінші жартысы біліп те үлгерді.

Біз күйеуіміз екеуміз бал айымызды Манхеттенде өткізіп жаттық, Нью-Йорктің барлық тұрғындары сияқты біз де оның көшелерімен қыдырғанды ұнататынбыз. Көп ұзамай мен әдеттен тыс бір нәрсені байқадым. Біз қол ұстасып жүрген кезде, Джефф басын жоғары көтеріңкіреп, жанарын басқа жаққа аударуға тырысады екен. Орталық саябақтағы конькимен жарысып жүргендерге қарап тұрғанда немесе жолдың ар жақ бетіне өту үшін бағдаршамның жасыл түсі жанғанын күтіп тұрғанда, ол жоғары жаққа қарап тұрады. Мен: «Мына үйлердің төбесінде қандай қызық нәрсе болуы мүмкін?» — деп таңырқап жүрдім.

Сөйтсем, ол нәрсе үйдің төбесінде емес екен.

Сүйіктіңіздің сөзі немесе қылығы сізді ыңғайсыз жағдайға қалдырып көрді ме? Сіз кетіп бара жатқан сүйіктіңіздің артынан қарап тұрып, өзіңізден: «Ол несіне сонша ашуланды екен?» деп сұрап көрдіңіз бе? Сіздің күйеуіңізге сонша көп жұмыс істемей-ақ қойсаңшы деген өтінішіңізге, оның бұлқан-талқан болғанын көріп таңырқадыңыз ба? Сізде сондай нәрселер болды ма? Ал менде болды.

Бірақ мыңнан астам еркектерге жүргізген жазбаша және ауызша сауалнамадан кейін, мен бүгін сізге мынаны нақты айта аламын: осы және басқа да сұрақтардың жауабын өз ерлеріміздің ішкі жан дүниелерінен іздеуіміз керек. Олар біздің өздерін түсінгенімізді қалайды, алайда біздің мұны қалай іске асыра алатынымызды олардың өздері де білмейді. Ал кейде олар біздің өздерін түсіне алмай жүргеніміз туралы білмейді де. Мен осы кітабымда ер-азаматтардан алған сауалнамаларымды келтіремін, сонда сіз олардың осы сұрақтарға берген жауаптарын еститін боласыз. Бірақ сүйкімді ханымдарым: сіздерді көптеген тосын сыйлар күтіп тұр!

БӘРІ ҚАЛАЙ БАСТАЛДЫ…

Менің осы байламға қалай келгенім туралы айтып беруіме мүмкіндік беріңіз. Бәрі менің «Оныншы көшенің оттары» атты екінші романыма материалдар жинауға кіріскен кезден басталды. Ондағы басты кейіпкерлердің бірі — құдайшыл адам, адал жар және мейірімді әке. Өз кейіпкерімнің ішкі жан дүниесін шындыққа сай етіп көрсете алуым үшін мен өз күйеуімнен және басқа да жақсы араласатын дос ер-азаматтардан олардың ақыл-саналарына сыналай енуге мүмкіндік жасап, не туралы ойлайтындарын білуіме көмектесулерін сұрадым. Маған ашылған дүниелерді ақылыма сидыра алуым үшін де аз уақыт кеткен жоқ.

Білесіз бе, менің романымның кейіпкерінің бір құпиясы бар: ол Мәсіхтің шәкірті, сүйікті жар және мейрімді әке бола тұра, үнемі басқа әйелдерге көз салып қояды да, өзінің сол қылығына іштей мүжіліп, үнемі күрес үстінде жүреді. Нәтижесінде оның өмірінің әр сағаты, тіпті әр минуты көпшілік мәдениеттің, ғаламтордың құпия тұзағындағы, көшеде жүрген жартылай жалаңаш, «мен мұндалайтын» қысқа етектілердің азғыруларымен тоқтаусыз арпалыста өтіп жатты.

Қысқасы бұл мен үшін жүздеген ер адамдармен жеке жүргізген әңгіме-сұхбаттарды саралап, олардың жазбаша пікірлерімен танысып, нағыз мамандар жүргізген сауалнама нәтижелерін талдау арқылы ашылған — үлкен жаңалық болды. Өйткені дәл осы мәліметтер менің кітабымның негізі болатын. Түскі ас кезінде жақын достарыммен сөйлессем, дүкен сөресінде таныс емес жандармен пікір алмастым, қауымда бір отбасының отағасымен жағдай сұрассам, ұшақтағы көрші орындыққа жайғасқан бойдақ студентпен әңгіме құрдым. Компания президентімен, қауым бағушыларымен, заңгерлермен, компьютер мамандарымен, менеджерлермен, «Costco» толайым сауда орталығындағы күзетшілермен және «Starbucks» корпорациясының кофеханасында жұмыс істейтін жігіттермен қарым-қатынас жасай жүріп сөйлестім. Тіпті опера театрының белгілі әншісімен де, сондай-ақ американдық футболдың Ұлттық құрамасының қорғаушысымен де пікір алмасқан кездерім болды. Бірақ барлық осы азаматтар арасынан ерекше ештеңе таппадым.

Эврика!

Барлық ерлер арасында таңғаларлық бір ұқсастық бар екен: ішкі жан дүние құрылысы олардың барлығында ортақ (егер солай айтуға болса), тіпті ұқсас. Олардың жүрек түкпірлерінде құпия болып жасырынып жатқан бәріне тән қорқыныш, сезім және тілектер бар.

Менің ерлер туралы қалыптасқан көзқарасым дұрыс емес екенін енді түсіндім және олардың дүниетанымдары жайлы білетінім үстірт қана болып шықты. Алайда менің ерлер туралы білімім тереңдеген сайын бәрі басқаша бола бастады. Мен өзімді сол сәтте кенеттен төбесінен жарық шам жанған мультфильм кейіпкеріне ұқсаттым.

Сонымен бірге, күйеуімнің менімен өз құпиясымен бөлісуді армандайтынын, бірақ соны қалай іске асырарын білмей жүргенін, естігенде таңғалдым. Мен сөйлескен ер-азаматтардың көпшілігі маған осыны білдірді. Солай бола тұра мен өз күйеуіммен қарым-қатынас барысында бұрынғыдай қателіктерге бой алдырам және оның тағы да қайталанатынына сенімім мол! Бұл білім маған оның қимыл-әрекеттерін дұрыс бағалай алуыма көмектесіп және ол күткен қолдауды көрсете алуыма мүмкіндік жасайды.

Осындай шамның сіздердің де төбелеріңізде жанғанын қалаймын.

Бұл неге сонша таңдандырады?

Шынын айтсам, мен өзімнің таңғалғаныма… таңдандым. Біз, әйел заты өз күйеулерімізді, ішкі жан дүниесі жайлы жеткілікті түрде көп білеміз деп ойлаймыз. Ерлер көзбен сүйетіні біздің бәрімізге белгілі жәйт, бірақ солай бола тұрса да… бұл не өзі?

Сөйтсек, бұл құбылыстың іс жүзіндегі мағынасын түсіну керек екен және терең бойлағанда ғана сізге жақсы жар, дос немесе ана болуыңызға көмектеседі. Бұл мәселені саралай отырып, ер адам көзбен сүйеді деген біздің бұлыңғыр түсінігіміз бен нақты білімнің айырмашылығын байқауға болады, олардың бүгін теледидардан женсіқұмарлық сыры бар жарнаманы көруі ертең оның бойында баяу іске қосылып жарылатын бомбаға айналуы ықтимал. Оның санасында болып жатқан нәрсе жайлы біздің бейшара түсінігіміз бен оның ішінде буырқанып жатқан нәрсе екеуінің арасында жер мен көктей айырмашылық бар, осыны нақты білгенде ғана сіз өз ер-азаматыңызға не қажет екенін жақсы түсініп, оны қолдай аласыз.

Зерттеулерімнің барысында менің таңданысым аз болмады. Ерлерден сұхбат алғанда, мынадай қорытынды жасадым, олардан жиі еститінім: «Енді әйелдер біледі ғой…олар енді бұл туралы бәрін де біледі». Оған мен шындықпен мойындай отырып: «Ал мен білген жоқпын» — дедім. Біз ер-азаматтарды қаншалықты түсіне алмайтынымызды мойындадым, ал біздің түсінбейтініміз олардың тіпті қаперіне де кіріп шықпайды. Осы өзара түсініспеушілік арамыздағы ұрыс-керіске әкеп соғады.

Жеті жаңалық

Сонымен осы кітапта айтылатын, біз бұрын білмеген, ерлердің жан жүниесі жайлы біздің үстірт білім дәрежесін олардың қолдану дәрежесіне аударып, жеті ашылымды қарастырайық

Ерлердің ішкі жан дүниесін барлық адамдардікі сияқты біртұтас дүние ретінде қарастырған жөн. Кіммен қарым-қатынас жасасаңыз да: мейлі ол күйеуіңіз, досыңыз немесе ұлыңыз болсын, оның ішкі жан дүниесінің бір бөлшегін екіншісінен бөліп қарап түсіне алмайсыз, өйткені ішкі жан дүниенің барлық бөлшектері бір-бірімен тығыз байланысты және бір-біріне тікелей тәуелді, тек солардың ішінен мен үшін маңызды немесе пайдалы дегендерін ғана қарастырайын деп отырмын.

Зерттеу туралы есеп

Мен ашқан жаңалықты, бірнеше жүздеген ер азаматтардан сауалнама алған сарапшылардың растағаны, маған үлкен жігер болды.

Ақпараттық базадан қажетті мәліметтер жинай алмағандықтан, маған сарапшылардың мына екі тобы көмекке келді: басшысы Чак Коуэн болып табылатын «Аналитик фокус» орталығы, ол бұрын Американдық статистика бюросының арнайы зерттеу бөлімнің жетекшісі болған, екіншісі «Декисион Аналист» қоғамдық пікірлерді зерттейтін мамандар тобы, басшысы Синди Форд. Сарапшылар аты-жөндерін сұрамай, кез келген адамды таңдау арқылы сауалнама жүргізді, олардың зерттеулері мұқият дайындалды және барлық ережелер сақталды. Төрт жүзге жуық 21 мен 75 жас аралығындағы ер-азаматтардан сауалнама алынды: олар қалай өмір сүріп жатыр, не туралы ойлайды, не сезінеді және қандай көмекке мұқтаж деген сияқты жиырмадан астам сұрақтарға жауап берді. Алынған жауаптардың есебінде мән берілген нәрсе ерлердің мінез-құлқы емес, олар неге солай істейді деген сұраққа жауап ретіндегі олардың ақыл-ойы мен сезімдері болды.

Бұл сауалнама зерттеу үшін қосымша материал бергендіктен, мен тағы да төрт жүз ер-азаматтан аты-жөндерін сұрамай, сұрақ-жауап өткізуге шешім шығардым — бұл жолы тек қауымға келушілер ғана болуы шарт еді, олар сарапшылар дайындаған және біраз жаңа сұрақтарға жауап беруі тиіс болды. Таңғаларлығы, жауап алынған екі топ арасындағы айырмашылық өте аз болып шықты.

Нәтижесінде менің зерттеулерім мамандар жүргізген сауалнамалар арқылы расталып шықты. Менімен әңгімелескен кезде, олардың айтқан пікірлерін басында қалжың әңгіме (анекдот) сияқты болып көрінгенімен кейін статистикалық мәліметтер арқылы расталған зерттеулердi нәтижесімен бірге осы кітапқа енгіздім. Мен қандай да бір ерекше, елден бөлек, басқаларға ұқсамайтын кездойсоқ маған кздесіп қалған ер адамдармен әңгіме өткізді екен деп ойлап қалмаңыз! (Мен психолог емес, аналитикпін және маған колледжде статистикадан дәріс берген профессор өз студентінің маман ретінде іскер болып шығатынына күдігі барын ілтипатпен айтқан еді, өйткені зерттеудің негізгі өзегін талдап шығуға толық бір семестр кететін, сондықтан да маман статистиктер менің қорытындымды растап шыққанда арқамнан ауыр жүк түскендей сезіндім).

Менімен әңгіме-дүкен құрған ер адамдардың бәрі де өте ақкөңіл адамдар болып шықты, олар өте құпия тақырыптардың өзін қысылмай, ашық айтып берді. Сонымен жігіттер мейлі кім болсаңыз да, сіздерге ризашылығымды білдіріп, рахмет айтамын.

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адамдар өздерін сыйлауды қажет етеді»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Ер адамдар өздерін сыйлауға лайықсыз сезінуден гөрі, сүйікті емес сезінуді артық көреді

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адамдар өздеріне сенімсіз»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Олар «бәрі бақылауда» деп басқаларды сендіргісі келгенімен өздеріне көбірек сенімсіз болады да, өздерін өтірікші сезініп, сонысы ашылып қалатындай қорқып жүреді

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адам табиғатында табыскер»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Сіздің табысыңыз отбасыңызды қамтамасыз етуге жеткілікті болса да, күйеуіңіз сізді барлық мұқтаждығыңызбен қамтамасыз еткісі келіп жүреді.

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адам жыныстық қатынастың көп болғанын қалайды»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Сіздің күйеуіңізге деген ынтықтығыңыз ол өзін өмірде бақытты сезінуіне көп ықпал етеді, сонымен қатар оның сенімді болып жүруіне де пайдасын тигізеді.

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адам көзбен сүйеді»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Тіпті бақытты некеде тұрған ер адамның өзі де басқа әйелдің бейнесін жасырын сақтап жүруге тырысады.

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адам романтикалық сезімдерден жұрдай»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Шын мәнінде ер-азаматтардың көбі романтик болып келеді (әйелдердің сезіміндей болмаса да), оларға романтикалық сәттер ұнайды, бірақ соны өзінің құра алатынына күдікпен қарайды.

Біздің үстірт біліміміз

«Ер адамдар сырт бейнесіне немқұрайды қарайды»

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Сізге топ-модель болу шарт емес, алайда сіздің күйеуіңіз өзіңіздің сырт бейнеңізге мән бергеніңізді қалайды және сізге соған көмектесу үшін қаражатын аямайды, сонымен қатар өзіне келетін ыңғайсыздыққа да төзіммен қарайды.

ОСЫ КІТАПТЫ ОҚУДЫ БАСТАМАС БҰРЫН

Сіз келесі бетті ашуға шыдамсызданып отырған боларсыз, алайда алдымен ерлердің ішкі жан дүниесіне мән беріңізші, ал мен сізге мыналарды ескерткім келеді:

● Біріншіден, егер сіз бұл кітаптан өз күйеуіңіздің дөрекі, икемсіз екеніне дәлел іздегіңіз келсе, оны таба алмайсыз. Маған өз жүректерін ашқан ер-азаматтарды өз басым қатты сыйлаймын, сол жүрек түкпіріне көз салған көпшілік әйелдер де арамыздағы тамаша айырмашылықты түсініп, бағалай алады деген сенімдемін.

● Екіншіден, әйел заты мен ер-азамат арасындағы айырмашылықтарды әдеттегі сараптау арқылы да таппайсыз; өйткені мен сіздің күйеуіңіз сізге қалай қарауы керек деген тақырыпта әңгіме өткізбеймін. Әрине біздің, әйелдердің өз қалауларымыз бар, және осы кітапта қарастырылатын сұрақтардың көбі тікелей өзімізге қатысты болады, солай болса да тақырыптың негізгі өзегі ерлердің ішкі жан дүниесі болып табылады. Тағы бір нәрсе, кітап көлемінің шектеулілігіне байланысты, біздің ер-азаматтарға деген көзқарасымызға мән беріледі, (керісіншесі емес, сол себептен зерттеу барысында «қызтекелер» тақырыбы қозғалған жоқ).

● Үшіншіден, әр ереженің өз шекарасы барын ұмытпағанымыз жөн. Мен «ер адамдардың көпшілігі» дегенде, олардың бәрі емес, тек көпшілік екенін меңзеймін. Әңгімемді қажеттілікке сай ойластырамын. Мамандардың сауалнама өткізу мақсаты, одан шығатын нәтиже емес, ненің ережеге сәйкес екенін анықтау еді.

● Төртіншіден, ер адамдардың ішкі жан дүниелерінің ерекшеліктерін зерттеймін, алайда олардың тәртіптерін бағаламаймын. Және де осы кітаптың мөлшері нақты бір сұрақты тәптіштеп қарастырмайды: сондықтан сіз мына электронды www.4-womenonly.com мекен-жайы арқылы, осы сұрақтарға жауап алып және басқа да материалдармен таныса аласыз.

● Бесіншіден, ер адамдардың ішкі жан дүниелері туралы келтірген менің кейбір қорытындыларым сізге ұнамай қалуы жөнінде де ескерткім келеді, өйткені ол сіздің ер адамдарды өз өміріңіздегі рөлі мен жалпы өзіңізге байланысты қалай бағалайтыныңызға байланысты нәрсе ғой. Иә, еркектердің кейбір сөздері туралы үндемей қалғым келгенімен, мен оларды түсінемін: олар маған әдетте өз әйелдеріне немесе дос қыздарына айтқысы келмейтін нәрселерін айтады. Сондықтан олардың осы мойындағандарын кітапқа кіргіздім. Бірақ, түсінуге тырысыңыздаршы, бұл айтылғандар бізге тек жанамалай ғана тиеді ғой — ал ол бізге ер адамдардың ішкі жан дүниесін ашады. Одан да біз осы жағдайға қуануымыз керек емес пе: өйткені сіз оны ер адам боп жаратылғандықтан сүйесіз ғой.

● Міне, енді ең соңғысы әрi маңыздысы: бұл кітап сіз үшін тек құпияларды қызықтап қарайтын дүние болып қана қоймас деп үміттенемін. Біз өз ерлерімізді жақсы түсінген сайын, біз үшін оларды қолдау және олар қалағандай сүю жеңілірек болмақ. Басқа сөзбен айтқанда, мен ашқан жаңалық біздің өзгеруімізге және бұдан да жақсырақ болуымызға көмегі тисе екен.

Сонымен, ары қарай оқи отырып, менімен бірге ерлердің ішкі жан дүниесіне сапарға аттаныңыз.

2

СІЗДІҢ ТЕК СҮЙІСПЕНШІЛІГІҢІЗ ҒАНА ЖЕТКІЛІКСІЗ

Оған сіздің махаббатыңыздан гөрі, сыйлағаныңыз неге маңыздырақ?

Еркектердің өздерін құрметке лайықсыз адам ретінде сезінгеннен гөрі, ұнамсыз адам ретінде сезінумен келісетіндері анық.

Колледжді бітіргеннен кейін бір жыл немесе екі жылдан кейін мен зерттеумен айналыса бастадым, осы нәрсе менің ер адамдардың психологиясын түсінуіме ықпал етті. Менің қарым-қатынас атты зерттеу нысанам бір топ жас жігіттер мен жігіт ағаларын қызықтыра бастады.

Бірінші жиналыста-ақ жүргізуші ерлердің бір жаққа, ал әйелдердің екінші жаққа жиналуын өтінді.

— Мен сіздерден екі дұрыс емес боп көрінетін нәрсеге таңдау жасауларыңызды өтінейін деп отырмын — деді жүргізуші. — Қайсысын таңдар едіңіз: осы әлемде өзіңізді ешкім сүймейтін және жалғыз қалғаныңызды сезіну ме, әлде басқа адамдар тарапынан сізге мән бермейтінін, тіпті елемейтінін сезіну ме?

Сонда мен былай деп ойланғаным есімде: «Бұл қандай қызық таңдау! Қалай ешкім сүймейтіндей боп сезінуге болады?»

Содан кейін жүргізуші ер-азаматтар отырған секторға бұрылып, олардан былай сұрады:

Қане қайсыларыңыз махаббатсыз, жалғыздықта өмір сүргенді қалар едіңіз?

Жауап ретінде көтерілген қолдар орман сияқты болды. Оны көрген әйелдер іштерін тартқан дауыстары қатты шығып таңғалысты.

Жүргізушінің, ерлерден өзін сыйламағанды таңдағандар бар ма деп қойған сұрағына бір азғана қолдар ғана бой көрсетті, сонда біз әйелдер тағы да таңырқадық та қалдық.

Содан кейін әйелдердің махаббатты жоғалтқаннан гөрі, сыйластықты жоғалтуға дайын екенін көрген, ер-азаматтар ауыздарын ашып, таң қалды.

БҰЛ НЕ ДЕГЕН СӨЗ?

Біздер, әйел заты үшін бұл таңғаларлық жағдай болса да, ер-азаматтар өздерін сыйлау мен қолдауға сондай мұқтаж — әсіресе сүйікті жарлары тарапынан — сондықтан да олар түкке тұрғысыз болып, ескерілмей қалғаннан гөрі, махаббатсыз жалғыз қалғанды артық санайды. Жүргізілген зерттеу қорытындысына сәйкес, жауап берген төрт ер адамның үшеуі дәл осылай жауап берді. Мына мәліметке назар салыңызшы:

Ойланып көріңіз, мына екі дұрыс емес боп көрінетін нәрсенің қайсысын таңдар едіңіз: осы әлемде өзіңізді ешкім сүймейтіндей болып жалғыз қалғаныңызды сезіну ме, әлде басқа адамдар тарапынан сізге мән бермейтінін тіпті елемейтінін сезіну ме?

Махаббатсыз жалғыздық 74%

Айналаңа қадірің жоқ, ешкім елемейтін 26%

Бұл сұрақтарды алғаш рет анонимді сауалнамаға салып ұсыныс жасағанымда, мені таңғалдырған нәрсе, қадірсіз болу мен махаббатсыз болуды таңдау барысында көптеген ер адамдарға біршама қиындық туғызғанын байқадым, содан кейін барып себебін түсіндім: ер адамдар бұл екеуін бірдей деп ұққан екен. Біздің сарапшымыз Чак Коуэн, бұл туралы ескерткен еді, бірақ мен басында таңырқап: «Қалай сонда? Бұл екеуі жер мен көктей нәрселер ғой» — дегенмін. Кейін менің бір оқырманым маған осы сұрақтарды бейтаныс он еркекке қоюды ұсынды, артынан нәтижесіне қосып жалғыз ауыз пікірін қоса жіберіпті: «Көптеген жігіттерді бұл сұрақ ыңғайсыздыққа түсірді (ол жоғарыда келтірілген). Олар екі түрлі жауаптың айырмашылығын таппай отыр».

Артынан санамда жай отындай тіліп өткен нәрсе: «Егер еркек өзін қадірсіз сезінсе, онда ол өзін сүйікті емеспін деп ойлайды». Бұдан мынадай қорытынды жасауға болады: егер сіз өз азаматыңызды оның қалауындай сүйгіңіз келсе, онда алдымен оның сіз тарапынан сыйластықты байқауына күш салуыңыз керек.

Бір таңғаларлық нәрсе, біз өз күйеулерімізді сыйлаймыз, бірақ істеріміз бен сөздеріміз керісінше жағын көрсетіп жатқанын байқамай да қаламыз! Сүйіктіміз бізбен әңгімелесіп отырғанда дөрекілікке жол берсе: «Сонша не айтып қойдым» — деп таң қаламыз. Көз алдыңызға елестетіп көріңіз, сондай жағдайдың үстіне, оның не сезінiп отырғанын түсіндіруін сұрасаңыз (мысалы, көңіл күйің неге төмен) — онда жағдай өте қауіпті әрi нәтижесіз болады.

Сыйламаудың барометрі

Өзіміздің сыйлау шекарамыздың бітіп, одан аттап бара жатқанымызды қалай білуге болады? Бақытымызға орай, ондай сенімді барометр бар. Ол — ашу.

Біз бұл тақырыпқа ауыспай тұрып, сізге бір сұрақ қоюға рұқсат етіңіз: өз күйеуіңізбен ұрсысып тұрған жағдайда көз жасқа ерік беруге толық негіз бар деп санайсыз ба? Көпшілігіміз иә деп жауап беретін шығармыз. Енді мынаған жауап беріңізші: осындай жағдайда сіздің күйеуіңізге қатты ашуланатындай негізіңіз бар ма? Көпшілігіміз бұл сұраққа жауап беруге қиналамыз, өйткені күйеуіміздің ондай болуы мүмкін емес деп санаймын, әрі күйеуімізден ұстамды ерді көргіміз келеді.

Солай болса да «Сүйіспеншілік пен сыйластық» елшілігінің жетекшісі доктор Эмерсон Эггерихс мүлде басқа түсінік береді: «Ұрыс барысындағы әйелдің көз жасы — оның өзін сүймейді деген сезім белгісі, ал ашу — өзін қадірсіз сезінген ердің әдеттегі әрекеті».

Ұрыстың шарықтау шегінде тұрған ер адам өз сезімінің шынайы бейнесін көрсете алмайды, себебі сондай сәтте оның: «Мені сыйламайсың» — деп айтуы екіталай дүние. Егер сіздің сөзіңіз немесе әрекетіңіз оның ашуын тудырған болса, ал сіз оның себебін біле алмай дал боп тұрсаңыз, онда есіңізге сақтаңыз: ол сол кезде сіз тарапынан сыйластықты көре алмай, өзін қор сезініп, іштей қатты қиналып кетті.

Бұған дәлел ретінде сауалнамамызға қайта оралайық. 80 пайыздан астам ер-азаматтар — бесеудің төртеуі — ұрыс кезінде өзіне деген сыйластықты байқамағанын көрсеткен. Ал біз, әйелдер ондай жағдайда: «Ол мені сүймейді!» — деп тіксінеміз.

Бақытты отбасының өзінде сөзге келіспей қалатын жағдай болады. Əйеліммен немесе дос қызыммен сондай келіспеудің шарықтау шегінде мендегі сезім… (екі жауаптың біреуін таңдаңыз)

Менің әйелім немесе дос қызым мені мүлде сыйламайды 81%

Менің әйелім немесе дос қызым мені мүлде сүймейді 19%

«Шартсыз сыйлау»

Сіздің күйеуіңіз соған ешқандай негіз болмаса да, сізді шартсыз сүюі тиіс емес пе, дәл сол сияқты ер адам да сол кезде сіздің талабыңызға сәйкес болсын, болмасын өзін сыйлап тұрғанды қалайды.

«Біздің мәдениетіміз махаббат идеясында «тұсалып» қалған — дейді доктор Эггерихс — «Битлздің» бір әнінде айтылатындай, «саған қажет жалғыз нәрсе — махаббат». Сөйтіп, махаббат шартсыз, ал сыйлауға лайықты болу керек деп бізді әбден үйретіп тастаған. Алайда ер-азаматтар шартсыз сыйлауға мұқтаж, өйткені олар қандай қылықтары болмасын, өздерін қадір тұтып, сыйлағанды ұнатады».

Байқадыңыз ба, Киелі кітаптың некеге қатысты маңызды аяттарында — Ефестіктерге арналған хаттың бесінші тарауында — әйелі күйеуін сүюге және күйеуі әйелін сыйлауға міндетті деп жазылмаған (өйткені біздер өз табиғатымызға қарай алғымыз келетін нәрсені беретін болғанымыз үшін болса керек). Оның орнына әйелі күйеуіне мойынсұнсын, ал күйеуі әйелін сүйсін деп айтылған ғой [1]. Көп жағдайда әйелдер болып жатқан нәрселерді бақылауында ұстағысы келсе, күйеулері оны өзін сыйламағандық деп қабылдайды (шын мәнінде солай болатынын мойындауымыз керек). Отбасылық өмірде басқаның қалауын өз қалауыңнан жоғары қоя білуді үйрену қажет (оған да бұл талап қойылатынын ұмытпау керек). Сіздің күйеуіңіздің білуге тиісті маңызды нәрсесі — сіздің оған сенім артып, оны қатты сыйлайтыныңыз.

Бұл таңдау сұрағы!

Сонымен, сыйлайтыныңды көрсете білу — бұл таңдау сұрағы. Бұл таңдауды біз Құдайды қастерлегендіктен және күйеуімізді сүйгендіктен жасаймыз.

Біздің күйеулеріміз, сондай сезім мүлдем болмай тұрған кездің өзінде де, таңдау жасап, бізге деген өз сүйіспеншілігін көрсете білсе, біз де таңдау жасай алып, оларды қалай сыйлайтынымызды көрсете білуіміз керек. Байқадыңыз ба, Ефестіктерге арналған хаттағы түпнұсқада грек тілінде келтірілген phobeo, деген сөз, «сыйлау» деп аударылған [2], ол құрметтеу, мойынсұну дегенді білдіреді. Онда жай сыйласу туралы емес, құрмет тұтатын көзқарас жайлы айтылып тұр. Біз өз күйеулерімізді қадір тұтып, бағалай білуге тиіспіз [3]!

Оны сыйлайтыныңызды көрсете біліңіз

Сіз сенбеуіңіз мүмкін, алайда көптеген еркектер өздерінің сүйікті әйелдерінің көрсетпей сыйлайтынын және өздерін пір тұтатынын, бірақ соларын ашық көрсеткісі келмейтінін айтқан. Менің күйеуім маған: «Сенің мені құрмет тұтып, сыйлайтыныңды ішім сезеді, бірақ соны білу маған, еркекке, қандай маңызды екенін түсінбейтінің мені ренжітеді» — деп мойындағаны бар.

Оларды сыйлай тұра, оны көрсетпей жүргеніміз, олардың бізді сүйе тұра өз махаббат сезімін сыртқа білдірмей жүргенімен парапар! Осыған қатысты бір қисынсыз әзіл бар: «Мен неге әйеліме сүйемін деп айтуым керек? — деп таң қалады екен бір әпенді. — Оған оны мен үйленген күні айтып едім ғой!» Өз күйеуінің сүйіспеншілігін сезінбеген әйел нашар күйге түседі; сол сияқты еркек те өз әйелінің сый-құрметін сезінбегенде жаман болып жүреді. Бұл даусыз дүние!

Солай болса да ер-азамат әйелінің сый-құрметін, өзінің сүйіспеншілігін көрсетіп жүргендей ғана көрсеткенін қаламайды. Көптеген әйелдер үшін күйеуінің «Сені сүйемін» деген сөзі жетіп жатыр. Алайда менің әңгіме барысында байқағаным, ерлер үшін ондай нәрсе жетпейді екен, мысалы: «Қымбаттым, мен сені сыйлаймын» — деу келмейді екен. Оның естігісі келетіні: «Қымбаттым, мен сені сондай мақтан тұтам», немесе «Мен саған нық сенемін». Ал шын мәнінде сый көрсету, ол осы сияқты сөздерді айтумен шектелмейді.

Сонда біз не істеуіміз керек? Бұл жағдайға байланысты ерлердің жауаптарынан түсінгенім, олардың өмірлерін маңызды төрт топқа бөліп қарауға болады.

Біріншіден, оның пікірін тыңдау керек

Бұл бөлімге ерлер өте қызғанышпен келеді. Ер адамға өз әйелінің оны білгір, парасатты және оның пікіріне сай барлық нәрсе үшін шешім шығара алатыны үшін сыйлайтынын көруі маңызды. Ешбір ер-азамат өзінің қасынан тілі жоқ әдемі бөлме гүлін көргісі келмейді (мен де ондайды қаламас едім!), бірақ көптеген ер-азаматтар өз білгірлігін күдік аясында қалдыртып және қабылдаған шешіміне дау айтқанды қаламайды. Қалай болғанда да біздің либералды заманымызда бұл қиын (және күрделі) нәрсе, алайда бізге кей кезде болсын олардың пікірлерін тыңдау қажет дүние.

Маған Джеффты сыйлайтынымды көрсету оңай — мысалы, мен оны қатты сыйлайтынымды көрсету үшін қандай да бір нақты сұрақ жөнінде оның пікірін сұраймын. Бірақ кейде менің оны сыйлай алмай қалатынымды жасыру мүмкін болмай қалады! Бір нәрсені бақылауымда ұстағым келсе немесе менікінің дұрыс екенін дәлелдегім келген кезде, Джеффтің пікірін тыңдау үшін өте көп күш пен шыдамдылық қажет болады. Кейде тіпті жолымдағының бәрін (күйеуіммен қоса) сыпырып тастап, өз пікірімнің құқын қорғауға дайын болатын кезім де бар.

Кейбір ер адамдардың маған былай дегендері бар, өз үйімдегі жақындарымнан басқалардың бәрі де барлық жерде менің пікіріммен санасады. Басқалар былай дейді: өз әйелімнен гөрі әріптестерім маған көбірек сенім артады. Одан да сорақысы сол, қызметтес әріптестері нені қалай істеу керектігі туралы нұсқау бермейді, ал үйдегі өз әйелі баласындай бұйырып отырғысы келеді.

Ауыр болса да мынаны мойындауым керек, ерлі-зайыптылық өміріміздің алғашқы жылдарында осындай қателіктерге жиі бой алдыратынмын. Алайда маған Джефф осындай жағдайда өзін қандай қолайсыз сезінетінін айтқаннан кейін, мен күйеуіме бұйрық беретін әдетімді тастадым. Еркектерден сауалнама алу барысында олардың көбі әйелдерінің өздеріне көбірек сенім артатынын және шешім шығара алатын қабілетті екенін білдірсе деген ниеттерін көрсетті, өйткені олар «Мен соншалықты ақымақ емеспін» дегенді растағысы келеді.

Екіншіден, оның қабілеттілігіне сенім арту

Сұрақ жүргізу барысында басқа бір мәселе шықты. Сөйтсек, ер адам тек барлық нәрсені өз бетінше бітіру ғана емес, сонымен бірге орындау барысында қажеттілікті қатты сезінуді де қажет етеді екен. Осыған қол жеткізген шақта, өздерін жеңімпаз әрі нағыз ер-азамат деген атқа лайықты сезінеді. Мысалы, оның сағаттап жаңа DVD-плейерді құрастырып отырғаны бізге қызық көрінер. Сол кезде біз көмектессек деген ниет білдірсек, олардың біздің бұл ниетімізге не дейтінін білесіз бе? Біздің дәл сол ниетімізді өздеріне сенім артпау деп қабылдайды екен. (Осындай қарым-қатынастан кейін адамзат мың жыл бұрын қалай құрып кетпеген деп таңғаласың).

Әрине біздің араласуымыз үнемі реніш тудыра бермейді. Кейде біздің ерлеріміздің шынымен де лайықты бір нәрсеге ақылы жететініне күдікпен қараймыз. Сауалнамаға қатысушы бір жігіттің әйеліме былай дегім келеді деп мойындағаны бар: «Тіршілікке қатысты сұрақтар жөнінде маған сенім артуыңа болады. Менің іс жүзіндегі тәжірибем жеткілікті, мысалы бір нәрсені жасау, қайта салу, жөндеу және т.с.с. сондықтан бір нәрсені өзің шешіп және менің білмеуім мүмкін деп ойлағандықтан ғана өзің істеуге әрекеттенбей-ақ қойшы».

«Қымбаттым, өтінемін, тоқташы және сұрашы!…»

Бұрынғы бір әзілдің аздаған шындығы бар сияқты, онда ер адамдар қажетті жерге қалай жетуге болады деп сұрау үшін тоқтап жатпайды делінген: өйткені олар баратын жеріне өз ақылымен жеткенді ұнатады. Олар ескі картаның және өз ақылының көмегімен бетонды нудан шыққан кезде өздерін жеңімпаз санайды. Оларда өздерін сыйлайтын сезім пайда болады, олар жандана түседі, қуанады және жаңа қуат ала бастайды.

Осыны есіңе сақтай отырып, өзіңді күйеуіңнің орнына қойып мына сөздерді естіп көріңізші: «Қымбаттым, өтінемін, тоқташы қалай баратынын сұрап алшы!» ол Эвересті бағындырғысы келіп тұр, ал сіз оның шамасы жетпейтінін айтып тұрсыз. Есіңізде болсын, ер адамға жақын адамының сенімі өте маңызды! Сіз кездойсоқ біреуден жол сұрашы деп өтінуіңіз арқылы, оның қиын жағдайдан өз бетінше жол тауып шыға алатынына күдік келтіріп тұрғаныңызды білдіресіз.

Егер сіз екеуіміздің арамызда ұқсастық болса, онда сіз өзіңізге былай дейсіз: «Мен оған сенбей тұрмын ба! Ол мына шытырман көшелерден қалай жол тауып алады?»

Солай емес пе? Сіз оған сенім артуға дайынсыз ба әлде жоқ па? Мұны риторикалық сұрақ деп санауға болады. Бізге маңызды осы тақырып төңірегінде он шақты ер адамдармен әңгіме өткізгенімде, олар бірауыздан: ер адам өз бетінше әрекет етуге мүмкіндік беру керек деді! Менің бір сұхбаттасушым былай деген еді: «Мен ақымаққа ұқсаймын ба? Егер мен шешімін табуға сенімсіз болсам, онда несіне оны іздеп әуреге түсемін?»

Басқа бір ер адам өз әйеліне былай дегісі келетінін айтты: «Сен дұрыс айтасың. Мен шынында да қайда баратынымды білмейтін шығармын. Бар құпия осында жатыр ғой. Бұл менің өз бетімше іздеп көруіме үлкен мүмкіндік береді. Мен сондай ақымақ емес шығармын: менің алдымда сағат тұр, сондықтан не кешігетінімізді не кешікпейтінімізді де жақсы білемін».

Ұсақ-түйектен үлкен нәрсе құралады

Өз күйеуімізге сенім артамыз деген шешімімізге олар соншалықты маңызды деп қарайтыны туралы ойлана бермейміз. Олар үшін осының қаншалықты маңызды екенін білмейміз. Ұсақ-түйектер болсын оған сенім артамын деген шешім шығаруымыз арқылы, олардың жалпы азаматтығына сенім артатынымыз туралы ойланбаймыз да.

Мысалы ер адам былай ойлайды: «Егер әйелім маған ұсақ-түйектерді сеніп тапсыра алмаса, менің жол таба алатыныма күдіктенсе, онда ол маңызды үлкен бір міндетті қалай сеніп тапсырар екен — соған сенімі жете ме, мысалы мен қамқор күйеу немесе жақсы әке бола алатыны ма? Егер ол мені осындай ұсақ-түйектерге қатысты сыйлай алмаса, онда ол мені мүлде сыйламайды деген сөз».

Келесі жолы күйеуіңіз өз бетінше жол табуға жанталасып келе жатқанда, былай ойлаңыз, сізге қайсысы маңызды: кешке уақытында жету ме, әлде оған сенім артатыныңызды сездіру ме. Бұл салыстыруға келмейтін нәрселер.

Оны үйретпеңіз

«Табиғат сыйы» («The Natural») атты фильмде әйелдің ер адамға деген сый-құрметін анық көрсететін жері бар. Бұл кинода Роберт Редфорд дарынды бейсболист рөлін сомдайды, ол онда белгісіз себептермен дос қызын тастап, бірнеше жылға жоқ болып кетеді. Ол қайтадан пайда болғанда, бірден жоғары лигаға шығады. Жанкүйерлер арасында керемет жетістіктерге қол жеткізеді, алайда қатты жарақат алып, құлаған кезінде өз-өзіне күдіктене бастайды. Фильмнің шарықтау шегінде оның бұрынғы сүйіктісі трибунадан оны бақылап отырады: көрермендердің күйінген дауыстарын еселей отырып, ол допты қайта-қайта аутқа жіберіп алады. Көңілі құлазыған Рэдфорд батырымыз соңғы соққы беруге дайындалып тұрғанда, күтпеген жерден трибунада отырған бұрынғы сүйіктісі орнынан тұрады. Қандай да бір белгісіз түйсік арқылы ол оның осында екенін сезіп, өз-өзіне келе бастайды. Ол дәл және жойқын соққы береді, сонда оның қуаты қайта оралып, ойынды жалғастырғысы келетін сезім пайда болады.

Осы көріністің өзіне несімен ұнайтынын бір ер адам былай түсіндірді: «Ол қыз орнынан тұрып оны қолдайтынын көрсетті. Оған битаны қалай ұстау керектігін үйрету үшін трибунадан түскен жоқ. Тек оны қолдап, орнынан тұру арқылы оған өз ісін аяқтап шыға алатынына сенім білдірді».

Келесі бір ер адам былай сараптама жасап берді: «Ол қыз орнынан тұру арқылы былай деді: «Осыны істеп шығатыныңа мен сенемін». Дәл осындай сенім сүйікті еріңе қажет, әсіресе өз өмірінің маңызды бір қадам жасауға шешім шығара алмай дағдарып тұрған кезінде, дәл және сондай жойқын соққы бере алуы үшін ол өте маңызды».

Бірақ біз, әйелдер былай деп қарсыласуға дайынбыз: «Оған битаны қалай ұстау керектігін неге маған үйретпеске? Біз серіктеспіз ғой! Егер соны қалай істеу керектігін оған қарағанда мен жақсы білсем ше?»

Әрине сіз оны үйрете аласыз. Біздің көпшілігіміз өмірдің әр саласында өз күйеулерімізге ақыл-кеңес беруге дайынбыз. Бірақ жауапкершілік үнемі ер адам мойнында болатынын да естен шығармауымыз қажет, сондықтан өз битасын қалай қолдануы керектігін тек ол өзі шешкені жөн. Дұрыс ақыл ешқашан кедергі жасамайтыны анық, алайда біздің жиі беретін ақылдарымыз үйрету сабағына ауысып кетеді де, ол оны білмей жатыр деп, битаны қалай ұстауды немесе оны қалай қолдануды көрсете бастаймыз.

Сол ер адам үшін орныңыздан тұрғыңыз келмесе ше? Ол соның алдында сізді қатты ренжіткен болса және сондықтан да оның қатесін түзетуге көмектескіңіз келмесе ше? Бұндай жағдайды бір ер адам былай түсіндіруге тырысты: «Фильмнің бұл үзіндісінде, әйел заты ер адамды қалай сыйлайтынын және сенім артатынын көрсетуге нық шешім шығарғанда, тіпті ол соған лайық болмаған күнде де қандай нәтиже шығатыны айқын және ашық көрсетілген. Осындай шешім шығарған әйел өз басын қадірлемейтін жанға ұқсауы мүмкін, бірақ шын мәнінде оның осы шешімі олардың екеуін де жаңа биікке шығарып тұр».

Үшіншіден, оны сыйлап сөйлесу керек

Біз, әйелдер, өз ер-азаматтарымызбен (күйеулеріміз, ұлдарымыз) қарым-қатынас жасаған кезде оларға әсер етудің зор күшіне иеміз: оларға қанат бітіріп ұшыра да аламыз, көңілін түсіріп, үмітін үзе де аламыз.

Біздің сөздеріміз ер-азаматтың жанды жеріне тиюі мүмкін. Бұл жердегі мәселе не айтатынымызда емес — мысалы оның дұрыс пікіріне немесе оның қолынан келетін мүмкіндіктеріне күдік ұялата сөйлеу — біздің қалай айтатынымызда (қай жерде айту керектігі туралы кейінірек тоқталамыз).

Түсінбеушілік

Мен сауалнама алған көптеген ер адамдар, шамамен былай деді: «Әйелім маған құрмет көрсетпей сөйлей бастағанда, мен былай ойлап тұрам: «Осыны естіп тұру маған өте қиын екенін қалайша түсіне алмайды!» Менімен әңгімелескен көптеген ер адамдарға әйелдері оларды төмендеткісі келгендіктен емес, тек бұл туралы ештеңе де білмегендіктен ғана өздерін солай ұстайтынын айтып, сендіргім келді.

Бұған дәлел ретінде әдеттегі жағдайлардан осыған ұқсас бірнеше мысал келтіруге рұқсат етіңіз, оның ойында оны ренжітейін деген ештеңе мүлде болмаса да, ер адам әйелдің сөзінен өзіне қатысты ұнамсыз нәрселер естуі мүмкін.

Сіздің сөздеріңізден ол өзін сыйламайтын нәрселер естігенде

Жуықта мен Джеффтан барлық жағдайды өзі шешуге ұмтылатын отбасы бар әріптестерінің арасынан өз жан дүниесі туралы ойымен бөлісуін өтіндім, сонда Джеффтің бір әріптесі былай деген еді: «Үйде бір нәрсе сынса, шебер шақырғанға дейін себебін өзім анықтауға тырысамын. Ал әйелімнің «Сен оны жөндей алмайсың» — деген сөзі, маған қатты тиеді. Оның ол сөзді еш ренжімей жәй айта салғанын түсінемін: оның мені сыйламайтыны, тіпті сол шешім табу үшін біршама уақыт кетсе де, ол менің мәселеден өз бетімше шыға алатын қабілетіме сене алмайды».

Джеффтың әріптесінің әйелі менің жақын құрбыларымның бірі, сондықтан оның өз күйеуін қаншалықты сыйлайтынын және оны ренжітуден аулақ екенін мен жақсы білемін. Алайда менің таңғалғаным, оның жай айта салған ескертуі оған қаншалықты ауыр тигені болды және менің пайымдауымша ол мүлде дұрыс емес.

Ол сіздің сөздеріңізден реніш естігенде

Сауалнама алынғандардың арасынан — өмірде де солай ғой — әйелінің қарапайым ескертуінен көңіліне келетін жақсы емес нәрсе естіп тұратын, бір аз ғана топ ерлер табылды. Әйелінен (немесе дос қызынан) ас үйдің қабырғасын жөндейтін уақыт болды деген сөзді естігенде қандай сезімде болатынын білгім келіп, ер-азаматтардан сол туралы айтуын сұрадым. Ерлердің үштен бір бөлігінің көбі, өздеріне айтылған жалқау деген сөзді кінә арту немесе сенім артпау деп қабылдайтынын айтты.

Бірнеше ай бұрын өзімнің досым және әдебиеттік агент Кэлвин Эдварспен «Старбукс» кофеханасында сауалнама сұрақтарын талқылауды бастау үшін кездестік. Біздің жанымызға Кэлвин танитын жергілікті бір бағушы келгенде, мен одан «ас үйдің қабырғасын жөндеу» туралы есіне салған кездегі өз көңіл күйімен бөлісуін сұрадым. Сондағы бағушының берген жауабы:

Бағушы: «Бұл менің қитығыма тиер еді, өйткені мен есіме салғанды ұнатпаймын».

Кэлвин: «Онда тұрған не бар? Сіз өз күнделігіңізді оқып жүресіз ғой, яғни өзіңізге бір нәрселерді үнемі есіңізге салып жүресіз».

Бағушы: «Бұл еске салудан мен оны істей алмайтындай реніш пен нала естіліп тұр. Мені ақылсыз санау ер-азамат ретінде маған ұнамайды. Маған сөздің өзі емес, оның астары ұнамайды».

Тағы бір қызық ерекшелік: осындай теріс қорытынды шығаруға бейім жандар аз болып шықты. Сауалнамаға қатысқан ер-азаматтардың жартысынан көбі өз әйелдерінің осындай өтінішіне мән бермейтінін және қолы тиген кезде, оның өтінішін орындайтынын айтты.

Ол сіздің сөзіңізден агрессия сезгенде

Біз Чак Коуэн екеуіміз сауалнама сұрақтарын талдап отырғанда, еркектер қандай жағдайда біз тарапымыздан шабуыл ретінде, яғни мүлде дұрыс емес қабылдайтын сөздерімізді мысал ретінде маған көрсетті. Мен мынадай сұрақтар нұсқасын ұсындым: «Сіздің жұбайыңыздың көңілі толу үшін романтикалық кездесуді қалай ұйымдастыру керектігін білесіз бе?»

Чак: «Мұндай сұрақты сауалнамаға енгізуге болмайды, өйткені онда агрессивті бастама бар».

Мен: «Шынымен бе?»

Чак: «Сіздің сұрағыңыздан ер-азамат бұл тапсырманы орындай алмайды деген леп есіп тұр».

Мен (Іштей): «Ер-азамат бұл тапсырманы орындай алмайды? Ол не туралы айтып тұр?»

Чак: «Сұрағыңызды жұмсартыңыз — оны кішкене жұмсақтап қойыңыз».

Сұраққа бір сөйлем қосып едік — «Көз алдыңызға елестетіңізші, сізге өз таңдаған сүйіктіңізге салтанатты кеш ұйымдастыру керек болды дейік. Сіз соны қалай ұйымдастыруды білесіз бе?… — ол ер адамның намысына тимейтіндей болып, мүлде басқадай шықты.

Сөйтсек, мәселе мынада жатқан сияқты — дауыс екпінін жұмсартып, басқадай келу керек екен.

Өз сөзіңізге абай болыңыз

Біз сөзімізге енгізетін пікір маңызды емес, соның ішінен еркектер не көретіні маңызды. Әрине кейбір ер-азаматтар тым шамкөс болатыны өтірік емес және де оларға тиіп кетпесін деп біз үнемі аяғымыздың ұшынан жүре алмаймыз, сонымен бірге олармен біздің қарым-қатынасымызда көмекке келетін тұстарды да жіберіп алмауымыз керек қой.

Көптеген ер адамдардың өзін сыйламай жатыр деп сөз көтере алмайтындығы соншалық, тіпті ондай нәрсе жоқ жерде де әңгіме шығарып жүреді, ал мен былай деймін: ер-азаматтар сөз көтере алатындай болғанша, әйелдер оның сезіміне абайлап қарағандары жөн.

Сүйіктілеріміздің біздің сезімімізбен санасқанын армандамаймыз ба? Мысалы жарыңыз бөтен адамдардың көзінше сіздің осы аптада толық үш килограмға семіріп кеткеніңіз туралы қалжыңдағаны сізге ұнай ма? Ең бастысы — басқа адамды оның қалауындай және оған ұнайтындай етіп сүйе білу керек. Бір нәрсені жақсы істей алуы үшін күйеуімізге көмекке келер алдында, өз сөздерімізді ауыздан шықпай тұрып «сүзгіден» өткізіп алғанымыз жөн.

Төртіншіден, басқа адамдар алдында оны сыйлау

Біз осы кітаптың маңызды тарауларының біріне келдік. Бүгінгі таңдағы біздің қоғамымызда ер адамдарды сыйламаудың орасан зор етек алуын байқай аламыз. Және бұның басты себепкері болып отырған не теледидар не кинематограф, не бұқара ақпараттары да емес, дәл сол өз ер-азаматтарын бәрінен қатты сүюге тиісті әйел жолдастар болып отыр.

«Әлемдегі ең осал зат»

Ондаған ер-азаматтар маған басқа адамдар алдында өз әйелдері тарапынан ескертулер, кекетулер және мысқылдар естудің соншалықты ауыр екенін айтқан еді. Сауалнамаға қатысушылардың бірі, өз әйеліне былай дегісі келетінін айтты: «Жоқ дегенде бөтендер алдында мен жаққа шықшы». Сауалнама жүргізген кезде осылай дегісі келетін ер адамдар жиі кездеседі, бұл тақырып мен жүргізген зерттеу барысындағы басқа да маңызды тақырыптардың алдына шықты.

Міне, бірталай ер адамдар тарапынан айтылған ескертулер: «Менің әйелім маған көпшілік алдында өзі қалжың деп түсінетін қатты сөздер айтып тастайды. Ал ол сөздер маған нағыз азап болып тиеді».

Бір отбасылы ер адам оны былай суреттеп берді: «Жер бетінде ер адамның өзімшілдігінен артық нәзік нәрсе жоқ. Әдетте әйелдер: «Ол тым аспандап бара жатыр, өз орнына қою керек» — деп ойлайды. Бірақ олай істеуге болмайды: өйткені шынымен де жер бетінде ер адамның өзімшілдігінен асқан нәзік нәрсе жоқ».

Бізге, әйелдерге, бар мәселе ер-азаматтың өркөкіректігінде сияқты болып көрінеді, алайда ол мүлде олай емес. Бұл жерде әңгіме оның өркөкіректігінде емес, оның өзін ер-азамат деген атқа лайық емес болып қаламын ба деген қорқынышында тұр. Өркөкіректік пен өз атына лайық болу сезімі — екеуі мүлде екі басқа дүние, сондықтан оның арасын ажырата білу қажет. Көпшілік алдына шығатын ондай көріністер ер-азаматтың өркөкіректігін ауыздықтау әдісі емес, оның жеке басын қорлау болып саналады.

Қалжың азапқа айналған тұста

Жеке тұлғаға қарсы агрессивті шабуыл болатын кекесінді қойып, тіпті зілсіз қалжыңның өзі адамды ренжітіп алуы мүмкін. Әдетте қалжыңды жақсы көтеретін күйеулерімізге көпшілік алдында айта салған зілсіз қалжыңға сонша бұлқан-талқан болып ашуланғанын көргенде таңғалатынымыз рас. Жазғы демалысымның бір күнінде ата-анамның үйінде компьютерде осы тараудың мәтінін теріп отырып, әкеме былай деп сұрақ қойдым. Біз әңгімелесіп отырған осы сәтте бөлмеге менің күйеуім кірді де, біздің әңгімемізге қосылды. Нәтижесінде мынадай пікірталас туындады да, мен оны ойланбастан өз кітабымның мәтініне енгіздім:

Мен: «Әдетте қандай қалжыңды ер адамдар көтере алмайды?»

Әкем: «Өзі жағдайды бақылай алмаған және әйелі тарапынан сыйластық жоқ барлық қалжыңды. Егер ол төбелеске шақыру үшін солай істеп отырмаса, ешбір ер-азамат басқа ерадам тарапынан ондай кекесінге жол бермейді».

Мен: «Ал әйелі жай қалжыңдаған болса ше? Мысалы, ол күйеуімен бірге достар арасында отыр делік және ол күйеуіне былай дейді: «Міне, ыдыс жуатын машина істен шығып қалды», содан кейін қалжың ретінде, өзінің күйеуі — нағыз шебер соны әлі жөндей алмай жүргенін айтады.

Әкем: «О, бұл өте қиын! Сенде осылай етейінші деген ой болмауы керек. Ер-азамат өзін қамқор, отбасының тірегі, асыраушы ретінде сезінеді және ол барлық жағдайда қамқор болуға міндетті. Ондай қалжың сол жерде отырғандарға, ол осы нәрсені қалай істеуді білмейді деген ой салады. Сонымен бірге оларға әйелінің оған қалай қарайтыны да анық көрінеді. Егер ер адам өзін тек табыскер және асыраушы ретінде ғана сезінсе және осындай нәрселерді жөндей алмаса, ондай қалжыңдарға мән бермейді».

Джефф: «Бәрі сол ер адам өзін сол салаға қатысты қалай санайтынына байланысты. Сол бір қалжың біреудің шамына тисе, екіншісіне мүлде әсер етпеуі де мүмкін».

Мен: «Әйелінің күйеуіне айтқан қалжыңы қандай ортада отырғанына байланысты ма — мысалы ерлер немесе әйелдер арасында?»

Әкем: «О, әрине, ол ер адамдардың арасында болса, мүлде қиын жағдай. Біздің отбасылық өміріміздің басында, бірде мен осындай жағдай болғанда сенің шешеңе былай дегенмін: «Өтінемін, осыдан былай мені ешқашан басқа ер адамдардың алдында ыңғайсыз жағдайға қалдырма».

Мен: «Сен неге бұлай дедің?»

Әкем: «Ер-азаматтар үнемі өзара бәсекеде жүреді. Әйелі өз күйеуін бәрінен жақсы біледі, егер ол күйеуін сыйламаса, басқа ер-азамат саған қалай сыйластықпен қарай алады?»

Джефф: «Оған қоса, бөтен ер-азамат сені әйеліңнің сыйламайтынын көріп, саған жаны ашып қарап тұрса, қалай болар еді».

Әкем: «Одан да, сорақысы, сені басқа ер адам жақсы білмесе және әйеліңнің қалжыңын сенің әлсіздігің деп санап, былай ойласа: «Егер мына жігіттің әйелі оны адам қатарына санамаса, ол онда әшейін бозөкпе біреу ғой. Келесі жолы келісім шарт жасасарда оны жақсылап қысып алу керек екен». Бөтен ер-азамат алдында күйеуін төмендетіп алған әйел оның болашақ өсуіне де кедергі келтіреді. Мен қалжыңдап тұрған жоқпын. Өйткені барлық әріптестері оны әлсіз деп санайтын болады».

Мен: «Қалжың туралы тақырыпқа қайта оралайық…»

Әкем: «Есіңде болсын, ер-азамат үнемі сақтанып жүреді. Ол басқа еркектердің ортасында болған кезде, егер оның жақын достары болмаса, ешқашан сақтығын жоғалтпайды. Әрине көптеген ер-азаматтар үнемі біреуден сақтанып жүргісі келмейтін шығар, бірақ ол солай істей алмайды, өйткені бәсекелестік олардың қанына сіңіп кеткен. Тек сүйікті әйелінің қасында ғана ол өзін еркін сезінеді де сақтығын әлсіретіп алады, сондықтан да әйелі оны байқамай дәл жүрегіне қанжар сұғып алуы мүмкін.

Ол жоқ кезде де оны құрметтеп отырыңыз

Ер адамдар үшін сыйластықтың қандай маңызды екенін түсінгенде, олардың сыртынан қандай нәрселер айтатынымыз есіме түсті. Нәтиже бірдей: әйелі күйеуі туралы көп сын айта беретін болса, ол туралы сондай көзқарас басқаға тез жұғады! Менің бір жақын құрбым өз күйеуін қатты сүйеді және оны мақтан тұтады, алайда оның үстінен үнемі шағым айтып жүреді. Оның көңілі толмай жүруінің себебін күйеуіне деген қарым-қатынасынан іздеуі керек, өйткені көңілі толмай жүретіндігін күйеуіне өзі жұқтырғанына сенемдімін.

Қымбатты ханымдар, осындай жаман әдеттен арылуға тырысайықшы!

Адамдар алдында оған жиі құрмет көрсетуге тырыс

Басқа адамдар алдында күйеуіңді сыйламай тұрсаң, әрине, оның ашу-ызасын тудырасың. Сондай-ақ оның беделін басқа адамдар алдында көтеріп отырсаң және ол туралы адамдарға мақтанышпен айта алсаң, ол сені әлемдегі ең тамаша әйелдер қатарына қосатын болады. Бұл кәдімгі табиғи түрде іске асады: басқа адамдар алдында күйеуіңді шын жүректен мақтап қалатын мүмкіндік ізде немесе оның пікірін сұрап отыр. Сіз оны жақсы әке деп санайсыз ба? Түскі асқа келген қонақтарға оның кеше күні бойғы уақытын балаларға бөлгенін айтыңыз. Оның бейсболды керемет ойнайтынын мақтан тұтасыз ба? Оның өткен жолғы көкке шыққан кездегі керемет ойынын мақтаңыз. Сенбі күні таңертең сіз көбірек ұйықтасын деп балаларды қыдыруға алып кетті ме? Осы туралы өзіңіз қатысатын кітап қоғамы клубында басқаларға мақтанышпен айтып беріңіз, басқа әйелдер сізге қызғанышпен қарасын.

Мен әңгімелескен ер-азаматтардың көбі әйелдерінің бұндай әрекеттерін, әйелдері үшін күйеулерінің жұмыстан үлкен шоқ гүлмен келгендей немесе балаларсыз тамаша бір романтикалық кешке шақырғанмен бірдей санайды. Сеніңіз, сіздің күйеуіңіз өзін сыйластықтың нысаны ретінде сезінетін болады.

Соңғысы — ойымызда да оған құрмет көрсетейік

Өкінішке орай біздің олар жайлы айтатынымыз, олардың көңілінен шықпай жатады. Бұл біздің олар туралы жаман ойлап, асығыс шығарған шешімімізге байланысты болады. Егер біз өз ішкі дауысымызға құлақ салсақ, өз күйеулеріміз жайлы жиі ойлайтынымызды көріп таң қалармыз және дұрыс емес көзқарас салдарынан жаман ойлайтынымыз да аз емес. Мына себептерге негізделіп отырған жоқсыз ба, мән беріп, тексеріп көріңізші.

«Ол ескертіп отыруға мұқтаж»

«Сен соны істедің бе?» — деген сұрақты қайталай беруден біз ерекше ештеңе көріп тұрғамыз жоқ. Алайда осы сұрақты үздіксіз қайталаудан ер адамның есте сақтау қабілеті төмен болғандықтан, қайталай беруге мәжбүр екеніміз есіп тұрады. Егер оның есте сақтау қабілеті дұрыс болса да, біз оны итермелеп отырғанның артығы жоқ деп санаймыз. Көптеген ер адамдар құлақ етін жей бергенді ұнатпайды және әйелдерінің қайта-қайта еске салуын өзіне деген сенімсіздік деп қабылдайды.

Ал егер біз өз күйеуіміз туралы ойымызды жақсы жаққа бұрсақ, қалай болар еді? Мысалы, былай ойлайық: «Күйеуім менің өтінішімді орындай алмады. Алайда мен оған нық сенемін, соны орындамағанына нақты себебі болған шығар».

Күйеуіңіздің сіздің өтінішіңізді орындай алмаған себебі мен сіздің соның орындалмағаны туралы жасаған болжамыңыз екеуі жер мен көктей болуы мүмкін, бірақ соған байланысты ол маңыздылығын жоғалтпайды. Барлық сауалнама алынған ер адамдардың тең жартысының айтуына қарағанда, оларда одан да басқа маңызды іс болды немесе соған қоса тағы бір мәселені шешуге шамасы келмейді. Жұмыспен тығыз айланысып жүрген бір ер адам өзін қосымша тағы бір ақпарат енгізсе істен шығып қалатын компьютермен салыстырады екен. Әйелінің өтінішіне бейжай қарау ер адамның рухани (немесе тәндік) шаршап жүргенінен белгі береді.

«Старбук» кофеханасындағы бағушыға «ас үй қабырғасы» туралы қойған сұрағым есіңізде ме? Ол былай жауап берді:

Әйелімнің өтінішін ескерусіз қалдырғаныма бір апта болған кезде ғана, мен өзімнің басқа жаңа нәрселерімнің көп екенін байқадым. Үйге шешілмеген мәселелер жүгімен келетінмін — біздің қауымдағы бір отбасы айырылысып жатыр, менің көмекшім жұмыстан шығамын дейді — ал менің әйелім қонақ үйде өсіп тұрған папоротниктің солып баратынын айтады. Оны мазалап тұрған үйдегі тірлікке бірден кірісіп кетуім маған қиын еді. Бұндағы ащы шындық сол, үйдегі мәселе маған маңызды емес болатын. Мен әйеліме: «Үй өсімдіктерімен айналысатын маман шақыр» — дедім. Киелі кітап қағидасы маған күйеу ретінде өз әйеліме қамқор болуды міндеттегендіктен, ақыры онымен папоротник жайлы сөйлестім. Сол кезден бастап әйеліміз екеуіміз мынаған келістік, мен оған: «Бұл жерде маман керек» — десем, онда ол менің қазір басқа нәрсені ойлап жүргенімді және ештеңені қабылдай алмайтынымды бірден түсінеді.

«Ол маған көмектескісі келмейді»

Бір әйел, тәжірибелі отбасылық психолог мынадай мысал келтірді: «Егер менің күйеуім маған бала тәрбиесінде немесе үй жинауда көмектеспесе, онда ол оны әдейі істеп жүр деп ойламауым керек. Ол тек маған көмек керек екенін байқамай жүр деп пайымдағаным дұрыс».

Өкінішке орай, біздің үйде дәл сондай жағдай болып тұрады, бірақ аздап басқаша: ыдыстың қалай салдырлайтынын, кір жуғыш машина қалай жұмыс істейтінін т.с.с. тек «көрмейтін» ғана емес, сонымен бірге естімейтін де адам — менің өзім. Өз тәжірибемнен көзім жеткені асығыс шешім шығару дұрыс емес, барлық күдікті ысырып тастап мені көмекке шақыратыны үшін Джеффке сондай ризамын.

«Мұның бәрі соның кесірінен»

Шын мәнінде барлық кесел (менің бұл сөзім көптеген әйелдерді таңғалдыратынын мен білемін) олардан емес бізден шығып жатады. Кейде оның іс, әрекеті мен өзіміздің сөзіміз немесе әрекетіміз арасындағы байланысты мүлде байқамай тұрып, біз күйеуімізді мені сүймейсің деп кінәлап жатамыз. Мысалы, әйелі үнемі күйеуін кінәлай бергендіктен, күйеуі тұйықталып, қорғану мақсатында одан рухани ажырап, өзімен-өзі болып үнсіз қалады да, әйеліне деген сезімі бұрынғыдай емес, салқындап кетеді.

«Ер-азаматтар ақымақ емес, — дейді доктор Эггерихс, — неандертальдықтар да емес, алайда кейде олар сезімсіз және сүюге қабілетсіз болып көрінеді. Шын мәнінде олар ондай емес, сіздердің оларға деген кейбір қылықтарыңызды сыйламау деп қате түсініп қалғандықтан өздерін солай ұстайды».

СОНЫМЕН БІЗГЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?

Біз, әйелдер, керемет билікке иеміз, сондықтан бізге үлкен жауапкершілік артылады. Бізде өз күйеулерімізді көтереміз бе, әлде төмендетеміз бе немесе оларды күшті етеміз бе, әлде осал етеміз бе деген таңдау бар және бұл таңдауымыз олармен қарым-қатынасымызға ғана байланысты емес, өйткені отбасындағы ерлердің сыйлы бола алуы, оның бүкіл өміріне жан-жақты әсер етеді. Ер адам қоршаған ортамен өз қарым-қатынасын қалай құрады деген өте бір нәзік нәрсе бар: үй қабырғасынан сыртқа алып шығатын қанағаттану сезімі, оның өмірінің барлық жағдайында сәтті болу кепілі бола алады.

Сонымен біз не істеуіміз керек? Бұл сұраққа ер-азаматтардың бірі мынадай керемет жауап берді: «Кез келген жағдайда адам баласынан үнемі жақсы нәрсе іздеңіз, сонда оны сыйлау жеңіл болады». Бұл жерде қиын ештеңе жоқ сияқты — бүгіннен бастап өз күйеуімізге құрметпен қарайтын боламыз және оларды адамдар алдында төмендетпейміз. (Бірнеше артық килограмға ауырлау туралы қалжыңға қатысты өз әрекетімізді еске алайық).

Бізге кез келген жағдайды пайдалана отырып — адамдар алдында болсын немесе басқа жағдайда — өз күйеулерімізді мақтан тұтанымызды және оған нық сенім арта алатынымызды сөзімізбен немесе ісімізбен болсын көрсетуге міндеттіміз. Егер бізге жай «Сені сүйемін» — деген сөз ұнаса, ал ерлеріміздің жүрегі «Мен сені қалай мақтан тұтам!» — деген қарапайым сөзден майдай ериді.

Кінәлі болғанымызды сезсек, оны мойындап, кешірім сұрағанымыз жөн. Бірақ бұл жерде де, ер-азаматтың айтқанындай, өз өмірлік серіктеріңді итермелеу және мәжбүрлеу әдетінен арылған дұрыс. Бір ер адам мынадай кеңес берді: «Сені сондай бір сезімге душар еткенім үшін мені кешір» — деп айтпа, өйткені ер адамдар өздерінің сезімдерін талқылағанды ұнатпайды! Шын сөзім, біз кейде өз ішімізде не болып жатқанын өзіміз түсінбей қаламыз, сондықтан да өзімізге келе алуымыз үшін бізге уақыт беріңіздер». Оның орнына еркектер былай деуге кеңес береді: «Менің бұлай істегенімді кешір — ол сені құрметтеуге лайық емес нәрсе болды. Саған сенім артуға болатынын білемін».

Бұл оларға емес — бізге қажет

Мына бір ер адамның сөзіне мән беріңіздерші: «Мен айналама сыйлы екенімді көрсете алуым үшін әйелім менің сыйлы адам екенімді сезінуіме жағдай жасауы керек. Егер ол маған рухани тірек көрсете алмаса, мен жарыста жеңе алмай қаламын да, оған деген сыйлықты үйге әкеле алмаймын».

Басқа бір ер-азамат маған былай деді: «Сіз мына мақалды білесіз бе: «Әр мықты ер адамның артында, бір мықты әйел бар». Бұл шындық. Егер әйелі күйеуін қолдап отырса және оған толық сенім артса, онда ол күллі әлемді жаулап алады немесе осы әлемнің бір бұрышына өз әлемін орнатады. Ол барлық жерде: үйде де, түзде де тек сәттіліктің айдынында жүзеді. Және керісінше, өз әйелінің қолдауы мен сенімін ала алмаған ер-азаматтардың тек кейбірі ғана жұмысында немесе үйінде азғантай жақсылыққа қол жеткізе алады.

Өздеріңіз де байқағандай, көптеген ер адамдар сенімді адамның кейпін киіп жүрсе де, жаны жараланған және өз күшіне сенімсіз болып шығады. Келесі тарауда біз осы тақырыпты мұқият талдайтын боламыз.

3

КҮЛЛІ ӨМІРГЕ СОЗЫЛҒАН СПЕКТАКЛЬ

Өзіне сенімді болып көрінген сүйіктіңіз неге өзін өтірікші сезінеді

Ерлер ештеңеге қарамастан «бәрі бақылауда» — деп көрсеткісі келгенімен, олар өздеріне сенімсіз қарайды және де өздерін өтірікші сезініп, сол өтіріктері ашылып қалатындай қорқып жүреді.

«Жұлдызды жол: келесі ұрпақ» фильмінен бір көріністі еске алайықшы. Өзіне сенімді капитан Жан-Люк Пикар және оның дос қызы доктор Беверли Крашер таныс емес бір планетаға түседі, сол жердегі олардың әр қадамдары қауіпке толы болады. Фильм кейіпкерлері қиын жағдайға душар болады да, нәтижесінде басқа планеталықтардың араласуымен күтпеген жерден бір-бірінің ойларын ести бастайды.

Олар өздері түсіп қалған жағдайдан шығу жолын қарастыру мақсатында капитан таныс емес қиырға көз жүгіртіп қарап тұрады да, сеніммен бір бағытты таңдап: «Мына жаққа!» — деп бұйырады.

Оның не ойлап тұрғанын ести алатындықтан, доктор оған таңырқай қарап былай дейді: «Бірақ қай жаққа қарай жүргеніміз дұрыс болатынын сен нақты білмейсің ғой, тек білетін адамдай ғана болып тұрсың. Сен өзің де сенімсізсің, тек дұрыс шығар деп қана бара жатырсың!» Содан кейін одан да зор таңырқаумен: «Сен үнемі осылай істейсің бе?» — деп сұрайды.

Ол докторға көз қиығын ғана тастап: «Кейде капитанға сенімді боп көріну де қажет», — деп жауап қатты.

Осы тарауда ерлердің санасында не болып жататынын және олардың құпия ойлары мен шынайы сезімдерін сіздерге ашып көрсеткім келді. Доктор Крашер ашқан жаңалық туралы біздің көпшілігіміз ойлана да алмаймыз: ер-азаматтар жан дүниесінің ішкі түкпірінде сенімсіз болып келетінін сіздер түсіндіңіздер.

Осы ішкі сенімсіздікпен сырт бейнесінде сондай сенімді боп көрініп жүретін ер азамат өзінің шын бейнесі ашылып қалмасын деп қорқып жүреді.

Ол шын мәніндегі өтірікші ғой.

«МЕНІҢ ШЫН МӘНІНДЕ КІМ ЕКЕНІМДІ ЖҰРТТЫҢ БӘРІ БІЛЕТІН БОЛАДЫ»

Ер-азаматтың ішкі сенімсіздігінің себебі, оның әрекеттерін үнемі бақылап және бағалап отыратындай күйде жүреді. Саулнама өткізу кезіндегі менің білгенім, сырт көзге мықты боп жүрген ер-азаматтардың үштен бірі басқа адамдардың өздері туралы пікірлеріне тәуелді болып жүретінін мойындады.

Сіздің маман ретіндегі білгірлігіңізге және өсу жолындағы сәттілігіңізге қарамастан, төменде келтірілген нәрселердің қайсысы сіздің өз жұмысыңызға деген қатынасыңызды және жұмыс орнындағы сіздің көңіл күйіңізді шындыққа сай толық көрсете алады? (Біреуін таңдаңыз).

Мен жақсы жұмыс істеуге өзіме сенімді, жан-жақты болып көрінгім келеді, алайда менің әріптестерімнің мен туралы, іскерлігім туралы не ойлайтындарын мен уайымдаймын 67%

Мен әрқашан өз іскерлігіме сенімдімін және айналамдағылардың пікірі мені аз қобалжытады 33%

Бұл ішкі құпия сенімсіздік ер-азаматтарды тек маңайындағылардың ол туралы ойлары ғана мазаламайды, сонымен бірге оларда не істеп жүргенінен бейхабар жандар бәрін біліп, құпия ашылып қалады деген жасырын қорқыныш та бар.

Ер-азаматтардың өз мансаптары үшін тәуекел етуге дайын тұруы оны жаңа және жауапты тапсырмаға ұшырататыны сөзсіз. Осындай оқиғаны өз өміріңізден есіңізге түсіріп көріңіз. Мұндай жағдайда өзіңізді қалай сезіндіңіз? Төменде келтірілгендердің қайсысы сол сезімді суреттеп бере алады? (Біреуін таңдаңыз).

Мен мұндай жағдайды мәселесіз шешемін. 16%

Мен өз күшіммен шығатыныма аздап күдіктенем, бірақ оны ешкім байқамас деген үмітім бар 63%

Мен өзімді өтірікші ретінде сезінемін. Осы жұмысты игеріп кете алатындай жақсы маман емеспін, алайда мұны ешкім байқамас деп үміттенемін. 21%

Жаңа немесе таныс емес жұмысты орындауға тура келгенде (жиі кездесетін жәйт), бес ер адамның төртеуі күнделікті сенімсіздікті сезінеді, бірақ оны айналасынан жасырады. Тек біразы ғана кез келген тапсырманы игеріп әкететініне сенімді болып шықты. Көптеген бастықтар мен қызметкерлер өз әріптестірінің қателіктеріне түсіністікпен қарайды, әрі сондай болатынын заңды деп ойлайды, жаңа қызметкердің міндетті түрде қате жіберетіні де бәріне аян, алайда сондай кезде олардың не сезінетіні туралы аз білеміз.

Өз сенімсіздігінің орнын толтыру үшін және өзінің үнемі бақылауда жүретінін сезінетіндіктен, жан-жақты болуға тырысып, барлық кедергілерді жеңе отырып, жан сала қызмет ету керек деген сезімде болады.

Мына бір нәрсе үшін күдіктенбесек те болады: біреудің өзін осал деп санап жүр деген ой ер адамға асқан қорлық боп саналады, сондықтан ол осындай қорлыққа тап болмау үшін бар күш-жігерін жұмсап ұмтылады. Сондықтан маңайындағылар оның жан-жақты білікті екеніне күдіктенбес үшін ер-азаматтар өзіне сенімді адамның бет пердесін киіп жүреді. Міне, біз бастаған тақырыбымызға қайта оралдық: біздің назарымызда тағы да ер-азамат, ол өзіне сенімді болған сіздің күйеуіңіз шығар, егер де біреу (тіпті әйелі болсын) оның ішіне үңіліп қараса, онда өзін сол деп көрсетіп жүргенмен, оның сол емес болып шыққанын көрер еді.

ОНЫҢ ТӘРТІБІНДЕГІ СЕБЕП ҚАНДАЙ?

Мен еркектерді түсіне бастағанымда, өкіне отырып мынаны мойындадым, оның өзіне деген сенімсіздігі қинап жүр-ау деп күдіктенбестен, күйеуіме жиі мән беріп қарай алмадым. Менің Джеффтің қабілеттілігіне деген тарыдай да күмәнім болмады — онда ол неге күдіктенуі керек?

Өз күйеулеріміздің себептерін жақсырақ саралай алуымыз үшін олардың ішкі жан дүние ахуалын анықтауға көмектесетін бірнеше қағидаларды қарастырайық.

«Мені үнемі бағалайды және сынап отырады »

Ер-азаматтардың маған айтқан айтысына қарағанда, тіпті сырттан ешқандай қысым түспесе де, олар әдетте өздеріне қатал қарайды екен. Осыған енді олардың өздерін үнемі сырт ортаның сынауына ұшыраймын деген сезімді қоссақ, онда ер адамдардың осы әлемде қандай жайсыз өмір сүріп жүргендері анық болады. Олардың бірі осы туралы былай деген еді: «Басқа адамдар біз туралы не ойлайды екен деп ойланып жүреміз».

Осы ер-азаматтың қағиданың анық көрінісі бола алатын бір қызық оқиғаны менің бір танысым айтып берген еді:

Мен колледжде оқып жүргенде, қосымша табыс болсын деп, мектеп автобусын жүргіздім. Кейде бос рейс болып қалған кезде — ммм — ойыма келгенді істеп жіберетінмін. Бірде мен көшеден бұрылып шыққанымда, автобус аялдамасында тұрған бір қария маған басын шайқай қарап тұрған сияқты болды. Бұл менің қитығыма тиіп кетті: менің көлікті қалай жүргізетінім оған ұнамай қалды ма! Кейін көп жылдар өткен соң Нью-Йорк қаласында тұрып жатқан кезімде, бірде автобус аялдамасында тұрып маған да басымды шайқауға тура келді, өйткені жақындап келе жатқан автобус менің маршрутым емес еді. Сол кезде менің есіме көп жыл бұрынғы оқиға түсе қалды, сол қария адам маған өзінің маршруты емес екенін айтқысы келген екен ғой. Ал мен болсам ақсақалға менің автобусты қалай жүргізгенім ұнамай қалды деп ойладым. Бұл әрине үлкен ақымақтық, алайда менің орнымдағы кез келген жігіт сондай шешім шығаратыны анық.

Осы оқиғаны айтып берген менің танысым: Сенің өзің мен сенің қабілетің қатал сынға ұшырайды. Ер-азамат маңайындағыларға көрініп жүргеніндей, өзіне сондай сенімді емес. Міне, сондықтан да көпшілік алдында өз күйеуіне әйелі тарапынан айтылған қалжың жүрегін жаралап кетеді.

«Бұны қалай істеуге болатынын түк те түсінбеймін»

Менің басқа бір танысым «өтірікшінің жинағы» деп аталатын жағдайға қатысты мынадай оқиға айтып берді: «менің бір досым, жастығына қарамастан колледж мұғалімі қызметіне орналасты. Ол бұрын колледж студенттеріне бұл пәннен сабақ беріп көрмегендіктен, сабақ конспектісін жазып жүретін. Кітап білімі бойынша бір күн ғана алға жүріп отырды. Бірде кешке студент қыздардың бірі оны кампуста кездестіріп, ертеңгі сабақты асыға күтіп жүргенін мәлімдейді. «Осы пәнді сіз қаншалықты білсеңіз, мен де сонша білсем деп армандаймын» — деп мойындады ол қыз. Менің досым жымия күліп, келіскендей басын изеді, бірақ ішінен былай ойлады: «Сенің арманың ертең орындалады».

Менің танысым былай түсіндірді: «Бұл ерлердің өмір бойына созылған, әсіресе жаңа, бұрын таныс емес іспен айналыса бастағанда сезетін әдеттегі сезімі туралы қарапайым мысал». Мәселен клиент бір жаңа нәрсе жасап беруді өтінді, мен жымиып, басымды изеймін, ал іштей: «Мұны қалай жасауды мүлде білмеймін, бірақ біреу мұны жасай алмайтынымды білгенге дейін үйреніп алармын деп үміттенемін».

Мені бәрінен де таңғалдырғаны, ол адаммен бірнеше жыл бірге жұмыс істедім, алайда оның жан-жақты біліктілігіне күмән келтіретіндей бір нәрсе де сезген емеспін. Басында жұмыс тәжірибесі аз жас жігіттердің көпшілігі солай ойлайтын шығар деп шештім. Алайда жоғары білікті кәсіпқой мамандардың өзінен осындай әңгіме естігенімде, ер-азаматтардың өзіне деген сенімсіздік сезімі қаншалықты тереңдеп тамырланып кеткенін түсіндім.

«Бірақ мен мұны істегім келеді!»

Біз жаңа ғана әңгіме қылған сенімсіздік сезімі, еркектердің өз күшін сынауға, тәуекелге бел бууға, өзіне беймәлім жаңа бір нәрсемен айналысып көруге деген құштарлықпен қосақталып жүретіні қызық. Сенімсіздік пен тәуекелге бел буу біржағынан бір біріне сәйкес келмейтін қарама-қарсы дүниелер секілді, бірақ «ер-азаматтық жиынтықтың» стандарттық бөлінбес дүниесі болып саналады. Ер-азаматтар Эверест шыңын бағындыруға (болмаған күнде қала шетіндегі таныс емес шытырманнан дұрыс көшені тауып шығуға), жанын салып құлшынады, соны іске асыруда міндетті түрде құлау мен сәтсіздікке ұрынатынын біліп тұрса да, ештеңеге қарамайды

Олардың бірі маған былай деген еді:

Егер ер адам өзі бұрын айналысып көрмеген жаңа жұмысқа шықса және онысы жоғары ақылы болса, ол былай ойлайды: «Менің қолымнан келеді, алайда бұл істе менің әлі сары ауыз екенімді бәрі біліп қойса ше?» Кейбір жігіттерден мен мынадай қалжың естідім: сен бір аудиторияда сөз сөйлеп тұрған кезіңде, сол залға кенеттен саған 4-сыныпта сабақ береген мұғалімің кіріп келіп: «Ол не айтып тұрғанын өзі де білмейді! Ол үшке оқыған!» — деп айғайлады дейік. Сол кезде, бүкіл жұрт алдында әшкере болдым деген орынсыз қорқыныш бойыңды билеп алады. Ерте ме, кеш пе әрбір ер-азамат басынан осындай қорқыныш өткізеді. Себебі, егер ол қызмет баспалдағында өскісі келсе, өзі бұрын айналысып көрмеген шаруамен айналысуына тура келеді.

Өздеріңіз де түсінгендей, ер-азамат басынан дәл осы қорқынышты өткізіп тұрған кезде, біздің қолдауымыз оларға ауадай қажет.

ЖҰМЫСТАҒЫ «ӨТІРІКШІ»

Ер-азамат өз біліктілігіне жұмыста жүргенде көбірек күмән келтіретіні түсінікті нәрсе. Олардың бірі бұл туралы былай деген еді: «Біз өз жағдайымызға өте қызғанышпен қараймыз. Егер бастығым менімен сөйлеспей қалса, мен туралы бір нәрсе біліп қойды деп бірден бастаймын… Менің тынышым кетіп, бірден мазасыздана бастаймын».

«Дүйсенбі күні таңертең алдымен маған кіріп кетіңіз…»

Ақ Үйде Кеннеди әкімшілігінде бір үлкен қызметте болған, «Федерал Экспресс» компаниясын құруға қатысушы Френк Мэгьюри, «Сен бәрінен жақсысың» атты кітап жазды. Ол сол кітапқа жұмыс істеп жүрген ер адамның басынан өткен ішкі жан дүние қиналысын тәптіштеп тұрып суреттеп енгізген екен.

Әр жұмада кеңседен шығарында Мэгьюри өзінің бастығы компанияның негізін қалаушы Фред Смитке «Сау болыңыз!» — дейді және ол үнемі былай жауап беретін: «Осы аптада сіз әдеттен тыс көп жұмыс істедіңіз, сізге рахмет».

Мэгьюри кеңседен көңілді шығатын, тіпті қуаныштан билеп кете жаздайтын. Бірақ бірде әдеттегі жұма күні оның кішіпейілдікпен айтқан «сау болыңыз» сөзіне, аздаған үнсіздіктен кейін бастығы: «Френк, дүйсенбі күні алдымен маған келіп кетіңізші» — дейді.

«Сол демалыс маған қалай әсер еткенін сөзбен айтып жеткізу қиын — деп жазады Мэгьюри — Тек маған ғана емес, әйелім мен балаларыма және біздің төбетіміз Тораға да әсер етті. Бәріміз тірі өліктей болып жүрдік».

Жүйкесі жұқарған Френк дүйсенбі күні, бастығынан сұрайды: «Менімен не туралы сөйлеспекші болдыңыз?» Фред оған түсінбей қарап тұрды да: «Жәй әншейін… Айтарлықтай ештеңе емес» — дейді.

Сол демалыс Мэгьюри үшін неге азап болғанын түсіну қиын емес — ол өзін жұмыстан шығарауы мүмкін деп ойлады. Бірақ ондай ой қайдан келеді? Тез дамып келе жатқан кәсіпте ол сәтті жұмысшы, бағалы маман. Бір кезде тіпті АҚШ президентінің сеніміне ие болған адам еді. Онда неге жай бір сөзден төніп келе жатқан қара бұлтты көрді?

Себебі, ол өзін жұмыста «өтірікшімін» деп сезініп жүретін, сол сыры ашылып қалды деп ойлады.

Мэгьюри былай жазады: «Мен өте күшті топта жұмыс істедім. Сырттай қарағанда ол адамдардың бәрі де өздеріне сенімді. Сіз ешқашан да олардың беттерінен қорқыныш сызатын да көре алмас едіңіз. Бірақ өз тәжірибемнен байқағаным бәріміз білімімізге немесе атқарып жатқан қызметімізге қарамастан, өз қазынамызды өте осал ыдыста сақтаймыз».

«Біз бәріміз ауыстыруға болатын үміткерлер тізіміндеміз»

Менің ең есте қалатын сауалнамаларымның бірі, ол американдық футболдан Ұлттық лиганың жеңімпазы «Green Bay Packers» командасының жартылай қорғаушысы — Кен Рутгерстен алған жауабым. Қазіргі күнде ол үлкен спорттан кетіп, кәдімгі өмірге бейімделе алмай қиналып жүрген адамдарға көмектесіп жүр.

Кенге өз кітабымдағы осы тараудың тақырыбын атаған кезде, ол қызығушылық танытып, былай деді: «Мен сондай көп күдік пен қорқынышты спортшылардың киім ауыстыратын бөлмелерінен басқа жерде көрген емеспін».

Таңғалып, одан неге екенін сұрадым, сонда ол:

Алаңға шығар алдында жігіттер сенімсіздікті сезеді. Ойын барысындағы екі-үш сағат бойы олар өздерін көрсете алулары керек, өйткені камераны алдай алмайсың ғой. Олардың бет перделерін алып тастаңызшы, сонда сіз әлемдегі ең бақытсыз және осал жандарды көресіз. Басында олар өздерін «керемет» етіп көрсетіп жүреді, алайда кейін бір-бірін жақсы тани бастағанда былай сұрай бастайды: «Ойын барысында қалай шыдап шығуға болады?» Олар қарапайым қолдау іздеп тұр.

Тіпті әңгіме камерада да емес — сен кейбір жігіттердің жай «ашулы» екенін білесің. Бұл жайында тағы бір кәсіпқой футболшы айтқандай: «Бәріміз ауыстыруға болатын үміткерлер тізіміндеміз. Тек шыны сол, тізімнің басында емес, соңына қарай болғымыз келеді».

Білесіз бе, спортта да адамға үлкен корпорация әлемі сияқты қоқысқа шығарып тастау көзқарасымен қарайды. Бұның бәрі ішкі жан дүниеңді үлкен сәтсіздік алдындағы қорқынышпен толтырады.

Содан кейін Кен сол туралы өте маңызды нәрсені ескертті, осы қорқыныш спортшыларға жақсы қызмет көрсете де алады: «Жеңіліп қалу қорқынышы жігіттерге жақсы нәтиже бере алатынын да ұмытпаған жөн. Дәл сол қорқыныш сені таңертең ерте төсегіңнен тұрғызып спортзалға қуалайды, өйткені сен онда өз еркіңмен ешқашан бармас едің».

Кеннің сөзінен өте көптеген сәтті және дарынды ер-азаматтардың не үшін қосымша жұмыс істеуге қалатыны маған түсінікті болды. Кейде бұл кәсіпорын қажеттілігімен түсіндіріледі, бірақ көбінесе қосымша жұмыс істеу ер-азаматтардың командасынан қалып қойып, қуылатындар тізіміне кіріп кетемін деген өз қорқынышынан құтылу құралы болып саналады.

ОТБАСЫ АРАСЫНДАҒЫ «ӨТІРІКШІ»

Сауалнамаға қатысушылардың бірі айтқандай, басқалардың алдында қалай көрініп жүрмін деген мазасыздық: «ер-азаматтан өз үйінің табалдырығын аттаған кезде де кете қоймайды». Көптеген ерлер өз отбасында да өзіне деген қанағатсыздық сезімінен арыла алмай жүреді.

Олардың көпшілігі жақсы жар болуды армандайды. Жұмыста ол қалай жақсы қызметкер және тәжірибелі жұмысшы болу құрметінен айырылып қалмау туралы мазасызданса, үйінде де жақсы жар, әке, отбасы асыраушысы немесе бәрін істей алатын шебер болудың жолын білмей дал болады.

Маған бір ер адам былай деді: «Қалай болғанда да жұмыста сәттілікке қол жеткізуді білемін. Жақсы нәтиже көрсете алу үшін көп еңбектенсең, тапсырманы дер кезінде орындасаң және бастықпен тіл табысудың жолын білсең сол жеткілікті. Ал үйдегі сәттіліктің кілті қайда? Бір нәрсеге қол жеткіздім бе, әлде сәтсіздікке ұшырадым ба, қалай білем?»

Ер-азаматтардың өздеріне қарап өлшейтіні таңғаларлық жағдай емес, басқалар өздерін мына негізге — олардың әйелдері қаншалықты бақытты және өз күйеулерін қаншалықты сыйлайтынына қарап бағалайды деп ойлайды.

Егер ер-азамат жақсы жар атану үшін барын салып жүрсе және оның әйелі қаншалықты бақытты екенін немесе адамдар алдында оны күйеуі ретінде мақтан тұтатынын айта алса, оған қандай жеңіл болар еді. Немесе керісінше, оның сәтсіздікке ұшырағанын немесе тағы бір нәрсені дұрыс істемегенін және жеке өмірін жақсартуға қабілетсіз екенін білдіру мақсатында жұбатып иығынан қақса, оның қандай бейшара халге душар болатынын елестету қиын емес.

Осы жайындағы бір ер адамның әңгімесі:

Мен қалай жақсы жар немесе әке болуға болады деген сұрақтың жауабын білемін деген ер-азаматты мен әлі кездестірген емеспін. Егер бізді жақсы әкелер тәрбиелесе, ары қарай оларға еліктеу үшін біз олардың тәжірибелеріне сүйенеміз. Ал егер жақсы әкелеріміз болмаса, онда бәріне өзіміз үйренуімізге тура келеді. Егер әйелім менің пікіріммен үнемі келіспесе немесе мені күйеуі еткеніне көңілі толмай жүрсе, онда мен өзімді алдаушы ретінде сезінемін. Егер ер адам отбасында өз міндетін дұрыс атқара алмаса немесе оның отбасылық жақындарының оған әке немесе күйеуі ретінде көңілі толмаса, онда ол әйелі мен балаларының өмірлеріне араласудан бас тартады. Әрине мұндай қылықты ақылдылық немесе мәсіхшілік деп атауға болмас, алайда көптеген ер-азаматтар дәл осылай істейді.

ЕНДІ БІЗГЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?

Сонымен, осының бәрімен бізге не істеуге болады? Сіздің күйеуіңіз бұл мәселені жалғыз өзі шешпеуі керек. Егер біз өз күйеулеріміздің құпия ойлары мен сезімдерін түсінсек, онда біздің сөздеріміз бен қылықтарымыз өте көп нәрселерді өзгерте алады.

Оны қолдаңыз!

«Қолдау — бұл бәрі»

Нақыл Сөздер кітабындағы жеңіл жүрісті әйелдің аңқау жас жігітті қалай тұзағына іліктіретініне мән беріп көрдіңіз бе? Өз әйелдік көркін іске қоса ма? Жоқ, ең алдымен екі жүзділікті, аярлықты қақпан етеді. (Нақыл сөздер 7:13–15, 21, 22).

Екі жүзділік — естір құлаққа арналған қолдау мен құптау тәріздес. Бір отбасылық психолог айтқандай: «қолдау — бұл бәрі. Ер адамды қолдаған кезде және оны мақтан тұтқанда, ол күллі әлемді жаулап алуға қабілетті болады, ал қолдау жоқ жерде ол өзіне деген сенімділіктен айырылады, тіпті өзін ер-азамат деп сезінуден де қалады. Мен сізді мынаған нық сендіре аламын, сондай кезде ол соны қаласын, қаламасын, өзі қолдау таба алатын жерді іздей бастайды».

Ер-азамат үшін үйінде оны қолдағаны және шын мәнінде мақтан тұтқаны өте маңызды. Егер әйел өз күйеуін қолдап отырса, онда ол өзіне қуат құйылғанын сезіп, өмірінің барлық жағдайында сәттілікке қол жеткізеді. Ер-азамат өмірді тартыс немесе бітпейтін айқас деп қабылдайды, сондықтан оның маңдайының терін сүртіп тұрып, оның күшіне сенетінін айтатын жан болса, ол тез табысқа жетіп, жеңіп шыға алады. Біздің жақын достарымыздың бірі маған бірде: «Маған ең бастысы әйелім сенім арта ала ма? Егер әйелі өзіне сенетініне сенімді болған жағдайда, ер-азамат аждаһаны жеңіп, тауларды бағындырып, ұлы айқастарды жеңіске жете алады» — деген еді.

Оны өзін сәтсізбін деп сезінуге мәжбүрлемеңіздер!

Егер әйелі күйеуіне қолдау көрсетудің орнына, ештеңеге жарамайтын сәтсіздің өзі деп айта берсе, ол соны алуы мүмкін: ер адам өзін сәтсізбін деп санайтын болады. Мысалы, егер сіз қарым-қатынастарыңыздағы оның қателіктерін жіпке тізе берсеңіз, соны қаламасаңыз да және өзіңіз де байқамай, оның дұрыс істеп жүргенін көргіңіз келетін негізгі арманыңызға кедергі қоясыз.

Өз зерттеуім барысында керемет жаңалық аштым: мен сұрақ қойған төрт адамның біреуі ғана өз отбасында әйелінен белсенді қолдау көретінін айтты. Ал ер адамдардың 44%-ы өз жақындарынан қолдау сезінбейді екен. Одан да сорақысы сол, өз жақындарынан қолдау сезбейтіндердің жастары 36 мен 55 жас аралықтары болып шықты, ал бұл жас аралығында ер адамның үйіне, балаларына және жұмыстағы жауапкершілігі де ең жоғарғы деңгейде болатын кезі.

Өз отбасыңның ортасында болған кезіңде сізде мынадай ой бола ма? «Мені бұл жерде бағаламайды» (дұрыс жауаптардың бірін таңдаңыз).

36 мен 55 жас арасындағы ер адамдар:

Иә, жиі немесе анда-санда 52%

Жоқ, ондай ой маған сирек келеді 25%

Жоқ, әдетте мені бағалайды деген ой болады 23%

Көптеген ер-азаматтардың әйелдері мен дос қыздары, күйеулерінің өз тараптарынан сыйластық пен қолдау сезбейтінін естігенде өте таңғалатына еш күдігім жоқ. Біздің көпшілігіміз өз күйеулерімізді құрметтейміз, алайда оны көрсете алмаймыз деп ойлаймын.

Ол құрметті басқа жақтан іздейді

Өз сүйікті әйелінің өзін құрметтеп, қолдайтынына сенімі болмаған ер адам қолдау мен құрметті басқа жақтан іздей бастайды. Ол сағаттап жұмыста жоғалады, өйткені ол жерде еркін тыныстайды және өзін жеңімпаз сезінеді немесе өзін тамсана құрмет тұтатын әйел қызметтесімен сағаттап әңгіме дүкен құрады. Ол асқан жанкүйер болып, өз өмірін құмар ойындарға толтырып, спортпен айналысуы мүмкін. Басқа жерде қолы жетпегендіктен, өзін толыққанды адам ретінде сезіну үшін өз шеберханасына немесе кабинетіне кіріп есікті бекітіп алуы мүмкін.

«Қалай ойлайсыз, — деп сұрады менен бір жігіт — неге ерлердің көбі спортқа көп ден қояды? Өйткені олар өздерін осы жерде жайлы сезінеді және өзін де көрсете алатын мүмкіндік болады. Бұл жерде басқа еркектер өз қолпаштауын жасырмайды да, оларға: «Керемет соққы!» — деп қолдайды немесе қорғаныстағы олардың шеберліктерін де көтермелеп мойындайды. Сол сәттегі сезімді әлемде еш нәрсемен салыстыра алмайсың. Үйде де сол сияқты бір қомақты келісім жасап келгеніме әйелім қуанса немесе құрбыларына менің қандай жақсы күйеу екенімді айтып мақтанса, мен де өзімді дәл солай сезінер едім».

«Оныншы көшенің оттары» атты кітабыма материалдар жинап жүрген кезімде, сарапшылардан бірнеше рет қолдау мен құрметті мүлде сезінбеген ер-азаматтардың көбі порнаграфиямен айналысып кетеді дегенді естідім. Өзінің ер-азаматтық қасиеті туралы пікірі төмен боп қалыптасып қалған ер-азаматтар оны порнографиядан іздейді және сондай қолдауды содан табады да! Сауалнамаға қатысушы бір адам былай деп салғаны бар: «Ерлерге арналған журнал бетіндегі жігіттің суретіне қарап отыратын барлық қыз-келіншектер оны былай сендіреді: «Мен сені қалап тұрмын. Сен әлемдегі ең тамаша ер-азаматсың». Үйде әйелім миымды «ашытса да», балаларым ақылсыз боп тыңдамай жүрсе де, жұмыс туралы ой жегідей жеп жатсын мейлі, бірақ мына суреттегі әйелге құмарта қараған кезімде, мен өзімді сол сәтте болсын нағыз ер-азамат деп сезінемін». Егер ер адамға құрмет пен қолдау сондай қажет болса, өзін сүйетін және құрметтейтін әйелі бола тұра, ол неге оны басқа жақтан іздеуі керек? Тамаша, егер жұмыс, спорт және бір нәрсемен айналысу ер адамға қуаныш сыйласын және оны өмірдің барлық жағдайларында жаңа белеске жетелесін, бірақ олар оны құрмет пен қолдау таба алмаған отбасынан ажыратып алып кетпеуі тиіс.

Оған жайлы жағдай жасаңыз

Өз жұмыс орнында біздің күйеулеріміз өзін үнемі бақылау мен бағалауда отыратынын сезінсе, онда оның өз үйінде достары арасында өзімен-өзі болып, еркін тыныстап отырғысы келетіні сөзсіз. Ер-азаматтарда оқыс бір қадамы құрдымға кететіндей болып жүруі немесе әшкереленіп қаламын ба деп қорқынышта өмір сүретін емес, толық тыныштықта болатын жері болуы керек.

Егер біз оны түсіне алмасақ, егер біз сүйіктіміздің қателігін кешіре алмастай сыңай танытып жүрсек, онда біз қалауымызға мүлде қарама-қарсы нәтижеге қол жеткізуіміз мүмкін. Біздің әрқайсымыз күйеулеріміздің сабырлы да салмақты және бізбен ашық та шынайы болғанын қалаймыз. Алайда, ол сондай болуы үшін де көбіне жайлы жағдай жасау, нақтырақ айтсақ, нағыз жақындық, жылы қарым-қатынас, үй ішіндегі тыныштық бәрі де дәл біздің жауапкершілігімізде болады. «Менің үйім — менің қорғаным» — атты мақал ескіріп кеткен деген пікірлер айтылып жүр, бірақ бұл олай емес. Жұмыстағы жағдай жайсыз болып барады, қызметкерлерге күн сайын қиын талап қойылып жатыр және олардың қателіктеріне өте аз рақымдылық танытады. Сондықтан да еркектер өздерінің үйі болып саналатын «қорғанға» одан да тереңірек мұқтаж. Мен сауалнама алған ер адамдардың көпшілігі, үнемі рөл ойнауға мәжбүрлейтін күнделікті есеңгіреуден бой тасалай алатын қамалды қатты қалайтындарын жасырмады.

Жыныстық жақындық — қолдау құралы

Қымбаттыларым менің, мұны ер адамды қолдау құралы арасынан алып тастауға болмайды деп айтсам, таң қалмаңыздар. Олардың жыныстық жақындыққа деген көзқарастары туралы жеке тарауда әңгіме ететін боламыз, бірақ жыныстық жақындық өзін қолдауды сезіну үшін қажет және оның өмірде маңызды рөлі бар екенін айтып бөліскен күйеулерге алғыс ретінде бұл туралы дәл осы жерде жазуды ұйғардым.

«Жыныстық қатынас ер адамның өзін бағалау үшін үлкен маңызы бар — деді олардың бірі маған электронды пошта арқылы — Ер-азамат жағдайы жұмыста дұрыс болмауы мүмкін, ол кәсіпкерлікте немесе өмірінің басқа бір саласында сәтсіздікке ұшырауы да ықтимал, бірақ егер әйелі оны құрметтеп жыныстық жақындықта оны бағалап жатса, онда ол өз мәселелерін шеше алатынына сенімді болады. Және керісінше, егер оны үйінде ешкім бағаламаса, әйелі үнемі: «Сенің қолыңнан түк те келмейді. Маған жолама!» — деп айта берсе, онда ол оның жұмыстағы басынан кешіп жатқан қиындықтарынан да көбірек түңілуге әкеліп соғады».

Басқа бір ер адам былай деген еді: «Жыныстық қатынастың рөлін асыра бағалау мүмкін емес. Толыққанды секспен өмір сүру, бізге жан-жақтан келген барлық қорлықтарды ұмытуға көмектеседі».

ӨЗІНЕ СЕНІМДІЛІК СЫЙЫ

Мен ер-азаматтардан мынадай тұжырымды көп естідім: «Ер-азаматтар артық шаршаудан көп зардап шегеді». Олардың бірі бұл туралы былай жазған еді: «Мен әйелімнің мені және менің әлсіз жерімді, қателігімді, жаңылыс басқан тұстарымды түсінгенін және соған қарамастан менімен қалғысы келетінін қалаймын. Менің Құдай қалағандай ер-азамат болуыма әйелімнің ықпалы қажет.

Мүмкін сіз, өз күйеуіңіздің жұмыстағы көңіл-күйі мен өзін қалай сезінуіне ықпал ете алмаймын деп ойларсыз? Бірақ ол солай емес. Өз күйеулерімізді құрметтей отырып, оларға қалай сенетінімізді көрсете жүріп, оларға үйде жайлы жағдай жасай беріп, олардың ішкі жан-дүниелерінің қалыпты жағдайда болуына көмектесеміз, ал бұл олардың күнделікті кездесетін қиындықтарды жеңіп шығуына үлкен септігін тигізеді. «Джек: Шын ықыласпен» (“Jack: Straight from the Gut”) атты өмірбаяндық кітапта оның туындыгері,— «General Electric» компаниясының негізін қалаушы және президенті — Джек Уэлч әр кәсіпкердің әйелдері мен аналарына мынадай терең мағынасы бар ойды білдіреді. Ол өз анасы туралы былай дейді:

Одан алған тамаша сыйым сол, өзіме деген сенімім болды. Өзімде бар дәл осы қасиетті менімен қай кезде болсын бірге жұмыс істеген қарамағымдағылардың әр қайсысына беруге тырыстым. Өзіңе деген сенімділік, саған күш береді және сенің мүмкіншіліктеріңді ашады, сонымен бірге сен армандамаған да мүмкіндіктерге жол ашып, үлкен тәуекелдерге бел будырады. Басқаларға өзіне деген сенімділікті тәрбиелеу — жетекшінің өте маңызды тапсырмасы. Ол асқақ мақсаттар қойдыруы керек және адамдарға олардың ойларынша мүмкін емес нәрселерді жасатып, сонымен бірге сол мақсаттарға қол жеткізгеннен кейін, оларды марапаттауы тиіс.

Әйелі күйеуін өз күшіне сендіре алады (Сондай-ақ күйеуі әйеліне). Бұл әрқашан өз күйеуі жағына шыға беретін «кішкентай әйел» болу деген сөз емес. Бұл жерде әңгіме өз күйеулерімізге сондай қажетті құрметпен қолдау бере алуымыз керек, ол ештеңеге қарамастан өзіне сенімді болуы тиіс, өйткені олар өз қасиеттілерін өте осал ыдыста сақтап жүреді. Бұл жерде әңгіме, өз сүйікті ер адамыңды, әлемге жолында кездескен барлық аждаһаларды жеңіп шыға алады деген, сеніммен шығарып салу керек.

4

ЕШКІМНІҢ ИЫҒЫНА АРТА АЛМАЙТЫН АУЫРТПАЛЫҚ

Отбасын қамтамасыз ету ер адамға қосымша ауыр жүк, алайда асыраушы болу оған не үшін ұнайды

Егер күйеуіңіз отбасын қамтамасыз етуге жеткілікті табыс тауып жүрсе де, ол сіздерді барлық қажеттеріңізбен қамтамасыз етуім керек деген сезімнен арыла алмайды.

Ер адамдармен өткізген сауалнама кезінде мені таңғалдырғаны, олардың бәрінің бірауыздан өздерінің отбасын асыраушы рөлдері туралы айтқаны. Оған әйелі қалай қарамасын, әйелі немен айналысса да, әйелі қанша ақша тауып жатса да, ер адам оны материалдық қамтамасыз етуді өзінің міндеті деп санайды.

Ер-азаматтардың сеніммен былай деп тұрғандары мені бей-жай қалдыра алмады: «Мен өз әйелімді қатты жақсы көремін, бірақ оның еңбекақысына сүйене алмаймын. Отбасын қамтамасыз ету — менің міндетім».

Мен ер адамдардан сауалнама алып отырғанымда, көбіне әйелдері қасында бірге отырады. Осындайды естіген бір келіншек шыдай алмай, күйеуіне бұрылып таңғала: «Алайда мен үнемі жұмыс істедім ғой! Мен әрқашан отбасылық бюджетке өз үлесімді қосып отырдым!»

Оның күйеуі жаймен былай түсіндірді: «Сен жұмыс істейсің бе, істемейсің бе, сондай маңызды емес. Сенің бюджетке қосып отырған қаражатың, қаржы мәселесін шешуді жеңілдетеді, бірақ ол мені отбасын қамтамасыз ету міндетінен босата алмайды».

«БҰЛ МЕНІҢ ПАРЫЗЫМ…»

Біз бәріміз ер-азамат табиғатында табыскер екенін білеміз. Олар жабайы бұқаны сұлатып тастап, үңгірдегі өз әйеліне сүйреп әкелгісі келеді. Бірақ, біздің көпшілігіміз ер-азаматтардың тек табыскер болу ғана емес, сонымен қатар оны өзінің міндеті санайтынын түсіне бермейміз. Отбасын қамтамасыз ету қажеттілігі — ол ер адамның иығына артылған ауыртпалық және ол оны ешкімнің иығына салып бергісі келмейді.

Ақылсыздық деп атауға болатын сауалнама нәтижесіне назар салайық. Сөйтсек, әйелінің табысы отбасын толық қамтамасыз етуге жетіп артылса да, күйеуінің «табыс табу» керек деген сезімін босаңсыта алмайды екен.

Мысалы, сіздің әйеліңіз немесе дос қызыңыз отбасын асырауға жетерлік ақша тауып жүр делік. Осындай жағдайда, сіз отбасыңызды қамтамасыз ету үшін ақша табуға міндеттімін деп санайсыз ба? (Екі жауаптың біреуін таңдаңыз).

Иә 76%

Жоқ 21%

Барлық ер адамдардың — үйленгені, бойдағы, сенушісі, сенбеушісі, кәрісі бар, жасы бар, төртеудің үшеуі «иә» деп жауап берді. Жалғыз мән берілетін айырмашылық этникалық аспектіде болды: табыскерлік түйсігі аз ұлт өкілдерінде күштірек болды.

Осы статистикалық мәліметтер менен гөрі сіздерге көбірек әсер етті ме деп ойлаймын. Өйткені қазіргі қоғам мәдениеті ер-азаматтарды барлық жауапкершіліктерден еркіндік алған бос сенделмелер етіп көрсетуге тырысады. Олар тек диванда шалқасынан жатып, теледидар пультін басқанды ғана ұнатады деп есептеледі. Бірақ шын мәнінде көптеген ер-азаматтардың табыскер болуға ұмтылатыны сонша, ол өз «міндетін» бір сәтке де есінен шығара алмайды. Кейде бұл ұмтылыс әйелдердің маньяк сияқты өз сымбаттылығына ерекше ден қоятын («Арықтауым керек!») идеяларға айналып кетеді.

«Бұл менің парызым, сондықтан мен оны бір сәтке де есімнен шығара алмаймын!»

Осы зерттеулер нәтижесі, ер-азаматтардың тағы бір әдеттегі ерекшеліктері туралы айтпақшы: олар өз отбасын қамқорлау ауыртпалығын жай арқалап жүрген жоқ, сонымен бірге жауапкершілік сезімі олардан ешқашан кеткен емес. Келесі сауалнама нәтижесін қарастырайық:

Сіз отбасыңызды қамтамасыз ету туралы өз міңдетіңізді қандай жағдайда және қалай жиі ойлап жүресіз? (жауаптардың бірін таңдаңыз).

Бұл туралы ешқашан ойламаймын 3%

Тек тұрақты жұмысым болмағанда немесе қаржы мәселесі пайда болғанда 6%

Мен ол туралы жүйелі түрде ойлап жүремін 20%

Мен ол туралы жиі ойлап жүремін 21%

Мен ол туралы үнемі дерлік ойлап жүремін 50%

Кәне бір секунд тоқтай тұрып, біздің санамызда тұрақтап қалуы үшін бұл мәліметке тағы бір назар аударайықшы. Ер-азаматтардың көпшілігі (71%) отбасын қамтамасыз ету қажеттілігі туралы «жиі» немесе «үнемі дерлік» ойлап жүреді екен. Көз алдымызға елестетіп көрейікші, өз міндеті жайлы үнемі есте сақтау дегеніміз не!

«Костко» толайым сауда дүкенінің бір қызметкері бұл феноменді былай түсіндіріп берді:

— Өз отбасымды қамтамасыз ету керек деген ой менің санамда жатыр. Онсыз ер-азамат өзін ер-азамат сияқты сезіне алмайды.

— Сонда қалай сіз ол туралы үнемі ойлап жүресіз бе? — деп қызығушылық таныттым.

— Иә, — деді ол — басқадай болу мүмкін емес.

ТАБЫСКЕРДІҢ ІШКІ ЖАН-ДҮНИЕСІ

Бұл «табыс табу» деген ауыздықталмайтын қалау немен түсіндіріледі? Қалай болғанда да барлық нәтижелер көрсеткендей ер адамдардың табыскер және отбасын қамтамасыз етуші болуды қалауы өзгеріссіз қалып отыр, отбасын екі жақтап қамтамасыз ету (оған сүйенсек, әйел заты өзін-өзі қамқорлай алады — үлкен рахмет!) деген қағиданы жан-жақты жарнамалап жатқанына қарамастан, ондай жағдайда оларды жақсы түсіну үшін де өз ер-азаматтарымыздың ішкі жан дүниесі туралы нені білуіміз шарт?

Отбасын қамтамасыз етуге ұмтылу ер адамның бір бөлінбес қасиеті болып табылады

Өмір сүруге қажетті нәрселерді тауып келу ер-азаматтың негізгі мінезінің сипаттамасы болып табылмақ: олардың түсінігінше ер-азамат болу — ол отбасыңды барлық қажеттерімен қамтамасыз ете алу деген сөз. Ол туралы тіпті әлі отбасын құрмаған жігіттер де ойлайды екен. Бірде ұзақ ұшу сапарымда, қасымда отырған, үйленбеген бір жігітпен сөйлестім, мен одан әлі ешкімің болмаса да отбасыңды қамтамасыз ету сезімің бар ма деп сұрадым. «Бұл маңызды емес, — деді ол. — Маған маңыздысы өз өмірімнің иесі болғым келеді». Менің әңгімелесушім егер өзін-өзі қамтамасыз етуден қалса, онда оны ол үшін басқа біреуге істеуге тура келеді, яғни ол ондайда жағдайды бақылаудан айырылады.

Басқа сөзбен айтқанда, табыскер және асыраушы болу тек қана иыққа түскен ауырпалық қана емес, сонымен бірге ең жоғарғы дәрежедегі қалаулы мақсат болып табылады. Біреуді қамтамасыз ету арқылы ер-азамат өзін күшті сезінеді. Және олар өздеріне біреудің арқа сүйегенін қалайды. Өзін біреуге жауапты сезіну, ерекше мән берілетін, ер адамның бөлінбес бір қасиеті болып саналады.

Бірде мен бір жігітке ер адамдардың отбасын асыраушысы болу деген өз рөліне қандай қызғанышпен қарайтынына қатты таң ғалдым дегенім бар. «Ал осыған сіз басқадай қарап көрсеңіз қалай болады — Біздің жыныстық қатынасқа деген көзқарасымыз қандай? — деп сұрады. — Жыныстық қатынасқа ер адамдар немқұрайды, ал әйелдер сезімталдықпен қарайды. Ал ақшаға, жұмысқа және материалдық қамтамасыз етуге, керісінше, әйелдер немқұрайды, ал ер адамдар сезімталдықпен қарайды!»

«Мен сені қамтамасыз етемін» деген ой «Мен сені сүйемін» дегенді білдіреді

Үйге белгілі бір сомаға чек әкелу ер адам үшін қарапайым және түсінікті тілмен мен сені сүйемін дегенді білдіреді. Оның махаббатының дәлелі бар («Мен сені қамқорлаймын, мен саған лайықпын») және ол соны көрсеткісі келеді.

Бұған ерекше мән берген жөн, ер адамға өз әйелін материалдық қамтамасыз ету оның оған деген сүйіспеншілігінің жарқын бейнесі болып табылады. Бір жас жігіт оны былай түсіндірді: «Әйелімді қаржылық мәселеден босатуды өзімнің парызым деп санаймын. Осы нәрсені оған деген өз махаббатымды дәлелдеудің тағы бір мүмкіндігі деп санаймын».

Мөлшерден тыс жұмыс істеу — өз махаббатыңды дәлелдеу деген сөз бе?

Ол осы арқылы бізге деген сүйіспеншілігін көрсетіп жүр деген пікір кәперімізге де кірместен, күйеуіміздің жұмыста айналып қалатынына шағымданудың өзіндік тәлкегі бар. Ал онысына біздің көңіліміз толмай жүретінін қайтесің! Бұндай көңіл толмаушылық ер адамдарды ыңғайсыз жағдайға қалдырады және ренжітеді.

Жуықта маған бір әңгіменің мазмұнын берді, онда дәл осындай жағдайдың анық көрінісі суреттеліпті. Менің «Оныншы көшенің оттары» атты кітабымды таныс ерлі-зайыптылар жақында ғана оқып шыққан екен. Бұл кітаптағы басты кейіпкер сапарда жиі жүреді, сонда оның екінші жартысы күйеуі үшін жұмыс өзінің әйелінен қымбат деп ренжи ойланады.

Осы туралы оқыған жиі іссапарда жүретін танысым, өзінің әйеліне қарап былай деп сұрады:

— Сен де солай ойлайсың ба?

Әйелі оған таңғала қарап, ойланбастан жауап берді:

— Әрине!

Әйелінің жауабына таңғалған ол былай деді:

— Менің неге көп жұмыс істейтінімді білесің бе? Себебі мен сенің қамыңды ойлап жүрмін!

Ол іссапарға жиырма бес жылдай барып жүрген адам, ал әйелі осы жылдар бойы оның өзін қамтамасыз ету үшін солай жұмыс істеп жүргені туралы ойланып та көрмеген.

Отбасын қамтамасыз ету қажеттілігі жетістікке қол жеткізу қажеттілігінен бөлінбес дүние

Мұндай нәрселердің орын алуын түсіндіретін басқа да себептер бар. Мен сауалнама алған талай ер-азаматтар мына туралы да айтқан еді, олардың жан-сала отбасын қамтамасыз етуге ұмтылуы кәсіпкерлікте сәттілікке қол жеткізіп және сол қол жеткізген нәтижесінен қанағат алуға итермелейтін өте күшті ішкі жан дүниесінің қозғалысы боп саналады. Барлық ер-азаматтардың жартысына жуығы өздерінің жұмыста кешіккендерін былай түсіндіреді: «Мен лауазым алу үшін жұмыс істеуім керек» немесе: «Мен көп жұмыс істеймін, өйткені жұмысым өзіме ұнайды» немесе осы екі себепті бірге атайды.

Бір ер адамның маған берген жауабын мен сауалнама алғандардың көпшілігі мақұлдап шықты: «Менің әйелім мен өз жұмысымды жақсы көретінімді білгенін және жұмыстағы сәттілігім екеуіміз үшін де маңызды екенін түсінгенін қалаймын».

Әйелдер сияқты ер-азаматтар да тіпті жұмыстары болса да, өздеріне ұнаған нәрселерімен айналысқылары келеді. Өз күйеулеріміздің біздің қарым-қатынасымызға зиянын тигізбей отырып, жұмыс істеуге деген қалауларын, отбасын қамтамасыз еткілері келетінін және жұмыс ретін дұрыс жолға қойғылары келетінін бағалай білгеніміз дұрыс. Одан да маңыздысы егер біздің жарымыз жұмысын жақсы көрсе және сол арқылы нан тауып бізді асырап отырса, оған тек қызыға қарап, қуануымыз керек шығар.

Отбасын қамтамасыз ету сәтсіздікке ұшырау тәуекелімен байланысты

Енді «табыс табуға» деген ұмтылысы мен осы кітаптың басындағы тарауларда келтірілген, олардың өз күшіне деген сенімсіздігі арасынан байланыс іздеп көрейік. Сөйтсек, дәл осы отбасын қамтамасыз ету — ер адамдардың үнемі шамасы келмей қалу қаупіне ұшырататын іс екен.

Тарстан шыққан Пуыл былай деген: «Өз отбасын қамтамасыз ете алмайтын еркек, «сенбеушіден де жаман» (Тімөте 1-хат 5:8). Мен мұны өз әйелдік қисыныма сәйкес үнемі әмір деп қабылдап жүрдім: өз отбасыңды қамтамасыз ет, болмаса сенбеушіден де жаман боласың.

Бірақ сол кезде мен мынаны түсінбеппін, бұл сөздерді шынында да әмір ретінде қабылдауға болады екен, өйткені онда ер адамдардың өз отбасына лайықты қамқорлық жасай алмаған қаржы мәселесі кезеңіндегі, өте қатты қиналысқа тұспал бар. Біз қазір түсініп отырғанымыздай, көптеген ер-азаматтар, ондай бұйырықтарға зәру емес. Олар «табыс табу» қалауымен байланып қалған. Тарстан шыққан Пауылдың бұл сөзін ер-азамат үшін «сенбеушіден де жаман болу» жағдайына ұшыраймын-ау деген ойдың өзі тірі азапқа салатын тұспал десек те болады.

«Терімді тірідей сыпырып жатқандай сезінем»

Ер-азаматтардың неге үнемі жұмыстан шығып қалмайын, кәсіпкерлікте сәтсіздікке ұшырап қалмайын деп сақ жүретіндері енді түсінікті болды. Себебі еркектердің көпшілігі (61%) өз пікірлері бойынша, үнемі өздерін жақсы емес жұмысшы деген сезімде жүреді, сондықтан да олардың көпшілігі шын мәнінде тәуекел аймағындамыз деп ойлайды. Бірақ біз өз күйеулерімізді жан-жақты дарынды әрі білікті іскер ретінде танитындықтан, өз отбасын қамтамасыз ету мен жұмыс орнын сақтап қалу олар үшін қандай маңызды екенін соған байланысты олардың қорқыныштарын жиі түсіне бермейміз.

Егер отбасы қандай да бір қаржылық қиындыққа тап болса, онда ер адам оны өзінің жеке басының жеңілісі деп қабылдайды. Сол болған мәселеге оның қатысы болмаса да (мысалы, негізгі серіктес бизнестен кетіп қалды), соның нәтижессінде сізге басқа өмірге бейімделуге тура келсе, балалардың туған күніне сұрағандарын әпере алмасаңыз немесе кепілге қойған затыңызды сатып ала алмасаңыз, ер адам іштей өте қатты қиналып жүреді.

Өзінің қаржылық қиындығын ұзақ уақыт қалпына келтіре алмай жүрген бір кәсіпкер өзінің сол кездегі жағдайын былай суреттеп берген: «Әр күні бір нәрсемен айналыссам да, үнемі терімді тірідей сыпырып жатқандай сезімде жүрдім».

Табыскер өзін тұзаққа түсіп қалғандай сезінуі мүмкін

Отбасын асыраушы өзін қақпанға түсіп қалғандай сезінуі жиі болып тұратын нәрсе: бір жағынан өз отбасын қажеттерімен қамтамасыз етуі керек болса, ал екінші жағынан сол тапсырманы орындаудың қиын екенін түсінеді. Ер адамдардың көпшілігі дерлік, қосымша жұмыс істеуге лауазымын түзету үшін ғана емес, олардың көбі өздері айтқанындай: «басқа амалдары қалмағандықтан» солай істейді. Егер әйелі оның қаншалықты күрделі жағдайда жүргенін түсінбесе, егер тіпті сол нәрсеге әйелімнің кеселінен тап болса, ер адамның қандай қиын жағдайда қалатынын елестетіп көріңіз.

Бір ер-азамат менімен ашық бөлісіп өз әйеліне мынаны айтқысы келетіні туралы естігенде қатты таңғалдым: «Мен шырмалып қалдым. Сен менің үйде жиі болғанымды талап етесің (әр аптада мен іссапарға баруға мәжбүрмін, менің өзім де отбасыммен болғым келеді), бірақ сонымен бірге жаңа үй сатып алайық дейсің, әдемі киімдер кигің келеді, қомақты кіріс кіргенін қалайсың т.с.с. Менің қандай тұзаққа түсіп қалғанымды түсінші! Бұл жұмысқа шыққан себебім, бұрынғы жұмысымнан қысқарып қалдым ғой. Менің қазіргі сезімім өрге қарай екі үлкен тасты қатар домалатып бара жатқан адамға ұқсайды».

Біз күйеулерімізге қысым көрсеткенді тоқтатқанның өзінде, жұмыстан жиі кеш келесің деген сияқты шағым айту арқылы басқа әдістерді қолдана отырып, оларға «шабуылдауымызды» тоқтата алмаймыз. Біздің пайымдауымызша, күйеулеріміз бастықтарының қосымша жұмыс істе дегенінен бас тартса, онда олар біздің қасымызда, отбасымен болар еді дейміз. Кейде олар бізбен бірге болғысы келмей қашқақтап жүр деп те күмәнданамыз. Біздің күмәніміз шындыққа сай ма, жоқ па соны тексерейінші деп шештім. Білесіздер ме, біздің күмәніміздің тегін емес екенін мойындаған ер адамдар қанша дейсің ғой? Саусақпен санарлық!

Олардың көпшілігі (82%) — оларды өзімшіл еместер деп атадым — былай деген түсінік берді: «Егер мен көп жұмыс істеуді қойсам, менің отбасым мен компаниямның жағдайы қиындыққа ұшырайды». Олардың көбі былай деді: «Егер мен қосымша жұмыс істемесем, мен онда осы жұмыстан да айырылып қаламын, ал мен отбасымды асырауым керек қой». Немесе: «Егер мен көп жұмыс істемесем, онда мен өз отбасымның лайықты өмір дәрежесін көтере алмаймын ғой. Әрине, көп уақытым кетпейтіндей басқа жұмыс тауып алуыма да болады, бірақ маған сол үшін осынша төлемейді ғой». Сауалнамаға жауап берген ер-азаматтардың жартысы өз отбасында көбірек болғандарын қалайтынын айтқанын естен шығармайық! Осы жайлы ер адамдардың бірі былай деген еді: «Мен үшін отбасым бірінші орында тұр. Қалай қосымша жұмыс істемей немесе көбірек бос уақыт табуға болады, бірақ соны білмеймін. Егер менің әйелім соны түсінсе ғой!..»

Менің сөзімнің өңін айландырып алмаңыз: егер сіздің күйеуіңіз отбасымен өте сирек бірге болса да, мүлде үндемей қойыңыздар деп отырған жоқпын. Шынымды айтсам ондай жағдайда мен де үнсіз қала алмаймын — оған менің күйеуім куә! Егер сіз өзіңізді өмірлік жарыңыздың орнына қоя білсеңіз және оның қандай тұзақта жүргенін сезсеңіз, онда ол сіздің уайымыңызды дұшпандық емес, достық қолдау деп қабылдар еді.

Отбасын қамтамасыз ету — оның қазіргі күні мен болашағына жайлы жағдай жасау деген сөз

Өзіне жақын адамдарының бүгінгі күніне жақсы жағдай жасап бере алған ер адам оның ертеңгі күні үшін де алаңдайды. Әдеттегідей ер адам екі жақты кіріс кіргенін қалайды, — оның бірі отбасының бүгінгі қажеттерін ақтауға керек болса, екіншісі — заңды демалысына, өзінің және жақындарының ертеңгі күні де дәулетті өмір сүре алуларына қажет. Бір ер-азамат былай жазыпты: Әйелім мынаны түсінсе ғой, мен тек бүгінгі күннің ғана қажеттерін ғана ойлап жүргенім жоқ, сондай-ақ ертенгі «алтын жылдарымыздың» да қамын жеп жүрмін ғой».

Жұмыс істеп жүрген ер-азаматтардың көпшілігі мынадай қорқыныш сезінеді, олардың зейнетке шыққан әріптестерінің бұрынғы ұмтылыстары қалыс қалып, бөлінбес ер-азаматтық қасиеттен айырылып қалғандай көрінеді. Олардың айтуынша, ер адам әлеуметтік көмек немесе зейнетақы ала бастағанда, сонымен бірге ол табыс тауып жүргенін сезінбесе де, «өмірдің мақсатын» жоғалтып алғандай сезіне бастайды.

Міне сондықтан да жұмыссыз немесе әлеуметтік жәрдем алатын жиі депрессияға түсіп кетеді де өмірдің мәнін жойып алады. Олар өздерін сәтсізбін және отбасының қажеттерін қамтамасыз ете алмаушымын деп сезінеді де, өздерін өмірдің мәнін жойдым, сондықтан нағыз ер-азамат болудан қалдым деп санайды.

СОНЫМЕН БІЗ НЕ ІСТЕУІМІЗ КЕРЕК?

Енді ер адамның «табыс табу» түйсігінің сондай күшті екенін білгеннен кейін, біз не істеуіміз керек?

Оның күйзелісте жүрген себебін түсініңіз

Қымбаттыларым менің, біздің таңдаулы жарларымыз өздерін тұзаққа түсіп қалғандай сезінеді екен (олар табиғатында табыс табушы, бірақ сонымен бірге, отбасын қамтамасыз ету ауыртпалығы оларға қиындық әкеледі). Сонымен бірге олар бізді өздерін мүлде түсінбейді деп ойлайды. Осы екі келеңсіз жағдайдың біздің отбасылық жағдайымызға қалай ықпал ететінін таразылап көрейікші.

Мысалы, мен Джеффке отбасын асырау қамытын сүйреу қандай қиын екенін түсініп, оның бастығымен жанжалға бармай үндемей қалу себебі оның әлсіздігі емес, үйдің несиесін қалай тезірек төлеп құтылсам деген түйсіктен шығып жатқанын ұқтым! (Мен ол үшін өз күйеуімді сынаққа алғаннан гөрі оған алғыс айтқаным дұрыс емес пе). Біздің кейбіреулерімізге, күнде дүкеннен сауда жасап келгенде, өз күйеулерімізді қандай жағдайда қалдыратынымызды түсінетін уақыт келген сияқты. Ал енді біреулерімізге өз күйеулеріміздің еңбектері лайықты бағаланбай жүргендіктен қандай уайымға салынып жүргенін түсінетін кез болған сияқты. Үшіншілерімізге, сауалнамаға қатысушылардың бірі жазып бергендей, «оған маңызды қажетті екі нәрсенің (сіздің материалдық қажеттеріңізді қамтамасыз ету) және екіншісі одан да маңызды (өз отбасына көңіл бөлу) деген сияқты, еркекте болатын күйзелістің негізгі себебін біліп алғанымыз артық болмас.

Еркектердің қандай таңдау аралығында қалып отырған фактісі, әрине, үнемі қандай жағдай болса да олармен келісе бер деген сөз емес екенін түсінеміз. Мысалы, отағасын отбасымызда жиі көріп отыру үшін отбасылық қаражаттың аздау болып келетініне көнуіміз керек. Бірақ қалай болғанда да ер адамның ішкі жан дүниесін түсіне алу — өзара нәтижелі қарым-қатынастың алтын кілті болып қала бермек.

Оларға көмек қолын созыңыз

Соңғы жылдары көп адамдарға қаржы мәселесін басынан өткеруге тура келді, сол бізге әйелдерге де әсерін тигізді. Осындай жағдайда өз ашуымызға ерік беріп, күйеуімізге «бір нәрсе істеуден бас тарттың» деп кінәлай сөйлеуге себеп табылғандай. Алайда көптеген ер адамдарға мұны еске салудың мүлде қажеті жоқ, өйткені олар онсыз да өз отбасын қамтамасыз етуді өзінің басты борышы санап жүр.

Ең алдымен сіздің күйеуіңізге оның қабілетіне және кез келген мәселені шеше алатынына нық сенім білдіре алатыныңыз және кез келген уақытта көмек қолыңызды соза алатыныңызды білдіру маңызды. Күйеуіңізге көмек көрсету көбірек ақша табуға дайын екеніңізді көрсете алу, сондай-ақ Кариб жағалауына романтикалық саяхатқа бару орнына, шомылу мерзімі болмаса да достарыңызбен теңізге баруға қуана келісуіңіз де болуы мүмкін. (Мен мән бере қайталап айтамын — қуана келісуіңіз, себебі сіздің көңілсіз болуыңыз немесе пәс болып жүруіңізді күйеуіңіз сізді барлық қажеттермен қамтамасыз ете алмадым деп қабылдайды).

Кейбір ерлер маған былай деген еді, олардың аяулы жарлары жағдайдың барлық қиындықтарын түсіне отырып ақшаны оңды-солды шашпаса екен. Біздің бұл бас тартуларымыз өз тарапымыздан сезімталдық қолдау болады да, күйеулерімізге «қиындықтарды бірігіп отырып жеңіп шыға аламыз» деген сенім ұялатады.

Егер біз өзіміз көмекке мұқтаж болып отырсақ, біз басқа адамды қалай сезімталдықпен қолдай аламыз? Мен бұл сұраққа былай жауап беремін, біз де отағасы екеуіміз ақшаның жетіспеушілігі деген қиындықты бастан өткердік: барлық қаржы және материалдық қиындықтарды шешу үшін өз жұбаймызға емес, Жаратқан Иеге үміт арттық. Біз бар қиындықтарымызды Оның мойнына артуымыз керек емес пе? «Сақина әміршісі» атты трилогияның соңғы үшінші бөлімінде мынадай бір тамаша көрініс бар, онда басты кейіпкердің ең жақын досы өзінің иығындағы ауыр жүктен әлсірегені сондай, жүруден қалады, сонда оны жүгімен қосып иығына артып тұрып былай дейді: «Мен сенің орныңа сенің ауыр жүгіңді алып жүре алмаймын, бірақ мен сенің өзіңді көтеріп жүре аламын!» болып жатқан жағдайларымызға емес Оның алдына келіп, Жаратқан Иеге күйеулеріміз үшін мінажат ете отырып, өз жұбайларымыз иықтарына артып жүрген ауыр жүгімен қоса, Оған сенім артамыз. Осылай Жаратқаннан қолдау алған кезде ғана өз күйеулерімізге қолдау көрсетіп көмектесе аламыз.

Оған қолдау беріңіз және бағалаңыз

Сауалнамаға жауап берушілердің бірі мынадай тамаша пікір айтқан еді, ер адамдардың ең қажет ететін нәрсесі не деген біздің пікірлерімізге, ер-азамат ерлі-зайптылардың материалдық жағдайларына байланысты емес: «Шама келгенше оның отбасын асырау үшін барлық күш-жігерін жұмсап жүргенін жиі мақтап отырыңыз, өйткені ол оны тез ұмытып қалады».

Біздің көпшілігіміз өз жұбайларымызға қолдау болғымыз келеді. Мұндай жағдайда қолдай білу деген сөз, түсіну, бағалау, құрметтеу және күйзелістік нәрселерді ұлғайту емес, шама келгенше азайту болып отыр.

Бір отбасылы ер адам былай деп кеңес береді: «Оның қаржы жетістігін көрген кезде, өз қуанышыңызды жасыруға жиі тырыспаңыз, сонда ол текке тер төкпегенін білетін болады. Ал ол ұзақ жұмыста болып келгенінде, оған тосын сый жасап, рахмет деңіз. Және жалпы оған алғыс білдіретін өз сезіміңізді тежемеңіз».

5

ЖЫНЫСТЫҚ ҚАТЫНЫС БӘРІН ДЕ ӨЗГЕРТЕДІ

Жыныстық қатынас неге ер адамның ішкі жан-дүниесіне есік ашады

(Ол есіктің кілті кімде екенін өзіңіз де пайымдап тұрған шығарсыз?)

Сіздің күйеуіңізбен жыныстық жақындығыңыз оның өмірге деген қанағаттану сезімін қалыптастырады және оның өзіне деген сенімін нығайтады.

Ер-азаматтарға үнемі жыныстық қатынас жетіспейтіні ешкімді таңғалдыра қоймас. Біз бұл туралы мектеп партасында отырған кезімізде біліп, сыныптас қыздарымызбен күліп жүретінбіз. Бірақ сіздің күйеуіңіздің жыныстық қатынасқа деген құштарлығының қаншалықты күшті екенін білесіз бе? Немесе ол неге онда сондай құштарлық тудырады?

Қандай ер адамнан сауалнама алсам да, олардың барлығы бір тақырыпты қозғайтын: оларға қазіргіден де көбірек жыныстық қатынас керек екен. Сондай-ақ менің әңгімелесушілерім өздерінің сүйікті әйелдерінің жыныстық қатынастан қанағат ала алмаған ер адамның жынданатынын және жұбайлық өмірлеріне де сызат түсіретінін түсінбейді деп санайды екен.

Не үшін жүйке сыр береді? Одан да маңызды қанағаттанатын нәрсе бар ғой, мысалы ұйқы қандыру. Тіпті ер адам оны ұмыта алмайтындай, жыныстық қатынас шын мәнінде де денсаулыққа сондай маңызды ма? Жоқ, ұмыта алмайды. Өйткені сіздің күйеуіңіз үшін жыныстық қатынас тек физиологиялық қажеттілік қана емес. Оған жыныстық қатынас жетпей тұрса, мысалы жарыңыздың сізбен сөйлеспей тұйықталып қалатын кезі, сізге қалай ауыр тисе, ол да сондай кезде сөйтіп қиналып жүреді. Ол өзінің жыныстық қатынасқа деген қалауын қанағаттандыра алмай, қиналуы табиғи нәрсе және бұл сіздің некеңіз үшін өте қауіпті.

Бұл кітап негізінде біздің әйелдер қауымының ер адамдарға қатысты, не бір нәрсені өткізіп алатынымызға, не бір нәрселерді түсінбей қалатынымызға арналғандықтан, олардың жыныстық қатынасқа деген құштарлығын талқылайын деп отырған жоқпын, алайда ер адамның өміріндегі жыныстық қатынастың маңыздылығы туралы айтқым келеді. Басқа сөзбен айтқанда, жыныстық қатынасқа деген құмарлықтың тек физиологиялық жағын ғана емес, сонымен қатар оның сезімталдық жағын да қарастырғанымыз жөн, яғни біздің көпшілігіміздің көп біле бермейтін жағы туралы сөз етпекпіз.

ЖЫНЫСТЫҚ ҚАТЫНАС ӨТЕ КҮШТІ СЕЗІМТАЛДЫҚ ҚАЛАУДЫ ҚАНАҒАТТАНДЫРАДЫ

Ер-азамат туралы олар жыныстық бездің орасан зор күші болып саналатын сезімталдықтан жұрдай деген екіұшты пікір бар, шын мәнінде ол мүлде олай емес. Ер-азаматтар табиғатында өзінің жыныстық қатынасқа құштарлығын сезім арқылы көрсетпегендіктен, біз әйелдер оны түсіне бермейміз.

Сіздің күйеуіңіз ішкі жан дүниесінің түбінде оған қойылған талаптарға жауап бере алмайтындай, жалғыздықты сезінеді. Сізбен төсек қатынасында болған кезінде, ол өзін қалаулы адаммын деп сезінеді, жалғыздық сезімінен босап, жаңа қуат алады, ал ол оның өмірде алдынан кездесетін кез келген қиындықты жеңіп шығуына күш береді. Сондай-ақ сізбен жыныстық жақындық оның сүйікті екенін дәлелдейді, ол онсыз өзін ешқашан да сүйікті боламын деп сезіне де алмайды.

Сауалнама арқылы жүргізген нәтижеге қарасақ, жүрегінің түкпірінде сіздің күйеуіңіз қалаулы болуды аңсайды екен. Мына сандарға назар салыңызшы:

Төсек қатынасына қатысты кейбір ер азаматтар қалаған кездерінде одан қанағат алғысы келеді. Ал басқа біреулері үшін өз жұбайымен төсек қатынасында қалаулы серіктесі болуды сезіну маңыздырақ екен. Әйеліңіздің сізбен жыныстық қатынаста болғанды аңсап тұратыны сіз үшін қаншалықты маңызды? (Жауаптардың біреуін таңдаңыз).

Өте маңызды 67%

Белгілі дәрежеге дейін маңызды 31%

Қалаған кезімде төсек қатынасында болу сондай маңызды емес 1%

Қалаған кезімде төсек қатынасында болу мен үшін бәрібір 1%

Қандай таңғаларлық бір дауыстылық: 98% ер адамдардың жауабында, олар үшін қалаған кезінде төсек қатынасынан гөрі, өздерінің қалаулы болғандары көбірек толғантады екен.

Бір ер адам мынадай қорытынды шығарыпты: «Еркектерге қарағанда, әйелдер көбірек сезімтал болып келеді деген түсінік қалыптасқаны рас. Жалпы пікір бойынша жыныстық қатынасқа келгенде ер адамдарға тек сол болса жетеді, ал әйелдер сонымен бірге сезімге де бой алдырады. Сөйтіп әйелдер ер адамдарға ешқандай сезімталдық жоқ деп санайды. Алайда ол бар, бірақ әйелің жыныстық қатынастан бас тартқанда, ол осы барлық сезімдерді жояды».

Бірақ та ауру толық бас тартудың себебі ғана емес. Сауалнама көрсеткендей жеті ер адамның алтауы өз қалауларынша жиі төсек қатынасында болғанның өзінде, олардың әйелдері сол қатынаста салқын және қанағат алмаса, өздерін іштей қуыскеуде сезініп жүреді екен.

Егер сіздің әйеліңіз жыныстық қатынаста сіздің барлық тілектеріңізді орындаса, бірақ оны құлықсыз немесе сізге жағу үшін ғана істеп жатса, сіз жыныстық жақындасудан толық қанағат ала аласыз ба? (Екі жауаптың біреуін таңдаңыз).

Иә 14%

Жоқ 86%

Сауалнамаға қатысушылардың бірі өз жауабын былай түсіндіріп берді: «Менің ойымша, жиырма жылдық жұбайлық өмірден кейін әйелім, менің төсек қатынасына деген қалауымды қанағаттандырудың қандай маңызды екенін біледі, алайда оның менімен жыныстық жақындық кезіндегі оның қалауы мен үшін де сондай маңызды екенін әйелім білсе деймін. Мүмкін оның жыныстық қатынасқа деген құмарлығы сондай зор емес шығар, бірақ оның мені қалап тұратыны және менімен қатынаста болғысы келетіні — менің арманым».

Міне, мәселе қайда жатыр

Біздің көпшілігіміз оған өте маңызды боп тұрған сол нәрсеге келіспеуіміз өз күйеулерімізге көрсететін наз емес шығар деп ойлаймын. Тек кеңседегі ұзақ жұмыстан немесе балалардан мезі болып шаршап тұрғаныңда, күйеуімізді шала-пұла шешіндіріп, төсекке сүйрей жөнелуге құлқымыз соқпайтыны түсінікті де шығар. Сөйтсе де жұбайымыздың жыныстық жақындықты аңсап тұратынына тек тәндік құмарлық немесе өзімшілдік талабы деп қарап, пайда болатын біздің әрекеттеріміздің (немесе мүлде оның болмауы) психологиялық нәтижесі туралы ештеңе білмейміз бе деп күмәнданам. Егер де біз мына шындықты: біздің күйеуімізге көрсететін назымыздың артында не жасырынып тұрғанын білсек қой, біз оларына жауап беруден қашпас едік.

Неге төсек қатынасы сондай маңызды?

Сіздің күйеуіңізге деген жыныстық ынтықтығыңыз оның ішкі жан дүниесіне қалай әсер етеді? Ер-азаматтардың осы сұраққа қатысты жазбаша немесе ауызша берген жауаптарына қарап, мен мынадай екі тұжырым жасадым: толыққанды жыныстық жақындық өмір салты ер адамдардың ішкі жан дүниесінің дұрыс қалыптасуына бірден-бір сеп екен және керісінше жыныстық жақындық кезіндегі әйел затының салқындығы немесе мүлде ондайдың болмауы, оның ішкі жан-дүниесіне қиналу мен ауыртпалық әкеледі екен.

№ 1 жақсы жағы
Толыққанды жыныстық жақындық өмір салтында ол өзін сүйікті және қалаулымын деп сезінеді

Сұрақ-жауап бойынша алынған бірінші нәтиже екі жаққа бірдей қуаныш беретін тұрақты жыныстық жақындық өмір салты, алдымен ер адамның өзін сүйікті әрі қалаулы сезінуге әкелетіні таңғаларлық дүние емес. Респонденттердің бірі қызулана айтқан мына бір сөзін оқып көрейік:

Әйелімнің маған ашық дауыстап: «Сен мен үшін әлемдегі ең маңызды жансың» — деп айтқанын қалаймын, әттең соны әйелім түсінсе ғой, өйткені сол нәрсе менің төсек қатынасындағы қанағат алуымның бірінші деңгейінде тұрар еді. Осындай әдісті қолдана білген ол өз сезімін одан да күштірек көрсетер еді де, ер адамның дұрыс емес талқылауына аз мүмкіндік қалар еді.

Міне сондықтан да көптеген жалғыздық сезімінен арыла алмай жүрген ер-азаматтар үшін ашық әңгіме өте қажет. Біздерге, әңгімешіл әйелдерге солай айтуға болмас. Ал жыныстық жақындық ер адамдарға — жалғыздық сезімін серпілтер жалғыз құрал.

Солардың бірі маған бірде: «Менің сезімім күнде рингке төбелеске шығардай болып жүреді. Өз жауыммен өзім қаламын. Міне сондықтан да қоңырау соғылғанда, қасымда әйелім болып қолдау бергенін қалап тұрамын».

Басқа ер-азамат, толыққанды жыныстық қатынас бар өмір салты жалғыздықтан құтқарады деген еді: «Ер-азамат қасында әйелі болса да шын мәнінде жалғыздық құрсауында тұрады. Ал сол әйелімен жыныстық жақындық кезінде толық сырыңды аша алатын және сені түсінетін сөкпейтін, осы әлемде қасыңда бір жанның барын сезінесің. Бұл ер-азаматтарға арналған өте зор қолдау».

Міне, сондықтан да кейбір ер-азаматтар сондай жағдай болмаса да әйелді сонымен айналысуға көндіруге тырысады. Маған бір әйел күйеуім жақын туысын жерлегеннен кейін бірден менімен жақындасқысы келді деген еді. Бәлкім сол кездегі оның жағдайы жыныстық қатынаста болу ол үшін жұбатудың бір құралы боп, махаббат шымылдығына тығылып қалғысы келген шығар.

№ 2 жақсы жағы
Толыққанды жыныстық жақындық өмір салты кезінде онда өз күшіне деген сенімділік пайда болады

Сіздің күйеуіңізге деген ынтықтығыңыз оның бойына сүйікті әрі қалаулы деген сезім ұялатады. Бұл туралы жоғарыда айтып кеткеніміздей, сізбен төсек қатынасында, ол өзін қалаулы адаммын деп сезінеді, ол жалғыздық сезімінен босап, жаңа қуат алады, ал ол нәрсе оның өмірде алдынан кездесетін кез келген қиындықты жеңіп шығуға күш береді.

Біздің көпшілігіміз «Виагры» атты жарнама ролигін көрген шығармыз, онда әріптестері мен достары бір ер адамды тоқтатып, сенің осынша өзгеріп шыға келуіңе не себеп болды деп сұрайды. Жаңа шаш қою үлгісі ме? Жұмыстағы жетістік пе? Мүмкін қызметіңде жоғарылаған шығарсың? — «Жоқ» — деп жауап береді күлімсіреген ер адам.

Мен сауалнама алған бір ер адам бұл жарнамалық роликтің мағынасын былай түсіндірді: «Біздің кез келгеніміз сол жігіттің өз-өзіне көңілі тоқ екенін байқаймыз. Бұл роликте барлық ер-азаматтар бірден түсінетін, мына шындық жарқырап көрініп тұр: олардың жыныстық өмірлері ойдағыдай болғанда өзіне сенімді, көңілді және өмірлеріне дән риза болып жүреді».

Сауалнама нәтижесі көрсеткендей жеті адамның алтауы осымен келіседі екен.

Мысалы, сіздің әйеліңіз белсенді жыныстық қатынас серіктесіңіз болса және сіз өз жыныстық жақындық өміріңізге риза болсаңыз, онымен жиі төсектес болу сіздің сезімталдық жағдайыңызға ықпал ете ала ма? (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Аз әсер етер еді немесе мүлде ықпал етпес еді, өйткені жыныстық қатынас менің сезімталдық жағдайыммен және сондай-ақ өмірімнің басқа да саласымен байланысты емес 14%

Қатты әсер етер еді, өйткені қанағаттану сезімі менің өзімнің және өмірімнің жақсаруына әсер етеді 86%

Маған енді ғана ашылған шындық сол, «ер-азамат коды» деп аталатын құпияны түсіндім, ол туралы бұрын да естігенмін, бірақ оның мағынасын түсінбеген едім. Ер-азаматтар маған төсек қатынасында жолы болып жүргенде өздерін жақсы сезінетіндерін айтқанда, мен оны олардың тәндік құмарлықтарына жатқызатынмын.

Алайда маған отбасылы бір еркек былай деп ағынан жарылды: «Менің түндегі жатын бөлмемдегі болатын жағдай, менің ертеңгі кеңседе өтетін күніме ықпал етеді». Ал басқа біреу былай жазған: «Жыныстық қатынас күнделікті мазасыздықтан босатады… және айналама жақсырақ етуге ықпалын тигізеді» (курсив менікі — Ш.Ф.).

Толыққанды жыныстық қатынасқа толы өмір ер-азаматтың сезімталдық саулығы үшін қаншалықты маңызды екенін енді білген кезімізде, олардың соны ала алмаған кездерінде қандай көңіл-күйде жүретіндерін білетін де уақыт келген сияқты.

№ 1 кері әсері
«Егер әйелім менімен жатқысы келмесе, өзімді тастанды сезінемін»

Ер-азаматтардың көпшілігі жыныстық жақындыққа қандай құмартып тұрсын мейлі, некелік парызы үшін ғана жыныстық жақындыққа түсетін әйелімен жатқаннан гөрі қатты жаңбыр астында бақшадағы жапырақтарды кесумен айналысқанды жөн көреді. Менің күйеуім Джефф бұны былай түсіндіреді: «Қалай болғанда да бақша жапырағын қырқып жүрген жігіт әйелі арқылы өзінің тастанды болмайтынына сенімді болады. Барлығы осымен түсіндіріледі. Егер әйелі тек жұбайлық парыз үшін ғана онымен жақындасатын болса, ол сол арқылы өз күйеуін тастанды сезімге түсіреді».

Тағы да, егер сіз білсеңіз, сіздің жұбайыңыздың бүкіл әлемнің бар қызығынан гөрі сіздің қалаулыңыз болғысы келеді, осы жағдайға оның көзімен қарауға тырысыңыз. Егер сіз онымен жыныстық қатынасқа барсаңыз, бірақ соған ешбір қызығушылық таныта алмасаңыз, оны сіздің жұбайыңыз былай деп қабылдайды: «Сен қанша тырыссаң да, менің құмарлығымды «оятуға» қабілетсізсің, сондықтан сенің ішкі жаң дүниеңде болып жатқан нәрселер мені қызықтырмайды». Егер оған әдеттегі айтарыңды: «Жаным, тек бүгін емес», — деп айтып, одан бас тартсаңыз, ол сіздің сол сөзіңізден: «Сенің мені қызықтырмайтындығың соншалық, мен жастықты таңдаймын… сондықтан сенің ішкі жан дүниеңде болып жатқан нәрселер үшін менің басым ауырмайды» деп түсінеді.

Шын мәнінде де жыныстық қатынас сізге сол сәтте ғана керексіз болса да, ер адам ол сөзді «Сен маған керек емессің» деген қатал үкім ретінде қабылдайды.

Ол жөнінде ер адамдардың өздері былай дейді:

● «Маған жыныстық еркеліктер қажет, ал әйелім оны істегісі келмегенде, мен өзімді аластатылған адам ретінде сезінемін».

● «Әйелім маған келіспегенде, мен өзімді жеккөрінішті адам сияқты сезінемін. Менімен жатқысы келмеген әйелім, өз ойы бойынша жәй көңілі соқпағандықтан менен бас тартып отыр. Оған сонымен айналысайықшы дей отырып немесе сондай ынта көрсету арқылы, мен өзімді жалынышты адам ретінде көрсетемін. Бұл ашық және анық аластатылған адам болғанымды көрсетеді».

● «Ол менімен болғысы келмеу арқылы, менің жүрегімді қаншалықты жаралайтынын тіпті сезбейді де. Әйелім мен үшін өте қымбат, менде оның көзіне сондай қымбат болып көрінгім келеді. Ол маған осыны шынымен де солай деп айтады да, менімен жыныстық жақын болудан оп-оңай бас тарта салады, сонда мен оның айтқанына әрең сенемін».

Әйелі күйеуінің жыныстық қатынас қалауын орындаудан бас тартқанда, ол өзін шеттетілген деп сезінеді де, жабырқаңқы күйде болады.

№ 2 кері әсері
Сіздің салқындығыңыз оны торығуға ұшыратуы мүмкін

Егер сіздің күйеуіңізге деген төсектегі жақындығыңыз оған қуат сыйлап, өмірге деген құлшынысын арттырып, көңілді жүруіне себеп болса, онда сіздің төсектегі салқындығыңыз оның өзіне деген сенімсіздік сыйлап, тастандылық сездіріп, күйзеліске ұшыратуын түсіну қиын емес.

Мен осы тақырып туралы әңгімеге тартқан кезімде, олардың әйелдерінің жиі келісе бермейтіндігін өздерінен бас тарту деп қабылдауға болмайтын шығар деп имене айтқан бопсалауыма кейбір ер адамдар кекесін түрмен миығынан күле қарағаны бар. Менің әңгімелесушілерім, былай деді, осылай жасай беретін әйелдер, өздері сондай аңсап, қалайтын махаббат әлемін бұзып алу қаупінде жүреді, себебі олардың бірі айтқандай: «әйелдің өзі күйеуін күйзеліске қуып тығады».

Ер-азаматтардың өміріндегі жыныстық қатынастың тәндік және сезімталдық әсері орасан зор екенін ұмытпағанымыз жөн. Оның кенет тұйықталып, өзімен-өзі боп кетіп, сөйлескісі келмей қалатыны бізге қалай ауыр тиетін болса, төсек қанағатын ала алмай жүргені, оларға да сондай ауыр тиеді екен. Басқа ер адамдар «Жүрек жарылысы» деп айдар таққан бір ер-азаматтың ағынан жарылған, тастанды болған кезін қинала мойындаған жайын оқып көріңізші:

Менің үйленгеніме бірталай болды. Маған осыны мойындау қиын, алайда ащы шындық сол біздің бүкіл жұбайлық өмірімізде, әйеліммен төсек қатынасында болмадым десем де болады. Сондықтан да мен өзімді шеттетілген, ешкімге қажетім жоқ қадірсізбін деп сезінемін. Үйленгенге дейін мен күнде аңсап жүрген, мен үшін ең асыл дүнием болған төсек жақындығы тек арман ғана болып, солай келмеске кетті. Бұның бәрі маған тек қиналу мен ауру ғана әкеледі, ал оның нәтижесі ашу-ыза мен жатырқау сезімін ғана тудырады.

Арамызда қалыптасқан «төсек қатынасындағы тұңғиық алшақтығынан» қалай өте аламыз?

Маған ер-азаматтардың жиі айтатын ең қымбат қалаулары: олардың әйелдерінің тек төсектес болу ғана емес, сонымен бірге белсенді әрекеттері де болғанын қалайды екен. Әрине әрбір жыныстық жақындықта болатын жұптардың өз тарихтары бар ғой, бірақ солай болса да неден бастау керектігі туралы бірнеше кеңес бергім келеді.

Ол қалай қаласа, солай сүюге тырысыңыз

Егер сіз бен менің арамызда ортақ бір нәрсе болса, онда сіз де өз күйеуіңіздің төсек қатынасына қатысты қалауын тек тәндік қажеттілік, әрине маңызды, бірақ бірден қанағаттандыруды талап етпейді деп санарсыз. Мынадай салыстыру келтірейін: егер сіз күні бойы балалармен айналысып шаршап келгеніңіз сонша, сіз үшін түнгі ұйқы сондай маңызды болады және оны бірден қанағаттандыру қажет етеді. Егер сіз төсек жақындығын да тәндік қажеттілік деп санасаңыз, оны ұйқымен салыстыруға болады. Ал егер сіздің жұбайыңыз сізге: «Маған төсек қатынасы өте маңызды, онсыз мен өзімді сүйікті және қалаулымын деп сезіне алмаймын, ол мені күйзелістен, қорқыныштан және жалғыздықтан құтқарады» — десе, онда сіз бірден көзқарасыңызды өзгертесіз. Сонымен, өзіңізді қалай ұстайсыз?

Сіз алдымен жүрек шақыруына жауап беретініңізді біліңіз. Егер мүмкіндік болса, оның қалауына жүрегінің қатысы барын түсініп, бар ынтамен жауап беруге тырысыңыз. Егер тәндік жақындық болса мүмкін емес шығар, алайда сіз жүректен шығатын — тыныштандыратын, қолдау беретін, махаббатқа толы сөздерді қолданыңыз. Оның жүрегіне аластатудың өткір жебесі қадалудан сақтау үшін қолыңыздан келетіннің бәрін істеңіз — күйеуіңіз түсінетін сөзбен айтыңыз, ісіңізде көрсетіңіз, — сөйтіп оны жабырқататын жалғыздықтан құтқарыңыз. Оны сүю — сіз үшін бақыт екеніне күмән келтірмеңіз.

Есіңізде болсын, егер сіз ер адаммен тәндік жақын болуға келіссеңіз, оны еш ықылас көрсетпестен, тек оның «қалауын қанағаттандыру» үшін ғана жасамаңыз, өйткені сіз оны шын мәнінде қанағаттандыра алмайсыз. Одан да оны шын мәнінде жапырақ кесуге жібергеніңіз жөн болады. Сондықтан Құдай сізге сондай киелі дарын бергеніне қуаныңыз және сонымен толыққанды рахаттаныңыз!

Белсенділік танытыңыз… және молынан рахаттаныңыз

Ер адамдар арасында жүргізілген сауалнамаға қатысушы қауымға тұрақты қатысатын бір жігіт, ашық түрде былай деді: «Әйел төсекте белсенділік танытуы керек — төсектегі серіктесіне не қажет ететінін, нені қалайтынын ашық көрсетуі керек. Селқос әйел — көңілсіз өмір».

Міне, солай!

Көптеген ер-азаматтардың әйелдерінің төсек қатынасында белсенді болғанын армандайтынын білдім. Бірнеше жыл бұрын мен сүрбойдақ жігіттің өз әйелінің қандай болғанын қалайтынын Джеффке былай мойындағанын кездейсоқ естіп қалдым: «Менің әйелім шынайы мәсіхші — рухы таза, сенімді және міндетті түрде бәріне де мейірімді болғанын қалаймын». Мырс етіп мынаны да қосты: «Ал мен онымен үйде оңаша қалғанда!…»

«70 жылдардағы әйгілі әнде айтылғандай — деп еді маған бірде біздің отбасылы досымыз, — әр жігіттің арманы — қонақта әдепті көрші, ал жатын бөлмеде — жабайы мысықтың әрекетіне толы».

Біздің кейбіреуіз жабайы мысық болу — асыра сілтеу шығар деп жымиып, ол бізге арналмаған дейтін шығармыз. Бірақ ер адамдар солай деп есептемейді екен. Еркектер уақыт өте келе белсенділікті біздің өз қолымызға алғанымызды және бар пейілімізді, барлық ынтықтығымызды өз сүйікті күйеуімізге сыйланағанымызды қалайды. Оның есін шығара таңғалдырып, осыны істеп шығыңыз!

Егер көмек керек болса, соған жүгініңіз

Кейбір әйелдер шын мәнінде бәрін біле бермейтінін және күйеуінің төсектегі бар қалауын орындай алмайтынын түсінемін, бірақ оларды қалыптасып қалған жеке мінез тоқтатады. Мен осы себептерге қатысты тоқтап қалғым келіп тұрған жоқ. Сізді жігерлендіргім келеді: сіз көмек сұрауға досыңызға немесе маманға жүгінуіңізге болады. Бұндай әрекет сізге байланысты, өйткені ол жеке басыңызға және сіз сүйетін жұбайыңызға да сондай маңызды.

Жыныстық қатынасты өміріңіздің маңызды бөлігіне қосыңыз

«Қазіргі заманғы мәсіхші әйел» («Today’s Christian Woman») журналында басылған бір мақалада осы тақырып талқыланған, онда әйелдерді осы сұраққа қатысты көзқарастарын өзгертуге шақырады. Мақаланың басында туындыгер күйеуінің жиі төсек қатынасына шақыратынын, бірақ өзі «өмірдің маңызды бөлігіне» төсек қатынасын қоспағандығын айтады. Содан кейін ол өзіне ашылған нәрселермен былай бөліседі:

Менде мынадай сезім бар, мен күні бойы басқа адамдардың мұқтаждықтарын қанағаттандырумен айналысады екенмін. Немен айналыссам да — балалармен болайын, кеңседе жұмыс істеу немесе күйеуімнің кірлерін жуу — соңында кешке күні бойғы күйбең тірліктен шаршайтыным сонша, тек демалуды ғана ойлап тұрады екенмін. Менің жалғыз арманым, менің жастығым мен ұйықтар алдындағы журналым. Бірақ Құдай менен былай сұрады: «Күйеуіңнің «қалауларын» қанағаттандырғанда, оның сенен не қалайтынын істей алғаныңа сенімдісің бе?»

Біздің қызымызға жаңа көйлек сатып алуды өтінгенде, ол қомпылдаған жоқ; ас үйдің еденін жуу керек болса, ол қарсы болмады; оның таза шұлығы болмаса, кір жуғыш машинаға өзі сала салатын.

Көп ұзамай мен оның жалғыз өтінішіне үнемі қарсы болатынымды мойындадым. Иә, күнделікті тірліктерімді бірінен кейін бірін істей беру арқылы кешке бар жұмыстарды бітіргеннен кейін жұбайымның қажетін орындау туралы мүлде ойламайды екенмін… Егер бар жоспарлағанымды түгел орындамай-ақ қойсам ақырзаман болып кетер ме еді? Мен бар ойымды күнделікті жұмыстарға, балаларға бөлетінім соншалық, өзімнің тікелей міндетіме басымды қатырмаймын да.

Сонда күнделікті істеріміз бен бар жұмыстарымыз жалғыз күйеуіміздің сезім жүйесі мен денсаулығынан артық болғаны ма? Біздің жұбайларымыз олардың қажеттіліктері үшін істей алатындарымызды көре алулары үшін де, менің ойымша, біз өз өміріміздің маңызды бөліктерін қайта қарауымыз керек.

Оның «махаббат белгілеріне» дұрыс әрекет ете біліңіз

Осы тараудың соңында бір отбасылық жұптың қалай өзара түсінісушілікке қол жеткізгендерін айтуды жөн санадым. Марк пен Аннаның жағдайлары жалпы жаман емес еді. Бірақ Марк өздерінің он бес жылдық жұбайлық өмірлерінен кейін төсек қатынастары төмендеп кеткенін байқаған. Анна бұрынғыдай емес, не жұмыс деп, не шаршадым деп оның өтінішін елемей, жұбайлық қатынасқа салқындап кетті. Жыныстық қатынас мүлде тоқтап қалмаса да, Марктің байқағанындай, «әйелі үшін төсек жақындығы қызық болмай кеткен».

Марк кәсіпкер болғандықтан, жұмыста жиі кеш қалып қоятын, ол Аннаны қатты ренжітетін. Осы оқиғаға дейін ол бірде күйеуінің қасына отырып, оны ренжітетін нәрсе оның ұзақ үйде болмауы емес, олардың өзара келіскен уақытында үйге оралмайтынын айтқан еді. Әйелі оған жақсы күйеу екенін, бірақ ол өзін тастанды сезінетінін, өйткені олардың махаббаттарының бір белгісі оның үйіне уақытында оралуы екенін айтқан. Марк бәрін түсініп, содан бастап үйіне келіскен уақытта келетін болған.

Енді Марк әйелінің қарсы алдында отырып, өздерінің жыныстық қатынастарының құлдырап бара жатқаны уайымдататынын айтты. Ол осыны айта отырып, Аннаға үйге уақытында келмегенде оған қалай әсер еткенін келтіре отырып, суреттеп береді. «Сол кезде сен үшін өте маңызды болған нәрсені орындай алмасам, мен жақсы күйеу бола алмас едім. Өйткені мен сенің бақытты және сүйікті әйелім болғаныңды қаладым ғой. Дәл сол сияқты бүгінгі таңда мен үшін сенің жыныстық жақындыққа қатысты менің бар қалауыма ынтыға жауап бергенің маңызды».

Анна бұл сұраққа ешқашан осы қырынан қарап көрмепті, ол үшін Марктен жақсы әйелім деген сөзді есту өте маңызды еді, алайда төсек жақындығында салқындық таныта отырып, күйеуінің маңызды «махаббат белгісіне» немқұрайды қарап, оны сүйікті сезіну бақытынан айырған. Осыдан кейін Марк: «Анна бәрін дұрыс түсініп, толық өзгерді» — дейді.

Сіздің жұбайыңыз сізге «махаббат белгісін» беріп, сол арқылы сіздің салқындығыңыздың арқасында бақытсыз болып жүргенін білдіре ме? Мүмкін ол сізге осы нәрсені түсіндіргісі келетін шығар, бірақ соны қалай білдірерін білмей дал болуы да ықтимал. Немесе, ол оны білдірген де шығар, ал сіз оның сөзіне мән бермеуіңіз де мүмкін.

Көптеген ер адамдардан естігендерімнен кейін менің сізден қадала өтінерім: оның «белгілеріне» мән бермей қоймаңыз! «Белгілері» ол үшін өте маңызды және сіздердің қарым-қатынастарыңыз үшін де өте қажет, яғни сіздердің некедегі бақытты өмірлеріңіздің бірден-бір кепілі.

Енді күйеуіңіздің ең нәзік осал жерін білгеннен кейін, оның сезімдеріне сіз түсіністікпен қарай аласыз. Өзара түсіністік лайым жан дүниемізде болып, біздің зерттеулеріміздің жетекшісі бола отырып, ерлеріміздің ішкі жан-дүниелерінің тағы бір ерекше жағын ұғынуға жазсын.

6

КӨРІНЕТІН БЕЙНЕЛЕРДІҢ САҚТАУШЫСЫ

Ер адам сұлу әйел затын көрсе көзін ала алмай қалады және көргенін неге ұмыта алмайды

Тіпті бақытты некеде тұрып жатқан ер адамның өзі басқа әйелдің бейнесін сақтап және есіне түсіруге деген құмарлықпен күресумен болады.

Бірінші көрініс: Даг табысты кәсіпкер, оның әйелі және балалары бар, ол Калифорния қаласына келісімшарт жасау үшін іссапармен келеді. Конференс-зал жоғарғы дәрежелі кәсіпкерлерге лық толады, олардың әр қайсысы оған презентация өткізгісі келеді. Бірінші болып бір тартымды әйел сөз алды. Дагтың айтуы бойынша оның керемет сымбатын жарастырып тігілген киімі одан сайын айқындап тұрды. Оның өзін ұстауы, тез тілтатапқыштығы бәрі жақсы, бірақ іскер әйелдің іс-қимылы ширақ.

Екінші көрініс: мен бір топ мәсіхші ер адамдармен әңгімелесіп отырмын, олар өз сенімдеріне байыппен қарайтын жандар және (отбасы болса) неке адалдығын бұзбайтындар. Мен осы көріністі оларға қайталап айтып беремін және оның менің «Оныншы көшенің оттары» атты кітабымнан келтірілген үзінді екенін түсіндіремін. Содан кейін мен олардың әр қайсысына бір сұрақты қайталап қойып отырдым: «Егер сіз Дагтың орнында болсаңыз, қандай ойлар сізді шарпып өтер еді және сондай әйел затын көргенде сізде қандай сезім пайда болар еді?

Міне, мынау сол ер адамдардың берген жауаптарының кейбірі:

● «Міне, сымбат деп осыны айт… Қысқарт кәне! Ондай ой саған қайдан келіп жатыр?»

● «Мен былай ойлар едім: қолында неке жүзігі бар ма екен, қарау керек»

● «Ол менен тартымды бір нәрсе байқар ма екен деп ойлар едім».

● «Бірден бар зейінімді салып ширығушы едім»

● «Мен мынаған бәс тігемін, ол тезірек келісім шарт жасасу үшін осы киімді әдейі киіп келді».

● «Оның ажарына қарашы, оның ажарына қарашы, оның ажарына қарашы»

● «Маған презентацияға мән беру қиын болар еді, өйткені менің барлық ынтам оның ажары мен сымбатына ауып отырар еді».

● «Мен ол бейнелерден құтылуға тырысар едім, алайда ол бәрібір маған қайта орала берер».

● «Ол сөз сөйлей бастағаннан кейін екі минуттан соң, он бес жасымда көрген порнофильмді есіме түсіре бастаушы едім».

● «Қызық, мына әдемі киімдер астарында не бар екен? Тоқтат! Презентацияға мән бер».

● «Егер менің қырағылығым болмаса, бірнеше минуттан кейін оның төсекте қандай екенін көз алдыма елестетуші едім».

Егер сіз менің орнымда болсаңыз, осы жауаптарды естігенде, не ойлар едіңіз? Мен әрі ыңғайсызданып, әрі таңғалдым. Алайда оларды неғұрлым көп тыңдаған сайын, өзім сенім артып жүрген ер-азаматтардың бәрі бірінен кейін бірі бір әуенді қайталай берген соң, яғни солай болғаны дұрыс деген пікірге келісе бастадым.

Ер-азамат көзімен сүйеді дегенді бұрын да естігенмін, бірақ оның қалай болатынын білмеппін. Ол туралы тіпті ойлаған да жоқпын.

«ЕР-АЗАМАТ КӨЗІМЕН СҮЙЕДІ» ДЕГЕН НЕНІ БІЛДІРЕДІ?

Менің ерлер туралы көзқарасымды түп-тамырымен өзгерткен бір пікірді мысал еткім келіп отыр:

Бақытты некеде өмір сүріп жатқан ер адамның өзі тартымды әйелді көзімен ішіп-жейді және сол бейне оның есінде ұзақ сақталып қалады және ол сол үшін тартымдылығынан ажырамайды.

«Ерлер көзімен сүйеді» деген тақырыпты ойлағанда, мен өзіме екі жаңалық аштым:

● Біріншіден, мүсіні керемет тамаша сымбатты әйел өзіне ер адамдардың назарын аударып алады және енді оның өзіне назар аудармай қою қиын. Тіпті жігіт оған назар салмағанның өзінде де оның бейнесінің жанында екенін сезетін болады.

● Екіншіден, ер-азаматтың көз алдында сымбатты әйелдер болмаса да, олардың санасында сол бейнелер сақталып қалады және оның еркінен тыс есіне түсетін болады.

Егер сіз сырт бейнеңіз ер адамдардың назарын аударатындай 25% тартымды әйелдің бірі болсаңыз, бұл «жаңалық» сізді таң ғалдыра қоймас. Ал барлық қалғандары үшін бұл жұмбақ немесе одан жаман нәрсе боп қала бермек. Біз неге күйеуіміздің назарын өзімізге аудара алмаймыз немесе оның тәртібін сатқын секілді қарастырамыз деген ойлар жайлап алуы мүмкін (Неге сүйетін және сенімді жұбайларымыз басқа әйелдердің бейнесін есінен шығарып тастауы тиіс).

Бақытымызға орай, күйеулерді неғұрлым көбірек таныған сайын олар үшін осы азғыру қаншалықты қиын өткел екенін және оның бізге аз қатысы барын анық көріп келеміз (таңғаларлығы сол соңғы жағдай үміт береді). Шынында біз алынбас асу сияқты боп тұрған, бір-біріне байланысты болғанымен екі әр түрлі іспен кездесіп отырмыз. Осылардың біріншісі неден тұратынын, бар ынтамызбен асықпай тексерейікші.

№ 1 алынбас асу
Еркектер сұлу әйелге қарамаса тұра алмайды

Сауалнамаға қатысқан еркектерден Даг болған жағдайға түскен кезінде, қандай ой немесе іс-әрекет шығатынын суреттеп берулерін сұрадық. Содан шыққан нәтиже мынадай болды:

Көз алдыңызға елестетіңізші, сіз жалғыз өзіңіз теміржол бекетінде отырсыз, кенет мүсіні керемет сымбатты бір әйел сізден алыс емес жерге келіп тұрды. Оның пайда болғаны сізге қалай әсер етер еді? (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Мен бар ынтаммен одан көз алмаймын, қобалжығаннан ернімді тістелей бастаймын 4%

Мен оған қарай бергім келеді, ұрлана ол жаққа қарағыштаумен боламын 76%

Мен оның бар екенін байқамауға тырысамын, бірақ оған қарамау үшін бар күшімді саламын 18%

Сондай ерекше ештеңе болған жоқ, оның пайда болуы маған еш әсер етпейді 2%

Таңғаларлығы: барлық ер-азаматтардың 98% керемет бейтанысқа қарамаса тұра алмайтындар қатарына жатқызылды (тек 2% ер-азаматтар ғана керемет мүсінді бейтаныс жанға немқұрайды болып шықты). Тағы бір қызық жағдай, бақытты некеде тұрып жатқан мәсіхші ер-азаматтар да сондай деңгейдегі көрсеткішті көрсетті.

Көптеген ер адамдар қосымша, тіпті сол жерде болмаса да немесе ол жаққа қарамауға қанша тырысса да, өзінде еліктіріп әкететін әйелдердің ықпалында болатындарын мойындады. Некесіне адал бір азамат, менің оған күмәнім жоқ, былай деп мойындады: «Егер теміржол бекетінде бір қас сұлуға жолықсам, ол жанымнан өтіп кеткенше көзімді жұмып алам немесе назарымды басқа жаққа бұрып әкетем, бірақ содан кейін жарты сағат көлемінде ол әлі де жанымда тұрғанындай сезімде боламын. Ұят та болса айтайын, оны сыртынан болсын бір көріп қалу үшін баспалдақ белдемшесінен артыма қарайтыным бар».

Мен осы адамды шын мәнінде жоғарыдағы топқа қосқым келмеді, бірақ мен осы адамның сөзін басқа ер адамдарға оқып бергенімде, олардың бәрі бірауыздан: «Бәрі де тап осылай болып шығады!» — деді.

Жиырма жыл бойы бақытты некеде өмір сүріп келген ер-азамат осыған ұқсас оқиғаны былай суреттеп берді: «Осы жуық арада әйеліміз екеуіміз достарымызбен бірге мейрамханаға кешкі ас ішуге бардық. Мейрамхана иесі ер адамдарды бірден өзіне тартып әкететіндей өте тартымды, көзі ерекше жарқыраған бір ханым екен. Бүкіл кеш бойы бәріміз сол ханымды жанымызда жүргендей сезініп отырдық. Біз достарымызбен өз сүйкімді әйелдеріміздің қасында тамаша кеште демалып шықтық, бірақ дастархан басында отырған бәріміз де сол әйел жаққа көз салмау үшін арпалысып отырғанымыз айдан анық».

Осы кітаптың басында не туралы жазғанымды есіңізге түсіріңізші. Ер-азаматтадың ашық мойындағандары менің күйеуім Джеффтың, Нью-Йоркте қыдырып жүргенде біресе жоғары қарап, біресе назарын басқа жаққа аударуға тырысқан, әдеттен тыс қылықтарын түсіндіріп бергендей болды. Мен енді түсіндім: ол бір сұлу әйел көріп қалды да, оның бейнесі есінде сақталып қалмау үшін назарын басқа жаққа аударуға тырысқан екен ғой. Сөйтіп менің пайдама таңдау жасап, маған деген құрметін солай көрсеткен.

Енді екінші алынбайтын асуға өтетін кез келді.

№ 2 алынбас асу
Ер-азаматтар сезімтал бейнелерді сақтап қалады

Ерлердің жыныстық қатынас жайлы көп ойлайды дегенді бәріміз естідік. Алайда, олар дәл сол жыныстық қатынас туралы ойламайды («Бүгін кешке менің жарымның көңіл-күйі қалай болар екен..» және т.с.с.) Олар көбірек өз қиялдарында жыныстық жақындық сәтін немесе бір сезім туралы бейнелерді ойлайды. Сондай-ақ сол қиялындағы суреттерде әйелінің бейнесі болуы шарт емес. Олар сондай суреттерде мүлде кездойсоқ жағдайда естерінде сақталып қалған басқа бір әйелдің бейнесін қояр.

Сіз таңғала былай сұрарсыз: «Ол қандай бейнелер? Олар қайдан пайда болады?» Меніңше, кез келген жерден: сізбен төсектес болған кез (ол жақсы), немесе «Plаyboy» журналы беттерінен (ол жаман). Ол көлік бекетінде қасынан өте шыққан керемет сымбатты ханым болуы ықтимал, немесе осыдан екі жыл бұрын порносайттан көрген бикеш болуы да мүмкін. Бұл бейнелер ерлердің санасында кейде олардың еркінен де тыс кенеттен пайда болады. Осы жөнінде бір ер-азамат былай деген еді: «Ол тіпті баяғыда менің бозбала кезімде көрген көріністер болсын мейлі, сол бейнелер таусылмас тізбекпен менің санамда өтіп жатады».

Біз жүргізген сауалнама жоғарыда айтқандарымызды растап берді:

Көптеген ер адамдар саналарында сезімге толы бейнелерді сақтап жүреді, олар саналарында еркінен тыс немесе арнайы пайда болуы да мүмкін. Бұның сізге қатысы бар ма? (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Иә, ол бейнелер үнемі ауысып отырады: мысалы, мен жаңа ғана теміржол бекетінде мүсіні келіскен сымбатты әйелдi көрдім, ал оның бейнесі менің санамда бірнеше сағаттан немесе күннен кейін санамда қылаң беруі мүмкін. 62%

Иә, бірақ ол бейнелер көбіне ескіден келетіндер 25%

Жоқ, мен санамда ешқандай сезімге әсер ететін бейнені сақтамаймын 13%

Нәтижесінде сезімге толы бейнелер 87% ер-азаматтардың санасында пайда болып тұрады екен. Бұл көрсеткіш олардың дәрежесіне, жасына, некесіне немесе бойдақтығына және дініне қарамастан өзгеріссіз қалды.

Том Круз туралы әңгіме

Бірде (ол зерттеу нәтижесін қорытындылайын деп жатқан кез болатын) біз Джефф екеуіміз көлікте келе жатып, менің соңғы жаңалығым туралы сөйлесіп келе жаттық, ол маған сондағы менің таңғалысымды түсінбейтінін мойындады. Біздің әңгімеміз былай өрбіді:

Джефф: «Ер-азаматтардың көзімен сүйетінін сен білмеуші ме едің?»

Мен: «Әрине білемін, бірақ көп әйелдерге тән емес және бұның не екенін түсінбеймін. Кейбір нәрселерді сен сияқты қабылдамаймын».

Джефф: «Мен бұған онша сене қоймаймын».

Мен: «Алайда бұл ақиқат!»

Джефф: «Мүмкін екеуіміз бір нәрсені екі түрлі айтып отырған шығармыз. Бір сымбаты келіскен өте тартымды атақты киноактерді есіңе түсіріп көрші, мысалы Том Крузды. Ол ойнаған киноны көргеннен кейін келесі күні оның бейнесі сенің санаңда неше рет пайда болады?»

Мен: «Бір рет те емес».

Джефф: «Мен бәлкім жеткізе алмаған сияқтымын. Менің сұрағым келгені, оның жалаңаш денесі неше рет көз алдыңа елестейді?»

Мен: «Бір рет те емес».

Джефф: «Қалай бір рет те емес?»

Мен: «Солай, нөл рет. Ондай болмайды, бітті».

Джефф: (Аздаған үнсіздіктен кейін): «Мәссаған…»

Біз үнсіз қалдық, сұрақ сол қалпы аяғына дейін шешілмей қалды. Біздің үйде жиналған топ алдында менің күйеуім осы әңгіме туралы, ол маған сенбегенін, Том Круз туралы айта алмай, жәй ұялып мойындаудан қашқақтады деп ойлағанын айтты! Кейін оның қатысуымен мен осы сұрақты бірнеше әйелге қойғанымда және олар да мен сияқты «нөл рет» — дегенде ғана Джефф маған сенді.

Сол көліктегі қысқа әңгімеміз, Джеффке де, маған да ішкі жан дүниеміздің ерекше екенін көрсетті. Осы ерекшеліктерді білгенім маған өз күйеуіме одан бетер көмекші болуыма және қазіргі заман азғыруларынан қорғай алуыма жағдай жасады.

Жарылғыш заттарға толы алаң…

Өз қиялындағы бейнелерді бақылауында ұстауға шамасы келмейтін ер-азаматтар сияқты көзімен сүйе алмайтын әйелдер үшін оларды түсіну қиын. Ашық азғыруларға толы қазіргі мәдениеттің біздің жұбайларымыз үшін қаншалықты қауіпті екенін толық түсіне алмаймыз. Біздің күйеулеріміз жарылғыш затқа толы алаңмен жүріп келе жатқандай, бұл жердегі жарылғыш зат — олардың саналарында бірнеше күн немесе жылдардан кейін қылаң беретін азғырулар мен сезімге толы бейнелер.

Әдеттегі қарапайым мысалдардың бірі: теледидар көріп отырған сәтте ең бір қызық жерінде көрсетілетін, теледидарлық жарнама ролигінде бір-екі секундтық сезімге толы бейнелер жиі көрсетіледі — мысалы, шешініп жатқан әйел — ол бірден жоқ боп кетеді де еркек көзін алып та үлгірмей қалады. Ол қандай да бір әрекет жасауға қауқарсыз. Қас қағым сәт — оның сезімге толы бейнелер қорына тағы бір бейне еркінен тыс жазылып қалды.

Сезімге толы бейнелер «калейдескопы» орасан зор жылдамдықпен зырылдауда

Мен көптеген ер адамдардан саналарына сезімге толы бейнелер немесе ойлар жиі ұрланып кіре ме деп сұрағанымда, олар: «Үнемі» — деп жауап берді. Әрине мен «үнемі» дегенді анықтап білгім келді!

«Егер сіз бозбала туралы айтсаңыз, онда «үнемі» деген сөз тура мағынада әрқашан дегенді білдірер еді», — деп түсіндірді маған қырық жастағы жігіт ағасы. — Бозбала екі сағат та сезімге толы бейнесіз жүре алмайды, егер ол жарты сағат болсын одан бас тартса, онда ол басқа бір нәрсеге мән беріп ойлай алмай қалады. Жиырма жастағы жігіт үшін де ол мәселе. Тек отыз (немесе қырық) жасқа келген кезіңде ғана байсалдылық танытып, сенің назарыңды аударатын сол ойлар мен бейнелер нақты бір дүниеге айналады.

Маған ер-азаматтардың түсіндіргеніндей, сезімге толы бейнелер минутына 2–3 рет өзгеріп бір-бірін ауыстырап отырады! Сондай-ақ олардың растауына сүйенсек, егер ер-азаматтың есте сақтау қабілеті жоғары болса және ол қиялында төсек қатынасы кезін жақсы суреттей алатын суретші болса, осындай әдеттен арылу оған қиын болады.

БҰЛ ҚАЛЫПТЫ ЖАҒДАЙ МА?

Ал кәне, бір секундқа тоқтап дем алайық. Біздің біреулерімізге мұны қабылдау оңай болмас, ал басқалары бұдан оғаш ешнәрсе көрмейді. Егер сіздің есте сақтау қабілетіңіз жақсы жетілген болса, онда сіз өз жұбайыңыз қандай ішкі күрестермен арпалысып жүргенін тезірек түсінер едіңіз. Уайымдамай-ақ қойыңыз — сізде бәрі дұрыс. Басқалары да күйеулерімен бәрі де дұрыс екенін түсінуі керек. Сауалнама нәтижесі көрсеткендей, осындай азғырулар әр ер-азаматты тұзаққа түсіре алады. Алайда мен сауалнама алған ер-азаматтардың түсіндіргеніндей, осы азғырулар ешқандай да олардың некеде адал болып қалуына кедергі жасай алмайды екен.

Ары қарай жылжымас бұрын, өте маңызды бір нәрсені анықтап алайық: азғыру — бұл әлі күнә емес (Киелі кітап, «Иса үнемі сынақта болды» — деп жазады Евр. арн. хат 4:15). Біз азғыруға түсеміз бе, міне осы маңызды, сондай-ақ біз осы сұраққа тікелей кірісетін боламыз.

Ал әзірше ер адамдардың әрекеттерін, олардың қайсысы еркінен тыс, ал қайсысы солай емес, ретімен қарастырайық.

1-кезең
Сезімге толы бейнелер мен ойлар ер адамдардың санасына еркінен тыс келеді

«Назарда — отбасы» радиохабарына қатысушы БАХ сексологы және сарапшы Даниел Вай маған бірде былай деген еді: «Ол ойлар ер-азаматтардың басына олардың қалауынан тыс келеді. Мен мұны арнайы әйелдер үшін айтып отырмын».

Сонымен бірге ол ойлар тек еркінен тыс қана емес, сонымен бірге кенеттен пайда болады. Дене бітімі келісті және соны айқындайтын көйлек киіп алған әйел заты көлбеңдеп өте бергенде, ер-азаматтар бірден соған назар аударады. Олардың бірі былай деген: «Мынаған мән бергім келеді, менің санама сол бейне кіргеннен кейін екі секундтан соң ғана, мен оның сымбаты не деген керемет деп ойладым». Ер-азамат кенеттен келген сезімге толы бейне мен ойдан қорғана алмай қалады.

Маған сенбейсіз бе? Мысал келтіруге рұқсат етіңіз.

Мұнда жазылып тұрғанды оқымаңыз.

Жоқ, шынымен оқымаңыз. Тек әріптерге қараңыз.

Қолыңыздан келмей тұр ғой, солай ма? Әріптерге жәй ғана қарап тұрып, оларды оқымау мүмкін емес. Сол сияқты ердің миы да «керемет мүсінді әйелді» көріп тұрып, ол туралы ақпаратты оның еркінен тыс «оқи» бастайды.

Келесі бір ер адам мынадай салыстыруды келтірді: «Егер сіз алыстан көрмейтін жан болсаңыз, сізге көзілдіріксіз болмайды ғой, онсыз бәрі бұлдырап көрінеді. Ал көзілдірік бәрін қалыпқа түсіріп, айналаңызды анық көре бастайсыз. Бір тартымды әйел бөлмеге кіріп келгенде, басқа әйелдер оған бір әйел заты кірді деп қарайды. Ал ер адамдар болса, бірден көзілдірік киген адамдай сол әйелді нақты әрі анық көре бастайды және оған қарамай отыра алмайды».

Жоғарыда келтірілгендердің бәрі, егер ер адамдар «көзімен атқанды» қойса, мәселе аз болушы еді деген қалыптасқан көзқарасты жоққа шығарады. Мынаны мойындау керек: өзін дәл осылай ұстайтын әйелдер де бар және ер-азаматтар ондай әйелді байқамай қоймайды!

2-кезең
Сол сезімге толы елестер мен ойлардан әрбір ер-азамат қанағат алады, ол оның тәндік еркінен тыс әрекеті

Барлық ер-азаматтар табиғатында аңшы, сондықтан әйелдерге олжа ретінде қарайды, солай болған соң сол «олжаның» ізіне түскенде оларға күшті сезім оятады. Ер адамның санасында сезім бейнесі оянғанда (немесе оның көру аясына әдемі әйел түскенде), ол жыныстық қанағат алады — ол тек сол секундта пайда болатын сезім, ол Құдайды қастерлегендіктен немесе әйелінің алдында адалдығын сақтау үшін де немесе ар тазалығын қорғау үшін одан бас тарта алады. Сол үшін ол алдында күтіп тұрған шын мәніндегі тамаша ләззатқа бөленеді.

Осыған байланысты отбасы бар бір ер-азамат маған мыналарды айтты: «Шын мәнінде бұл ләззат — дәл жыныстық қатынастағы сияқты. Сондықтан жыныстық қатынасты кенет тоқтата алмайтын сияқты, ондай ойларды да бірден тоқтату мүмкін емес».

Басқа бір ер-азамат былай жазған: «Ер адам сезімге толы қиялға берілсе немесе бір сұлудан басы айналып қалғандай көз алмай тұрса да, оны азғындар қатарына жатқызуға болмайды. Ол күшті жүйкелік сезімде тұрады. Өз қанындағы адреналинді сезіну үшін де ер адам сол бейнелерді қайта-қайта есіне түсірумен болады».

«Оныншы көшенің оттары» атты кітабыма материал жинау барысында, ер-азаматтарды жүйкелі дірілге апаратын ұшқыр сезімдер тартып тұратынын байқадым. Осы нәрсе кейбір ер адамның неге порнографияға тәуелді болып қалатынын түсіндіреді.

3-кезең
Бірақ әрбір ер-азамат өзіне таңдау жасай алады — сол бейнелер мен ойларды қуып шығады немесе сонысын қызықтап жүреді

Дәл осындай таңдауды азғыру мен күнә арасында да жасайды. Ер-азамат өзіне келген азғыру, сезімге толы бейне немесе ойдан «Мәсіхке мойынсұнушы әр түрлі ойларды буып тастайды» деген Киелі кітап негізін ұстанып бірден бас тартады немесе сонысын өзінде қалдырады.

Анықталғанындай менімен әңгімелескендердің көбі бұл сұраққа байсалды қарайды екен. Олар сезімге толы бейнелер мен ойлар келгенде бірден қуып жіберуге нық шешім шығарғандар және ол кетпей қайта-қайта мазалай беретін болса, «назарды басқа жаққа бұру», мысалы бейсбол немесе үй тірлігімен айналысу деген сияқты әдісін қолданады екен. Ал ол тамаша көмектеседі! Шынын айтсақ, ер адамдарға сөз жоқ.

Сонымен, кейбір ер адамдар өз еркінен тыс пайда болатын сезімге толы бейнелер мен ойларды қуып жібере алатын болды, тек бір азғанасы ғана сұлу әйелдерге көз салу қалауын тұншықтыра алады, алайда барлық ер-азаматтар соны істемеу үшін өзін тәртіпке шақыра алады (және ол олардың қолынан келеді де). Алынған сауалнама нәтижесі арқылы түсінгеніміз, ер адамға дұрыс шешім шығаруына оның жасы, некедегі бақыттылығы немесе үйленгендігі емес (осы аталғандырдың маңыздылығына қарамастан), негізгі себепкер шарты оның қауымға жүйелі қатысуында екен. Осы айтылғанның ақиқаттығын дәлелдеу үшін айтарым, өздерінің айтыстарына қарағанда, мен сауалнама өткізген қауымға қатысушы ерлердің жартысы сұлу әйелге көз салудан аулақ болуға тырысады екен.

Дұрыс таңдау жасауға ер-азаматтарға қойылатын талап, зор еңбек пен өзін-өзі тәрбиелеу екенін енді түсіндік, сондықтан қазіргі мәдениеттің «жарылғыш затқа» толы алаңымен жүре отырып, күн сайын біз үшін қолынан келгеннің бәрін істеп жүрген күйеулерімізге рахмет айтқанымыз жөн.

АЛ ЕНДІ БІРНЕШЕ ЖҰБАНЫШ болатын шындықтарды КЕЛТІРЕЙІК

Осының бәрінен кейін өз ерлеріңіздің ішкі жан дүниесін жақсы түсіне алуға көмегі бола ма деген ниетпен бірнеше жұбаныш фактісін келтірейін.

№ 1 жұбаныш шындығы
Оның азғырылуында жиі құмарлық бастама болмайды

Еркектердің маған айтқан әңгімесінде әйелдерге қарағысы келетін қалауларында жыныстық құмарлық болмайтын сияқты. Ол не сонда — түйсік пе? Иә. Физиология ма? Әрине. Алайда міндетті түрде жыныстық құмарлық болуы шарт емес.

Бір ер адам былай деген: «Сіз бұл жерде әдеттегі сұлулыққа тамсанудан жоғары бір нәрсе барын түсінбессіз. Сұлу әйелге қарау әдемі суретке қарағандай жақсы әсер береді. Мен мысалы былай ойламаймын ғой: «О, қазір осы сұлумен қонақ үйге барса ғой». Әйелдер ер-азаматтарға өнер туындысына қарағандай көзқараспен өте сирек қараса, ал ерлер сұлу әйелдерге қарағанда сурет галереясында жүргендей сезінеді. Ер-азаматтар өздерінің назарын аудартқан нәрсеге еріксіз қарай бергісі келеді, алайда ол үнемі жыныстық құмарлық бола бермейді».

№ 2 жұбаныш шындығы
Барлық ер-азаматтар әр түрлі

Сонымен бірге барлық ер адамдар әр түрлі болғандықтан, олардың азғырылуға түсу дәрежелері де әр алуан болады. Біреулері ондай азғырулардан оп-оңай бас тарта салса, ал басқалар үшін алынбас асу болып қалады.

Сіздерге түсінікті болу үшін мынадай мысал келтірейін. Бір қонақта түскі аста үстелдің қарсы шетінде тұрған шокаладты тортты жегім келіп, іштей екі сағат бойы арпалысып отырсам, ал қасымда отырған басқа әйел үшін ондай азғыруды қуып шығу түкке де тұрмайды. (Ондай адамдар бізге қандай сүйкімсіз көрінуі мүмкін!)

Өзіміздің әр түрлі болғанымызға қарап-ақ, біздің басқа біреу үшін ойланбастан негізсіз шешім шығаратынымыз дұрыс емес шығар.

№ 3 жұбаныш шындығы
Мұның сізге ешқандай қатысы жоқ

Осының бәрін оқығаннан кейін, біздің кейбіреулеріміз таңғалармыз: «Мүмкін менде бәрі дұрыс емес шығар? Мен мүмкін жеткілікті түрде тартымды емес болармын?» Біз күйеуіміздің мәселесін өзімізден іздеп әдеттеніп алғанбыз, сондықтан соның бәрі менің кеселімнен болып жатыр деп ойлаймыз.

Алайда сауалнама алу барысында, ер адамдардың маған айтқандарын естіп, мен мына ақиқатқа көз жеткіздім, ол — бұл әр ер адам жүргізіп жатқан майдан — деп аталатын әйгілі кітаптың атауы болды.

Киелі кітаптағы Әйүптің кітабында басты кейіпкердің бірі — былай деп мойындайды:

«Қыз-келіншектерге құмарта қарамауға көздеріммен келісім жасасып, оларды соған үйреттім» Әйүп 31:1.

Неге Әйүп осындай қадамға барып отыр? Ал Құдай ол туралы былай дейді:

«…Жер бетінде ол сияқты кінәратсыз да әділ, Құдайын терең қастерлейтін, жамандықтан аулақ жүретін ешбір жан жоқ» (Әйүп 1:8). Сөйтсек Әйүп сияқты адамның өзі «Жер бетінде ол сияқты кінәратсыз да әділ, Құдайын терең қастерлейтін, жамандықтан аулақ жүретін ешбір жан жоқ» — осы сияқты ішкі жан дүниесінде арпалысып, күреске түскен!

Әйүп жай ер-азамат болды. Сіз өз күйеуіңізді алдымен ер адам болғаны үшін сүйесіз ғой, ал сұлу қыз-келіншекке қарау сол еркектік қасиеттің бөлінбес бір бөлшегі. Егер сіз бикинидің топ моделі болсаңыз да, күйеуіңіз бәрібір сол азғырылуға түскен болар еді.

Сонымен қатар көптеген еркектер бір отбасының мына үндеуіне қосылады: «Түсініңіздер, бұл біздің еркімізде болса, біз бір сәтте басқа қыз-келіншектерге қараудан бас тартар едік. Бұл нәрсе біздің әйелімізден гөрі өзімізге көп жиіркенішті дүние».

№ 4 жұбаныш шындығы
Бұл оның сізге деген сезіміңізге әсер етпейді

Ең соңында барлық шындықтар ішіндегі нәрсені түсінуіміз керек: ер-азамат мұндай азғыруға түсуі, оның әйеліне деген сезіміне әсер етпейді деген еді бір отағасы, 25 жыл отбасылық тәжірибесі бар бір ер адам бұны былай түсіндіреді:

Өзіне сенің назарыңды аудартқан әйелмен сенің ортақ ештеңең болмайды. Ал әйеліңмен өзара терең және ұзаққа созылған мағыналы байланыс бар. Бұл ешбір талассыз. Иә, ақылыңмен біліп тұрасың, ол сенің әйеліңнен жиырма жасқа кіші, екі бала тумаған. Салыстыру осымен бітеді — бұл сырттай бақылау. Содан кейін тартымды әйел туралы ой, мысалы өз әйеліңді сүйетінің туралы басқа оймен ығыстырылады.

Ер-азаматтардың бір азғана тобынан сауалнама алғанымда, барлығы дерлік осы пікірмен бір ауыздан келісіп, сөзбе-сөз былай деп қайталағаны бар: «Ол жәй ғана бақылау. Әлемде сол шекарадан аттатып жіберетін ешнәрсе жоқ. Мен өз әйелімді жоғалтып алуға әкеліп соғатындай ешнәрсе істемеймін».

Сондықтан егер сізге басқа әйел сіздің күйеуіңізді қаратып алуға тырысып жүрген сияқты боп көрінсе, мына бір ер-азаматтың кекесінді сөзіне құлақ түріңіз: «Егер еркек үйленген және әйелінің сүйіктісі болса, ол өз күшінде нығая түседі де, басқаларға одан да тартымды көрінеді. Сондықтан, сіздің күйеуіңіздің назарын басқа әйел заты тарта бастаса, онда сіздің де үлесіңіз барын ұмытпаңыз: өйткені сіз оны сондай етіп шығардыңыз, сол үшін де ол сізді құрметтейді!»

СОНЫМЕН ӘЙЕЛГЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК?

Жоғарыда айтылғандардың бәрі біздің көпшілігімізге қобалжу әкелетіні, сонымен бірге күйеуіне деген күдік ұялататыны, ал көптеген жағдайда оларды өзгерткіміз келетін қалауымыз да ұлғаятыны сөзсіз. Бірақ осы кітаптың басында мен бірден ескерткенмін, осы ашылған жаңалықтың бәрі алдымен біздің өзгеруімізді талап етеді. Иә, ер-азаматтарға өз ойларының таза болу жауапкершілігі артылады. Иә, олар өздерінің сүйікті әйелдерін құрметтей білулері керек. Осы сияқты көптеген кітаптарды маман психологтар, отбасылық кеңесшілер және қауым жетекшілері жазған. Ал бұл кітап — тек біздер, әйелдерге арналып жазылған.

Сөйтіп, біз әйелдер не істеуіміз керек?

Ол үшін және біз үшін мінажат етіңіз

Мінажат — өз күйеулерімізбен жақсы қарым-қатынас орнататын әрі дұрыс, әрі тиімді жалғыз жол, бірақ біз оны естен жиі шығарып аламыз. Киелі кітапта мынадай аят бар: Егер Жаратқан Ие қаланы күзетпесе, Қарауылшылар босқа тұрады күзетте» Забур 126:1. Біз күйеуімізді қорғауға бар күшімізді салу арқылы өз отбасымызды да қорғай аламыз, алайда соңғы нәтижені Жаратқан Иенің істеуіне қалдырамыз.

Құдайдан өз жүрегіңізді қорлану мен ашудан сақтауын өтініңіз, сондай-ақ, өз күйеуіңізді қазіргі заман азғыруларынан сақта деп мінажат етсеңіз де болады.

Сіздің күйеуіңізге басқа нәрселерден гөрі, сіздің үздіксіз сиынғаныңыз керек. Егер біз Құдаймен қарым-қатынасымызды түзетіп алсақ, сонда Оның бізден не талап ететінін жақсы білетін боламыз.

Соны өз жүрегіңізден сұраңыз

Өз өмірімізде бір нәрсе өзгертпес бұрын, алдымен өз жүрегімізге қарап, күйеуімізге қажетті қолдау беруге дайындығымызды тексеріп алғанымыз жөн.

Сөйтіп тек сөзіне емес, сауалнамаға қатысушы бір отағасының әйеліне арнаған ішкі «жан айқайына» құлақ түрейікші:

Есінен адаса мені жамандап, мен туралы жаман ойлағанша, бір уақыт менің қандай азғырумен арпалысып жүргенімді түсіне біліп, бір рет болсын қолдау көрсетсе ғой. Неғұрлым мен өзімді кінәлады немесе соттады деп жасқанбастан, өз әлсіздіктерім жайлы ашық айта алсам ғой және ашық әңгімемнің нәтижесінде қарым-қатынасымыз бұзылады деп қорықпайтын болсам, тек сонда ғана мен өзімді қандай етіп көргісі келгені үшін емес, өзім қандай болсам, сол қалпымда сүйетініне көзім жетер еді.

Міне, біздің басты түсінуге тиісті нәрсеміз осы. Біз күйеуімізді қандай болса, сол қалпында сүйеміз бе? Әлде қандай етіп көргіміз келсе, сол дәрежеде ғана сүйеміз бе? Біз оларға қолдау береміз бе, әлде оларды өзгерткіміз келе ме?

Барлығы да сіздің осы сұрақтарға қалай жауап беретініңізге байланысты. Егер сіз өз шешіміңізге сенімсіз болсаңыз, онда көп уақытыңызды Құдайға арнап, мінажатта болыңыз және бір нәрсе бастамас бұрын Оның даналығына жүгініңіз.

Өз қатысуыңыздың дәрежесін анықтаңыз

Біз азғырулармен жолыққанымызда, қасымызда бәрін ашық айтып бере алатын сенімді адамымыз болса жақсы. Егер өз жүрегіңіздің түкпірін тексерсеңіз, өзіңіздің дұрыс жолда екеніңізді байқайсыз, ал енді күйеуіңіздің өз әлсіздігімен күресіп жүргенінде соған ат салысқыңыз келе ме, міне сол маңызды.

Кейбір ер адамдар өз әйеліне бәрін де жайып салып бөліскісі келеді, ал басқалары сондай қадамға барғысы келмейді. Дәл сол сияқты әйелдер де: кейбіреулері өз күйеулерімен ашық сөйлескісі келсе, ал басқалары оған келіспейді.

Қалай болғанда да отбасы мен неке мәселесі жөніндегі мамандар, ерлі-зайыптылар арасында ашық әңгіме өте маңызды дейді, алайда ер адам өз құпиясымен бөліскенде, басқа ер адаммен бөліскені жөн деген пікірге саяды. Бір отағасына кеңес беруші психолог маған былай деген еді: «Егер әйелі полиция рөліне еніп кетсе, онда оның нәтижесі құрдымға кетеді. Өйткені ер адамға сынап-мінеуден гөрі қолдау қажет». Сонымен бірге бізге өз күйеулеріміздің күнделікті қандай азғыруларда жүргенін тыңдап отыра алатынымызға сенімді емеспін.

Оған қолдау көрсетіңіз

Егер сіз күйеуіңізбен өзара келісімге келіп, оның кейбір әлсіз жерлерінде көмек қолын созуға шешім шығарсаңыз, онда келесі кеңестерге құлақ түріңіз. Алайда бұл кеңестер, ер-азамат әлі қауіпті азғырулармен айқасына қатты кіріспесе немесе сол азғырулар жетегіне еріп, әдетке айналдырып алмаған жағдайда ғана пайдасы болады (егер одан асып кетсе, ақпараттың арнайы мәліметтеріне жүгініңіз, олардың кейбірі мына мекен-жайда www.4-womenonly.com орналасқан).

Біріншіден, сіздің күйеуіңіз, сіздің оның немен арпалысып жүргенінен хабардар екеніңізді және оған көмек қолын созуға дайын екеніңізді білуі тиіс. Оған қалай көмектесуге болатынын сұрап көріңіз. Ол сол айқаста жеңіп шыға алуы үшін сіздің оның жағында екеніңізді білсін.

Осыған қатысты Дэниел Вайс мынадай терең мағыналы оймен бөлісті:

Өз күйеуіне көмектескісі келетін әйелдердің некеде аса зор пайдасы тиетін екі өте тиімді нәрселері бар: ашықтық және адалдық. Жыныстық күнәға себепкер болатын үш нәрсе: ұят, кінәлі сезім және тұйықтық. Егер ер-азаматтың айта алмайтын нәрсесі болып және сол азғырулар туралы ешкіммен ашық бөлісе алмаса, онда оның жағдайын жақсы жаққа бұруға үміт жоқ десе де болады. Осындай жағдайда дұрыс қадамды тек әйел заты ғана жасай алады, өзінің азғыруларымен бөлісе алуы үшін, әрине ондай ойы болса ғана, ер адамға соны түсінуге мүмкіндік жасайды.

Екіншіден, өз күйеуіңіздің сізге лайықты құрмет көрсету үшін де оның тырысуы мен ұмтылысын бағалаңыз. Өте мұқият бақылаушы болсаңыз көп ұзамай, сіздің күйеуіңіз қазіргі мәдениеттегі толған азғырулармен күресіп күніне неше мәрте дұрыс шешім шығаруға ұмтылып жүргенін көріп таң ғаласыз.

Енді осы туралы білген кезімде, менің білгенім күйеуіме тек тимей ғана қоймайды, керісінше оның алғысына ие етеді. Өйткені енді мен бір сұлу қыз немесе жас әйелді көріп қалсам және Джефф сол жаққа «қарағысы келмей тұрса», оның сондай сұлулығына мән бермей қала алмағаны, мені сондай толғандыра қоймайды, керісінше оның мені құрметтеп, сондай арпалысқа түскені үшін де мен оны одан бетер сүйетін боламын. Егер сіз де мен сияқты солай ететін болсаңыз, өз күйеуіңізді тек қолдап қана қоймайсыз, сонымен бірге өзіңізге жаңа күш-қуат құйылып жатқанын сезетін боласыз.

Қолдау мен кемсіту ара жігін дұрыс анықтап, содан асып кетпеу өте маңызды. Өзіне жас бала сияқты қарап, қамқор бола бастау, бірде-бір ер-азаматқа ұнамайтыны сөзсіз, (мысалы «Қандай жақсы бала» — деп). Сіздің күйеуіңіз әйелдер іш киімін жарнамалап тұрған тақтайшадағы қыздың бейнесінен бетін бұрып әкеткенін байқасаңыз, оның әрекетін қолдайтыныңызды білдіру үшін, жымиып «рахмет» деңіз. (Алайда есіңізде болсын, ер-азаматтар әр түрлі, сол жарнамадан назарын ала алмай қалатындары да бар, сондықтан шешім шығаруға асықпаңыз. Ондай азғырулардан тек кейбір ер-азаматтар ғана тез бойын жиып ала алады). Көпшілік арасында болған жағдайда, сол арқылы «қарамау керек» деп арпалысып тұрған ер-азаматтарға кішкене жеңілдік жасау үшін де кейбір әйелдер «Қандай сұлу қыз» — деп айтуына да болады. (Әрине бұндай көмек сол жарнамаға жыныстық құмарлықпен емес, әдемі суретке қарағандай қарап тұрғандарға септігін тигізеді). Сіздің некеңізге қайсысы пайдалы және тиімді екенін ажыратып алғаныңыз жөн. Оған азғыруларға қарсы тұру үшін қандай нәрсе жақсы болатынын, өз күйеуіңізден сұрап алсаңыз болады.

Үшіншіден, өз жұбайыңызға қолдау көрсете отырып, ер адамдарға жиі өз ойларында тазалық сақтай алмай қалатын бірнеше маңызды себепкер шарттарды есепке алыңыз. Бірнеше зерттеушілердің пікірлері бойынша, ол фсебепкер шарттар — аштық, ашу, жалғыздық, шаршағандық. Егер ер-азамат жұмыста тым көп уақыт болса, егер ол маңайындағылармен (немесе әйелімен) дұрыс қатынас жасай алмаса, өзін ешкім бағаламайтынын сезінсе, өзін отбасын қамтамасыз ете алмайтын сәтсізбін деп сезінсе немесе отбасынан жырақта ұзақ уақыт іссапарда — яғни ол аш, ашулы, жалғыз және шаршап жүрсе — осы жағдайлардың бәрі бірге немесе әрқайсысы жеке оның азғыруларға қарсы тұратын қуатын әлсіретеді. Егер сіз өзіңізді бақытсызбын деп сезінген уақытыңыз болса және соның кеселінен бір қорап бисквит жеп қойсаңыз, онда сіз өз күйеуіңіздің жағдайын түсінерсіз.

Өзіңізде сабырлылықты тәрбиелеңіз және соны маңайыңыздан талап етіңіз

Кәнеки, шындыққа тура қарайықшы: осы сұрақта әйелдер мәдениеттілік таныта алмай, ер адамның жағдайын одан да қиындатып жібереді. Біздің күйеулеріміздің санасында сақталып қалатын сезімтал бейнелер, біржақтан өзі келмейді ғой және журнал бетіндегі фотосуреттерден де пайда болмайды. Ерлерді азғырушылар көшеде олардың назарын аударуға лайықтанып киініп жүреді.

Өкінішке орай, көпшілік әйелдердің ер-азаматтардан айырмашылығы сол, олар көздерімен сүймейді және сондықтан да өздерінің қоршаған ортадағы ерлерге қалай әсер ететініне мән бермейді, ал соған ер адамдар сенбейді. Бір отбасының отағасы былай сұрады: оның ақылы толған бойжеткен қызының өзіне қатты ұнайтын жігіттің алдында тар топик киіп бұлаңдағанды неге жақсы көреді?

— Ешқашан сенбеймін, — дейді сол ер адам, — менің қызым өзінің не істеп жүргенін білмеуі мүмкін емес!

— Иә, — деп келістім мен, — ол жақсы көрінетінін біледі, бірақ сол жігіттің басында не болып жатқанынан хабары жоқ. Оның ойына келетіні тек: «Оның ойынша мен тартымдымын».

— Тартымдымын, — деп қайталап сұрады есі шыққан әкесі — Ол оны жалаңаш күйінде көз алдына елестетеді ғой!

Міне, дәл сол туралы біз ойлана бермейміз. Көптеген қыз-келіншектер ерлердің махаббаты мен өзіне деген назарын ғана іздейді, ал соған қол жеткізгенде, оның махаббатпен ешқандай байланысы жоғын тіпті түсінбейді де. Аналар (және ұрланып осы кітапты оқып жүрген әкелер), тар топик киюге әуес болып жүрген сіздің жас бойжеткен қызыңыз, өз сыныптас ұлдарының алдында өзін жалаңаш етіп елестетіп жүргенін білмейтінін сеніммен айта аламын.

Өкінішке орай, тек жастар ғана емес, үлкен әйел жолдастардың да «жабыстырып» киіп алатындары, отбасы бар тәрбиелі ер-азаматтардың басына қандай бейнені туындатып жүргендерін сезбейді де. Өзіне назар аударатыны әрбір әйелге ұнап жатады, бірақ өздеріне назар аудартуға тырысқанды ер адамдар қаламайды. Сіздер өздеріңіздің сенімді жұбайларыңыздың басын қайдағы жоқпен қатырып қоясыздар және сол арқылы әйелдеріне сыйламай қарауына мәжбүрлейсіздер.

Бізге қандай көп нәрсе тікелей байланысты екенін түсінуіміз керек және күйеулерімізді әр түрлі азғырулардан сақтау үшін де қолдан келгеннің бәрін жасауымыз қажет.

БҰЛАРҒА ҚҰДАЙДЫҢ КӨЗІМЕН ҚАРАП КӨРІҢІЗ

Ер-азаматтарға сезімге толы бейнелерді көру үшін іздейтін заман өтіп кеткен. Ол оларды бүгін әр басқан қадамында кездестіріп отырады, олардан тығылу тіпті мүмкін емес болып кетті. Сондықтан өз күш-қуатымызды күйеуімізбен күреске емес, керісінше оларды азғырудан қорғауға көмектесуге жұмсайық.

Сонымен қатар соңында есіңізде болсын: Құдай қателеспейді. Менің бір жақын құрбым маған, үйлену тойынан кейін (сол кезде 23 жаста еді) өзінің сүйікті күйеуінің бұған ерекше, белгісіз, ішкі жан дүниесі бар екенін айтты. Ол еңірей жылап, Құдайға былай деді: «Оны неге сондай етіп жараттың?» Содан кейін ол мынаны түсінді, Құдай шынында да оны сондай етіп жаратты және Өзі жаратқанының жақсы екенін айтты. Біздің кемшіліктерімізге қарамастан, біз солай жаратылдық және солай жаратылғанымыздың белгілі мақсаты бар.

Тағы да айтарым: Құдайдың сіз туралы және сізді сүйетін ер-азамат жөнінде де өте тамаша мақсаты бар.

7

ШОКОЛАД, ГҮЛ ЖӘНЕ БАСҚА ДА «ТАРТУЛАР»

Неге сол сізбен бірге тұратын сезімсіз «топас», шын мәнінде романтика туралы армандайды

Ер-азаматтар романтиканы аңсайды, бірақ оны олар әйелдер сияқты түсінбейді; оларға романтикалық жағдай ұнайды, алайда олар соны өздері жасайтын қабілеттеріне күдіктенеді.

Қазіргі ер адамдарды романтикадан мүлде хабары жоқ сезімсіз «топас» ретінде көрсетеді. Әулие Валентина күні әйеліне сыйлық алып келген күйеуі күлдіргі кейіпкер болып саналады да, сол туралы көптеген күлдіргі теледидарлық фильмдер түсіріледі. Мүмкін «Гарри Саллиді күтіп алғанда» («When Harry Met Sally») кинофильміндегі күлкілі эпизод сіздің есіңізде болар. Гарри (оны Билли Кристал ойнайды) Саллиге жыныстық қатынастан кейін бірден қандай ой келетінін айтады.

Гарри: «Оны құшақтап қанша уақыт жатсам болады? Отыз секунд жететін шығар?

Салли (таң қала): «А, сен солай ойлайды екенсің ғой!»

Романтика туралы әңгіме бола қалған кезде, еркектер шынында да «топас» көріне ме? Немесе ол оны біз сияқты түсіне алмай ма? Олар романтиканы шынында да бос уақыт өткізу деп санай ма? Немесе олар содан кейін болатын жыныстық қатынас үшін шыдап көне ме?

Сізді қатты таңғалдыруы мүмкін нәрсені естуге дайын болыңыз. Менің мәліметтерім бойынша, көптеген ерлер өздерін, әйелдері қарым-қатынаста сезбейтін, бірақ олардың арманындағы романтиктер деп сезінеді. Ең таңғалатын нәрсе осы қалау (белгілі әлемде) жыныстық қатынасқа еш қатысы жоқ. Жаңалықтың түбірі, ерлер бізбен рухани оңашалануды, тығыз қатынасты, шын мәніндегі жүрек қалауын, жақындықты қалайды!

ЕР-АЗАМАТТАР ДА РОМАНТИКАНЫ ҚАЛАЙДЫ

Шынымды айтсам, бұл жаңалық мені таңғалдырды. Сауалнамаға қатысушы алғашқы он ер адамнан, сіздерге романтика қажет пе, деген сұраққа, бәрі де «иә» деп жауап бергенде, мен де басқа әйелдер сияқты ер-азаматтар романтикамен басын қатырмайды деген аңызға сенетін болғандықтан, өте қатты таңғалдым.

Сауалнама көрсеткендей ер адамдардың басым көпшілігі романтиканы өте қатты қалайды.

Cоған сіздің қабілетіңіз бар ма, жоқ па немесе сіздің сол тырысуыңызды әйеліңіз немесе дос қызыңыз бағалай ма, жоқ па, соның бәрін есепке алмағанда, сіздің өзіңізге романтика қажет пе? (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Иә, өте немесе иә, қандай да бір дәрежеде 84%

Маған ол ұнайды, бірақ мен онсыз да өмір сүре аламын 14%

Маған бәрібір 2%

Әдетте сауалнамаға қатысушылардың жасы немесе отбасылық жағдайына қатысты емес болады. Олардың бірі былай деді: «Менің әйелім маған романтика яғни өзінен гөрі жылы қатынас пен ыстық құшақ қажет екенін білсе деймін».

Біздің әрқайсымыз тап болғандай ыңғайсыз романтикалық жағдайға түскен бір ер адамның қандай оқиғағаны басынан өткізгенін тыңдап көріңіздерші:

Біз әйеліміз екеуіміз Кариб теңізінің жағасында бал айымызды өткізіп жатқанбыз, бірде ешкім билеп жатпаса да, жасалып қойылған би алаңы бар мейрамханада түстеніп отырдық. Әйелім, әрине, «жүр билеп қайтайық» деді. Сол жерде отырғандардың алдында, масқара болатынымды білсем де, билеуге шықтым, бірақ бір жарым минут өтпей жатып, сол би алаңы билеуші жұптарға лық толды. Әйтеуір біреу тәуекелге бару керек еді ғой. Сол жерде отырған әйелдердің көбі біз шығып үлгі көрсеткенге дейін шығып билеу туралы ойламады да, ал мен мынаған бәс тігемін, сол жерде отырған ер адамдардың әрқайсысы, тәуекелге бармай, біреудің бірінші шыққанын күтіп отырды.

Ер адамдар романтиканы бізден кем аңсамайды. Ары қарай біз осы тақырыпқа байланысты ыңғайсыздық пен түсініспеушіліктен қалай шығуға болатыны жайлы сөз етпекпіз. Сонымен бірге ер-азаматтардың бізге не істеуге болатыны туралы не дейтінін тыңдайық.

ЕР-АЗАМАТТАР ОРНЫНАН НЕГЕ ҚОЗҒАЛҒЫСЫ КЕЛМЕЙДІ

Мен әйелдерге, олар құпия романтикалық неке түйінімен байланған дегенімде, әдетте мынадай қарсылық еститінмін: «Егер олар романтиканы қаласа, соның пайда болуы үшін неге ештеңе істегілері келмейді?»

Ер-азаматтар романтиканы қалай түсінеді, оны мыналарға бөлуге болады, біреулер нық шешімі болмай іштей толқиды, енді біреулері «гендерлік кедергі» деп аталатын кедергіден өте алмай жүреді.

Олардың күдіктері

Көп нәрсе туралы айтатын мына сауалнама нәтижесіне қараңызшы:

Көз алдыңызға елестетіп көріңізші, сіз өз әйеліңізге немесе дос қызыңызға салтанатты кеш ұйымдастырғыңыз келді дейік. Соған, сіздің сүйіктіңіздің көңілі толатындай етіп қалай романтикалық құбылыс енгізуді білесіз бе? (жауаптардың бірін таңдаңыз).

Иә, бәрін де жақсы етіп жасай аламын 54%

Иә, бірақ бәрі жақсы болып шығатынына күдігім бар 34%

Жоқ, менің істегендерім оған ұнай қоймас 8%

Жоқ, оны қалай жасау керектігінен мүлдем бейхабармын 4%

Ер адамдардың көбі (88%) романтикалық кешті ұйымдастыра алатынын айтты. Біздің күйеулеріміздің романтиканы аңсайды деген жаңалығымызға тағы бір жаңалық қосылды: сол ерлер басқаларға қарағанда (айталық әдеттегі «топастарға»), осының бәрін қалай ұйымдастыру керектігін біледі екен. Сонымен бірге сауалнама нәтижесі көрсеткендей, мәселе де бар екен: сауалнама алған ер адамдардың жартысы (46%), олардың романтикалық жағдай жасауға деген тырысуы сүйіктілері талпынысы, лайықты бағаланбайды деп күдіктенеді екен.

Ер-азаматтармен сөйлесу арқылы олардың күдіктенуіне, шешім шығаруына сенімсіздік ұялатуына үш себеп барын түсіндім:

№ 1 себеп: «Қолымнан келмейді»

Көптеген әйелдер романтикалық жағдайды өз қолына алуға ер адамдарға кедергі болып тұрған нәрсе — өзіне деген сенімсіздік екенін байқамайды екен. Романтикалық кеш ұйымдастыру туралы әңгіме болған кезде, көптеген ер адамдарға өздерін ыдыс дүкеніндегі піл сияқты сезінеді екен. Олардың бірі былай мойындады: «Кейде біз өзімізді икемсіз сезінеміз. Бұл оңқай адамның сол қолмен жазуға тырысқаны сияқты болып шығады».

Басқа біреуі өзін алдамшы сияқты сезінеді екен: «Менің қолымнан келмейтін нәрсені менің бетіме баспау үшін де бәрін жасаймын. Бірде-бір ер-азамат оны қалай дұрыс істеп шығуды білмейді, ол тек бір жерде көрген нәрсеге еліктеп рөл ойнап шығады».

Ер-азамат жан дүниесінде романтик болғанымен, оның ішкі сенімсіздігі күдікке ұласады да, кейін сондай бір нәрсе жасауға мүлде зауқы соқпай кетеді.

Өзінің дұрыс емес сезімін былай жеткізеді: «Өз талпынысының оң нәтиже алуы үшін тырысудың екінші жағы да бар — ол басыңнан өтіп қалуы мүмкін қорлауға ұшырап қалудың аса зор қорқынышы тұрады. Тірідей өртеніп кетуің мүмкін. Міне, сондықтан да ерлер романтик болудан қорқады. Бірнәрсені дұрыс істемей қалсам, күлкіге ұшыраймын ба деп күдіктенеді».

Менің басқа бір әңгімелесушім өзінің шешім шығара алмай әрекетсіз қалатын себебін былай түсіндіреді: «Қалай ойлайсыз, ерлер спортты неге сонша жақсы көреді? Өйткені спорт алаңында олар өздерін ыңғайсыз сезінбейді. Және қандай да бір талаптарға өзін лайықсыз сезінбейді. Алайда жаттығулар жасау арқылы романтик болып шығуға болмайды ғой. Сондықтан ер адамдар қалай істеу керектігін анық білмесе, содан кейін аянышты боп көрінбеу үшін де тәуекелге бара бермейді.

Ер-азаматтардың романтикалық жағдай жасауға байланысты тәуекелге бару дайындығы, оның өзін жұмыс орнында қалай сезінуіне де байланысты. Егер ер-азамат жұмыста бастығына ұнамай қаламын ба деген қорқыныштан өзін сенімсіз сезінсе, онда ол үйге келгенде де әйеліне ұнамай қала ма деп, романтикалық әрекеттерге бара бермейді. Сондықтан ештеңе істемеу — ең қауіпсіз вариант болып шығады.

№ 2 себеп: «Мені сәтсіздіктер өкшелеп жүр»

Егер біздің күйеуіміз байқампаз емес және романтик болмай жатса, олар бір рет сондай істен ауыздары күйгендіктен (шын өмірде болған немесе ой арқылы болған), тағы да сәтсіз бола ма деген қорқыныштан екенін сіздер түсінесіздер.

Көптеген ер адамдар романтикалық жағдайда сол қолмен жазатын адам бола тұра, оң қолға көшкен адам сияқты сезінгендіктен, олар өздеріне айтылатын сын немесе келемежді өте ауыр қабылдайды. Бір ер адам барынша шын көңілмен былай дейді: «Сен менің отыратын кешкі ас дайындағаныма сонша күлдің, жарайды енді осындай әрекетке мен тек бес жылдан кейін ғана тәуекел ететін шығармын».

Басқа бір ер адам өзі туралы мынадай оқиға айтып берді: «Әйелімнің туған күні қарсаңында мен сыйлық аламын деп табанымнан таусылдым, міне, соның нәтижесі… Сыйлық орамасын ашқан әйелім жымиып: «Рахмет, қымбаттым», — деді де, бетімнен шөп еткізіп, таныстарымыздікінде болатын кеш туралы әңгіме айтып кетті. Ал мен өзімнің күні бойы шапқылағаным бос кеткендей сезімде қалдым. Келесі жолы әйеліме сыйлық іздеп әуре болып басымды қатырмаймын деп шештім, есесіне тыныш болады».

Шынында басқа ерлерде өзге мәселе бар: мысалы, олар бірде сәтті романтикалық кеш ұйымдастырады және содан кейін олар тағы бір рет міндетті түрде қайталау үшін, сол идеядан көп уақытқа дейін арыла алмай жүреді. Соған ұқсас нәрсе менің күйеуімде де болды. Бірнеше жыл қатарынан Джефф әр түрлі себептермен маған тосын сый-тарту берумен болды: бірінде ерекше сыйлық тарту етсе, келесіде — сыйлық сертификатын сыйға тартқан еді. Біз Манхетенде тұрып жатқан кезімізде, ол «Махаббат» мейрамында маған ұқсас мәнерлеп сырғанауды аңсайтын кейіпкері бар кішкене қыз туралы кітап сыйлағаны бар. Оның арманы орындалды деген жеріне Рокверлік орталықта, Джо-Джо Старбак деп аталатын олимпиядалық чемпион өткізетін бір айлық мәнерлеп сырғанау сабағына қатысуға рұқсат ететін айлық абонент салып қойыпты. Мен ол жерде алтын жүлде иелері Катрина Витт пен Скотт Гамильтонмен кездесе алатын едім. Бақыттан жетінші қат көкке көтеріліп кеттім де, осы туралы барлық таныстарыма айтып шықтым.

Сол оқиғадан кейін үш жылдай мен күйеуімнен ешқандай романтикалық сыйлық алған жоқпын. Мен ренжіген жоқпын, тек таңғалдым да қойдым. Соңында Джефф неге солай болғанын түсіндіріп берді. Ол сол соңғы тосын сыйынан артық ештеңе жасап өзінен асып кете алмайтынын түсініп, сондай әрекетке бармаған. «Еркектер жарысты жақсы көреді, кейде тіпті өзімен-өзі жарысып жүреді. Менің келесі әрекетім сондай сәтті болатынына күмәнім болды, сондықтан жеңімпаз болып шығу көрсеткішім нөлді көрсетті». Бақытқа орай, мен оны мынаған көндірдім, оның кез келген тосын сыйы мені шексіз бақытқа бөлейтінін түсіндірдім де, сондықтан тағы да әрекет етудің еш сөкеттігі жоғын айттым.

№ 3 себеп: «Маған бір ритмнен басқаға ауысу қиын»

Ер адамның жұмыс ырғағына әбден үйреніп алғаны сонша, романтикалық жай ырғаққа ауысуы қиын екенін жұмыс істеп жүрген әйелдің өзі де түсіне бермейді. Біздің көбіміз есту арқылы емес, шынайы өмірде күйеуі жұмыстан келгенде, оған 375 каналы бар теледидардан басқа ештеңе қажет емес деп ойлаймыз. Мен сауалнама алған ер адамдар әйелдер оны жеке басын қорлау деп қабылдамау керек деп сендірді, өйткені ерлер босаңсып, дем алу үшін уақыт керек етеді.

Әр ер адамның ауысуы да әр түрлі болады. Менің бір еті тірі пысық танысым, көп уақытын жұмыстарына байланысты жырақта іссапарда өткізеді, ол үйіне сондай іссапардан келгенінде үй-ішін бульдозер сияқты бәрін жапырып күреп өтетінін айтты. Бірақ бақытына орай, ол жұмыстағы жайсыздықтарын үйіне алып келіп, әйеліне ауырлық әкеліп жүргенін түсініпті. «Енді, — дейді ол — әйелім маған ауысып алуыма көмектеседі, яғни ол маған алғашқы қырық бес минут бойы әр түрлі сұрақтар қояды, сөйтіп біз жәй әңгімелесіп отырамыз. Сөйтіп мен жайлап, үйдегі ырғаққа енемін де, жайлы да жақсы әңгіме барысында жұмыста алған барлық ауыртпалықтан арыламын. Сонымен бірге, сол минуттарда біздің отбасылық қарым-қатынасымыз қайта қалпына келеді».

Менімен сөйлескен ер адамдардың әрқайсысының да айтатыны, романтикалық ырғаққа ену үшін алдымен, қандай да бір нәрселермен шиеленісушілікті алып, сүйетін жарға айналу керек дейді. Егер әйелі өз күйеуін түсініп, шыдамдылық танытып оны асықтырмаса, ол өзін бақытты адам боп сезініп, кештің қалған уақытын әйеліне арнауға дайын болар еді.

Осы туралы бір ер-азамат былай жазады: «Мен кейде әйеліммен сөйлескім келмей, сүйетін жар қалпынан айырылып қаламын, ал оның бәрі менің оған деген сезіміме қатысы жоқ екенін түсінсе ғой. Ол тек өзіммен-өзім болғым келетін кездер болып тұрады».

Ер адамдар көптеген нәрселерге әйелдер қараған сияқты қарай алмайды, міне сондықтан ер-азаматтардың пікірінше, біз әйелдер, олармен романтикалық қарым-қатынаста жетіспеушілікті сезініп жатамыз.

Романтикалық түсінікке «гендерлік кедергі»

Бірде, өз зерттеу барысында, елу шақты ер адамдай жиналған топқа былай сұрақ қойдым: «Сіздер өздеріңіз романтиканы қажет етесіздер ме?» «Әрине сөзсіз, — деді олардың бірі, — бірақ біз оны әйелдер сияқты емес, басқадай түсінеміз». Мен сол кезде әйелдер еркектердің романтикаға деген көзқарасына қатысты нені қаперінен шығарып алатынын білгім келді.

№ 1 ер адамның көзқарасы: Бос уақытты бірге өткізу — бұл ғажап романтика

Ер адам үшін кез келген бос уақытты бірге өткізуге байланысты үйден жыраққа шығу романтика болып саналады. Әр түрлі іс-шараларға әйелімен бірге қатысу олар үшін нағыз жақындық, өзінің «екінші жартысымен» рухани қосылу, сондай-ақ күнделікті күйбең тірліктен шығу, бір-біріне ықылас танытып, мән беру — бір сөзбен айтқанда, әйелдер өздері аңсаған нәрселердің бәрін алу.

Мұны отбасылы бір ер адам былай тұжырымдады:

Көптеген ер адамдар бос уақытын әйелімен өткізгісі келеді, әйелдері өздерінің «ер-азаматтық» ойындарында серіктес болғанын қалайды. Олар сөйтіп өздерінің үйленгенге дейінгі, сол бозбала кездегі алғаш қызбен кездескен ең қымбат сезімді, толқуды еске алады.

Әйелдер өз күйеуімен бірге қоғамда жүргенде одан да тартымды боп әдеміленіп кетеді. Барлық ер адамдар өз күйеуімен гольф ойнап жүрген әйелді көргенде, қызғаныштан жарылып кете жаздайтынына сенімдімін. Әр түрлі тірліктер мен міндеттер жұбайлар өмірінде бірге демалуға кедергі жасайтыны анық, бірақ соған қарамастан, әйелдерінің өздерімен бірге ойнағандарын қатты қалайды.

Осы сияқты тұжырымдарды мен басқа ерлерден көп естідім, сондықтан кейбір нәрселерді басқа қырынан тани бастадым. Менің күйеуім қалыпты жағдайдағы романтикаға (гүл, шырақты кешкі ас т.с.с.) онша қызыға бермейді, оған ол өз қалауы үшін емес, көбірек маған ұнайтын болған соң ғана барады. Ер-азаматпен әңгіме барысында мен бұрын түсінбейтін нәрселерге көзім ашыла бастады: маған қандай да бір демалыс ұсынған кезде, Джефф содан керемет романтика көреді екен! Қала сыртына шығу ол тек «көкке шығу» ғана емес, ол үшін шырақпен кешкі ас тәріздес екен. Осы шындықты толық меңгергеннен кеін екеуіміз бірге болатын және романтикалық ортада болатын сондай керемет мүмкіндікті жіберіп алмауға тырысамын.

Кейде ер адамдар романтиканы әр түрлі түсінеді. Егер сіз романтика мен жыныстық қатынас арасына теңдеу белгісін қоймасаңыз, онда төменде келтірілгендердің арасынан өзіңізге романтикалық нәрсені таба аласыз ба? (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Дәстүрлі үлгі — шырақпен кешкі ас, жайлы жағдай, камин алдында отырып әңгімелесу немесе теңіз жағасында тұрып, күннің батуын қызықтау 59%

Үйден тыс белсенді демалыс, әйеліңмен (немесе дос қызыңмен) бірге спорттық ойындар ойнау, мысалы гольф; қала маңына саяхат жасау; таныс емес жаңа жерлерді зерттеу 39%

Анау да, мынау да маған романтика сияқты емес 2%

Сауалнамаға қатысқан ер адамдардың 60%-ы, өздеріне дәстүрлі үлгіні таңдады, ал олардың 40%-ы үйден тыс белсенді демалысты таңдапты. Мүмкін сіз де мен сияқты оған романтика болып көрінетін нәрсеге, өзіңізге романтикалық ештеңе көрмесеңіз де, тек сол үшін баратын шығарсыз!

№ 2 ер-азаматтың көз қарасы: Жыныстық қатынассыз романтика — бұл толық емес сияқты

Осы кітаптың алтыншы тарауынан білгендеріңіздей, ер адам үшін жыныстық қатынас — романтика. Әрине романтика міндетті түрде жыныстық қатынас пен жалғасуы шарт емес және романтикалық кештер жыныстық жақындықпен аяқталмауы да керек, бірақ маған сеніңіздерші, ер адамдар үшін дәл солай аяқталуы тиіс екен.

Сонымен, әйелдер сезім жақындығында болып, жыныстық қатынассыз романтикалық кешке қанағаттанып жүре бере алады, ал ерлер әдетте солай емес.

Төменде осыған ұқсас бірнеше мәліметтер келтірілген:

● «Ерлерге романтиканы жыныстық қатынассыз елестету қиын, өйткені олар үшін бұл бөлінбес бір бүтіннің жартысы. Егер ер-азамат романтикаға дайын болса, онда ол жыныстық қатынасты қалап тұр деген сөз. Егер де өнегелік-құлықтық және әлеуметті шектеулер болмаса, барлық романтикалық кештер жыныстық қатынаспен аяқталар еді».

● «Мен романтикалық кештерді ұйымдастырғанды ұнатамын, бірақ ол маған көп әбігершілік әкеледі. Романтика дегенде менің ойыма сол кештің аяғы жөнінде нақты жоспарым болады, соны әйелім түсіне алмайтынына сенімдімін. Сондықтан көп жағдайда сол романтика үшін қандай әбігершілікке түссем де, нәтижесі көңілімді қалдырады!

● «Ер-азамат былай ойлайды: «Егер романтика болса — онда ол рухани жақындық, ал жыныстық қатынас мен үшін — соған қол жеткізу құралы, ал егер екеуімізде бірдей романтикалық көңіл-күй болса, онда неге қазір емес? Егер онымен бүгін айналысуға болса, онда неге келесі айға дейін тосуымыз керек?»

Тағы бір еркек, кейде күйеу жыныстық қатынас жасау үшін романтикалық кеш ұйымдастырғанда, ал әйелі жыныстық қатынасты романтикалық жағдай құру үшін пайдаланған кезде мүлде қалыптан тыс жағдайдың орын алатыны туралы айтты. Оның пікірі мынадай:

Әйелдің онымен жыныстық қатынасқа түсуге тек өз мақсатына қол жеткізу үшін ғана келісуі еркекке өте ауыр тиеді. Жыныстық қатынас еркектің әйелінің ілтипатына ие болу үшін жұмсаған күшінің қайтарымы ретінде пайдаланылмауы қажет. Романтика еркек үшін жыныстық қатынасты ретке келтірудің тәсілі болып табылмайды, романтикадан ол сүйікті жарымен үйленудің алдында болған бұрынғы сезімдерді қайта жаңғырту, бұрынғы құмарлық отын қайта тұтату мүмкіндігін іздейді. Кешкісін ауыр жұмыстан үйіне оралған ол өзін бұрынғыдай сүйікті де қалаулы сезінуді және ақырында осы қазіргі заманның қысымын сәл де болса жеңілдетуді қалайды. Ал жыныстық қатынас бүкіл осы процестің тамаша мәрелік бөлімі бола алады. Романтика — бұл сүйікті адамыңмен бәрінен оңаша шығып, оның да бәрін тастап, сенімен оңаша кетуді қалайтынын сезіну мүмкіндігі!

Бір нәрсе түсінікті: біз күйеулеріміздің өзімізді біз қалағандай сүйгендерін қалаймыз және олар да бізден дәл осыны күтеді. Ал жыныстық қатынас олардың өздерін сүйікті де қалаулы сезінулеріне мүмкіндік беретін қуатты құрал болып табылады.

Сүюші әйелдің күші

Біздің, әйелдердің өміріміздің бүкіл романтикалық көрінісін өзгертуге қабілетті күшке ие екенімізді сіздер енді түсінесіздер ме? Сіздер енді өздеріңізбен жақын, романтикалық қарым-қатынасты аңсайтын, бірақ та күмәнға бой алдырып, қорғалақтап немесе өз күшіне сенбей жүрген адаммен бірге тұрып жатқандарыңызды білесіздер. Ал бұл біздің қолымызға ортақ романтикалық армандарымызды жүзеге асырудың кілтін ұстап тұрғанымызды білдіреді.

Егер де сіздердің өз романтикалық қарым-қатынастарыңыздан көңілдеріңіз қалса, жағдайды өзгертуге жасаған барша талпыныстарыңыз зая кетсе, онда бұл сіздердің жазғыра берудің енді көмектесе алмайтынын түсінетін уақыттың келгенін білдіреді. Сонда, неден бастау керек?

Оған дем беріңіздер

Күйеуге әйелінің қолдауы мен дем беруі барлық уақытта да қажет, дегенмен, еркек қауымының жартысына таныс жағдай, өздерін қолайсыз сезінетін олар — «романтикаға» келген кезде, әсіресе дем беруге мұқтаж болады.

Еркектердің бірі өз ойын былай деп тура айтты: «Маған дем бер, талпыныстарымды бағала — сонда мен саған ләззат сыйлау үшін тау қопаруға дайынмын. Ал өз істегендерімнің саған қай кезде ұнап, қай кезде ұнамайтынын білмеймін және сол себептен өзімді қолайсыз сезінемін. Көз алдыңда ақымақ болып көрінсем де, маған өзімнің бәрін дұрыс істегенімді айт және жыныстық қатынастан қақпа. Ол да көмектеседі».

Романтикалық жағдай қалыптастырудың еркектердің көпшілігі өздерін «ұятқа қалулары», «өздерін ақымақ сезінулері» мүмкін үлкен қауіптілік ретінде қабылдайтындарын есте сақтаңыздар. Сондықтан да күйеулеріңізді онда тұрған ешқандай қауіптіліктің жоқ екендігіне сендіріңіздер! Және сіздің міндетіңіз, міндет болғанда да жағымды міндетіңіз — оған оның талпыныстарының зая кетпегендігін көрсету.

Тіпті өзін сенімді, жайлы сезінетін еркектің өзі оның «бір жаққа шығып көңіл көтеріп қайту» туралы ұсынысынан бас тартуыңыздың кесірінен өз күшіне күмәндана бастауы мүмкін. Сондықтан да келесі жолы ол осындай ұсыныс жасаған кезде, өзіңіздің үйде тазалық жұмыстарын жүргізуіңіз керектігін айтып, оның бетін қайтармаңыз. Оның романтикалық кеш туралы өз ойын көрсетуіне мүмкіндік беріңіз және бір-біріңізбен оңаша болған осы сәттерден ләззат алыңыз!

Оның өзіңізге деген қызығушылығын қолдаңыз

Сіз өз күйеуіңізді тек қолдап қана қоймаңыз, оның әйеліне деген қызығушылығын да қолдай отырыңыз. Отбасылы ер адам өзінің сүйіктісімен әңгімесін келтірді, олар неге кейде неке романтиканы жоятынына таңғалды.

Әйелі: «Романтика — ол сені әне-міне ұстап алатындай болады».

Күйеуі: «Бірақ біз ұстап алдық қой. Ол біздің қолымызда жылпылдап тұрмайды».

Көптеген еркектер маған кез-келген жағдайда — әдеттегі немесе романтикалық — болсын, «ұстап алатын» немесе «басып алатын» нәрсе іздейді деп айтқан еді. Романтикалық қарым-қатынастың жалғасы ретінде негізгі себепкер шарттардың бірі оларды баурап алатын құмарлық жағдайда ұстап отыру.

Өз елестеріне көмекке шақыру үшін күйеуіңіз жеңіп шыға алатын жаңа асулар дайындаңыз. Онымен бірге саяхатқа шығыңыз, бірге гольф ойнаңыз. Қажет болғанда оған қозғалыс еркіндігін жасаңыз және ол қалаған кезінде жыныстық жақындыққа жақсы жағдай тудырыңыз! Оның үнемі қалағанындай етіп қажет кезінде досы тіпті көңілдесі де бола біліңіз.

Гарри Саллидің не қажет ететінін айтыңызшы

Бірнеше ерлер өздерінің ниеттерін былай білдірді: олар біздің ойларымызды оқи алмайтындықтан, біз оларға анда-санда болсын өзіміздің романтикалық кешке қарсы емес екенімізді білдіріп қойсақ артық болмас еді, әрине ол тек бұйрық емес, шын мәнінде ишара болсын.

«Гарри Саллиді кездестіргенде» атты фильмге қайта оралайық. Өйткені құшақтасу ер-азаматқа қарағанда әйелге көбірек қажет, соған қатысты бірнеше түсіндірме айта кетейік. Мәселенің өзі сонда, сізге романтика болып тұрған нәрседен еркек еш романтика көре алмайды. «Осының сен үшін неге сондай маңызды екенін түсіндіріп берші, — дейді бір ер адам өз әйеліне — Егер сен қалап тұрған нәрсені орындасам, сен де менің қалап жүргенімді орындап бере алатыныңа сенімдісің бе?»

Мәселені осылай шешу өте дұрыс жол. Бастысы — өзіңе не қажет екенін басқа адамға дұрыс жеткізе алу, сол арқылы Құдайдың алдын ала белгілеген нәрселерінен рахат ала білу. Бір ер адам құшақтасудың маңыздылығы туралы пікір таласты былай қорытындылайды: «Ер-азаматтар жыныстық қатынастан кеін бір минут бойы ләззат алады. Егер солай болса, онда бізге жақын сол нәрсе сіздер үшін неге көп нәрсе болып саналады!»

Ол сіз үшін үнемі бірінші орында болсын

Егер сіз өз күйеуіңізбен болатын романтиканы өмірдің маңызды бөлігіне қоспасаңыз, онда ол жоқтың қасында болады. Мен ер адамдардан көп естіген әдеттегі қарсылықтардың бірі — біздің күйеулерімізден гөрі бірінші орынға балаларымызды қоятынымыз. Бір ер-азамат сауалнама толтыру барысында былай деп шағымданған: «ол балалар туралы іске бүкіл өн бойына еніп кеткен, біздің қарым-қатынасымыз туралы тіпті басын да қатырмайды».

Үш баланың әкесі маған өзінің көңілі толмайтын жағын былай түсіндірді: «Әрине — бар уақытты балаларға бөлу мәсіхшілікті білдіреді. Бірақ мен еркек бола тұра, өзімді әйелім жоқ сияқты сезінемін. Менің арызым өзімшілдік сияқты көрінуі мүмкін, алайда енді не істеуге болады. Және осы арқылы балаларға да жақсы ештеңе жоқ».

Тағы бір ер адам былай деген: «әйелімізді бізден тек балаларымыз ғана емес, сонымен бірге бұлтартпас шаруалар да ұрлайды, тіпті басқаға көмектесу әдеті де кедергі болып шығады».

Бұл ерлердің өз әйелдерімен романтикалық кештерде бірге болғысы келетін ішкі айғайлары. Әйелдердің көбі соны армандап жүретіндері таңғаларлық нәрсе емес пе? Күйеуімізбен жақсы қарым-қатынасты қайта бастауға бізде тамаша мүмкіндік бар… және сонымен қатар бір-бірімізге деген алғашқы ұмтылысымызды қайтадан бастауға да мүмкіндік бар.

8

СІЗДІҢ ҚАЛАЙ КӨРІНЕТІНІҢІЗ ТУРАЛЫ ШЫНДЫҚ

Ол үшін сыртқы келбет неге сондай маңызды

Сізге топ модель болу міндетті емес, алайда күйеуіңіз сіздің сыртқы бейнеңізге мән бергеніңізді қалайды және соған көмектесуге дайын

ТЫҢДАҢЫЗДАР! Ары қарай оқымас бұрын сиынып алыңыз!

Мен қалжыңдап тұрған жоқпын. Біз қазір қауіпті суға кіретін сияқты болып тұрмыз, одан аман-есен шығу және пайдалы көп нәрсе ала алуымыз үшін, сіз бұрын ешқашан естімеген нәрсені естуіңіз мүмкін және сізге қатты тиіп кетуі де ғажап емес. Сондықтан үзіліс жасап, ары қарай оқуыңызға және оны дұрыс қабылдай алуыңыз үшін де Құдайдан даналық сұрап, көмектесуін өтініңіз.

***

Сонымен сіз дайынсыз ба? Бұл тарауда ер адамдардың пікірлері бойынша, олардың бізге айта алмайтын, бірақ біздің білуіміз қажет нәрсе туралы болмақ…

Сіздің жақсы көрінуге тырысуыңыз сіздің күйеуіңізге аса маңызды нәрсе. Алайда оның шынайы сезімі жайлы сіздің білгеніңіз өте аз нәрсе береді.

Осы туралы ерлерден менің күйеуімді қосқанда, білгенім біздің өмірімізді өзгертуге құдіретті екен. Оны түсіну мені қауіпті жайбарақаттықтан шығаруы мүмкін, бұл сіздің басыңызда да болатын шығар.

ОЯНАТЫН УАҚЫТ ЖЕТТІ

Мені аңқау деп санауыңызға да болады, бірақ сыртқы келбетім менің күйеуіме маңызды, өте маңызды екен! Иә, өзіңе қарау маңызды екенін білетінмін, және ерлер «көзімен сүйеді» дегенді естігенде, оның маңыздылығын да түсініп жүрдім. Алайда мен өз сымбатым немесе келбетім дұрыс болмаса, ол тек маған ғана тиеді деп ойлап келдім.

Бірде, бір топ ер-азаматтармен және әйелдермен осы кітаптағы тақырыптар жайында әңгімелесіп отырғанда, маған бірнеше жыл бойы маман ретінде қызығушылық танытып жүрген бір адам келді. Мен оны Тед деп атайын. Ол маған оңаша, ресми емес жағдайда сөйлескісі келетінін білдірді, біз ешкім кедергі жасамайтындай және отыруға да ыңғайлы орын тауып отырдық.

— Мен сізге бір нәрсе айтқым келеді, — деп бастады Тед ұяла отырып, — Менің байқауымша, әйелдерге өте мұқият саралайтын маңызды нәрсе бар сияқты.

Осыны айтып ол терең күрсініп алды да, ары қарай жалғастырды:

— Әйелдер өздерінің сыртқы бейнесін қамқорлаудың қаншалықты маңызды екенін білмейтін сияқты. Кейде олардың қалай көрінетіні күйеулеріне мүлде ұнамайды.

— Сіз артық салмақтар жайлы айтып отырсыз ба? — деп имене сұрадым мен.

— Иә, ол да бар, бірақ әңгіме онда емес, — деді Тед. — Арық болу сондай маңызды емес. Күйеуіне әйелінің өз сыртқы бейнесіне көп мән беретіні және күйеуі үшін тырысып жүргені керек. Мысалы, менің әйелімнің салмағы алпыс килограмм, бірақ оның салмағы мені көп мазаламайды. Алайда ол өзінің сыртқы келбетіне мән бермейді, менің алдымда қалай болса солай киініп жүреді, дене шынықтыруды жайына тастаған және оның марғаулығы сондай, үйден сүйреп шығара алмайсың, менің ойымша, ол осындай өте маңызды нәрселерді маған егесіп, әдейі керісінше жасайтын сияқты (оған осыларды білгені артық болмас еді). Нәтижесінде осының бәрі жиылып, үлкен мәселе тудырады, өйткені әйелім бірнәрсе істеуді мүлде тоқтатады, өзін-өзі бағалауы жойылады, менімен бірге болу қалауы азаяды, бұның бәрі бір сөзбен айтқанда менің жүйкеме келіп тиеді.

Тед арқасынан ауыр жүк түскендей жеңіл күрсініп алды да былай деп қосты:

– Сіз менің сөзіме сенбеуіңіз мүмкін, бірақ әйеліміз біздің алдымызда салтанатты кешке баратындай болып жүруін қалап отырғамыз жоқ, жалпы оған да қарсы емеспіз… Егер шынына келсек, әйелім мен үшін өзінде бір өзгеріс жасауға тырысқанын көргім келеді.

«РАХМЕТ, РАХМЕТ, РАХМЕТ СІЗГЕ!»

Тед қозғаған тақырыпқа мен тарау арнауды шешкеннен кейін, ер адамдардың жауаптары мені үсті-үстіне таңғалдыра бастады. Мен оларға кітаптың барлық тақырыптарын келтіре бастағанымда, әйеллдері өздерін түсінуі үшін олар қай тарауға бірінші жармасқанын білесіз бе? Дәл солай — тура осы тақырыпқа (жыныстық қатынаспен пен сыйластық содан кейін жүрді). Менің осы тақырыпты қозғайтынымды естігенде, көптеген ерлер маған алғыстарын жаудырып, «Осы тақырыпты қозғап жатқаныңыз үшін рахмет, өйткені мен оны өзім қозғай алмаймын»; «Біздің үнемі ойлайтынымызды, бірақ айта алмай жүргенімізді айтып жатқаныңыз үшін рахмет»; «Сол нәрсені, әсіресе мәсіхшілік ортада табу болып жатқан тақырыпты қозғағаныңыз үшін рахмет».

Мен айтқым келмейтін нәрселер

Барлық әйелдер дерлік өз сымбаттарына көңілдері толмай жүреді, оның бізді ренжітетіні сонша, мен отқа май құйғым келмейді! Онсыз да біздің миымызды шұқитын нәрсе біз керемет мүсінді болып жүруіміз және мәңгі жас болып көрінуіміз қажет. Бақытымызға орай, Құдай бізді барби қуыршағы етіп жаратқан жоқ. Барлық осы түкке тұрғысыз және бос идеалдар, әйелдерді дұрыс тамақтанбау мен жаман әдеттерге итермелейді. Бұл тарау артық салмақ, дене бітімі және сыртқы келбетке қатысты, біз қалай болса да бірнәрсе шешуімізге байланысты болмақ.

Біріншіден, Құдай біздің әрқайсымызға жеке тұлға және қайталанбас дене бітімін — мықты аяқ, биік төс және басқаларын — бергеніне қуанайық және осы артықшылығымызды пайдаланайық. Ерлер бізден керемет сәйкестікті талап етпейді. Шынында да мен әңгімелескен көптеген ер адамдар, өздерінің жұптарының дене бітіміне байланысты қатып қалғандарын қаламайды.

Екіншіден, егер сіз өте сирек кездесетін 42-өлшемді киім киетін әйел болсаңыз, және соныңызға семізбін деп уайымдайтын болсаңыз, сақ болыңыз. Сіз адасып жүруіңіз мүмкін. Бұл тараудың мақсаты сізді арықтату емес. Егер осы кітапты оқып шыққаннан кейін сізде үрей болса, онда сіз өзіңіз сенім артатын досыңыздан кеңес сұраңыз немесе маманға көрініңіз.

Үшіншіден, серіктестердің екі жағы үшін сыртқы келбеттің маңызы қандай зор болатынын біз түсінуіміз керек. Көптеген ер адамдар, мысалы, өздерінің сыртқы бейнелеріне маңызды емес десе де, мән береді. Көптеген әйелдер нағыз махаббат ештеңеге де сүйенбейді деп ойлайды, бірақ сыртқа жақсы көрінгісі келеді. Біздің жарларымыздың үйлену тойына дейінгі бізге қарап қалай тамсанып жүргендері ұнайды, ал олар әлі де біздің сыртқы келбетімізді уайымдайтынымен келіскіміз келмейді. (Осы тақырыптың күрделілігі жайлы айтқанымды енді түсіндіңіз бе?)

Ең соңында өтінерім түсініңіздерші, (ары қарай мен осы ойға қайта оралатын боламын), біздің мақсатымыз керемет үйлесімділікті иеленуіміз емес. Әңгіме біз өз күйеулерімізге олар үшін маңызды болып тұрған нәрселерге көп назар аударытынымызды көрсету.

Сөйтіп, айналып келгенде ерлер шын мәнінде нені қалайтындарын түсіне отырып, жақсы көңіл-күймен ары қарай жылжиық.

БҰЛ ӘР ЕР-АЗАМАТТЫ УАЙЫМДАТАДЫ

Егер әйелі формасын жоғалта бастаса және оны қалыпқа келтіру үшін еш әрекетсіз жүрсе, кез келген ер адам уайымдай бастайды. Кейбір еркектер ауыр күрсініп: «Иә, қыз күнінде жақсы еді, ал мынау қайдан шықты…» — дейді. Ал кейбіреулер үшін осы нәрсе қарым-қатынасты бұзуға себеп болады.

Жазбаша сауалнамада сұрақ былай қойылды:

Сіздің әйеліңіз немесе дос қызыңыз толық делік және ол үйде қап тәріздес тоқыма жейде киіп жүреді және бір жаққа шығарда ғана үстін тәртіпке келтіре бастайды (шашын түзейді, макияж жасайды). Оның өзіне артық салмағы бары ұнамайды, бірақ ол содан арылу үшін еш әрекет етпейді, сонымен бірге жуық арада көп тәтті жеп жатқанына куә болдыңыз. Осылардың бәрі туралы не ойлайсыз? (Өзіңізге жақын жауаптың бірін таңдаңыз).

Бұл мені мүлде мазаламайды 12%

Бұл мені уайымдатады. (Бұл пункт бір немесе бірнеше жауап таңдағандарды топтастырады. Мысалы, мынадый: «Мені ол нәрсе мазаламау керектігін білемін, алайда бәрібір мені мазалайды»). 70%

Мен оның өзінің үсті-басына қарай бастағанын қалаймын — тек өзі үшін ғана емес, сондай-ақ мен үшін де. 47%

Менде ондай мәселе жоқ, өйткені менің әйелім немесе дос қызым үнемі жақсы көрінеді, мен оны басқадай елестете алмаймын. 20%

Ескерту: қатысушылар бірнеше жауап таңдауына болады, жауап қорытындысы 100% толуы тиіс.

Он еркектің жетеуі, өз әйелдерінің өздеріне қарамай және онысын жөнге келтіргісі келмейтіні ұнамайтынын айтады. Тек осы сұрақтар қойылған ерлердің 12%-ы ғана қобалжуға ұшырамаған, олардан төмен пайыздағылар қауымға қатысатын, бақытты некеде өмір сүріп жатқан жас жігіттер болып шықты.

Мен мұны түсініп, өзімде бір өзгерістер жасай бастағанымда, менің күйеуім батылданып, көптеген ер адамдар шын мәнінде осындай елеулі мәселемен ұшырасып жатады деп растады. Ол сонымен бірге имене отырып, біздің алғаш ұлымыз дүниеге келгенде, менің жаңғақ қосылған тәтті батон жей бастағанымда шамасы келгенше сүйіспеншілікпен ескертті. Джефф былай мойындады: «Мен мүмкін бір сұмдық нәрсе айтатын шығармын, сол батондарға қарап тұрып ішімде бір нәрселер быртылдап үзіліп жатты. Бұл ешқашан тоқтамас деп қорықтым. Біз ерлер әйтеуір бір өзгерістер болады деп үмітімізді үзбейміз, ол міндетті түрде солай болуы қажет. Мен шын мәнінде батондардан емес, сен мен үшін тырысып бұрыңғы қалпыңа келмей қоясың ба деп қорықтым».

Бұл жердегі маңызды нәрсе — сіздің тырысуыңыз

Бізге үнемі теледидардағы жиырма жастағы сылқым болып жүр деген пікірлерді сіңіріп тастаған, сондықтан да біз үмітсізденіп уайымға батып кетеміз. Алайда ерлер, әйелдерінің үйленген кездегідей дене сымбатын сақтап қалғаны емес, ол үшін әйелінің бір нәрсе істеп тырысып, қолынан келгеннің бәрін жасап жүргенін көргені маңызды.

Мен батылдығым жетіп осы сұрақты талқылауға шығардым.

Келесі тұжырымдар дұрыс па, әлде қате ме? «Мен өз әйелімді немесе дос қызымды тартымды және өмірге құлшынысы бар болғанын қалаймын. Ол біз алғаш кездескен күндегідей қалыпты сақтап қалсын деген емес. Оның қазір де мен үшін тырысып, өз-өзіне қарап жүргені маңызды». (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Дұрыс 83%

Қате 17%

Өте оптимистік сурет пайда болды: алты ер-азаматтың бесеуі осы тұжырыммен келісті. Айта кетейік, қауымға қатысушылар нық шешіммен жауап берді. Біздің тырысуымыздың нәтижесі, әрине, ер адамдар үшін маңызды, бірақ олар үшін одан да маңыздысы біздің өзімізбен айналысуымызға ниетіміз болып, нық шешім шығарғанымыз.

«Қуанышта да, қайғыда да»

Біздің арамызда ажырасу туралы ойды қаламайтындар, кішкене шыдай тұрыңыздар да, ары қарайғы талқылауды тыңдаңыз.

Қауымдарда әйелдердің тартымдылығы туралы тақырып сондай қолдау көрмейтінін есімізге түсірейік. «Құдай бетімізге емес, жүрекке қарайды», біздің күйеулеріміз де солай істейтін шығар деген үмітпен солай дейміз. Олар бізге «қуанышта да, қайғыда да бірге боламыз» — деп уәде берген екен және «ішкі дүниеміз маңызды» дегенді де білеміз, сөйтіп сыртқы келбет мүлде маңызды емес деген оп-оңай қате қорытынды шығаруымыз ғажап емес.

Алайда сыртқы келбетіміз өте зор маңызға ие. Егер біз біле тұра шындыққа көз жұма қарасақ, біздің жұбайларымыз — ең мәдениетті және сенімді дегеннің өзі де, оларды сыйламаймыз, қорлаймыз, менсінбейміз деген сезімде болады. Олар неге сонша біздің сыртқы келбетемізге, тіпті біз соны байқамасақ та жан сала жабысып қалғанын түсінуге тырысып көрейікші.

СІЗДІҢ СЫРТҚЫ КЕЛБЕТІҢІЗ ОЛ ҮШІН НЕГЕ СОНДАЙ МАҢЫЗДЫ?

Бір ер адам осы тараудың қол жазбасын оқып отырып, даусы қатты шығып кеткен еді: «Неге деген сұрақ қойғандағы мақсатыңыз не?!» Әйел бұлай сұрағанда, ерлер шын мәнінде түсінбейді.

Мен бірде Джефф пен менің әдеби агентім Кэлвин арасындағы әңгімені байқаусызда естіп қалғаным бар. Олар көрші бөлмеде әңгімелесіп отырды, менің күйеуім Кэлвинге осы тараудың маңыздылығына алғаш мән бергізген Тэд туралы айтып отырды, олардың ары қарайғы әңгімелері мені таңғалдырғаны сонша, осы сөздер есімде жатталып қалды:

Джефф: «Менің әйелім Тэдпен әңгімелескенін және оның қалай болғанын маған тәптіштеп айта бастағанда, мен өз құлағыма өзім сенбедім. Мен сонда былай ойладым: «Сенің бұрын бұл туралы білмегеніңде тұрған не бар екен?!»

Кэлвин: «Олар мұның маңызды екенін біледі, бірақ оның қаншалықты маңызды екенін білмейді».

Сонымен бұл ер адамдар үшін неге сондай маңызды? Бір минуттық ашық әңгіме барысында олар маған мыналарды айтып берді:

«Егер сен өз сыртқы келбетіңе мән бере бастасаң, онда мен өзімді сүйіктімін деп сезіне бастаймын».

Ер адамдар көзбен сүйетін болғандықтан, біздің сырт келбетіміз үшін тырысуымыз оларға ләззат береді, өйткені олар біздің осы тырысуымыздан өздеріне деген махаббат дәлелін көреді. Осы жағдай күйеулеріміз бізге өз махаббатын дәлелдеу үшін бір нәрсеге күш сала ұмтылғанмен тең.

Мына бір ер адамның ашық мойындауын тыңдап көріңізші: «Менің әйелім қазір арықтауға тырысып жүр, мен сол үшін өзімді миллион доллардай сезініп жүрмін. Мұны оның өзі үшін тырысып жүргенін білемін, алайда оны өз сыртқы келбеті мазалағаны, шындығында, соның өзі маған үлкен жігер. Мен оған оның жақсы көрінуге жұмсап жатқан осы тырысуын қалай жоғары бағалайтынымды айтамын».

Өйткені бұл сұрақ олар үшін өте маңызды, біздің тырысуымыз немесе тырыспауымыз біздің оларға деген ниетімізді бағалауға тікелей қатысы бар. Осы тырысудың нәтижесінен гөрі сіздің күйеуіңіз сол тырысуыңыздың өзін жоғары қоятынына күдікпен қарасаңыз, мынадай салыстыру жүргізіп көріңіз: егер сіздің жұбайыңыз сізге арнап романтикалық кеш ұйымдастыруға көп күш жұмсаса, алайда оның тырысуы сондай сәтті болмай шықса, сіз ренжитін бе едіңіз? Бүгін сіздің туған күніңіз делік, сіз жұмыстан келдіңіз, сіздің күйеуіңіз балаларыңызды қарай тұр деп достарына апарғанын, үйдің ішін тап-таза етіп жинап және салтанатты кешкі ас дайындап қойғанын көрсеңіз, алайда сиыр етінің аздап күйінкіреп кеткеніне көңіліңіз түсер ме еді? Әрине жоқ. Өйткені сізді сүйетінін және сізге қамқор болып жатқанын көріп тұрсыз ғой.

Дәл осындай күйді сіздің күйеуіңіз де кешеді. Егер сіз жүктілік барысында пайда болған артық салмақтан арылу үшін ғана аптасына үш рет жаяу қыдыруға келіссеңіз, сізді одан басқа ешкім көрмейтін кезде де макияж жасап жүрсеңіз, өзіңіздің сүйікті тәттілеріңізден бас тартсаңыз, егер сіз осының бәрін істеп жүрсеңіз, сіздің сол мақсатқа жетуге қанша уақытыңыз кетсе де, ол сабырмен күтуге әзір болады. Ол өзі үшін сіз жасап жүрген сол істердің бәріне де риза болады. Ол сіздің оған деген махаббатыңыз бен қамқорлығыңызды сезінетін болады.

«Егер сіз өз сыртқы келбетіңізге мән бермесеңіз, мен өзімді бақытсыз сезінемін және мені бағаламайтын сияқты болады»

Бір кезде қолы мен жүрегін ұсынған қызы уақыт өте келе сол қызға ұқсамай кетсе, ер адамдар не сезеді екен? Мен бұл сұрақты өзімнің бір газеттік мақаламда көтерген едім, сонда бір жиырма жетідегі жігіт маған хат жазыпты, ол онда өзінің көптеген ерлердің әйелдерінің үйленгеннен кейінгі тез семіріп кеткендерін білетінін айтыпты:

Шонти, сол әйелдер жағдайдың мынаған ұқсайтынын түсінуі қажет, яғни, күйеуі бұрынғы биржадағы табысты маклер, қарапайым қара жұмысшының жалақысын алып және осы нәрсе жұбайыма еш әсер етпейді деп жүре бергенмен тең. Әйелінің сыртқы келбеті — бақытты жұбайлық өмірдің сондай бір табиғи бөлшегі. Менің көптеген достарым өз әйелдерін сүйеді, бірақ ең басты дәл осы себепке байланысты өздерін бақытты сезіне алмайды.

Ер-азаматтар әйелдердің өз тәндік жағдайына мән бермеуі, олардың өздерінің сыртқы келбетіне де селқос екенін көрсетеді деп санайды. Ердің өз әйелімен белсенді демалысты жақсы көретінін және оның әйелімен жақындасуға қандай септігі тиетінін есіңізге түсіріңізші? Менімен әңгімелескен ер адамдардың дауыстарынан өздерінің әйелдерінің аз қозғалатыны, өздерімен бірге қандай да бір іске белсене араласпайтыны сияқты көңілі қалғандықты жиі естимін. Сауалнамаға қатысқан бір ер-азамат мынадай жазу қалдырыпты: «Менің әйелім өте сұлу — бірақ өзіне-өзі қарамайды, сондықтан өзінің сырт келбетіне көңілі толмай жүреді, сылбыр, сондықтан біз өзімізде бар мүмкіндікті пайдалана бермейміз, айталық, бассейінде ұйымдастырылған бір кештерге бару немесе көл жағасына және жағажайға демалуға да шыға алмаймыз».

Біз үшін романтиканың жетіспейтін мәселесі сияқты, ер адамдар үшін бұл мәселе сондай дәрежеде маңызды. Мүмкін күйеуімнің мен үшін қандай романтикалық кешке күш салғаны қызықтырмайтын шығар? Бірақ қызықтырады ғой. Солай болғанда біздің өз күйеуімізді сүйетініміз сөзсіз емес пе, кейде біз үшін сондай маңызды екенін олар неге түсінбейді деп сұрақ қоя отырып, ішіміздің бос қалғанын немесе ауру сезінетініміз рас қой.

Біздің қандай физикалық формада болатынымыз ерлер үшін үлкен маңызы бар, сондай-ақ соны түзетуге қаншалықты күш салып жүргеніміз де сондай маңызды. Сонымен бірге ер-азаматтардың бізді жақсы формада көргілері келетіні толық шындық және заңды екенін түсінуіміз керек.

«Мен тек саған ғана қараймын деген қалауың, сен өз сырт бейнеңе көңіл бөле бастағанда орынды болады (солай болуға толық мүмкіндік бар)»

Әрине, осы ащы шындықты есту бізге ұнамайды-ақ, сонда жалғыз емес екенімізді еске алу да пайдалы; біз де өз жұбайларымыздан оларға жеңу қиын боп тиетін, олардың табиғи жаратылысына қайшы келетін нәрселерді талап етуімізге болады.

Осыған алғаш көзімді ашқан ер адам маған оны былай түсіндіріп берді:

Біз басқа әйелдерге көз салмас үшін сіздердің өздеріңізге назар аудартуға тырысып жүргендеріңізді көруіміз керек. Оларға қарамай көзімізді тайдырып әкету бізге оңай түспейді. Бірақ мен өз әйелімнің маған ұнау үшін тырысып, жақсы формада және жақсы көрінуге бар күш-жігерін салып жүргенін көрсем, маған сұлу әйелдерге қарамай қою жеңіл болады.

«Мен сені мақтан тұтқым келеді, бұл маған өте қажет»

Кейбір ерлер маған былай деген: «Біз өз әйелдерімізді мақтан тұтқымыз келеді». Барлық ерлер бір-бірімен көзге көрінбейтін сайысқа түсіп алған және біздің әйелдеріміз соның еркінен тыс қатысушылары. Әрбір ер адам өз қарсыласына таңдау барысында қателеспегенін көрсеткісі келеді».

Енді естуге жайсыз нәрселер туралы айтқым келіп отыр. Бұл сөз додасына өзімнің жақын досымды тарттым, оның шындық айтатынына күмәнім жоқ, өйткені оның сөзінен нағыз ер адамның ойлары айтылады және ол маңызды қорытынды шығаруға көмектеседі. Менің досым былай деді:

Кейде бір ер-азаматқа қарап тұрсаң, ол кәдімгі жігіт сияқты көрінеді, бірақ артынан — толық, алқам-салқам киінген оның әйелін көргенде, әлгі жігітке жаның аши бастайды. Мүмкін бұл сұмдық жағдай шығар, алайда менің ішімде жан айқайым шығып, жаным ашып кететіні сонша, оған барып: «О, қандай өкінішті еді!» — дегім келеді. Әрине олай деп дауыстап айта алмайсың, бірақ сондай сурет көрген әр еркек міндетті түрде солай ойлайды.

Бірақ басқадай да болады: әйелі толып кеткен жігітті де кездестіресің, бірақ оның әйелі өзіне қарайтын адам, киімі де сәнді, шашын да жақсы жатқызған, макияж да жарасымды. Ол өзін сенімді ұстап, жайлы сезініп тұрса, оның толықтығын мүлде байқамай қаласың. Мен оның күйеуіне қарап тұрып, дұрыс таңдау жасаған деп ойлаймын.

Осы түсіндірмені қарап отырып, осындай қарама-қайшылықты көріп, басым айналып кеткендей болды, сондықтан мен Джеффке кейбір нәрселерді мұқият түсіндіріп, көмектесуін өтіндім. Дегенмен қайсысы маңызды — өз-өзіне деген сенімділік пе, әлде сыртқы келбет пе? «Ер адамдарды сыртқы келбет тартатынын жасырудың қажеті жоқ, — деді ол. — Бірақ сыртқы бейне — бүтіннің бір бөлшегі ғана, ал әйел жалпы қандай әсер қалдырады, міне, бәрінен осы маңызды».

Мен Джеффтің сөзіне ойланып қалдым, ол бір минуттық үзілістен кейін біздің ортақ танысымыз болып келетін, күйеуі бар екі әйелді есіме салды. Олардың бірі өте сымбатты жіңішке, ақ шашты әрқашан көңілді, қимылы да ширақ, ал екіншісі — сымбаттылар қатарына жата қоймайтын, жұмсақ мінезді, ұшқыр ойлы, өзіне сенімді, орта жастағы ханым. Джефф былай деді: «Сырт келбеттері бір-біріне ұқсамайды, бірақ екеуі де тартымды — дене бітімдеріне қарай тартымды. Олардың күйеулері дұрыс таңдау жасады деп ойлаймын».

НЕДЕН БАСТАУ КЕРЕК?

Егер осы тарау сізге арналғанын түсінсеңіз және осылар туралы өз күйеуіңізге айтуға асығып отырсаңыз, онда менің қарапайым, бірақ өте пайдалы ақылыма құлақ асыңыз:

Мыналарды істемеңіз!

Көптеген күйеулер мына бір белгілі себеппен бұл туралы талқылағанды ұнатпайды: олар осы туралы сөйлеспек болған кездегі біздің қатты қарсылығымызды естеріне сақтап қалған. Есіңізге түсіріңіз: күйеуіңіз сіздің сыртқы келбетіңіз жайлы жайлап айта бастады, және… оның сөзіне деген өзіңіздің алғашқы жауаптарыңызды есіңізге түсіріңзші. Ол да тура менікі сияқты шығар: мен көз жасымды көлдеттім. Осының өзі күйеуіміздің қайтып бұл туралы әңгіме қозғамауына жетіп жатыр. Осыны басынан өткізген бір еркек былай деген: «Оған ауырлық әкелмеу үшін, мен әйеліммен енді бұл тақырыпта ешқашан әңгіме қозғамаймын. Мен сол үшін өзімнің бақытымнан, қуанышымнан және барлық нәрселерімнен бас тартуға дайынмын, тек онда амандық пен тыныштық сол жеткілікті».

Сіз өз күйеуіңізден ашық мойындауға, оған тіпті шындықты айтқызу үшін — барлық байсалыдылықты танытсаңыз да, бәрібір қол жеткізе алмайсыз. Одан да Джефф көрсеткен жағдайды қалай қолдануға болатыны жайлы ойланыңыз (менің күйеуім тағы да маған көмекке келді). Бұл іс жүзіндегі істі мен әңгіме өткізген барлық дерлік ер адамдар қолдады.

Ол мынау:

Егер сіз өзіңіздің сыртқы тұлғаңызға және дене бітіміңізге шынайы көзбен қарап, жалпы өзіңізге- өзіңіздің көңіліңіз толмай жүрсе, онда біліңіз: сіздің күйеуіңіздің де көңілі толмай жүр.

Бірақ, өзіңіз үшін және өздеріңіздің бірге өмір сүретін жұбайлық өмірлеріңіз үшін күйеуіңіз соны есіңізге салмай тұрып, істі қолыңызға алыңыз. (Тағы да: ақылды болып: шынайы және жалпы алғанда — деген сөздерге мән беріңіз. Біз бұл жерде өзінің тартымды дене бітіміне қарамастан тағы да салмақ түсіргісі келіп жүретін немесе өзінің сыртқы келбетін өзгертуге жанталасып жүретін әйелдер туралы айтып отырғамыз жоқ).

Өзінің сыртқы келбетіне көңілі толмай жүретін әйелдер күйеулерінің қалай жүйкесіне тиетінін көз алдына елестету қиын емес, өйткені олар өз сыртқы бейнелеріне шағым айта береді, бірақ өздері соны өзгертуге ештеңе істемейді. Көптеген сұхбаттасушылар маған жазып жіберген мына бір ер адамның ашық пікірімен толық келісті: «Егер ол өз сырт бейнесіне қатысты бірдеңе өзгерткісі келсе, сол туралы езіп айта бергенше бір нәрселер істемей ме?»

Бұндайды естіген біздің кейбіреуіміз қолымызды сілкіп: өзімде де жетіп жатқан басқаларға қосылатын тағы бір міндетті қалай мойныма алуым керек?

Егер сіз осы бағытта әрекет етуге нық шешім шығарсаңыз, онда сол мақсатқа жетуге сізде мүмкіндік бар. Мен сізге жақсы жаңалық айтқым келіп отыр. Сіздің сыртқы келбетіңізге немқұрайды қарай алмайтын адам, сізге көмек қолын созуға дайын.

Жақсы жаңалықтар (1-бөлім)
Сіздің күйеуіңіз сізге көмектескісі келеді

Барлық ер адамдар маған, олар өз жұбайларының ойлаған нәрсесіне қол жеткізе алуына көмектесу үшін бәріне де дайын екендеріне сендіруге тырысты. Бұл қорытынды жазбаша сұрақ қою арқылы қол жеткізілген нәтижемен расталды.

Сіздің әйеліңіз немесе дос қызыңыз толып кетті делік, бірақ ол сіз үшін бұрыңғы жақсы фрмасын қалпына келтіру үшін қолынан келгеннің бәрін жасап жүр. Бірақ оның уақыты өте шектеулі; ол күні бойы жұмыстан босамайды, ал кешке балалармен айналысады немесе оларды әр түрлі шараларға апару керек деген сияқты. Сол бұрынғы формасын қалпына келтіруіне сіз қалай, қаражатпен әлде рухани көмектесе алар едіңіз? (Жауаптардың бірін таңдаңыз).

Мен оған жан-жақты қуана жүріп көмектесер едім. 66%

Мен оған ақылға сиятын нәрселер үшін ғана шын көңілмен көмектесер едім 31%

Мен оған көмектесемін, алайда өзімнің де жүйкем жұқарып бітер еді 2%

Ол оның жеке шаруасы болғандықтанб мен араласпағанды жөн көрер едім 1%

Жүз ер адамның төртеуі ғана өз әйелдеріне көмектесуден бас тартты, сіздің күйеуіңіз солардың тізімінде… (мен оларды жауапкершілігі жоқ күйеулер деп атаушы едім) жоқ шығар деп үміттенемін. Барлық қалған (97%) ер адамдар «қуана» және «шын көңілмен» көмектесуге дайын екендіктерін көрсетті. Олардың бірі өз жауабына былай деп қосты: «Егер біреудің әйелі артық салмақтан арылғым келеді, сол үшін күйеуімнің көмегі қажет десе, сеніммен айта аламын — кез келгеніміз қуанғанымыздан секіріп былай дер едік: «Мен не істеуім керек? Міне, менің кредиттік карточкам!»

Менің күйеуім өзінің бозбала шағындағы жылдарымен салыстыру жүргізді. «Білесің бе, біз бозбала кезімізде — деді ол — біз футбол немесе басқа бір нәрсемен ойнаудан қолымыз босамайтын. Бірақ өзімізге ұнайтын қызды соляриге апару керек болса, біз сол сәтте бәрін тастап, оны шығарып салуға жүгіретін едік. Біз сол соляриге ақша да төлеп беретінбіз! Өйткені ол біздің маңызды дүниеміз болатын! Сол қызығушылық жылдар өтсе де жойылып кеткен жоқ, — енді біз өз әйелдерімізге көмектескіміз келеді. Өзгерген нәрсе сол, енді біз қолы босай бермейтін адамдарға айналдық. Алайда солай болғанның өзінде де, егер сол сондай маңызды шешім шығарып жатса, оған көмектесу үшін ол қолынан келгеннің бәрін жасап, кез келген ыңғайлы жағдайда көмек қолын созуға дайын тұрады».

Кешке сіз өз ісіңізбен айналысып жатқан кезде, ол балалармен өзі отырады немесе олармен футболға барады. Сізге қарсы көрсеткіш беретін азық-түлікті ол үйге әкелмейтін болады. Сіз қашқақтап жүрген тамақты әзірлеуден босату үшін, өзі ас үйден шықпай қояды. Мүмкін тіпті сізбен бірге диетаға отыруы да ғажап емес. (Джефф мынаны мойындады, ол өзі диетаға бірнеше рет отырғанында, оның мақсаты мынау болыпты — менің назарымды аударып, өзіне қосыла ма деген ойы болған екен).

Есіңізде болсын: жағдайды өзгерту үшін, бәрі сіздің шынайы қалауыңызға байланысты өйткені, көп ұзамай-ақ күйеуіңізбен араңыздағы қарым-қатынасыңыз жақсы жаққа өзгере бастағанын өз көзіңізбен көретін боласыз.

Жақсы жаңалықтар (2-бөлім)
Диетология аймағындағы соңғы жаңалықтар сізге көмекке келуі мүмкін

Өткен жылдар бойы, барлық диеталарды ұстап көрдім, бәрі де немен бітті дейсіз ғой? Бірнеше уақыт өткеннен кейін таразыға тұрып өлшенсем, таразы бағыты тек жоғары қарай жылжып отырды. Мен бүгін оны нақты айта аламын, барлық дұрыс тағам дегендердің бәрі жаңсақ пікір болып шықты. Осы ұзақ уақыт бойында дұрыс нәтиже көре алмағаныма таңғаларлық ештеңе жоқ! Бақытқа орай содан бері диетология саласында революция болды (оның мағынасы зиянды азықтардан сапалы көмірсулар мен майларды қолдану болып отыр). Егер де маған ұқсас болсаңыз, онда мынаған келісесіз, білім — өмір салтыңды түп- тамырымен өзегртетін күш.

Ондай білімді иеленбей тұрып, барлық уақытымыз босқа кетіп, тырысқанымыздың бәрі нәтижесіз болып шығады. Бақытымызға қарай қазір бірнеше құнды кітап бар, ол бізге қалай өмір бойы жақсы формамызды сақтап қалуға нақты көмектесе алады. (Ал маған келетін болсақ, мен кардиолог Артур Агатсонның «The South Beach Diet» атты кітабынан қалай дұрыс тамақтануға болатыны туралы бірнеше жаңа қағидаларды білдім).

Жақсы жаңалықтар (3-бөлім)
Құдай сізге көмектеседі

Осы жаңа мәлімет сізді абдырауға әкелсе, мен сізге мына қолдау сөзді айтқым келеді: Құдай бұл жағдайлардағы сіздің денсаулығыңызға және жақсы форманы сақтап қалуға болатын мәселелер бойынша өте керемет жолмен көмектеседі, тек сізге қойылатын бір шарт бар, сіз өз өміріңізді шынында да өзгертуді қалауыңыз керек.

Қазір менің көзім ашылғандықтан, біздің тырысуымыз біздің күйеуіміз үшін қандай маңызды екенін (немесе сондай тырысудың болмауы, оларға қалай ауыр тиетінін) білдім, менің басты нәрселерімнің қаншалықты өзгеріп кеткеніне сенбейтін де шығарсыз. Құдай менің күйеуіме және некемізге деген шынайы қалауыма бата бергенін сеземін, — Менің өз «киелім» денсаулыққа қамқорлық жасау керек деген үнемі ішкі қалауымды сыйлады. Оның сіз үшін жасап беретініне де сенімдімін.

Осы тарауды сіз мінажат етіп отырып, оқып шықтыңыз деп үміттенемін, және Құдай сізге амандық пен тыныштық сыйлады. Өйткені біздің Құдай, тыныштықтың Құдайы. Ол — біздің күйеулеріміз сияқты — біздің толық еместігімізге қарамастан бізді сүйеді.

9

СІЗДІҢ ЖҮРЕГІҢІЗГЕ ДЕГЕН АРНАУ

Сіздің күйеуіңіздің сізге алдымен ашқысы келетіні

Ер адамдардың алдымен бізге айтқысы келетін нәрсесі…

Біздің саяхатымыз аяғына келіп жетті. Бірақ соңында мен сіздерге еркектердің ішкі жан дүниесі туралы соңғы және өте маңызды шындықты ашқым келіп отыр, менің айтайын дегенім сіздермен бірге осы сапарда, жүрегімде болған сезіммен бөліскім келеді.

Осы кітаптың беттерінен біздің кебіреулерімізге ашылғаны, біздің еркектер туралы қалыптасып қалған көзқарастарымызға сәйкес болмауы мүмкін. Бірақ егер біз өзіміздің ерлеріміздің өздеріне оңай түспейтін таңдауларын жасауы үшін, өз таңдауларымызды жасауға тиіспіз. Не біз ер-азаматтарға байланысты өзіміз үйреніп қалған әдеттегі, сенімді қорғалған көзқарасымызда қаламыз, не батылдық иеленіп, шындыққа тура қарап тұрып, өзіміз өзгеруге қадам жасаймыз.

Осы ұрпаққа тасталған үндеуге құлақ асып, Құдайға ұнамды, күшті және нәзік әйел бола тұрып, күйеулерімізге қандай жар қажет болса, соған лайық болуға тырысайық. Егер біз Құдайдың қолындағы икемге келетін материал болсақ, онда Ол бізге, біздің жұбайларымызға және өзара қарым-қатынастармызға жарылқауын мол төгіп, етегіміз толғанша нығыздап салып бермек. Өйткені Ол бізді бір-бірімізге лайық етіп жаратқан. Ол — сүйіспеншіліктің Құдайы.

Біз енді өз сапарымыздың соңғы нүктесіне жақындап қалдық және өзіміздің ерлеріміздің ішкі жан дүниелері туралы өте маңызды шындықты білуге мүмкіндік бар. Әңгіме мені таңғалдырған, ауызша және жазбаша жүргізілген сауалнама арқылы маған ашылған нәрсе туралы болмақ.

АШЫЛҒАН ЕҢ МАҢЫЗДЫ ДҮНИЕ

Өздеріңіз білетіндей, ер адамдарға бір сұрақ қойдым, олар қалай дұрыс деп тапса, солай жауап берді:

Өзіңіздің әйеліңізге немесе дос қызыңызға алдымен не туралы айтқыңыз келеді, бірақ соны дұрыс жеткізуге сөз таппай қиналасыз ба?

Мен жүздеген жауаптар алдым, солардың ішінде әрине бірінші орынды біреуі алды:

Мен оны сондай қатты сүйемін.

Мен мынаған таңғалдым: ер адамдарда бізге бәрін де айтаалатын кез келген ақыл бере алатын мүмкіндік бар. Бірақ олардың көпшілігінде өте үлкен қалауы болып айтқысы келетіні: Мен оны сондай қатты сүйемін. (Бір топ туысқандық жауап болды — өйткені ол ер адамдар өз әйелдеріне айта алмайтындай ештеңе жоқ, өйткені біз тамаша қарым-қатынасқа иеміз деді).

Мен осыны өзіммен бірге жұмыс істейтін бір еркекке айтқанымда, ол маған былай деді: «Шынында да еркектерде өз сүйіктілеріне деген қадiрлі қазынасы болады, ол сүйіктісіне деген махаббатын білдіру, алайда сол сезімін жеткізу, өте сирек орын алады».

Бір сауалнамаға қатысушы, еркектердің өз әйеліне жеткізгісі келетін сөзді, тіпті олардың қатынастары сондай керемет болмаса да, ол өз әйеліне ең алдымен айтқысы келетін, өз сезімін таңғаларлық дәлдікпен жеткізді: «Менің өмірімде маңызды істер көп, мен қазір оларды қозғағым келіп тұрған жоқ, өйткені сен маған бәрінен де қымбатсың».

Ер адамдар бізді қалай қатты сүйетіндерін білдіргілері келеді, өздерінің іштерінде не болып жатқандарын біздің білгенімізді қалайды, бірақ сонысын дұрыс жеткізе алмайды. Қанша рет олардың осы кітаптың алғашқы қол жазбаларымен танысып тұрып, қызарақтап қалғандарын байқадым, өйткені олардың үмітінде өз әйелдері олардың іштеріне үңіле алып, олардың ойлары мен сезімдерін дұрыс түсінер немесе түсінуге тырысар деген бір сезім пайда болды.

Сонымен түсіну үшін… Бірінші «бестік»

Осы кітаптың беттерінде қатысушылар берген жауаптардың бірнешеуінен біреуін таңдай отырып, таныстық. Алайда еркектерге өзіне ең маңызды деген тақырыпты таңдауды ұсынғанда, маңыздылық дәрежесіне қарай кері санағандағы келесі бес тақырыпты таңдады:

10% — «Маған отбасын қамтамасыз ету оңай емес екенін әйелімнің түсінгенін қалаймын/ менің жұмысым сондай ауыр»

10% — «Маған көп жыныстық қатынас қажет»

15% — «Оның, маған деген жеке өзіміз болсақ та, немесе басқалардың арасында болсақ та сыйластығы көп қажет»

18% — «Мен оның өзінің сырт келбетіне көп мән бергенін қалаймын»

Міне, енді ең маңызды тақырып:

32% — «Мен оны қалай қатты сүйетінімді, оның білгенін қалаймын» / «Оған айта алмайтындай басқа ештеңе де жоқ»

Еркектер назар аудара алатындай, әр түрлі көптеген тақырыптардың ішінен, олар тек біреуін ғана таңдады… Бұл таңғаларлық… және тамаша емес пе?

«МЕН ОНЫ СОНДАЙ ҚАТТЫ СҮЙЕМІН»

Осы кітапты аяқтай отырып, менің респонденттерімнің өз махаббат сезімдерін қалай жеткізетіндерін сөзбе-сөз жеткізгім келіп отыр. Біз өз ерлеріміздің қалаулары туралы көп айттық, бірақ оларға да, бізге де ең қажет дүние туралы әдейі қозғамай өттік. Бізге қажетті жалғыз нәрсе — бізді қалай сүйетінін сезіну. Ал сіздің күйеуіңіз көптеген басқа ер адамдар сияқты болса, онда ол да сол басқалар сияқты сізге өз махаббат сезімін сөзбен айтып жеткізе алмай жүр.

«Маңыздысы мен өз әйеліме айтайын деген нәрсем…»

● «Біз бірге өмір сүріп жатқан көптеген жылдардан кейін менің әйелім мынаны білсе деймін — ол менің ең үлкен үмітім. Біздің ойлағанымыздай материалдық жетістігіміз болмаса да, есесіне одан да өте құнды нәрселеріміз бар. Менің әйелім өзін қалай сүйетінімді және біздің достығымызды біледі деп үміттенемін және ол солай бола береді де»

● «Мен тіпті көңілім түсіп, өзімді жаман сезініп тұрсам да, оның бар болғаны мен үшін сондай үлкен бақыт еді»

● «Мен оны сондай қатты сүйемін және бағалаймын»

● «Мен оны сондай қатты сүйемін»

● «Мен ол үшін қатты уайымдаймын»

● «Мен оны және балаларымды шын мәнінде қатты сүйемін»

● «Ол мен үшін сондай қымбат»

● «Ол қандай тамаша адам еді»

● «Мен өз әйеліммен сондай бақыттымын… Мүмкін ол сондай керемет әйел емес шығар, бірақ ол мен үшін ең асылдың асылы»

● «Менің тамаша әйелім мен балаларым бар»

● «Әйелім мен арамызда керемет қарым-қатынасымыз бар, және біз бір-бірімізді өте жақсы түсінеміз. Мен оның өзгергенін қаламаймын»

● «Мен тек жалғыз оны ғана сүйемін. Оның қатынасының керемет еместігі маңызды емес, менің оған деген махаббатымның терең және күштілігі сондай оны ештеңе де бұза алмайды»

● «Мен тек өз әйелімді ғана сүйемін және тек сонымен ғана болғым келеді»

● «Мен сені сүйемін. Өтінемін, түсінші мені. Маған қарай бір қадам жасашы»

● «Мен сені бар жүрегіммен сүйемін»

● «Оның бойындағы бар дүниесін менің қалай құрметтейтінімді ол білсе деймін. Ол ақылды, сұлу, дарынды, өнертапқыш, жомарт және мейрімді. Ол өзінің қабыiлеттерінің біріне де (мүмкін бәріне бірақ) күмән келтіргенін бір рет те көрген емеспін. Мен оған қалай сенімді болсам, ол да өзіне солай сенімді болып жүре бергенін қалаймын»

● «Мен оны бар жүрегіммен сүйетінімді күнде қайталап айта бергім келеді, және осы махаббатымды сақтап қалуға қолымнан келгеннің бәрін де істеуге дайынмын»

● «Ол менің өте сезімтал және тез жараланып қалатынымды, сондықтан өте терең сүйіспеншілік білдіре алатынымды және өзім де сондай сүйіспеншілікте болғым келетінін, ол білсе деймін. Егер ол мүмкіндік берсе, мен оған қызмет етуге дайынмын»

● «Мен оны ол ойлағаннан да артық сүйемін»

● «Мен ештеңеге қарамастан оны сүйетін боламын»

● «Ол мен үшін әлемдегі бәрінен де артық»

● «Ол шын мәнінде менің өмірімнің сәулесі»

● «Біз баяғыдан біргеміз, мен оны мәңгі бақи сүйіп өтетінімді, ол біледі деп үміттенемін».

ӘДЕТТЕГІ ЕР-АЗАМАТТЫҢ ҮМІТІ

Ер адамдардың бірі, Құдай оны қандай дәрежеде көргісі келсе, соған жету үшін өз күйеуіне көмектесуді армандайтын әр әйелге жұбаныш болатындай керемет сөздер айтты: «Әр ұлы ер-азаматтың артында, ұлы әйел бар деп қандай тамаша айтылған. Көптеген ер адамдар жәй қатардағы болып қалады, себебі олар өз әйелдерінің қолдауынан ада, өйткені олар өз күйеулерінің жетістікке жетуіне үлес қосуға тырыспайды. Және көптеген жәй қарапайым ер адамдар өте танымал тұлғаға айналады, олардың соған айналуының өзі, оларды сүйетін әйелдерінің қолдауының арқасында ғана».

«Менің әйелім менде сондай ерекше ештеңе жоқ болғанына қарамастан, — деп жалғастырды, — маған үлкен үміт артады. Ол маған ерекше бір тұлға ретінде қарайды. Ол мені адамдар алдында да жеке өзіміз ғана қалсақ та, үнемі құрмет тұтып, сыйлап тұрады. Мен оны сүйемін. Сонымен қатар кез келген ер адам сияқты мен де оның үмітін ақтауға тырысамын».

Осы кітаптың тарауларынан оқып шыққан ер адамдардың ашық мойындаулары, өзіміздің таңдағандарымыздың ішкі жан дүниесін терең түсініп, сіздерге сенім мен үміт беріп, сіздердің жүректеріңізге амандық пен тыныштық сыйласын.

Қосымша ақпараттар тағы да көбірек білгіңіз келе ме?

www.4-womenonly.com

Егер сіз ер адамдардың ішкі жан дүниесі туралы көбірек білгіңіз келсе, міндетті түрде біздің сайтқа кіріңіз!

www.4-womenonly.com сайтында сіз басқа еш жерде таппайтын, ерекше ақпараттар бар және сонымен бірге онда осы кітапқа кірмеген қызықты материалдар бар:

● Осы кітапта қозғалмаған сұрақтарға қатысты толық зерттеулер.

● Сауалнама алынып болғаннан кейінгі қауымға қатысушы ер адамдардың толық сауалнамалары.

● Мына сұраққа жауап берген жүздеген ер адамдардың жауаптары: «Сіз өз әйеліңізге алдымен не айтқыңыз келеді?»

● Ер адамдар және некелі жұп туралы, әйелдерге арнап ұсынылатын әдебиеттер тізімі.

Мына тізімдегі үнемі жаңарып отыратын ақпараттармен таныса аласыз:

● Шонтидің және басқа бірнеше зерттеушілердің ерекше мақалалары

● Шонти өз зерттеулерінде ер адамдармен пікірталас ұйымдастырған, онлайн форумдар және чат.

● «Эриктен сұра» бөлімі, онда әйелдер мәсіхші-күйеулеріне қоятын сұрақтарға терең және ашық жауаптар ала алады

Бізге тура қазір қосыл және біз ер адамдардың ерекшеліктері мен ішкі жан дүниелерін бірге зерттеуге кірісеміз. Егер осы кітаптан оқып шыққандарыңыз, сізге пайдалы болса, онда одан да көп білгіңіз келетініне сенімдімін. Әрине бұл жерде барлық ақпаратты беру мүмкін емес, сондықтан мен оларды www.4-womenonly.com сайтына орналастырамын. Осы сайтта барлық зерттеулер жиынтығы орналасқан, осы кітапқа енбеген басқа да ақпараттар бар, мысалы, мына сұраққа жауап берген жүздеген ер адамдардың жауаптары: «Сіз өз әйеліңізге алдымен не айтқыңыз келеді?»

Соңында, мен оны «соңғы бөлім» деп атағым келеді: доктор Эмерсон Эггерихстың Loveandrespect.com сайтындағы «жаңа бастаушылар» бөлімінен ары қарай — күйеуіңізді оның көңілінен шығатындай сыйлауды үйреніңіз, сонда ол сіздің қалағаныңыздай сізді сүюді үйренетін болады — деген қалаулы мақсаттарыңызға жетелейді.

Ескертулер

Френк Мэгюридің әңгімесі 4-тарау: Francis Maguire, “You’re The Greatest! How Validated Emploees Can Impact Yonr Your Bottom Line” (Germantown, TN: Saltillo Press, 2001). 210–211.

4-тараудағы Джек Уэлчтің сөзі: Jack Welch and John A.Burne, “Jack: Straight from the Gut” (New York: Warner Books, 2001).

5-тараудағы сюжет: “Not Tonight, Dear…” Jill Eggleton Brett, “Not Tonight, Dear…” “Today’s Christian Woman” 24, no. (March/April 2002): 68.

Кино-және телефильмдер, музыкалық шығармалар:

2-тарау: “The Natural”, 1984, Columbia/Tristar Studios, режиссері Бэрри Левинсон, рөлдерде: Роберт Рэдфорд, Гленн Клоуз.

3-тарау: Star Trek-тен: Star Trek: “The Next Generation”, режиссері Джин Роденберри, үзінді № 260, “Attached”. Дәйексөздер редактор Стив Крутзлермен жазылған, www.TrekWeb.com.

4-тарау: “The Lord of the Rings: The Return of the King”, 2003). New Line Studios, режиссері Питер Джексон; рөлдерде: Элайдж Вуд, Шон Остин, Дж. Р. Р. Толкиеннің романы желісі бойынша.

5-тарау: менің сауалнамама қатысушының бірінің әніне сілтеме: “Behind Closed Doors” 1973, композиторы Чарли Рич, Soni Music.

7-тарау: “When Harry Met sally”, 1989, MGM Studios, режиссері Роб Рейнер, рөлдерде: Билли Кристал, Мег Райан.

Алғыс

Бұл кітап — жүздеген адамдардың маңдай терінің нәтижесі, олардың бәрінің тізімін келтіре алмасам да, олардың бәріне алғысымды білдіргім келеді. Сөйтсе де кейбір есімдер аталуы тиіс.

Ауызша мамандарылған зерттеу сұрақтары — осы кітаптың өзегі — Чак Коэнмен жасалып ұйымдастырылды, ал оны жүргізгендер, Синди Форд, Кэри Пик және оның тобы. Олардан басқа осы сауалнама өткізуге ат салысқан «Multnomah» баспа мүшелеріне, оның ішінде ерекше Кэти Зэрбе мен Даррелу Нитқа алғысым шексіз. (Сондай-ақ сауалнама сұрақтарын құруға көмектескен Регу Родсуға көп рахмет).

Сонымен бірге маған ашық әрі шынайы жауап беруге келісімдерін берген көптеген ер адамдарға ризашылығымды білдіремін, олардың есімдерін құпия сақтайтыныма байланысты есімдерін атай алмаймын. Сондай-ақ өз көзқарастарымен бөлісуге дайын болып отырған, «Сыйластық және махаббат» миссиясынан шыққан доктор Эмерсон Этгерихстқа, «Назарымызда — отбасы» радиобағдарламадағы Дэниел Вайсқа, Кен Рутгерсқа және осы кітапта аттары аталған басқа ер-азаматтарға да алғысымды білдіремін.

Егер бұл кітап Көктегі Әкеміздің қандай бір батасына ие болса, ол осы кітап үшін тоғыз ай бойы үздіксіз мінажат еткен дұға тобының арқасы деп білемін. Мен мына мінәжат сарбаздарына Марта Абрамс, Дайана Бейкер, Скотт және Тэми Бэк, Аллан Бибер, Элизабет Бйанхоккер, Пэтти Бэинджамин, Стиф Блум, Энн Брауни, Брент және Поли Бернз, Джерри Крит, Кимберли Крум, Шон және Элисон Даррелл, Майк Дигл, Дебби ДеГрафф, Бетти Данкум, Келвин Эдвардс, Линн Элам, Молли-Энни Эллиотт, Джефф Фельдан, Трой Феррин, Нэнси Фрэнч, Нэт Гэннт, Кэти Гейтс, Деб және Майкл Голдстоун, Корки Хаан, Марта (Картер) Херндон, Джуди Хитсон, Джуди Хитсон, Джон Холкомб, Энни Хотчкис, Виктор Джи, Джейн Джойнер, Сьюзан Кесс, Кристен Ламберд, Мэри Лодермилк, Рой Леффью, марқұм болған Кэтрин Линдстром, Джен Макалаури, Сандра Макливли, Дэн Мэлджаниан, Дэнис Моугамиан, Майк Оуэн, Линда Престон, Дик және Джуди Рейдингер, Лайз және Эрик Райс, Сьюзан Роденберг, Рождер Скарлетт, Джим және Крис Шарп, Уэнди, Альберт Шешуа, кэти Смит, Д. Дж. Снелл, Лон және Кэтрин Уэйтман және Джуэлс Уоррендерге өте ризамын. Сондай-ақ менің дұға тобымдағы көптеген оқырмандарыма, мен жеке танымасам да, бірақ үнемі мінажатта бірге болғандарға да бар алғысымды білдіремін (ерекше алғысымды әңгіме-дүкен және сауалнама ұйымдастырушы Рэйчл Дуартқа жолдаймын).

Құдай осы кітапты шығару үшін өте шағын, әсіресе ер адамдарды — бірақ өте белсенді топ адамдарды пайдаланғаны өте маңызды. Мен шексіз алғысымды басты кеңесшілерім болған күйеуім Джеффке (ол туралы жеке айтамын), менің әдебиеттік агентім Кэлвин Эдвардс және оның «Multnomah» баспасының күллі тобына, оған қоса менің редакторларым Дэйв және Хитер Копп, Билл Дженсон, Дон Якобсон, және Дженифер Готтқа ілтипатпен рақметімді айтамын. Сондай-ақ маған көмек берген әке-шешем Дик және Джуди Рэйдингер, ағам Рик және «оқушыларым» тобы — әйелдер мен ер адамдар, олардың ішіне кіретіндер: Лайза және Эрик Лайс, Д. Дж. Снелл, Нэнси Френч, Дэн Мэлджаниан, Джим Шарп, Роджер Скарлетт, Энни Браун, Кэти Гейтс, Шон және Элисон Даррелл, Джули Энни Фидлер, Брюс және Сью Остерник және басқалар.

Соңында, менің күйеуім Джеффке деген өз махаббатым мен сый-құрметімді сөзбен айтып жеткізе алар емеспін. Джефф қымбаттым, сенің қолдауың, үздіксіз мінажатың мен қатысуыңсыз бірде-бір менің кітабым мен мақалаларым жарық көрмес еді. Менің бірде-бір кітабымда осы кітаптағы сияқты сенің қатысуыңның терең іздері қалмаған шығар. Сен мен үшін нағыз жардың үлгісісің, мен сондықтан да бірімізді-бірімізге сыйға тартқан Сүйіспеншіліктің Жаратушысына деген алғысым шексіз.

[←1] 

Киелі кітаптың орысша Синодалдық аудармасында әйелдерін күйеулеріне мойынсұнуға шақырады — Ред. ескертуі.

[←2] 

Киелі кітаптың орысша Синодальдық аудармасында — «мойынсұн» — деп аударылған — Ред. ескертуі.

[←3] 

Сонымен бірге сіз мына үш нәрсені есепке алуыңыз керек. Біріншіден, сіз «кесірлі ортаға» түсіп қалуыңыз мүмкін — Эмерсон Эггерихс сондай өкінішті жағдайды осылай атаған, күйеуі әйелін тиісінше сүймейді, ал әйелі де тиісті деңгейде құрмет көрсете алмайды, сондықтан күйеуі әйелі тарапынан құрметтеу көре алмағандықтан да әйелін сүйе алмайды т.с.с. Екіншіден, есіңізде болсын, сезім үнемі сөзден немесе іс-әрекеттен кейін келеді, бірақ керісінше емес. Сондықтан егер сіз өз күйеуіңізді жеке өздеріңіз қалғанда немесе достарыңыздың алдында үнемі ренжіте берсеңіз, онда оны жек көре бастаған кезіңізде таң қалмаңыз. Және үшіншіден, сондай қадам жасауымызға кедергі жасайтындай күйеулерімізбен қиын қарым-қатынаста болсақ та, оларға құрметпен қараймыз деген шешім шығаруымыз керек. Осындай шешім шығарған кезде, тіпті бір жақты ғана болса да, өте көптеген жұбайлық жұптардың көз алдымызда жақсара бастайтынына нық сенім білдіремін! — Туындыгердің ескертуі.