Ба муҳаррирон Лиз Ҳинӣ ва Карен Ҳиллс. Ман барои соатҳои зиёди меҳнати фидокоронаи шумо беандоза миннатдор ҳастам.

Ба кормандони нашриёт: Дейвид Моберг, Паула Мей­ҷор, Лиз Ҷонсон, Лӣ Эрик Феско, Грег ва Сюзан Лигон, Яна Мантсингер ва Памела Макклюр. Шумо маро гаштаву бар­гашта бо беназирии эҷодӣ ва хизматгузории холисона ба кори умумӣ ҳайрон мекунед.

Ба Стив Грин ва занаш Шерил, ки ин китоб ба ӯ бахшида мешавад. Шумо ҳеҷ гоҳ кафкӯбиҳои пурваҷдро намеҷӯед ва ҳамеша ба нафъи дигарон аз мақоми аввал даст мекашед, аммо касоне ки ба шумоён такя мекунанд, медонанд, ки бе мадади шумо мо ба қаър фурӯ меравем.

Ба муҳаррири адабӣ Кэрол Бэртлӣ. Ба шарофати Шумо ва файзи Худо ҳамаи хатоҳои ман аз байн рафтанд! Дӯстам, Шумо маро ба меъёри баланд расониданӣ ҳастед! Ман шодам, ки Шумо ҷузъи дастаи мо ҳастед!

Ба ходими калони калисои «Oak Hills» Рэндӣ Фрейзӣ ва корманди идорӣ Марк Тидуэлл. Шумоёнро дӯстони худ номидан барои ман шарафи бузургест!

Ба калисои «Oak Hills». Нашр шудани ин китоб бо солгарди бисту панҷуми хизматгузории мо мувофиқ меояд. Бигузор Худо ба мо боз ҳамин қадар вақт диҳад!

Ба пири калисо Дейвид Трит. Миннатдории махсус барои дуоҳо ва ғамхории шубононаи шумо.

Ба Маргарет Мехиус, Тина Чисҳолм, Эшлӣ Росалес ва Ҷенӣ Падиля! Шумо хаста нашуда ҳама чизро назорат менамоед — аз номаҳои ман то фармоишҳо ба китобҳо. Бори дигар ташаккур мегӯям!

Ба Дейвид Друрӣ. Бо Шумо ҳамеша ё бо телефон, ё бо почтаи электронӣ робита кардан мумкин аст. Тарзи фикрронии илоҳиётшиносонаи Шумо баракати ҳақиқист!

Aзбаски ин асари публисистии сездаҳуми ман аст, ба дӯконҳои китобфурӯшӣ — ҳам электронӣ, ҳам анъанавӣ — барои ҳамкорӣ дар давоми се даҳсола ташаккур гуфтан бамаврид аст.

Ба духтаронам ва ба домодам — Ҷенна, Андреа, Сара ва Бретт. Дили ман ба шумо тааллуқ дорад, ва ҳамаи фикрҳои ман дар бораи шумоён мебошанд.

Ва ба ҳамсари азизам Деналин. Ту шамъе ҳастӣ, ки торикиро дар мағораи ман пароканда мекунад, ту бароям сарчашмаи абадии гармӣ ва нур ҳастӣ. Ман туро дӯст медорам.

Зан меларзид. Ин ларзаи ботинӣ буд, ки ман онро баробари даст гузоштанам ба китфи ӯ ҳис кардам. Ман дар мағозаи хӯрокворӣ бо ӯ рӯ ба рӯ шудам — рости гап пеш аз ин вохӯрӣ мо якчанд моҳ бо ҳам вонахӯрда будем — ман дар бораи шавҳар ва фарзандонаш пурсидам ва ногоҳ пай бурдам, ки чашмони ӯ пур аз ашк шуданд ва манаҳаш ларзид. Баъди дақиқае ӯ қиссаи ғамангези худро нақл кард. Бо вуҷуди бист соли ҳаёти якҷояву се фарзанд ва кӯчиданҳои сершумор, ки фидокории зиёди ӯро металабиданд, шавҳараш ӯро тарк кард. Баромада рафт, ӯро ба зани ҷавон иваз намуд. Ӯ бо тамоми қувват кӯшиш мекард, ки гиря накунад аммо худро дошта натавонист, ва яке аз шӯъбаҳои мағозаи хӯрокворӣ ба маҳалли изҳори дарди дил табдил ёфт. Дар байни рафҳои пур аз помидор ва бастаҳои салат ӯ ҳой-ҳол мегирист. Мо дуо гуфтем, ва ман ба ӯ гуфтам: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».

Баъди ду рӯз дӯстам ба ман занг зад. Ӯро аз кор холӣ карданд. Ӯ худаш айбдор буд — ба сардор мулоҳизаҳои бе­хи­радона ва бемаврид, дағалона ва таҳқиромез баён кард. Дар натиҷа сардор бе ҳеҷ гуна дудилагӣ ӯро аз кор холӣ кард. Ва инак ӯ, менеҷери 57-сола, дар айни авҷи бӯҳрони иқтисодӣ бекор монд. Дӯстам тамоман рӯҳафтода шуда, аз тақдир менолид: занаш хашмгин шудааст, табъи фарзан­дон хира гардидааст… Ба ӯ кафолати он даркор буд, ки ҳолати ӯ ноумедона нест, ва ман ба ӯ ин кафолатро додам: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».

Ва инак қиссаи духтаре ки дар кафе кор мекунад; ману ӯ дар он бо ҳам шинос шуда будем. Ӯ ба қарибӣ мактаби миёнаро хатм карда буд ва умед дошт, ки баъди як моҳ ба коллеҷ дохил мешавад. Чунон ки маълум шуд, ҳаёти ӯ осон набудааст. Ҳангоми шашсола шудани ӯ волидонаш аз ҳам ҷудо шудаанд, ва ҳангоми 15-сола шуданаш боз бо ҳам оиладор шудаанд, аммо пас аз якчанд моҳ боз ҷудо шудаанд. Ба қарибӣ волидон ба духтарашон интихоберо пешниҳод кардаанд: ё бо модар зиндагӣ кунад ё бо падар. Ҳангоме ки ӯ инро ба ман нақл кард, чашмонаш пур аз ашкҳо шуданд. Ҳозир ман имконият надоштам, ки бо ӯ гуфтугӯ кунам, аммо дафъаи оянда, ҳангоми вохӯрии навбатӣ, ман рост ба чашмони ӯ нигариста, мегӯям: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».

Ту мегӯӣ, ки ман аз ҳад гузаштаам? Чаро ман чунин суханонро бамаврид ва бемаврид истифода мебарам? Чаро ман чунин меҳисобам, ки ҳақ дорам ба одамоне ки ба бад­бахтӣ дучор шудаанд, чунин ваъдаҳо диҳам? Аз ин ҳам бештар, ба одамоне ки ба чоҳ афтодаанд! Чоҳи чуқури торик ва деворҳояш ростфаромада, ки як ҷавон (Юсуф) аз он бо қувваи худ берун баромада наметавонист. Агар метавонист ҳам, бародаронаш ӯро боз ба чоҳ тела медоданд. Маҳз бо ёрии онҳо ӯ ба он чоҳ афтода буд.

Нохушиҳои Юсуф баробари даҳон кушодани ӯ сар шуданд. Дар яке аз саҳариҳо, ҳангоми наҳорӣ ӯ он чиро, ки дар хоб дида буд, бо тамоми тафсилоти дилгиркунан­да нақл намуд. Ӯ бандҳои даврашакл гузошташудаи ган­думро дид. Ҳар як банди гандум номи яке аз бародарони ӯро дошт: Реубен, Ҷод, Левӣ, Забулун, Яҳудо… Дар маркази давра як банди гандум буд — банди Юсуф. Азбаски дар хоб ягона банди рост истода банди ӯ буд, аз ин суханон чӣ хулосае бармеояд? Шумо, бародарон, ба ман таъзим намоед.

Наход Юсуф гумон мекард, ки инро шунида, бародарон ба ваҷд меоянд? Оё ба аломати таҳсин ба китфаш тап-тап зада, чунин мегӯянд: «Мо бо майли том дар назди ту ба зону меистем, додараки азизи мо!» Аммо бо кадом як сабаб онҳо хурсанд нашуданд ва хашми худро базӯр нигоҳ дошта, ба ӯ фармуданд, ки агар лату кӯб шудан нахоҳад, берун равад.

Юсуф чунин муносибати бародаронро нафаҳмид ва дафъаи дигар боз як хобашро нақл намуд. Акнун ба ҷои бандҳои гандум ситораҳо, офтоб ва моҳ буданд. Ситораҳо бародаронро ифода мекарданд. Офтоб ва моҳ рамзи падари Юсуф ва модари вафоткардааш буданд. Чун дар мавриди бандҳои гандум, ҳамаи ситораҳо ва сайёраҳои осмон ба Юсуф таъзим намуданд. Ба Юсуф! Ба ин майдаяки ношуд, ки либоси рангоранг дорад, ва дар ҳаёташ аз қошуқ вазнинтар чизеро набардоштааст. Магар бародарон бояд ба ӯ таъзим намоянд? Албатта, Юсуф бояд даҳони худро маҳкам нигоҳ медошт.

Эҳтимол, маҳз ин фикр ба сари ӯ омад, ҳангоме ӯро ба чоҳи беоб партофтанд. Зориву илтиҷоҳо ҳеҷ натиҷа набахшиданд. Бародарон, ки аз фурсат истифода бурда, ӯро дастгир карданд, азми қавӣ доштанд, ки ин сергапи дилбазанро барои ҳамеша ба хомӯшӣ маҷбур кунанд.

Ҳамин вақт ба гӯши Юсуфи дар қаъри чоҳ ба ҳам печида садоҳои наве расиданд — ғиҷирроси ароба ва хур-хур кардани шутуре, ҳатто ду шутур. Акнун ӯ овозҳои ношиносро шунид. Аҷнабиён. Дар гуфтугӯи онҳо бо бародарон лаҳни бегона баръало маълум буд. Юсуф саъй намуд шунавад, ки онҳо дар бораи чӣ гап мезананд.

— Мо ӯро ба шумо мефурӯшем…

— Ба чанд пул?

— Дар ивази шутурҳои шумо…

Юсуф ба боло нигарист ва сарҳои шахсони ношиносро дид, ки кунҷковона ба чоҳ менигаристанд.

Баъд яке аз бародаронро бо банд поён фароварданд. Ӯ бо ҳар ду даст Юсуфро гирифт, ва бародарон зӯр зада ҳар дуи онҳоро аз чоҳ берун бароварданд.

Тоҷирон Юсуфро сар то по аз назар гузаронданд. Онҳо ба даҳони ӯ даст андохта, дандонҳои ӯро ҳисоб карданд. Дастон ва китфонашро даст-даст карда диданд, ки ӯ то чӣ андоза сермушак аст. Бародарон тоҷиронро ба сифатнокии «мол» бовар кунонданӣ шуда, гуфтанд: «Ана дидед, тамоман чарбу надорад, ҳамааш мушак. Ӯ чун барзагов қавӣ аст, ва аз саҳар то шом бе истироҳат кор карда метавонад».

Тоҷирон дуртар истода андаке маслиҳат карданд, ва ҳангоме ки ба бародарон дар бораи қарори худ гуфтанд, Юсуф ниҳоят фаҳмид, ки чӣ воқеа аст.

— Дарҳол бас кунед! Истед! Бас аст! Охир, ман бародари шумоям! Шумо маро фурӯхта наметавонед!

Бародарон чизе нагуфта, ӯро тела доданд ва ба савдо шурӯъ намуданд:

— Шумо чанд пул доданӣ ҳастед?

— Мо тайёрем даҳ танга диҳем.

— Шумо чиҳо мегӯед? Нархи ӯ аз сӣ танга камтар нест.

— Понздаҳ танга медиҳем ва ягон танга ҳам зиёдтар не.

— Бисту панҷ.

— Бист танга, ва ин пешниҳоди охирини мост.

Бародарон тангаҳоро ҳисоб карданд ва либоси рангоранги ӯро аз танаш кашида гирифта, дур шуданд. Юсуф ба зону истода, аз пайи онҳо зориву фиғон мекард. Ба доду фарёди ӯ аҳамият надода, тоҷирон ба гардани ӯ ҳалқадавакро андохтанд ва нӯги дигари ресмонро ба ароба бастанд. Асири гирёну нолон маҷбур буд аз пайи соҳибонаш равона шавад. Ӯ аз пайи шутурҳои лоғар ва аробаи ғиҷирросзананда қадам зада, бори охир ба тарафи бародаронаш, ки дур шуда, қариб дар паси хатти уфуқ ғоиб шуда буданд, нигоҳ кард.

— Ёрӣ диҳед!

Ҳеҷ яке аз бародарон ба ақиб нигоҳ накард.

«Бародаронаш… Юсуфро ба исмоилиён ба бист сиккаи нуқра фурӯхтанд; ва Юсуфро ба Миср бурданд» (Ҳас. 37:27–28).

Ба Миср фуруд омадан. Ҳамагӣ якчанд соат пеш ба ҳаёти Юсуф ҳасад бурдан мумкин буд. Ӯ либоси зебо ва гӯшаи бароҳате дар хонаи падар дошт. Ӯ дар хоб дид, ки баро­дарон ва падараш ӯро эҳтиром хоҳанд кард. Аммо касе ки баланд парвоз мекунад, сахт меғалтад, ва ҳаёти Юсуф рӯ ба таназзул овард. Бародарон ӯро ба чоҳи беоб партофтанд, ба ӯ хиёнат карданд ва ӯро фурӯхтанд. Акнун ӯ ба Миср равона буд.

Ӯ аз ҳама чиз маҳрум шуд: ном, имтиёзҳо, мақом. Ҳамаи он чи ӯ дошт, ва ҳамаи он чи ӯ ягон вақт ба даст оварданӣ буд, бе ному нишон ғайб зад. Аз байн рафт. Гӯё бод бурда бошад.

Оё ин ба ту ягон чизро ёдрас намекунад?

Ҳангоме ки ту парешонҳолу рӯҳафтода будӣ; ҳангоме ки дар кисаат тангае ҳам набуд, ҳангоме ки чун моҳии гирифторшуда талвоса мекардӣ; ҳангоме ки дилат пур аз дарду алам буд… ҳангоме ки дар пеш туро ҳеҷ чиз интизор набуд… ғайр аз роҳ ба сӯи Миср.

Ҳаёт гоҳо моро пешпо медиҳад.

Юсуф ба Миср бе ҳеҷ чиз омад. Чунон ки мегӯянд, бе як тини зард. Номи неки ӯ низ акнун арзише надошт. Робитаҳои хешовандии ӯ бефоида буданд, малакаҳои кас­бӣ — манфур.[7] Созандагони аҳромҳо, ки ришҳояшонро пок-покиза тарошида буданд, аз «бадавиён»-и ришдор ва мӯйдароз канораҷӯӣ мекарданд.

Ӯ на тавсияномаҳо дошт, то ки дар макони нав ҷойгир шавад, на касбу кори даркорӣ, то ки ба кор дарояд, на имконияти такя кардан ба дастгирии аҳли оила. Юсуф аз ҳама чиз маҳрум шуд, ғайр аз як чиз: вафодорӣ ба таъйиноти худ.

Ин хобҳои аҷиб ҷавони яҳудиро бовар кунонданд, ки Худо аз ӯ умеде дорад, агарчи Юсуф дилпурона гуфта наметавонист, ки маҳз дар кадом соҳа. Ӯ тасаввуроте надошт, ки ӯро дар пеш чӣ интизор аст, аммо хобҳояш возеҳу равшан ба он ишора мекарданд, ки ӯ дар оилааш мақоми барҷаста хоҳад дошт. Онҳо барои Юсуф жилети наҷотдиҳанда шуданд, ки ба шарофати он, баъди барҳам хӯрдани ҳамаи умедҳо, ӯ ба қаър фурӯ нарафт.

Вагарна факти зинда мондани ӯро чӣ гуна маънидод кардан мумкин аст? Дар Навиштаи Муқаддас оид ба тайёрии махсуси Юсуф ё лаёқатҳои барҷастаи дар вазъиятҳои фавқулода зинда мондани ӯ чизе гуфта нашудааст. Бо вуҷуди ин, тақдири ӯ дар Китоби Муқаддас чун намунаи тақлид қаламдод шудааст.

Ин ҷавони ибрӣ аз оила, мақоми имтиёзнок ва ватан маҳрум шуда, ягон бор шубҳа накард, ки Худо ба ӯ сару коре дорад. Хастаҳолона сӯи Миср қадам зада, ӯ чунин андешаронӣ мекард: «Не, чунин буда наметавонад, ки ин бо ҳеҷ чиз анҷом ёбад. Худо барои ман як чизи хуберо тайёр кардааст». Бо завлонаҳои вазнин занҷирбанд шуда, ӯ ба худ мегуфт: «Не, Худо барои ман чунин тақдирро омода накардааст». Ба шаҳри бегона, назди аҷнабиёни риштарошида, ки ба забони нофаҳмо гап мезанданд, омада, Юсуф ба худ гуфт: «Худо маро барои амалҳои бузург даъват намудааст».

Ҳа, Худо барои Юсуф ояндаи бузургеро омода намуда буд, ва ҷавон ба ин боварӣ дошт.

Оё ту ба таъйиноти илоҳӣ барои ҳаёти худ боварӣ дорӣ?

Зиёда аз чил сол хизмати шубониро ба ҷо оварда, ман гуф­та метавонам, ки дар давоми солҳои зиёд қиссаҳои зиёдеро чун қиссаи Юсуф шунидаам, ва бисёрии он нақлку­нандагон кайҳо дар Миср «сокин» шудаанд. Фоҷиаҳо, ноумедӣ, рӯҳафтодагӣ… Саволе ки ман дар чунин маврид­ҳо медиҳам, кайҳо одатӣ шудааст. Агар ману ту бо ҳам кофе нӯшида, сӯҳбат мекардем, дар лаҳзаи авҷ ман худро сӯи ту пеш бурда, дар болои миз хам шуда, рост ба чашмонат нигариста, мепурсидам: «Оё он чиро, ки аз даст додан ғайриимкон аст, дар ёд дорӣ?» Ҳа, мушкилоте ки ба сарат омадаанд, туро аз бисёр чизҳо маҳрум намудаанд. Ҳамдардии маро қабул намо. Аммо ту чизе дорӣ, ки ҳеҷ гуна бадбахтиҳо туро аз он маҳрум карда наметавонанд: ин таъйиноти ту аст. Шояд, вақти он аст, ки дар бораи ин гуфтугӯ кунем?

Ту фарзанди Худо ҳастӣ. Парвардигор туро пешакӣ шинохт, пешакӣ интихоб намуд. «На шумо Маро интихоб кардаед, балки Ман шуморо интихоб кардаам ва шуморо таъйин кардам, ки шумо биравед ва мева оваред…» (Юҳ. 15:16). Дар ин зиндагӣ ту пеш аз ҳама фарзанди Худо мебошӣ, ва фақат пас аз ин ту гӯштфурӯш, нонпаз, дуредгар, мард ё зан, сокини Осиё ё Африқо ҳастӣ. Шояд, ту худро дублёр ё бозингари эҳтиётӣ меҳисобӣ? Беҳуда! Парвардигор аз аввал маҳз туро интихоб намудааст.

Агарчи дар зиндагӣ дигар хел ҳам мешавад. Боре як дақиқа пеш аз он ки ман ба маросими ақди никоҳ шурӯъ намоям, домод хам шуда ба гӯши ман пичиррос зад:

— Умуман ман мехостам, ки маросими ақди никоҳро коҳини дигар ба ҷо оварад.

— Ҳамин тавр?

— Ҳа, аммо ӯ банд буд.

— Афсӯс!

— Ташаккур, ки ӯро иваз намудед.

— Ҳамеша ба хизмат ҳозирам.

Ба фикрам, дар шаҳодатномаи ақди никоҳи онҳо ман дар рӯ ба рӯи номи худ «и.в.» навишта метавонистам — иҷрокунандаи вазифа.

Аммо ту ҳеҷ гоҳ аз Худо чунин суханонро намешунавӣ. Ӯ маҳз туро интихоб намудааст. Ва на аз он сабаб, ки вазифадор ё маҷбур буд чунин кунад — Ӯ туро бо хости Худ интихоб намуд. Ту интихоби озод, бошуурона ва ихтиёрии Ӯ ҳастӣ. Дар музоядае ки лоти ту гузошта шуда буд, Парвардигор бо овози баланд изҳор намуд: «Ин фарзанди ман аст». Ва туро «бо Хуни гаронбаҳои Масеҳ, ҳамчун барраи беайб ва пок» бозхарид намуд (1 Пет. 1:19). Ту фарзанди Худо ҳастӣ.

Ин факти тағйирнопазир аст, ки муҳлати кӯҳнашавӣ надорад.

Ба катибаҳои болои қабрҳо бовар накун — онҳо дурӯғ мегӯянд. Магар арзишнокии ҳаёти ту бо хатчае дар байни ду сана дар болои тахтасанги болои қабр маҳдуд мешавад? «…агар хонаи заминии мо, ин хайма, хароб шавад, мо иморате аз ҷониби Худо дорем, хонаи бо дасти одамон сохта нашудаи абадӣ, ки дар осмон аст» (2 Қӯр. 5:1). Худро бо чаҳор­чӯбаҳои замонӣ маҳдуд накун. Азобҳоят, бар хилофи худи ту, абадӣ нестанд.

Худо Аданро эҳё менамояд. Ӯ то ҳол дар Боғ кор карда истодааст, ки дар он Одамҳо ва Ҳаввоҳои ба сурат ва шабоҳати Ӯ дигаргуншуда аз муҳаббати Ӯ ҳаловат хоҳанд бурд, бо ҳамдигар, бо наботот ва ҳайвонот дар осоиши комил хоҳанд буд. Ҳамроҳи Ӯ мо бар кишварҳо ва халқҳо ҳукм­ронӣ хоҳем кард. «…Агар тоқат оварем, бо Ӯ подшоҳӣ хоҳем кард…» (2 Тим. 2:12).

Ин ваъдаро қабул намо. Онро аз даст надеҳ. Онро дар лавҳи дили худ сабт намо. Ва ҳангоме ба ту чунин метобад, ки обҳои бадбахтиҳо аз сарат боло шудаанд, ба ёд овар, ки ин тавр нест. Таъйиноти пешакии ту чун пештара бо туст.

Падари ман бо роҳ сӯи Миср шинос аст, аммо ӯро на оилааш, балки саломатӣ ба ҳолати ногувор гузошт. Ӯ ва модарам пул пасандоз мекарданд ва нақшаҳо мекашиданд, ки ҳамин ки ӯ ба нафақа барояд, бо трейлери худ тамоми паркҳои миллии Амрикоро сайр мекунанд. Ҳангоме ки то амалӣ шудани орзуяшон андаке монда буд, падарам ба бемории склерози канории амиотрофӣ гирифтор шуд. Ин бемории илоҷнопазири дегенеративии системаи марказии асаб аст, ки боиси фалаҷшавӣ ва аз кор мондани мушакҳо мегардад. Баъди якчанд моҳ ӯ аллакай мустақилона хӯрок хӯрдан, либос пӯшидан ва шустушӯй кардан наметавонист. Ҷаҳони одатӣ дар пеши назараш барҳам хӯрд.

Он вақт ману занам ба сафари миссионерӣ ба Бразилия тайёрӣ медидем. Бемории падарамро фаҳмида, ман ба занам пешниҳод намудам, ки сафарро мавқуф гузорем. Ман чӣ тавр сафар карда метавонистам, дар ҳоле ки шахси наз­дикам дар арафаи марг буд? Ман ҳамон замон дар бораи ин қарори худ ба падарам хабар додам. Дарҳол аз ҷониби ӯ ҷавоб омад. Умуман падарам ба жанри номанависӣ муҳаб­бати зиёд надошт, аммо ин дафъа номаи ӯ дар чор саҳифа навишта шуда буд ва дар байни суханони дигар ин насиҳат­ро дар бар мегирифт:

Меланӣ Ҷаспер мегӯяд, ки писараш Купер бо табассум таваллуд шудааст, ва чуқурчаҳо дар рухсораҳои ӯ ҳеҷ гоҳ гум намешуданд. Ӯро маҳбуби ҳама буд, ӯро ҳама хеле дӯст медоштанд; се хоҳари калонӣ, волидон, бобоҳо ва бибиҳо, муаллимон ва дӯстон. Ӯ табассум кардан ва дӯст доштан метавонист. Падари ӯ Ҷей-Ҷей даъвои ғаразнокӣ накарда, писарашро кӯдаки идеалӣ меҳисобад.

Купер дар оилаи намунавӣ таваллуд шудааст — дар хонаи берун аз шаҳрии фермерҳои ҷӯяндаи Худо, ташнагони Масеҳ, Ҷей-Ҷей ва Меланӣ, ки худро пурра ба чор фарзанди худ бахшидаанд. Ҷей-Ҷей ҳар як дақиқаи вақти холиро дар муошират бо писари ягонаи дӯстдоштааш мегузаронд. Аз ҳамин сабаб 17-уми июли соли 2009 онҳо ба баггӣ[8] савор шуда, ба сайр рафтанд. Умуман, онҳо якҷоя алаф даравиданӣ буданд, аммо барои алафдаравак шамъҳои афрӯзишро дигар кардан лозим шуд, ва то даме ки Меланӣ барои харидани шамъҳо ба шаҳр рафт, падару писар қарор доданд, ки раллӣ мегузаронанд. Онҳо борҳо ба чунин машғулият дода шуда буданд, дар роҳи хокӣ мошини варзишии худро чунон тез меронданд, ки шамол дар гӯшҳо ҳушток мекашид. Ҳамааш чун ҳарвақта буд: ҳамон роҳ ва ҳамон суръат, аммо ногоҳ дар ҷои тамоман ҳамвор баггӣ, ки онро Ҷей-Ҷей меронд ва Купери бо тасмаи бехатарӣ басташуда нишаста буд, як давр гашт — чаппа шуд.

Купер беҳуш шуд. Ҷей-Ҷей дарҳол ба хадамоти «911» занг зад, ва баъд ба Меланӣ занг зад. «Воқеаи нохуш рӯй дод, — гуфт ӯ ба занаш, — аз афташ, зинда мондани Купери мо аз эҳтимол дур аст». Соатҳои баъдина ба хоби даҳшатовари барои ҳар гуна падару модар бадтарин табдил ёфтанд: ёрии таъҷилӣ, реаниматсия, гиряву фиғонҳо, шок. Ва ниҳоят, хабар: «Мутаассифона, писари шумо вафот кард». Ва инак Ҷей-Ҷей ва Меланӣ маҷбуранд бо корҳои тасаввурнопазир машғул шаванд: тобут интихоб кунанд, маросими дафнро ташкил намоянд ва кӯшиш кунанд, ки ҳаёти минбаъдаашонро бе писари дӯстдоштаашон тасаввур намоянд.

Онҳо муддате дар ҳолати карахтӣ буданд. Пагоҳиҳо аз хоб хеста ва якдигарро оғӯш карда, онҳо ҳой-ҳой гиря мекарданд. Андаке худро ба даст гирифта, онҳо аз бистари хоб мебаромаданд ва ба ошёнаи якум назди аҳли оила ва дӯстон, ки онҳоро интизор буданд, мефаромаданд ва тамоми рӯз бемақсад дар хона қадам мезаданд, то даме ки боз вақти хоб фаро мерасид. Он гоҳ онҳо боз ба бистари хоб даромада, якдигарро ба оғӯш гирифта, то вақти ба хоби пуризтироб рафтан гиря мекарданд.

Ҷей-Ҷей ба ман иқрор шуд: «Дар ҷаҳон чунин китобе, чунин дастаи дастгирии психологӣ нест, ки касро ба ин гуна воқеаи мудҳиш тайёр кунад: дидани он ки писари панҷсолаатон дар дастатон мемирад… Мо медонем, ки ба қаъри чоҳ афтодан чӣ маъно дорад».[9]

Қаър. Қисми зиёди ҳаёти мо — агар на ҳамаи он — дар водиҳо ва ҳамвориҳо мегузарад, ва аҳён-аҳён ба чунин қуллаҳо, аз қабили базми арӯсӣ, ба мақоми баланд таъйин шудан ё таваллуд шудани фарзанд мерасад. Асосан мо ҳаёти муназзам ва мураттаб ба сар мебарем: андаке барои фаро расидани навбати ба шаҳр бурдани ҳамсояҳо ғур-ғур мекунем, сари вақт эъломияи андозро месупорем ва фикр мекунем, ки барои хӯроки шом чӣ пазем.

Аммо гоҳо ҷаҳони муқаррарии мо чаппагардон мешавад ва мо ба қаъри чоҳ меафтем. Чаппагардон шудани баг­гии бо суръат ҳаракаткунанда, касод шудани бозори амволи ғайриманқул, натиҷаи мусбати анализи хун барои аниқ кардани онкомаркерҳо — ва, ҳанӯз ба худ наомада, мо аллакай дар қаъри чоҳ дароз кашидаем.

Барои Юсуф музоядаи ғуломон дар Миср чоҳ гардид. Савдо сар шуд. Ва дар ҳаёти кӯтоҳи худ ӯ бори дуюм мавриди хариду фурӯш қарор гирифт. Ва писари дӯстдош­таи Яъқубро даст даст мекарданд, тафтиш мекарданд, ки оё шабушк дорад ё не, — хулоса, ҳаматарафа аз назар мегузаронданд, чунон ки ҳайвони кориро тафтиш мекунанд. Ниҳоят ӯро дарборӣ Пӯтифараъ, сардори посбонони фиръ­авн харид. Юсуф забон в урфу одатҳои фарҳангии ин кишвари бегонаро намедонист. Ба ӯ лозим омад, ки хӯ­роки мазааш ғайримуқаррариро хӯрад, кори вазнинро ба ҷо оварад, ва шароити зисташро низ мусоид номидан душ­вор буд.

Аз ҳамин сабаб, саҳифаи боби навбатии қиссаи Юсуфро гардонда, ба нақли ғамангез дар бораи ҳолати барои ин асири бадбахт муқаррарӣ, аз қабили ноумедии сахт, хуруҷҳои хашму ғазаб ва пайдо шудани одатҳои зарарнок, тайёр мешавем. Магар одатан ҳамин тавр намешавад? Не, ин тавр нест.

«Ва Парвардигор бо Юсуф буд; ва ӯ марди комёб шуд, ва дар хонаи хоҷаи мисрии худ бимонд» (Ҳас. 39:2). Юсуф бо он чи дар бар дошт, ва бо даъвати илоҳӣ дар дил ба Миср омад. Бо вуҷуди ин, пас аз фосилаи кӯтоҳе, аллакай дар охири ояти 4-уми ҳамон боб, мо мехонем, ки соҳиби ӯ — сардори посбонони фиръавн — ӯро ба хонаи худ баргумошт, ва тамоми дороии худро ба дасти ӯ дод. Ин гардиши воқеаҳоро чӣ гуна маънидод кардан мумкин аст? Худо бо Юсуф буд.

Чоруми июл.[13] Аз рӯи анъана рангҳои асосии ин иди ватанпарварона — сурх, сафед ва кабуд мебошанд. Чеҳраи ман сурх буд, абрҳои тӯда-тӯдашуда — сап сафед, осмон, ки абрҳо дар он шино мекарданд — нил­гун. Ман на аз он сабаб суп-сурх шудам, ки дар офтоб сӯх­там, балки аз шармсорӣ. Деналин маро огоҳ карда буд: «Макс, фаромӯш накун, ки сатҳи оби кӯл хеле паст фаромадааст». Нишондиҳандаи эхолот огоҳ мекард: сӣ фут, даҳ, панҷ ва ниҳоят, ҳамагӣ се фут. Ғайр аз ин, дар ҳар ҷо-­ҳар ҷои кӯл пойобнамоҳои огоҳкунанда алвонҷ мехӯр­данд. Аммо магар ман ба суханони Деналин гӯш кардам. Ма­гар ба нишондиҳандаҳои радар аҳамият додам? Оё маълумотҳои нишондиҳандаҳои чуқуриро ба назар ги­рифтам?

Ҳангоме ки духтаракони навраси ман ҳамроҳи дӯстонашон ба маҳорати роҳёбии ман умед баста, ба сайри дил­хушкунандаи рӯзи шанбе тайёрӣ дидаанд, кӣ ба чунин майда-чуйдаҳо вақт сарф мекунад? Ва ман онҳоро ноумед карданӣ набудам. Айнаки офтобӣ ва кулоҳи лапарпаҳн пӯшида, ман дастаки дросселро тоб додам, ва бо садои ғурроси муҳаррик мо аз соҳил дур шудем. Панҷ дақиқа гузашт ва… ба-бах! Қаиқ дар пастоб маҳкам монд.

Мусофирон ба пеш алвонҷ хӯрданд. Ман қариб аз қаиқ меафтодам. Ҳафт ҷуфт чашмон маро бо нигоҳи сарзанишкунанда сӯрох мекарданд. Ягон каси дигар ба ҷои ман аз ҳамаи онҳо хоҳиш мекард, ки аз қаиқ фаромада, онро аз пастоб тела дода бароранд. Аммо ман, Макс — ромкунандаи дросселҳо, капитани қаиқи тезгард ва фармонравои сатҳи об — чунин намекунам. Ҳеҷ гоҳ! Ма қарор додам, ки аз пастоб бароям, ва чун гурги ҳақиқии баҳрӣ, дастаки дросселро боз тоб додам.

Қаиқ аз ҷояш наҷунбид.

«Макс, — бо илтифот хулоса намуд Деналин, — ту ба ҳолати ногувор афтодӣ». Ман рулро бардоштам, мили он чун гӯши саг қат шуда буд. Ин дафъа интихобе набуд. Мо қаиқро то он вақт тела медодем, ки он аз нав дар сатҳи об алвонҷ хӯрдан гирифт. Ҳангоме ки ман муҳаррик­ро ба кор даровардам, қаиқ тақар-туқур садо баровард ва чун аробаи сечарха ба ларза даромад, аммо суръати ҳарака­ти он ҳамагӣ панҷ мил дар як соат буд. Ҳангоме ки мо тақар-туқур карда, аз кӯл мегузаштем, ва дигар истироҳат­кунандагон бо ҳайрат ба мо менигаристанд — дар чеҳраҳои наврасон норозигӣ ҳувайдо буд, — ман аз худ пурсидам: «Хайр, ту дар бораи чӣ фикр мекардӣ, капитан Макс?»

Бадии кор дар он буд, ки ман дар бораи ҳеҷ чиз фикр намекардам: аз пайи як аҳмақӣ боз як аҳмақӣ кардам, чунки хуб фикр накарда, шитобкорона қарори нодуруст баровардам. Дар мавриди қаиқ мушкилӣ ислоҳшаванда аст, аммо дар зиндагӣ?

Юсуф, аз афти кор, тақрибан бистсола буд, ҳангоме — кӣ ҳам гумон карда метавонист! — ба пастоби васвасаи шаҳвонӣ бархӯрд. Ҳангоме ки бародарон ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, эҳтимол, гумон доштанд, ки ӯро ба корҳои вазнин ва марги бемағал маҳкум кардаанд. Аммо ин тавр набуд: Чун сӯхторхомӯшкунандае ки барои наҷот додани гурба бо нардбон ба боло мешитобад, Юсуф дар мансаб ва вазифа боло рафт. Пӯтифараъ, ки ӯро бар хонаи худ баргумошта буд, ҳатман ӯро дар назди ҳамхизматонаш таърифу таҳсин менамуд. Шояд ин ҷавони яҳудии ғайриоддиро худи Мидас ламс карда бошад, зеро Пӯтифараъ бо марҳамати шоҳонаи ӯ шахси сарватманд гардид.[14]

Юсуф шахси бонуфуз гардид. Акнун ӯ ҳақ дошт пул сарф кунад, одамонро киро кунад, ба онҳо фармон диҳад ва қабул намояд. Тоҷирон амрҳои ӯро иҷро мекарданд, роҳгузарон аз роҳашон бизистода, аз пайи ӯ менигаристанд. Аммо аз ҳама муҳим он буд, ки занҳо ба ӯ нигоҳ мекарданд. «Ва Юсуф хушандом ва хушрӯй буд» (Ҳас. 39:6). Ба монанди ҳунарпешаи хушандоми Ҳолливуд: ҷоғи чоркун­ҷа — нишонаи мардонагӣ, мӯйҳои ҷингила ва мушакҳо, ки ҳангоми дар вақти хизмат лаълиро ба зани Пӯтифараъ дароз карданаш дам мекарданд. Чунин мавридҳо кам набуданд. Зани хоҷааш ба ӯ нигариста, дилаш об мешуд. «Ва… чунин воқеъ шуд, ки зани хоҷааш бар Юсуф чашм андохта, гуфт: ”Бо ман бихоб”» (о. 7).

Зани ашрофзода, ҳамсари сарвари оила бо ғуломи ибрӣ ишқварзӣ карданӣ буд. «Юсуф, қаҳваи маро каме ширинтар кун», — мегуфт вай ва базӯр маълум карда, ба ӯ чашмакӣ мезад. Дар роҳрав аз назди ӯ гузашта, гӯё тасодуфан ба дасти ӯ мерасид. Ҳангоме ки Юсуф дар сари дастурхон хизмат карда, шириниро меовард, вай гӯё тасодуфан ба пои ӯ мерасид. Ҳам бо либосҳои зебо, ҳам бе либос, вай ба Юсуф фаҳмонданӣ мешуд: «Ман аз они туям! Оҳ, ба оғӯши ман биё!» Ҳамин тавр вай «ҳар рӯз» Юсуфро мафтун карданӣ мешуд (о. 10). Бечора Юсуф имкониятҳои зиёд дошт, ки дар хусуси пешниҳоди вай андеша намояд ва ҳамон қадар сабабҳо дошт, ки онро қабул кунад.

Магар ин зан завҷаи хоҷааш нест? Ва магар иҷро намудани хоҳишҳои зани хоҷааш вазифаи вай нест, ҳатто агар яке аз ин хоҳишҳо алоқаи маҳрамона бо вай бошад? Махфӣ мондани ин алоқа кафолат дода мешуд. Шубҳае набуд, ки дар бораи он ҳеҷ кас намефаҳмад. Ҳар он чи дар паси дари ҳуҷраи хоб воқеъ мешавад, дар ҳамон ҷо мемонад, ҳамин тавр не?

Ғайр аз ин, алоқаи пинҳонӣ бо зани хоҷааш ба Юсуф дар бозии сиёсӣ иттифоқчиеро дар сатҳи олӣ медод. Барои расидан ба мақсад ҳама гуна воситаҳоро истифода бурдан раво аст. Воситаҳо низ, агар фикр кунем, бад нестанд. Дар хонаи Пӯтифараъи бонуфуз занҳои зебо бисёр буданд. Шубҳае нест, ки завҷаи ӯ хеле зебо буд. Либоси рангоранги худро аз даст дода, Юсуф ҳиссиётро аз даст надода буд. Якчанд лаҳза дар оғӯши зани мафтункунанда ва ташнаи муҳаббат? Ҳа, ин ба Юсуф як андоза тасалло бахшида метавонад.

Магар ӯ сазовори ин нест? Ӯ, ки мазаи танҳоиро ба андозаи пурра чашидааст: аҳли оилааш ӯро рад карданд, тоҷирон ӯро чун ҳайвони корӣ харида фирӯхтанд, аз хона маҳрум ва аз дӯстон дур карданд. Илова ба ин, идора кардани хоҷагии Пӯтифараъ ва назорат бар ғуломони зиёд, нигоҳубини айвонҳои боғзор шиддатнокии зиёдро металабид. Ғайр аз ин, ташкил намудани қабулҳои расмӣ дар сат­ҳи баландтарин.

Хулоса, Юсуф барои сафед кардани худ баҳонаҳои бис­ёр оварда метавонист.

Ту низ ҳамчунин. Шояд, туро ҳам тарк кардаанд, лату кӯб намуданд, фурӯхтаанд, ба ту хиёнат кардаанд, ту низ ба пастоби саломатии суст, қарздорӣ ва нобарории комил бархӯрдаӣ. Шояд дӯстонат кам мондаанд, ва роҳу воситаҳои аз вазъияти ба миён омада баромаданат аз он ҳам камтар мебошанд. Вақт мегузарад, шабҳои бехобӣ якдигарро иваз мекунанд, ва ногоҳ хонум (ё ҷаноб) Пӯтифараъ ба ту пешниҳоди ҷолиб мекунад. Ӯ калиди ҳуҷраи хонаашро ба ту дароз мекунад.

Ё дӯстат, шишаи майро ба ту дароз карда, нӯшиданро пешниҳод мекунад. Ҳамкорат — маводи нашъаоварро. Ё ин ки пули давлатро барои пардохти суратҳисобҳои худ истифода бурдан, ё барои пешгирӣ кардани касоди иқтисодии худ аз корхонаи худ пул гирифтан мумкин аст. Дар чунин ҳолатҳо, чун алафҳои бегона пас аз борон, аз ҳамаи сӯрохиҳо худсафедкуниҳо ва «далелҳои ақл» зада мебароянд. Ҳеҷ кас ҳеҷ чизро намефаҳмад. Ман ба даст намеафтам. Ман фақат инсон ҳастам.

Биёед рости гапро гӯем. Миср ҷои роҳат ва фароғат нест. Ин баҳснопазир аст. Аммо Миср барои қабули қарорҳои беақлона заминаи мусоид шуда метавонад. Бо кардани коре ки баъд барои он афсӯс мехӯрӣ, мушкилиро бадтар накун.

Юсуф ҳушёриро аз даст намедод. Ҳангоме ки хонум Пӯтифараъ дар назди ӯ дом афканд, ӯ «розӣ нашуд» (о. 8). Ӯ ба зани фаттон вақт ҷудо намекард, аҳамият намедод, бо вай сӯҳбатҳо намеорост ва умедвор намекард. «Ва агарчи вай ҳаррӯза ба Юсуф сухан мегуфт, ки бо вай бихобад ва назди вай бошад, ӯ гапи вайро гӯш намекард…» (о. 10). Ҳангоме ки дар телефони мобилии ӯ рақами телефони зани Пӯтифараъ намоён мешуд, ӯ ба занг ҷавоб намедод. Ҳангоме ки зан ба ӯ эсэмэсҳои зиёд мефирис­тод, ӯ ба онҳо тамоман аҳамият намедод. Ҳангоме ки зан ба ҳуҷраи кории ӯ медаромад, ӯ аз он мебаромад. Ӯ аз ин зан чун аз тоун канораҷӯӣ мекард, зеро вай ҳақиқатан чу­нин буд.

«…[Пӯтифараъ]ҳар он чи дорад, ба дасти ман додааст…» (о. 8), бинобар ин бо зани хоҷааш хобидан маънои зидди ӯ гуноҳ карданро дошт. Албатта, дар замони мо чунин мавқеъ хеле кам дида мешавад. Дар ҷамъияти ҳозира, ки дар он ибораҳои «бо розигии тарафайн» ва «ҳуқуқҳои ҷинсӣ» маъмул мебошанд, мо фаромӯш мекунем, ки рафтори бадахлоқонаи касе ҳаёти каси дигарро вайрон мекунад.

Якчанд сол пеш дӯсте ба ман маслиҳат дод: «Рӯйхати касонеро тартиб деҳ, ки бадахлоқии ҷинсии ту ба ҳаёти онҳо таъсир расонда метавонад». Ман аз рӯи маслиҳати ӯ амал намудам ва гоҳ-гоҳ рӯйхати тартибдодаамро аз нав мехонам. «Деналин. Се духтарам. Домодам. Набераҳои ҳанӯз таваллуднашудаам. Ҳар касе ки ягон вақт яке аз китобҳои маро хондааст ё яке аз мавъизаҳои маро шунидааст. Кормандони нашриёт. Кормандони калисои мо». Ин рӯйхат ба ман имкон намедиҳад фаромӯш кунам, ки як хоҳиши ҷинсии қонеъшуда арзиши онро надорад, ки боварии ҳамаи ин одамонро тамоман ва бебозгашт аз даст диҳам.

Падарон, оё шумо дидаву дониста дасти фарзандатонро мешиканед? Албатта, не. Як худи фикр дар бораи чунин ваҳшоният барои шахси муқаррарӣ нафратовар аст. Аммо, агар шумо алоқаи берун аз никоҳро имконпазир меҳисобида бошед, ба фарзандатон, назар ба шикастани даст, дарди хеле бештар мерасонед.

Модарон, оё роҳ медиҳед, ки фарзандонатон зимистон дар берун хоб раванд? Ба ҳеҷ ваҷҳ. Аммо, агар ба ишқварзии берун аз никоҳ роҳ диҳед, ба ҳаёти фарзандатон, назар ба зимистони сард, хунукӣ ва торикии бештареро меоваред.

Ва шумо, мардон ва занони муҷаррад, оё Китоби Муқаддасро нопок мекунед ва оё бар салиб тамасхуд мекунед? Аммо агар пеш аз оиладоршавӣ муносибатҳои ҷинсӣ барпо намоед, яке аз қонунҳои муқаддаси Худоро вайрон мекунед. «Оё намедонед, ки ҷисмҳои шумо маъбади Рӯҳулқудс аст, ки Он дар шумо сокин аст, ва Онро шумо аз Худо ёфтаед…?» (1 Қӯр. 6:19).

Амалҳои мо натиҷаҳо доранд. Юсуф вафодориро аз шаҳват афзал донист. Ӯ ба хоҷааш эҳтиром зоҳир намуд…

Ва ба Парвардигори худ. Юсуф пеш аз ҳама ба Ӯ писанд омадан мехост. «…Пас чӣ гуна ин бадкирдории бузургро содир кунам ва дар назди Худо гуноҳкор шавам?» (Ҳас. 39:9).

Дарси ибрати Юсуф хеле оддӣ аст: мувофиқи хости Худо рафтор намо. Ҳамкоронат баъди кор ба маҳфили мардона рафтанӣ ҳастанд. Чӣ бояд кард? Мувофиқи хости Худо рафтор намо. Бойфрендат туро ба хонааш барои нӯшидани қадаҳи май даъват мекунад. Ба ӯ чӣ ҷавоб медиҳӣ? Мувофиқи хости Худо рафтор намо. Дӯстон ба ту истеъмоли маводи нашъаоварро пешниҳод мекунанд: ҳамсинфон ёд медиҳанд, ки чӣ тавр ҳангоми имтиҳон қаллобӣ кардан мумкин аст; Интернет роликҳои зиёди порнографӣ пешниҳод мекунад. Аз худ бипурс: «Чӣ тавр ба Худо писанд оям?» «Қурбониҳои росткориро пешкаш намоед, ва ба Парвардигор таваккал кунед» (Заб. 4:6).

Оиладории дар арафаи барҳам хӯрдан бударо бо ишқварзии романтикӣ эҳё кардан, мушкилиро бо ёрии маводи нашъаовар ҳал кардан, қарзҳоро бо қарзҳои нав пардохт намудан ғайриимкон аст. Аҳмақиро бо аҳмақӣ ислоҳ кардан ғайриимкон аст. Ҳарҷу марҷи нав ба вуҷуд оварда, ҳарҷу марҷи пештараро барҳам додан ғайриимкон аст. Мувофиқи хости Худо рафтор намо. Чунин рафтор намуда, ту ҳеҷ гоҳ хато намекунӣ.

Томас дар таҷрибаи худ ба ин боварӣ ҳосил намуд. Аз бисёр ҷиҳатҳо қиссаи ӯ ба қиссаи Юсуф монандӣ дорад. Ӯ дар соли 1899 дар оилаи шубони баптист таваллуд шудааст. Модараш пианинонавози калисо буд, аз ин рӯ ӯ аз рӯзҳои аввали ҳаёташ бо муҳити мусиқӣ фаро гирифта шуда буд. Дар дувоздаҳсолагӣ Том композитсияҳои ҷазии ҷамоати афроамерикании Ҷанубро хеле хуб менавохт. Ба воя расида, ӯ ба Филаделфия ва баъд ба Чикаго рафта, дар майкадаҳои пинҳонӣ мусиқинавозӣ мекард. Ӯ ба таври ноаён имонашро гум кард, ва бо виҷдони нопок муросо карда, аз ақидаҳои масеҳии давраи ҷавонӣ даст кашид. Истеъдоди Том ҳамаи дарҳоро барои ӯ мекушод, аммо виҷдонаш ӯро ором намегузошт. Сафарҳои беохири шабона аз як шаҳр ба шаҳри дигар ӯро тамоман афтодарӯҳ ва мурдадил карданд. Яке аз аъзоёни оила ӯро даъват кард, ки сӯи Худо бозгашт намояд, ва дар синни 21-солагӣ ӯ ин даъватро қабул намуд. Ба таври пурэҳсос сӯи Худо бозгашт намуда, ӯ дертар навишта буд: «Ман ваҷди тасвирнопазиреро эҳсос намудам: ботинам пур аз нишоти илоҳӣ буд; ҳангоме ки дар бораи имконияти дар Подшоҳии Худо сарояндаи олидараҷа ва ходим шудан фикр мекардам, дилам тайёр буд аз синаам берун шавад».[15]

Томаси ҷавон худро комилан ба эҷод намудани мусиқии ҷалолдиҳандаи Худо бахшид. Ритм-энд-блюз ба амалияи парастиш ва ситоиш дохил шуд, ва дар натиҷа равияи нави мусиқии рақсӣ ва дар айни замон беандоза рӯҳафзои масеҳӣ пайдо шуд. Томас дар яке аз калисоҳои Чикаго сарвари ситоиш шуд. Дар синни 26-солагӣ муҳаббати ҳаёти худро вохӯрда, ӯ оиладор шуд, баъд нашриёт таъсис дод, сипас таъсисдиҳандаи Иттиҳоди миллии хорҳо ва ансамблҳои калисоӣ шуд. Томас бо иҷрокунандагони бузургтарини госпел-блюз, аз ҷумла бо Маҳалия Ҷексон[16] ҳамкорӣ кардааст. Соли 1932 фаро расид. Баракатҳои Худо ба ҳаёти Томас ҳамчун дарё ҷорӣ мешуданд: оиладории хушбахтона, хизматгузории афзуншаванда, интизории тавалудшавии фарзанди аввал. Чунон ки мегӯянд — зиндагӣ кун ва ҳаловат бар.

Аммо ногоҳ киштии ҳаёти ӯ, ки бо суръат ҳаракат мекард, ба пастоб бархӯрд. Дар яке аз бегоҳиҳо, пас аз баромад дар назди шунавандагон дар Сент-Луис, ба Томас телеграммаи фавриро супурданд, ки дар он чунин суханон буданд: «Ҳозиракак занатон вафот кард». Ӯ ҳангоми таваллуди фарзанд вафот кард. Томас ба хона, ба Чикаго шитофт. Пагоҳии рӯзи дигар фарзанди нахустзодааш вафот кард. Мусиқанавоз ба рӯҳафтодагии амиқ фурӯ рафт. Ӯ аз одамон канораҷӯӣ мекард ва аз Худо хашмгин шуд. «Ман қарор додам, ки ба ҷаҳони бароям шиноси ҷаз бармегардам, зеро Худо бо ман чунин беадолатона рафтор намуд. Ман дигар намехостам ба Ӯ хизмат кунам, сурудҳои рӯҳонӣ эҷод кардан намехостам».[17]

Дар паси девори канораҷӯӣ Томас рӯҳафтодагӣ ва хашмро эҳсос менамуд. Аммо яке аз дӯстони Томас медонист, ки ӯ ба чӣ эҳтиёҷ дорад, ва ӯро ба мактаби мусиқӣ, ки дар наздикӣ воқеъ буд, овард. Он бегоҳ, ҳангоми ғуруби офтоб, Томас бо фортепиано яке аз мусиқиҳоро навохта.. дуо гуфтан гирифт. Ӯ дарди дили худро ба Худо баён менамуд, ва он вақт чунин суханони олидараҷа ҳосил шуданд:

28-уми ноябри соли 1965 ҳавопаймои ҳарбии Ҳовард Рутлеҷро душман зада ғалтонд. Сарнишин бо парашют ба замин фаромад ва ба дасти ҳарбиёни Вйетнами шимолӣ афтид. Ӯро ҳамон замон ба «Отели дилҳои шикаста»[22] — ба яке аз ҳабсхонаҳои Ҳаной бурданд.

Ва инак ман дар толори интизории яке аз клиникаҳо нишастаам. Регистратор номи маро пурсида, рақами полиси суғуртавии маро навишта гирифт ва ба ман гуфт:

— Марҳамат, шинед. Ҳамин ки духтур холӣ шавад, мо шуморо даъват мекунем.

Ман ба атроф нигаристам. Модаре кӯдаки хобидаашро дар дастонаш бардошта нишастааст. Ҷавонмарди хушлибос маҷаллаи «Time»-ро аз назар мегузаронад. Зане, дар даст рӯзнома, ба соаташ нигариста оҳ мекашад ва кореро ме­кунад, ки ҳамаи ҳозирон мекунанд: интизор мешавад.

Толори интизорӣ қабулгоҳ ва ё ҳуҷраи муоина нест. Моҳиятан ин толори даромадгоҳи беморхона аст, ки дар назди яке аз деворҳои он қаторҳои курсиҳо гузошта шу­даанд. Ин ҳуҷраи духтур нест. Муоина, ташхис ва муо­лиҷа — ҳамаи инро мо бояд интизор шавем.

Таъйиноти ин ҷой аз номаш аён аст — толори интизорӣ. Ва касоне ки дар ин ҷой ҳастанд, вазифаи худро хеле хуб дарк мекунанд: интизор шудан. Мо якдигарро табобат намекунем. Ман аз ҳамшираи тиббӣ хоҳиш намекунам, ки ба ман стетоскоп ё тонометрро диҳад. Курсиро назди зани рӯзнома дар даст намегузорам ва ба ӯ бо саволи зерин муроҷиат намекунам: «Бигӯед, ки шумо кадом доруҳоро истеъмол мекунед?» Ин вазифаи ҳамшираи тиббӣ аст, аммо вазифаи ман интизор шудан аст. Ва ман интизор мешавам.

Гуфтан наметавонам, ки интизорӣ ба ман ҳаловат мебахшад, зеро ҳангоме кас чизеро интизор мешавад, бо вақт метаморфозаҳои аҷиб рӯй додан мегиранд: он бо сураъти каме бештар аз пиряхҳои Аляска мехазад. Ақрабаки сония гӯё ба соат мечаспад ва барои тай кардани масофаи муқаррарии худ на як сония, балки панҷ дақиқаро сарф мекунад. Таассуроте ҳосил мешавад, ки касе тугмаи «пауза»-ро зер карда, зиндагиро ба реҷаи ҳаракати сустшуда гузарондааст. Мо интизориро дӯст намедорем. Мо насле мебошем, ки шиори он — «Зудтар бош!» аст. Дар роҳҳо мошинҳоро тез ронда, зуд-зуд аз як қатор ба қатори дигар гузаштан бо умеди зудтар ба маҳалли даркорӣ расидан, — ҳамин аст услуби мо. Абрӯ чин карда нигаристан ба касе ки бо ёздаҳ намуд мол аз кассае гузаштанӣ мешавад, ки ба харидорони то даҳ намуд мол хизмат мерасонад, — ин низ услуби мост. Мо бесаброна дар рӯи миз бо ангуштонамон нақора менавозем, то даме ки ба iPhone мусиқӣ ҷойгир карда мешавад ё дар тафдони микромавҷӣ кофе гарм карда мешавад. «Зудтар, зудтар!» Мо мехоҳем, ки дар даҳ дақиқа дорои мушакҳои хуб машқдида шавем, ва биринҷи зуд пухташаванда дар давоми сӣ сония тайёр шавад. Мо дар навбат ба қабули духтур, ҳангоми танба шудани мошинҳо дар роҳ, ҳангоми оварда шудани питсаи фармоишӣ интизор шуданро дӯст намедорем.

Худоро низ?

Эй, як дақиқа сабр кун! Ба атроф нигоҳ кун. Оё ту мефаҳмӣ, ки мо дар куҷоем? Ин сайёра — толори интизории Худост.

Оё он навхонадоронро мебинӣ? Онҳо имконияти таваллуди фарзандро интизоранд. Он ҷавони портфел дар дастро мебинӣ? Ӯ резюмеи худро ба сар то сари кишвар фиристодааст ва пешниҳод шудани корро интизор аст. Бипурс, ки он зани солхӯрдаи асодор чиро интизор аст? Як сол инҷониб бева монда, ӯ ақаллан як рӯзи бе гиряро интизор аст. Интизорӣ… Мо интизор ҳастем, ки кай Худо медиҳад, мадад мерасонад, шифо мебахшад. Интизор ҳастем, ки кай Ӯ меояд. Мо дар ҳудуди интизорӣ зиндагӣ мекунем — байни дуои гуфташуда ва дуои иҷобатшуда.

Аммо агар касе бо мебели қабулгоҳи Худо шиносоӣ пайдо карда бошад, пас ин Юсуф аст. Бар хилофи мо, ки қиссаи ӯро дар Китоби Ҳастӣ дар муддати камтар аз як соат хонда метавонем, ӯ дар он ҷо солҳоро гузарондааст. Боварӣ дорам, ки агар хониши мо понздаҳ-бист сол давом мекард, ба ин сужети библиявӣ дигар хел менигаристем.

Аз боби 37-ум сар мекунем, аммо онро на дар хона дар роҳаткурсӣ, балки якчанд соат дар ҳавои тафсон дар чоҳи беоб нишаста, мехонем. Пас аз он якчанд соат пайиҳам гаштаву баргашта ояти 1-уми боби 39-умро такрор мекунем: «Ва Юсуфро ба Миср бурданд…» Ба фикрам, маҳз ҳамин қадар вақт ба ӯ даркор шуд, то ки 750 мил масофаро, ки Дӯтонро аз пойтахти Миср ҷудо мекард, тай намояд.

Баъд ӯ рӯзи дароз, ё ҳатто якчанд рӯз дар фурӯшгоҳи ғуломон азоб кашид. Ба ин тақрибан даҳ соли дар хонаи Пӯтифараъ бо иҷрои вазифаи мудири хоҷагӣ, ба ҷо овардани супоришҳои хоҷааш ва омӯхтани забони мисрӣ сарф­кардаи Юсуфро илова намоед. Тик-так. Тик-так. Тик-так. Дар ғарибӣ вақт оҳиста мегузарад.

Аммо дар зиндон он умуман истода мемонад.

Ниҳоят Юсуф аз сарсоқӣ хоҳиш кард, ки барои ӯ дар назди фиръавн шафоат намояд. «…Вақте ки аҳволи ту некӯ шавад, маро ёд кун; ва ба ман меҳрубонӣ карда, маро наз­ди фиръавн зикр намо, ва маро аз ин хона берун овар. …Ман… ҳеҷ коре накардаам, ки маро дар зиндон андо­занд» (Ҳас. 40:14–15).

Мо аллакай ҷавоби сарсоқиро интизор ҳастем: «Албатта, ҳамин ки имконият шавад, ба фиръавн дар бораи ту мегӯям. Ана мебинӣ, ба зудӣ ту аз ин ҷо мебароӣ». Юсуф ба камераи худ шитофта, саросемавор чизҳояшро ҷамъ мекунад. Ӯ мехоҳад, ки ҳангоме ӯро ҷеғ мезананд, тайёр бошад. Як рӯз мегузарад. Ду рӯз. Як ҳафта… Як моҳ. Шаш моҳ… Хо­мӯшӣ. Дертар маълум мешавад, ки «сарсоқӣ Юсуфро ба ёд наовард, балки ӯро фаромӯш кард» (о. 23).

Дар саҳифаи Китоби Муқаддас фосилае ки ин оятро аз ояти дигар ҷудо мекунад, аз ду сантиметр зиёдтар нест, нигоҳи хонанда ба муддати сония дар он таваққуф мекунад, аммо дар ҳаёти Юсуф ин фосила ду сол давом кард. Ояти 41 бо чунин суханон сар мешавад: «Ва воқеъ шуд баъд аз гузаштани ду сол, ки фиръавн хобе дид…» (о. 1).

Ду сол! Бисту чор моҳи хомӯшӣ. Саду чор ҳафтаи интизорӣ. Ҳафтсаду сӣ рӯзи изтиробҳо аз боиси номаълумӣ. Ду ҳазору саду навад дафъа саҳарӣ, нисфирӯзӣ ва шом ҳамон хӯроки шулдурум. Ҳафдаҳ ҳазору панҷсаду бист соати кӯшишҳои беҳудаи шунидани Худо. Ва ғайр аз хомӯшӣ, ҳеҷ чизи дигар.

Вақти зиёд барои дилсахт, берӯй ва бадхашм шудан. Миқдори зиёди одамон бо сабабҳои камтар ва дар муддати кӯтоҳтар аз Худо рӯй гардондаанд.

Аммо на Юсуф. Дар рӯзе ки барои ӯ чун ҳазорон рӯзҳои дигар сар шуд, ӯ дар даромадгоҳи таҳхона ҷунбуҷӯлро шунид. Овозҳои баланди бесабр фармонҳо медоданд: «Мо барои он омадем, ки яҳудии туро барем! Фиръавн яҳудиро дидан мехоҳад!» Аз гӯшаи худ сар бароварда, Юсуф сардори посбонони зиндонро дид, ки сӯи ӯ омада истодааст. Бо чеҳраи рангпарида ӯ бо овози ғайримуқаррарӣ нидо кард: «Дарҳол бархез! Зуд бош!» Аз пайи ӯ ду посбони қаср омаданд. Юсуф онҳоро аз он замоне ки дар хонаи Пӯтифараъ хизмат мекард, дар ёд дошт. Онҳо аз дастони маҳбус гирифта, ӯро аз таҳхона берун бароварданд. Юсуф аз рӯшноии офтоб чашмонашро нимкоф карда, ҳамроҳи посбонон ба қаср даромад, ки он ҷо ӯро дарҳол хизматгорони зиёд иҳота намуданд. Баъзеҳо ҷандаҳои ӯро бароварданд, дигарон ӯро шустушӯй кунонданд, сеюмиҳо ришашро тарошиданд. Посбонон боз омаданд ва Юсуфро, ки либоси сафед дар бар ва шиппаки нав дар пойҳо дошт, ба дарбори фиръавн бурданд.

Хулоса, Юсуф сазовори мулоқот бо фиръавн гардид.

Фармонравои Миср шаб бад хобида буд. Хобҳои изтиробангез ӯро ноором карда буданд. Ана ҳамин вақт ӯ дар бораи лаёқатҳои Юсуф шунид.

— Мегӯянд, ки ту хобҳоро таъбир карда метавонӣ. Ҳакимони ман чун моҳиён хомӯшанд. Оё ту ба ман ёрӣ расонда метавонӣ?

Ду шиносоии пештараи Юсуф бо некӣ анҷом наёфтанд: зани Пӯтифараъ ба ӯ тӯҳмат кард, сарсоқӣ ӯро фаромӯш намуд. Дар ҳар ду маврид Юсуф номи Худоро зикр карда буд. Шояд беҳтар он аст, ки ин дафъа дар бораи имони худ чизе нагӯяд?

Аммо ӯ чунин накард. «Ва Юсуф ба ҷавоби фиръавн гуфт: “Ин аз ман нест; Худо ба саломатии фиръавн ҷавоб хоҳад дод“» (Ҳас. 41:16).

Юсуф муносибатҳои худро бо Худо болобардор намуда, зиндонро тарк кард. Вақти дар зиндон гузарондааш имони ӯро коста накард, балки амиқтар намуд.

Оё дар бораи ту низ ҳамин тавр гуфтан мумкин аст? Бигузор ту дар ҳабсхона набошӣ, аммо шояд ту бенасл, ё беҳимоят, ё бекор, ё нотавон, ё бехона, ё беоила бошӣ. Ту дар қабулгоҳи Худо интизор ҳастӣ? Агар чунин бошад, ту бояд ана ин чизро донӣ: то даме ки ту интизор ҳастӣ, Худо амал мекунад.

«…Падари Ман то кунун кор мекунад…» гуфт Исо (Юҳ. 5:17). Худо ҳеҷ гоҳ бекор намешинад. Ӯ ҳеҷ гоҳ амал намуданро бас намекунад ва ба рухсатӣ намеравад. Ҳа, Ӯ дар рӯзи ҳафтуми офариниш истироҳат намуд, аммо рӯзи ҳаштум ба кор баргашт ва аз ҳамон вақт ҳамеша бо кор машғул аст. Агар ту ҳеҷ кори карданӣ надошта бошӣ, гумон накун, ки Худо низ кори карданӣ надорад.

Шояд чунин тобад, ки қиссаи Юсуф дар боби 40-ум аз ҳаракат монд. Ба пойҳои қаҳрамони мо завлона заданд. Вагон аз релсҳо берун шуд. Чунин ба назар мерасид, ки воқеаҳо ба реҷаи интизорӣ гузаштанд. Аммо то даме ки Юсуф интизор буд, Худо амал менамуд. Ӯ шахсони амалкунандаро ҷамъ карда саҳнаи ояндаро тайёр мекард: Юсуфро водор намуд, ки ба сарсоқӣ ғамхорӣ намояд; фиръавнро бо хобҳои аҷиб ба изтироб овард; ҷодугарон ва ҳакимонро ноилоҷ гузошт; ва ҳангоме ки ҳама чиз тайёр шуд, Юсуфро ба саҳна баровард.

Дар мавриди ту низ Худо ҳамин тавр амал менамояд. «Биистед ва бидонед, ки Ман Худо ҳастам…» — мехонем дар баннерҳое ки толори интизории Худоро оро медиҳанд.[28] Шод бош, чунки Худо некӯст. Ташвиш накаш, чунки Ӯ хоб намеравад. Осуда бинишин, зеро ки Худованд амал мекунад.

Оё суханони Худоро, ки Ӯ ба воситаи Мусо ба исроилиён расонда буд, дар ёд дорӣ? «Ҳаросон нашавед! Биистед ва наҷоти Парвардигорро бубинед, … Парвардигор барои шумо ҷанг хоҳад кард, ва шумо хомӯш бошед» (Хур. 14:13–14). Ин дар он вақте гуфта шуда буд, ки исроилиён дар пеш мавҷҳои баҳри Қулзумро дида, аз ақиб ғулғулаи аробаҳои ҷангии мисриёнро шуниданд. Марг аз ду тараф ба онҳо таҳдид мекард. Дар чунин лаҳза чӣ тавр ором будан мумкин аст? Оё ту ҳазл мекунӣ? Аммо инак он чи собиқ ғуломон дида наметавонистанд: дасти Худо барои онҳо дар қаъри баҳр роҳ тайёр мекард, ва ба шарофати нафаси Худо аз осмонҳо, мавҷҳои баҳр аз ҳам ҷудо шуданд. Худо барои наҷоти онҳо амал менамуд.

Худо ҳамчунин ба хотири Марям, модари Исо амал менамуд. Фаришта ба ӯ хабар дод, ки ӯ ҳомила мешавад. Ин хабар дар дили ӯ тӯфони эҳсосотро ба вуҷуд овард. Ин чӣ тавр буда метавонад? Одамон чӣ фикр мекунанд? Юсуф чӣ мегӯяд? Аммо Худо ба нафъи ӯ амал менамуд: дар бораи нияти Худ ба номзади ӯ Юсуф гуфт; қайсарро водор намуд, ки саршумории аҳолиро гузаронад, оилаи ҷавонро ба Байт-­Лаҳм овард. «Дар баробари ин мо медонем, ки ба дӯстдорони Худо… ҳама чиз бар нафъашон ёрдам медиҳад» (Рум. 8:28).

Агар ба забони Китоби Муқаддас гап занем, интизор шудан маънои онро надорад, ки рафти бадтарини воқеа­ҳоро тахмин кунед, хавотир шавед, талабҳо пеш оваред ё ҳама чизро назорат карданӣ шавед. Аммо интизор шудан бе­фаъолиятӣ нест. Интизории библиявӣ — кӯшиши бо­шид­дат аст, ки ба шарофати дуо ва имон имкон медиҳад диқ­қа­тамонро ба Худо равона кунем. Интизор шудан «ба Пар­вардигор итоат намудан ва ба Ӯ умед бастан» аст (ниг. Заб. 36:7; курсиви ман. — М. Л).

Наҳемё ба мо нишон медиҳад, ки ин чӣ тавр карда ме­шавад. Китоби ӯ ёддоштҳо мебошанд, ки дар бораи кӯшишҳои барқарор намудани деворҳои Уршалим нақл мекунанд. Пеш аз ин воқеа як вохӯрӣ рӯй дод. «Дар моҳи кислев, дар соли бистум, вақте ки ман дар Шушани пойтахт будам, чунин воқеъ шуд, ки Ҳононӣ, яке аз бародаронам, омад, ва бо ӯ якчанд касон аз Яҳудо буданд» (Наҳ. 1:1–2). Онҳо хабарҳои нохуш оварданд: душманон деворҳоеро, ки замоне шаҳри муқаддасро ҳимоя мекарданд, ба хок баробар кардаанд. Ҳатто дарвозаҳои он сӯзони­да шуда буданд. Ва он яҳудиёни камшумор, ки зинда мон­да буданд, «дар мусибати бузург ва дар хорузорӣ» буданд (о. 3).

Аҳамият диҳед, ки Наҳемё ба фалокатҳо чӣ гуна аксуламал менамояд: ӯ дуо мегӯяд. «Лутфан, эй Худо, хоҳиш­мандам, ки гӯши Ту ба дуои бандаат ва ба дуои бандагонат… бодиққат бошад; ва хоҳишмандам, ки бандаи Худро имрӯз комёб созӣ, ва ӯро ба ҳузури ин шахс сазовори марҳамат гардонӣ» (о. 11).

«Ин шахс», ки Наҳемё дар хусуси марҳамати ӯ дуо мегуфт, Артаҳшасто, подшоҳи Форс буд. Наҳемё бис­ту чор соат дар давоми шабонарӯз ва ҳафт рӯз дар даво­ми ҳафта соқии шахсии ӯ буд. Пас ӯ наметавонист вази­фааш­ро монда, ба Уршалим равад. Аммо ҳатто агар чунин кар­да ме­та­вонист, барои барқарор намудани девори ҳимоя­ку­нан­да воситаҳои молиявӣ надошт, бинобар ин ӯ қарор дод, ки дар дуо интизори Парвардигор шавад.

Дар ояти 1-уми боби 2 муддати интизории ӯ зикр шудааст: «дар моҳи нисон» Наҳемё дар кумитаи ободонии Уршалим вазифаеро соҳиб шуд. Ӯ чӣ қадар интизор шуд? Чор моҳ. Аммо, агар шумо дар ёд дошта бошед, Наҳемё дар хусуси ёрии фаврӣ аз Худо илтиҷо мекард: «Ва хоҳиш­мандам, ки бандаи Худро имрӯз комёб созӣ, ва ӯро ба ҳузури ин шахс сазовори марҳамат гардонӣ…» Худо ба дар­хости Наҳемё баъди чор моҳ (!) ҷавоб дод.

Дар хусуси интизорӣ хондан назар ба амалӣ намудани он осонтар аст. Барои ман интизорӣ вазифаи душвор аст. Тамоми умр ман шитобкор будам. Ба мактаб шитоб кар­да, ман саросемавор вазифаи хонагиро иҷро мекардам. Дучархарониро дӯст медоштам, ва ин одатро тарк накарда, ба мошинронӣ гузаштам. Ман ҳатто одат кардам, ки соатро рӯ ба тарафи дарунии даст баста гардам, то барои дидани вақт як лаҳзае ки барои тоб додани банди даст даркор аст, зоеъ нашавад. Чӣ беақлӣ! Фаҳмидан шавқовар аст, оё ман фармудаи Аҳди Қадимро дар хусуси риоя намудани рӯзи шанбе — рӯзи муқаддаси истироҳат, ки ба муддати 24 соат суст кардани равиши зиндагиро мефармояд, ба ҷо оварда метавонистам? Риоя намудани рӯзи шанбе барои ман барин беақлон фармуда шуда буд, зеро ба мо ҳар ҳафта ёдрас кардан даркор аст, ки агар мо таваққуф кунем, ҷаҳон таваққуф намекунад!

Дар хусуси фармудаи зерин чӣ мегӯӣ? «Соле се маротиба тамоми наринаи ту бояд ба ҳузури Парвардигор, Худои Исроил ҳозир шаванд. Зеро ки Ман халқҳоро аз пеши ту бадар хоҳам ронд, ва ҳудуди туро васеъ хоҳам кард; ва ҳангоме ки ту соле се маротиба омада, ба ҳузури Парвардигор Худои худ ҳозир мешавӣ, ҳеҷ кас замини туро тамаъ нахоҳад кард» (Хур. 34:23–24). Худо ба аҳолии мардинаи Замини ваъдашуда супориш дод, ки соле се маротиба корро бас карда, ба парастиш ҳозир шавад. Ҳамаи корхонаҳои саноатӣ ва тиҷоратӣ, ва низ муассисаҳои таҳсилотӣ ва ҳукуматӣ ҳангоми ҷамъомади ҳамагонӣ фаъолияти худ­ро қатъ менамуданд. Оё ҳозир ба ҳамин монанд чизеро тасаввур карда метавонӣ? Кишвари мо тамоман беҳимоя мемонд. Аммо Худо ваъда дод, ки замини исроилиёнро ҳимоя мекунад, то ки ҳеҷ кас ба он дастдарозӣ накунад. Зиёда аз ин, ҳеҷ кас дар ин бора фикр ҳам карда натавонад («ҳеҷ кас замини туро тамаъ нахоҳад кард»). Барои он ки халқи Худо ин қоидаро аз худ кунад, Худо амалияи зиёратро ҷорӣ намуд: «Агар шумо ба Ман умед баста, интизор шуданро ёд гиред, Ман дар ҳаққи шумо ғамхорӣ мекунам».

Дониёл ҳамин тавр кард. Шабзиндадории дуогӯёнаи ин пайғамбарро, ки муддати дароз тамоми фикру андешааш танҳо ба Худо нигаронида шуда буд, ба яке аз намунаҳои таъсирбахштарини интизорӣ дар Китоби Муқаддас мансуб донистан мумкин аст. Ҳамқавмҳояш қариб ҳафтод сол зери зулму ситам буданд. Бори дуоро ба дӯши худ гирифта, Дониёл ба хотири онҳо 21 рӯз аз хӯрдани гӯшт, хӯрокҳои дилписанд ва май худдорӣ намуд. Чун фидокори ҳақиқӣ, ӯ халқи худро дар назди Худо бо исрор ҳифз менамуд.

Хомӯшӣ.

Фақат дар рӯзи бисту якум рахнаи рӯҳонӣ ба амал омад. Фариштаи Худо ба Дониёл зоҳир шуда ба ӯ сабаби чунин таъхири тӯлониро ошкор намуд. Дар рӯзи якум Худо дуои Дониёлро шунида, фариштаеро бо ҷавоб назди ӯ фиристод. «…Натарс, эй Дониёл, зеро аз рӯзи аввале ки дили худро ба он ниҳодӣ, ки бифаҳмӣ ва пеши Худои худ рӯзадор бошӣ, суханони ту шунида шуд, ва ман барои он суханони ту омадаам. Валекин малаки салтанати Форс бисту як рӯз ба ман муқобилат намуд, ва инак Микоил, ки яке аз малакҳои аввалин аст, ба мадади ман расид, ва ман дар он ҷо, назди подшоҳони Форс мондам» (Дон. 10:12–13),

Аз нуқтаи назари ҷисмонӣ тамоми ин муддат ҳеҷ чиз рӯй надод. Дуоҳои Дониёл гӯё чун сангҳо ба замини хушкида меафтоданд. Аммо ба вазъият аз нуқтаи назари рӯҳонӣ нигариста, мо шоҳиди муҳорибае мешавем, ки дар осмонҳо рӯй дод. Дар давоми се ҳафта ду фаришта муборизаи сахт мебурданд. То даме ки Дониёл интизор буд, Худо амал менамуд

Агар Дониёл дуо гуфтанро бас мекард, чӣ мешуд? Имон­ро аз даст медод? Аз Худо рӯ мегардонд?

Чунин пурсидан дурустттар мебуд: агар ту дуо гуфтанро бас мекардӣ, чӣ мешуд? Агар имонро аз даст медодӣ? Агар аз Худо рӯ мегардондӣ?

Илтиҷо мекунам, ба ҳеҷ ваҷҳ чунин накун! Тамоми лашкари осмон барои ту меҷангад! Дар худи ҳамин лаҳза фиристодагони Худо бар болои ту ва дар атрофи ту муҳорибаи нонамоён мебаранд.

Интизор шуданро давом деҳ.

Метарсам, ки хотираҳои кӯдакии худро бо хурдтарин ҷузъиёташ тасвир карда наметавонам, зеро фаромӯш кардаам, ки он кӯдаке ки сухан дар бораи зодрӯзи ӯ меравад, чӣ ном дошт. Дар ёдам нест, ки чандсола будам, — аз рӯи сурат, тақрибан 8-сола будам. Дар ёдам нест, ки мо чӣ бозӣ доштем, илова ба ин, дигар кӯдакони даъватшударо низ дар ёд надорам. Аммо як хотира дар ёдам мондааст: бозича-лӯхтаке ки зуд ба по меистад.

Ин масхарабози аблаҳнамои резинии нокмонанд буд. Ин лӯхтаки миёнаш аз китфонаш васеътар ба қади ман баробар буд. Рӯй, гӯшҳо, дастони ба танааш ҷафс кардашуда тасвирёфта буданд. Масхарабоз тугмае надошт, ки баробари зер кардан садои мусиқӣ барорад, ва агар аз риштааш кашед, шеър намехонд. Он ҳеҷ чизи назаррас надошт, ғайр аз як хусусияти барҷаста: пас аз нокаут фавран ба по истодан.

Пас аз ҳар гуна зарба, он алвонҷ хӯрда, дарҳол ба ҳолати амудӣ бармегашт. Агар онро бо калтак, бо мушт ё бо лагад занед, он меафтад, аммо ба муддати кӯтоҳ. Кӯдаконе ки ба ҷашн омада буданд, барои аз пой афтондани масхарабоз кӯшишҳои зиёд мекарданд, пайиҳам зарбаҳо мезаданд, ва ҳар як зарбаи нав аз пештара бераҳмонатар буд. Аммо ҳеҷ кадоми мо масхарабозро нокаут карда натавонистем. Он назар ба «Mets» дар силсилаи умумиҷаҳонии соли 1969[29] бештар ба по мехест. Он боқувват набуд — он бо ҳаво пур карда шуда буд. Он худро аз зарба барканор гирифтан ва ё ҳимоя кардан наметавонист. Он моро бо зебоии худ мафтун ё бо ҳозирҷавобӣ бесилоҳ карданӣ набуд. Охир, он лӯхтак-масхарабози муқаррарӣ бо даҳони тасвирёфтаи сурх ва мӯйҳои зард буд. Аммо ба ҳар ҳол он лӯхтак чизе дошт, ки имкон медод устувор ба по истад.

Оё донистан мехоҳӣ, ки сирри он дар чӣ буд? Ҳаёт бар мо жолаи зарбаҳои зиёдро фурӯ мерезад: аз тарафи рост зарба ба ҷоғ — рад шудан, торсакӣ ба рухсора — аз даст додани наздикон. Душман аз миён поён зарба заданро раво медонад. Балоҳое ки ба сарамон фурӯ мерезанд, моро ба калавидан водор мекунанд. Ин на зиндагӣ, балки қувваозмоии муштзанӣ аст.

Баъзеҳо аз чунин зарба аллакай барнамехезанд ва дароз кашида мемонанд — латукӯбшуда, хашмгин, дилшикаста. Дар нокаути пурра. Аммо дигарон ба масхарабозе ки зуд ба по меистад, монанд ҳастанд.

Масалан, Юсуф.

Ҷавонро пинятаи[30] қадамзананда ҳисобидан мумкин буд. Ҳасади бадбинонаи бародарон, ки ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, тӯҳмати зани Пӯтифараъ, ки ӯ аз боиси вай ба зиндон афтод, ваъдаи иҷронашудаи сарсоқӣ, ки маҳбусии ӯро ду сол дарозтар кард. Юсуф калавид, аммо ба по рост истод. (Мусиқӣ аз кинофилми «Роккӣ» садо медиҳад). Ӯ бо қувваи Худо ба по хеста, дар дарбори фиръавн аз пештара устувортар гардид.

Фиръавн фармонравои мутлақи Миср буд — худаш барои худ шӯрои вазирон ва маҷлиси олӣ. Ҳамин ки суханеро ба забон оварад, он ҳамон замон бечуну чаро иҷро карда мешуд. Агар фармоне диҳад, он дарҳол ҳукми қонунро мегирифт. Ба ҳуҷра дарояд, ҳамаи ҳозирон ба ӯ таъзим менамуданд. Аммо дар ин рӯз фиръавн худро мавҷуди осмонӣ ҳис намекард.

Фиръавни маъмулиро тасаввур мекунем, ки то миён луч аст, ҷоғи калон дорад, мушакҳои сари синааш пажмурда шудаанд, аммо дар миёнсолӣ нисбатан боқувват аст. Дар гарданаш ҳамел-гиребон, дар сараш тоҷи дарози махрутӣ, ки бо тасвири кобра оро дода шудааст. Дар манаҳаш риши бофта часпонда шудааст. Ба пилкҳои болоӣ ва поёнӣ сурма кашида, чашмонашро бодомшакл кардаанд. Ӯ дар як даст чӯбдасти салтанатро медорад, бо манаҳаш ба дасти дигараш такя мекунад. Ғуломон ӯро бо борбезак шамол медиҳанд. Дар рӯи миз дар масофаи даст дароз кардан табақи анҷир ва чормағз гузошта шудааст. Аммо фиръавн гурусна нест, ӯ абрӯ чин карда нишастааст. Надимонаш хавотир шудаанд ва бо овози пас гуфтугӯ мекунанд. Ҳангоме ки табъи фиръавн хира аст, ҳама боэҳтиёт рафтор мекунанд.

Табъи ӯ аз боиси хобҳои изтиробангез, ки то як нимаи шаб ӯро ором нагузоштанд, хира буд. Дар аввал ӯ дар хоб модаговҳоеро дид, ки аз Нил берун омада, дар алафзори соҳил чаридан гирифтанд. Ҳафттои онҳо солим ва фарбеҳ буданд — намунаҳои олидараҷа барои тасвир дар баннерҳои рекламавии шабакаи тарабхонаҳои «Chick-Fil-A»[31]. Аммо ҳангоме ки модаговҳои зотӣ машғули чаридан буданд, аз ақиб ҳафт модагови лоғар омада, онҳоро хӯрданд. Фиръавн аз бистари хобаш ҷаста хест — ӯ ба обу арақ ғӯтида буд.

Баъди якчанд дақиқа, андаке ором шуда, ӯ боз хоб рафт. Аммо хоби дуюм низ ҳамин гуна изтиробангез буд. Пояи гандумеро, ки ҳафт хӯшаи пурбор ва пухта расида дошт, пояи гандуме ки ҳафт хӯшаи холӣ ва хушкшуда дошт, фурӯ бурд. Ду хоби ба ҳам хеле монанд, ки дар онҳо ҳафт намояндаи як чизи даҳшатовар ҳафт намояндаи як чизи хеле хубро нобуд карданд.

Фиръавн бо табъи хира, ҳайрону саргаранг шуда аз хоб хест. Ӯ мушовиронро ҷеғ зада, талаб намуд, ки хобҳои ӯро таъбир кунанд ва фаҳмонанд, ки модаговҳои хӯрандаи модаговҳо ва хӯшаҳои гандум, ки хӯшаҳои гандумро мехӯранд, чӣ маъно доранд. Магар ин бемаъно нест? Аммо мушовирони ӯ маънои ин хобҳоро намедонистанд, зеро на камтар аз худи фиръавн ҳайрон шуда буданд. Ҳамин вақт сарсоқӣ Юсуфро, ки дар зиндон бо ӯ шинос шуда буд, ба ёд овард, ва ба фиръавн дар бораи ҷавони ибрӣ, ки хобҳоро таъбир карда метавонад, нақл кард. Фиръавн ангуштонашро қирс-қирс кунонд, ва кор ба ҷӯшу хурӯш даромад. Юсуфро шустушӯ кунонда ба ҳузури фиръавн оварданд. Дар лаҳзаи авҷи воқеаҳо писари Яъқуб ба остонаи дарбори фиръавн қадам гузошт.

Фақат тасаввур кунед! Фиръавн — фармонравои олӣ, Юсуф бошад — собиқ чӯпон. Фиръавн — сокини шаҳр, Юсуф бошад — сокини деҳот. Фиръавн аз ҳаёт дар қасри шоҳона ҳаловат мебурд, Юсуф бошад солҳои зиёдро дар зиндон гузаронда буд. Дастони фиръавнро ангуштариҳо оро медоданд, дастони Юсуфро бошад — пайҳои кабудшудаи завлонаҳо. Фиръавн бар лашкарҳо фармонравоӣ мекард ва аҳромҳо бунёд менамуд, Юсуф бошад бо талаффузи хориҷӣ гап мезад ва либосе ки дар тан дошт, аз каси дигар буд.

Аммо собиқ маҳбус ботамкин буд. Суханони фиръавнро гӯш карда, ӯ ба фолбинӣ ва мадади мушовирон рӯ наовард, балки рост ба сари мақсад омад. Вазифаи дар назди ӯ гузошташуда аз ҷадвали карат барои профессори риёзӣ дар донишгоҳи Ҳарвард муракабтар набуд. «Мисрро ҳафт соли фаровонӣ ва ҳафт соли қаҳтӣ интизор аст».

Ҳе кас намедонист, ки ба ин суханон чӣ аксуламал намояд, аз он ҷумла фиръавн. Дар забони мисриён калимаи «қаҳтӣ» қариб монанди ҳақорат буд. Некӯаҳволии кишвар на дар автомобилсозӣ ва на дар саноати сабук, балки танҳо дар зироаткорӣ асос ёфта буд. Истеҳсоли ғалла Мисрро дурдонаи Нил гардонда буд, ва подшоҳи онро — шахси бонуфузтарини ҷаҳони мутамаддин. Ҳатто як моҳи хушксолӣ барои иқтисодиёти кишвар хатарнок буд. Беҳосилӣ дар дар давоми як сол метавонист ҳукмронии фиръавнро, ки соҳиби ягонаи киштзорҳои соҳилҳои Нил буд, хеле суст кунад. Хушксолии ҳафтсола метавонист Нилро ба ҷӯйборчае табдил диҳад, ғаллазорҳоро — ба маводи сӯхтанӣ. Хушксолӣ барои фиръавн баробар бо бозистодани истеҳсоли мошинҳо барои шайхҳои нафтӣ буд. Хулоса, охирзамон!

Дар дарбори фиръавн чунон хомӯшӣ ҳукмфармо шуд, ки виззоси магаси дар тори тортанак андамоншударо шунидан мумкин буд. Баъд аз хомӯшие ки ба миён омад, Юсуф дар назди ҳозирон роҳи имконпазири ҳалли масъаларо эълон намуд. «Вазорати кишоварзӣ таъсис дода шавад ва шахси соҳибтадбире ба сарварии он таъйин карда шавад, то ки ӯ дар солҳои фаровонҳосилӣ ғаллаи зиёдатиро дар ан­борҳо ҷамъ карда, дар давраи беҳосилӣ ба эҳтиёҷмандон тақсим карда диҳад».

Аз чунин густохии Юсуф дарбориён тамоман ҳайрон шуданд. Ба фиръавн хабари нохушро расондан як чиз, мас­лиҳати напурсида додан — тамоман чизи дигар аст. Аммо ин ҷавон, аз он вақте ки ба қаср омад, дар бораи тарс фикр ҳам намекард. Ӯ дар назди фиръавн тамаллуқ намекард, ба ҷодугарон эҳтиром зоҳир наменамуд, ҳалқаҳоро намебӯсид ва дастонро бӯсаборон намекард. Дигар кас дар ҷои ӯ дар назди шахсони тавонои ин ҷаҳон беҷуръат мешуд, аммо Юсуф мижаашро ҳам хам накард.

Бубин, чӣ гуна тазод аст: фиръавн, шахси тавонотарин дар дарбор, фармонравои Нил, ноиби худо дар замин ва Пуҳ-Баҳи[32] Бузурги бунёдкунандагони аҳромҳо, барои ба худ омадан ба як ҷуръа вискӣ эҳтиёҷ дошт. Аммо Юсуф — беҳуқуқтарин дар байни ҳозирон, собиқ ғулом ва маҳбуси бо айбномаи кӯшиши таҷовуз маҳкумшуда, — чун муҷассамаи мармарӣ ҳаяҷоннопазир буд.

Сабаби чунин рафтори гуногун дар чӣ буд?

Дар балласт. Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по мехезад, балласт дошт. Баъдтар ман фаҳмидам, ки бозичае ки ҳангоми ҷашни зодрӯз маро хеле мафтун карда буд, бори қӯрғошимӣ дошт. Пластинаи сефунтии дар қисми поёнии он насбшуда ҳамчун порсанг хизмат мекард, ки ҳама гуна зарбаро ба мувозинат меовард. Чунон ки маълум шуд, Юсуф ба ҳамин монанд лангар дошт. Аммо ин лангари металлӣ набуд, лангари ӯ — боварии амиқ ба фармонравоии олии Худо буд, ки ба ӯ устуворӣ мебахшид.

Ин аз аввалин суханоне ки ӯ ба фиръавни Миср гуфт, ба чашм мерасад: «…Ин аз ман нест; Худо ба салома­­тии фиръавн ҷавоб хоҳад дод» (Ҳас. 41:16). Дафъаи дуюм сухан ронда, Юсуф фаҳмонданро давом дод: «Аз ҳа­мин сабаб он суханро ба фиръавн гуфтам: он чи Худо кар­да­­нист, ба фиръавн зоҳир сохтааст» (о. 28). Ва хобро таъ­бир намуда, ӯ ҷамъбаст намуд: «…ин чиз ҳақиқатан аз ҷо­­ни­би Худост, ва Худо онро ба зудӣ ба амал хоҳад овард» (о. 32).

Чор бор дар се ояти овардашуда Юсуф ба Худо ишора мекунад! «Худо… Худо… аз ҷониби Худост… Худо».

Аммо пештар ҳам ӯ чунин мекард. Ҳангоме ки зани Пӯтифараъ ӯро васваса мекард, Юсуф аз алоқаи ҷинсӣ даст кашида, гуфт: «…пас чӣ гуна ин бадкирдории бузургро содир кунам ва дар назди Худо гуноҳкор шавам?» (39:9). Ҳангоме ки маҳбусони ба парастории ӯ супурдашуда хоҳиш карданд, ки хобҳояшонро таъбир кунад, ӯ ба онҳо гуфт: «…Оё гузоришҳо аз Худо нестанд? Ба ман нақл кунед» (Ҳас. 40:8). Ақрабаки қутбнамои ахлоқии ӯ бехато ба сӯи ситораи равшантарини осмони рӯҳонии ӯ, яъне сӯи Худо ишора мекард. Дар манзараи ҷаҳони ӯ Худо шахсияти асосии амалкунанда буд, ки метавонист ва тайёр буд амали фавқулоддаеро ба ҷо оварад.

Ва чунон ки мебинем, Юсуф хато накард. Фиръавн фармоне дод, ки вазъиятро ба 180° тоб дод: «…Оё касеро мисли ин мард ёфта метавонем, ки Рӯҳи Худо дар ӯст?» (Ҳас. 41:38). Ӯ ғамхориро дар ҳаққи подшоҳии худ ба дасти Юсуф супурд. Ба ҷавони ибрӣ ваколатҳое дода шуданд, ки танҳо аз ваколатҳои фиръавн камӣ доштанд, ва ҳамон бегоҳ ӯ дар аробаи шоҳона менишаст. Чӣ парвози ғайричашмдошт!

Дар ҳарҷу марҷе ки «ҳаёти Юсуф» ном дорад, як миқ­дор вазъиятҳои харобиовар ба назарам расиданд: як ваъдаи иҷронашуда, ду хиёнат, якчанд хуруҷҳои ғазаби ба ӯ нигаронидашуда, ду рабудашавӣ, чандин кӯшишҳои ба васваса гирифтор кардан, даҳ бародари ҳасуд ва як эпизоди иҷрои ношоистаи вазифаҳои волидӣ. Ғайр аз ин, таҳқирҳо, ноҳақ зиндонӣ шудан, ду сол хӯроки шулдуруми зиндонӣ хӯрдан — ва акнун ҳамаи инро омехта кун ва рӯй турш накарда, дар давоми 13 сол истеъмол намо. Чӣ ҳосил мешавад? Бузургтарин болоравӣ дар Китоби Муқаддас! Писари Яъқуб, ки ҳеҷ кас ӯро намешинохт, дар тавонотарин кишвари ҷаҳон аз ҷиҳати тавоноӣ шахси дуюм шуд. Роҳи ӯ ба сӯи қасри подшоҳ босуръат ва беабр набуд, аммо магар ба ту чунин наметобад, ки Худо ин ҳарҷу марҷро ба як чизи арзанда табдил дод?

Андеша намо, оё Ӯ дар ҳаёти ту низ ҳамин корро карда метавонад? Азобҳои пештараи худро ба ёд овар. Хиёнатҳо, ки бо хашм ва фоҷиаҳо ҳамроҳӣ мекарданд. Мушкилоти оилавӣ. Айбдоркунии беадолатона. Зӯроварии ҷинсӣ. Оҳ, ҳаёт то чӣ андоза тоқатфарсо буда метавонад!

Бо вуҷуди ин, кӯшиш кун ба саволи ман ҷавоб диҳӣ: Оё Худои Юсуф ҳанӯз ба ҳамон андоза тавоност? Ҳа! Оё Ӯ метавонад барои ту он кореро кунад, ки барои Юсуф кард? Ҳа! Оё Худованд метавонад бадии бар зидди ту андешидашударо истифода бурда ба ту ёрӣ диҳад, то чунон шахсе шавӣ, ки Ӯ туро ончунон дидан мехоҳад? Ҳа! Боре — шояд, дар ин зиндагӣ ва албатта дар ҳаёти оянда — ту ҳамаи мушкилот ва нохушиҳои худро ба ёд оварда ба хулосае меоӣ, ки умуман ҳаёти ту бад набуд.

Лейтенант Сэм Браун маҳз ба ҳамин гуна хулоса омад. Ду сол пас аз хатми таълимгоҳи ҳарбӣ дар Вест-Пойнт ӯро бори аввал ба Афғонистон фиристода буданд. Боре таҷҳизоти худсохти тарканда «ҳаммер»-и ӯро ба «контейли Молотов» табдил дод. Ӯ дар ёд надорад, ки чӣ тавр аз мошин берун баромад, аммо хуб дар ёд дорад, ки ба рӯи рег ғелида, онро бо кафи дастонаш ба рӯи сӯхтаистодаи худ мепошид ва давродавр медавид, то даме ки ба зону афтид. Дастони сӯхтаистодаашро ба боло бардошта, ӯ нидо кард: «Худовандо, маро наҷот деҳ!»

Дар мавриди Сэм ин суханон на танҳо нидои шахсе буданд, ки ноилоҷ мондааст — ӯ самимона ба Исои Масеҳ имон дошт ва аз Наҷотдиҳанда хоҳиш менамуд, ки ӯро ба осмон барад, зеро гумон кард, ки мурда истодааст.

Аммо ба ҷои марг, ки ӯ онро хоҳиш менамуд, пулемётчики взводи онҳо пайдо шуда, сӯи душман оташ кушод ва ба Сэм ёрӣ дод, ки то паноҳгоҳ расида равад. Лейтенант дар паси девор пинҳон шуда, захмҳои сӯхтаи худро аз назар гузаронд, ва фаҳмид, ки дастпӯшакҳои нимсӯхта қисман гудохта шуда ба пӯсти дастон часпидаанд. Ӯ ба сарбози қаторӣ фармуд, ки дастпӯшакҳоро кашида партояд. Сарбоз лаҳзае дудила шуд ва баъд дастпӯшакҳои ӯро ва ҳамроҳи онҳо порчаҳои ҷисми ба он часпидаро кашида партофт. Аз дарди даҳшатовар бадани Браун ваҷаррос зад. Ин аввалин дарди ҷонкоҳ дар силсилаи минбаъдаи чорабиниҳои дардноки тиббӣ буд.

Ҳангоме ки аз взводи ҳамсоя воситаи нақлиёт омад, маҳрӯҳро дар он ҷой доданд. Пеш аз он ки аз ҳуш равад, Сэм акси рӯи сӯхтаи худро дар оинаи намои ақиб дид ва худро нашинохт.

Ин моҳи сентябри соли 2008 буд. Баъди се сол, ҳангоме ки ману ӯ бо ҳам вохӯрдем, ӯ аллакай даҳҳо ҷарроҳиҳои дарднокро бо трансплантатсияи пӯст аз сар гузаронда буд. Дар­ди тоқатфарсоеро, ки ӯ эҳсос менамуд, бо ҳеҷ кадом ҷадвали қиёсии дардҳо чен кардан ғайриимкон аст, зеро дар он миқдори кофии нишондиҳандаҳои рақамӣ нестанд.

Аммо дар вақти авҷи ин даҳшат ба ҳаёти Сэм зебоӣ дохил шуд. Ин зебоӣ диетолог Эмӣ Ларсен буд. Азбаски да­ҳони Сэм то андозаи танга хурд шуда буд, Эми раванди хӯрокхӯрии ӯро назорат менамуд. Ӯ дар ёд дорад, ки чӣ тавр бори аввал Эмиро дид. Мӯйҳояш сиёҳ, чашмонаш ме­шӣ. Боғайрат. Ситорагарм. Аммо аз ҳама муҳим он буд, ки духтарак ӯро дида, натарсид.

Баъди якчанд ҳафта ӯ ҷуръат карда, Эмиро ба мулоқот даъват кард. Онҳо ҳар ду ба родео рафтанд, ва ҳафтаи дигар ба базми арӯсии дӯсте даъватнома гирифтанд. Сафар се соат давом кард, ва дар он муддате ки онҳо дар роҳ буданд, Эмӣ ба Сэм нақл кард, ки аллакай якчанд моҳ пеш ба ӯ диққат дода буд, ҳангоме ки ӯ дар реаниматсия сар то по бинтпеч, зери таъсири морфин мехобид ва ба дастгоҳи нафаскашии сунъӣ пайваст карда шуда буд. Ҳангоме ки Сэм ба ҳуш омад, Эмӣ барои шинос шудан ба палата даромад, аммо Сэм дар иҳотаи духтурон ва аъзоёни оила буд, ва ӯ боздидро мавқуф гузошт.

Ду ҷавон вохӯрданро давом медоданд. Дар рӯзҳои аввали шиносоӣ Сэм ба Эмӣ гуфт, ки ба Исои Масеҳ имон дорад. Эмӣ имондор набуд, аммо қиссаи Сэм ба дили духтар таъсир намуд, ва ӯ ба Худо имон овард. Сэм дар бораи марҳамати Худо гап зада, ӯро назди Масеҳ овард. Баъди чанде онҳо оиладор шуданд. Ҳозир, ки ман ин сатрҳоро менависам, онҳо писари ҳафтмоҳаашонро тарбия мекунанд, ва Сэм барномаи офиятдиҳии маҷрӯҳшудагонро роҳбарӣ менамояд. [33]

Ман даҳшатеро, ки дар вақти ҷанг дар биёбони Афғонистон ба сари ин шахс омадааст, дарду азобҳои тасав­вурнопазири ӯро ҳангоми ҷарроҳиҳои бешумор ва кӯ­шишҳоеро, ки ӯ барои офиятёбӣ сарф кардааст, кам карданӣ нестам. Стресси эҳсосотӣ, ки ӯ ба он дучор шудааст, гоҳо ба ҳаёти оилавии онҳо таъсири манфии худро мерасонад. Аммо Сэм ва Эмӣ ба ин чиз боварӣ доранд: Илми риёзии Худо аз илми риёзии маъмулӣ фарқ дорад. Ҷанг + ҷонкании пеш аз марг + офиятёбии дарднок = оилаи хуб ва умед ба ояндаи дурахшон. Дар дастони Худо бадии андешидашуда дар ниҳояти кор ба некӣ табдил меёбад.

Бо мадади Худо ту метавонӣ бархезӣ, чунон ки лӯхтаки зуд ба по мехеста. Кӣ медонад? Шояд болоравии ту аллакай имрӯз рӯй медиҳад. Дар он саҳарӣ, ки тақдири Юсуфро ба таври куллӣ дигаргун намуд, ӯ тасаввур ҳам карда наметавонист, ки рӯзи фарорасида аз ҳафтсад рӯзи пештара ягон фарқ хоҳад дошт. Шубҳа дорам, ки ӯ чунин дуо гуфта бошад: «Парвардигоро, илтиҷо мекунам, то ғуруби офтоб маро ба вазифаи сарвазири Миср пешбарӣ намо». Аммо Худо коре кард, ки Юсуф онро дар дуоҳои далеронатарини худ хоҳиш карда наметавонист: рӯзи ӯ дар зиндон сар шуд, ва дар қаср ба охир расид. Гап-гап ҳаст, ки аллакай дар бис­тари хоб дароз кашида, ӯ табассум карда, пичиррос зад: «Гапи Макс рост будааст: ман дар ҳақиқат чун лӯхтаки зуд ба по мехеста ҳастам».

Ман он рӯзро чун рӯзи офтобии тобистон, рӯзи ҳақиқатан бразилӣ ба ёд меоварам. Ману Деналин ба хабаргирии дӯстонамон Пол ва Деббӣ рафта будем. Ин барои мо истироҳати дилписанд буд, зеро мо манзилеро дар бинои баландошёнаи назди маркази Рио де Жанейро иҷора гирифта будем, аммо хонаи олидараҷаи Пол ва Деббӣ дар масофаи як соат роҳ аз маркази шаҳр ҷойгир буд, ки он ҷо ҳаво салқинтар, кӯчаҳо тозатар, ва зиндагӣ мавзунтар аст. Ғайр аз ин, онҳо ҳавзи шиноварӣ доштанд.

Духтараки дусолаамон Ҷенна бо кӯдакони онҳо бо майли том бозӣ мекард. Дар аснои бозӣ ӯ ба ҳавз афтид. Мо кӯдаконро беназорат гузоштанӣ набудем, балки фақат ба муддати кӯтоҳ барои пур кардани табақчаҳои худ ба хона даромадем, ва саргарми сӯҳбати дилпазир ва хӯрдани хӯрок шудем. Ҳамин вақт кӯдаки чорсолаи Пол ва Деб­бӣ ба ҳуҷра даромада, гӯё дар омади гап гуфт: «Ҷенна ба ҳавз афтид». Мо чунон зуд ба берун давидем, ки гӯё мавҷи таркиш моро аз ҳуҷра ба берун партофта бошад. Ҷенна дар ҳавз дасту по мезад, ва албатта, ӯ чанбар ё жилети наҷотдиҳанда дар бар надошт. Пол аввалин шуда назди ӯ шитофт. Ӯ ба ҳавз ҷаст, ва Ҷеннаро ба даст гирифта, ба Деналин дод. Ҷенна тақрибан як дақиқа сулфа мекард ва мегирист, аммо баъд, гӯё ки ҳеҷ воқеа нашуда бошад, бозиро давом дод.

Шукргузории моро тасаввур намоед. Мо дарҳол кӯдаконро иҳота намуда, барои онҳо дуо гуфтем ва суруди шукргузориро хондем. Ҷеннаро аз даст сар надода, мо тамоми боқимондаи рӯз аз хушнудӣ гӯё парвоз менамудем. Ҳатто дар роҳ ба сӯи хона, дар сари чанбараки мошин ман шукргузорӣ намудани Худоро давом додам. Ба воситаи оинаи намои ақиб ба Ҷенна, ки дар креслои кӯдакона хобуда буд, нигариста, ман боз як дуоро ба забон овардам: «Худоё, то чӣ андоза Ту некӯ ҳастӣ!» Ҳамин вақт фикре ба сарам омад. Аз ҷониби Худо? Ё аз он қисми ҷони ман, ки бо тамоми қувват кӯшиш мекунад Ӯро фаҳмад? Намедонам. Аммо саволи баногоҳ пайдошударо ман то ҳол дар ёд дорам: «Агар Ҷенна ҳалок мешуд, оё ту чун пештара чунин меҳисобидӣ, ки Худо некӯст?»

Дар он рӯз ман беист дар бораи некӯии Худо мегуфтам. Аммо агар мо ба ҳар ҳол Ҷеннаро аз даст медодем, оё ман дар ин ақида устувор мемондам? Ё Худо фақат ҳамон вақт некӯст, ки воқеаҳои бо мо ва дар атрофамон рӯйдиҳанда ба мо маъқул мебошанд?

Ҳангоме ки бемории саратон ба марҳалаи ремиссия мегузарад, мо мегӯем: «Худо некӯст!» Ҳангоме ки музди меҳнатамон зиёд мешавад, мо шитобон изҳор менамоем, ки Худо некӯст. Ҳангоме ки моро ба донишгоҳ қабул мекунанд ё дастаи дӯстдоштаамон ғолиб мешавад, Худо некӯст. Аммо оё дар ҳолатҳои дигар худи ҳамин гапро мегӯем ё не? На дар назди кати кӯдак, балки дар қабристон? На дар мағоза, балки дар навбати биржаи меҳнат? На дар вақти пешрафти молиявӣ, балки ҳангоми пастравии иқтисодиёт? Оё Худо ҳамеша некӯст?

Муддате шудааст, ки барои дӯстони ман Брайан ва Кристина Тейлор ин савол хеле бамаврид гардидааст. Имсол духтараки ҳафтсолаашон аз боиси бемории ғадуди зери меъда шаш моҳро дар беморхона гузаронда, шаш бор ҷарроҳӣ карда шуд. Брайан маҷбур шуд аз кор равад, якчанд аъзоёни оилааш вафот карданд, ва касе ки ҳанӯз зинда аст, гирифтори саратони майна аст. Кристина кӯдаки чорумро интизор аст. Бовар кун, аҳволи онҳо вазнин аст. Инак он чи Кристина дар блоги худ навиштааст:

Ман дар бораи одоби рафтор ҳангоми хӯрокхӯрӣ на ҳама чизро медонам, ва ҳар қадар инро пинҳон дош­танӣ шавам ҳам, ашрофзода набуданам бисёр вақт ин норасоии маро фош мекунад. Якчанд сол пеш дар хонаи коҳине ки маро ба чойнӯшӣ даъват карда буд, бо ман ҳамин гуна воқеа рӯй дод. Он вақт ман дар хизматгузорӣ навкор, ва дар шаҳрамон одами навомада будам, ӯ бошад шубони ботаҷриба аз Зеландияи Нав буд, ки дар Англия таҳсил кардааст. Ӯ маро даъват кард, ки дар калисои ӯ мавъиза намоям. Ман ин пешниҳодро бо мамнуният қабул намудам. Баъд ӯ пешниҳод кард, ки ба хонаи ӯ ба чойнӯшӣ равам.

Ман дар бораи чойнӯшии анъанавии англисӣ тасаввуроте надоштам. Не, албатта, ман дар бораи «файв о-клок» шунида будам, аммо тамоми маълумоти ман дар ин бора бо ҳамин маҳдуд мешуд. Фаромӯш накунед, ки барои соки­нони Техаси ғарбӣ чой пеш аз ҳама кӯзаҳои арақкарда, стаканҳои баланд, порчаҳои ях ва «Lipton» аст. Бо шавқмандии кашшофе ки дар остонаи чизи номаълум истодааст, ман ин даъвати ҷолибро қабул намудам.

Ман дар рӯи миз сервизи чойнӯшӣ ва «этажеркаҳо»-и пур аз пухтупазро дида, ба ваҷд омадам. Аммо дар ҳамин ҷо ҳама чиз ошкор шуд. Соҳибхоназан аз ман пурсид, ки ба чой чӣ илова карданӣ ҳастам, ва ба ман шир ва лимонро пешниҳод намуд. Ман ҷавоби дурустро тамоман намедонистам, аммо қарор додам, ки дағалӣ зоҳир накунам ва низ аз зиёфати экзотикӣ ҳеҷ чизро аз даст надиҳам, ва дил­пурона гуфтам: «Ҳам ину ҳам он».

Ифодаи чеҳраи соҳобхоназан фикри ӯро беҳтар аз ҳама гуна суханон ифода менамуд. Ман шармсор шудам. «Мас­лиҳат намедиҳам, — бо мулоимат гуфт ӯ, — албатта, агар нахоҳед, ки чоятон ба ҷурғот табдил ёбад».

Баъзе чизҳо барои якдигар офарида нашудаанд. Думи гурба ва кресло-алвонҷак ба ҳам мувофиқат намекунанд. Фил ва дӯкони зарфҳо низ ҳамоиши хуб нест. Агар баракатҳо ва талхии ноумедиҳо ба ҳам омехта гарданд, ба Худо маъқул намешавад. Агар ба файзи осмонӣ ношукрии сиёҳро илова намоӣ, туршии расвотарин ҳосил мешавад.

Шояд ту аллакай фаҳмидаӣ, ки ҳисси шукргузорӣ, бар хилофи ғур-ғур кардан ва шиква намудан, сифати модарзоди одам нест. Дар хусуси ту намедонам, аммо ман надидаам, ки ба касе ёдрас кардан лозим бошад, ки вақти ғур-ғур кардан ё шиква намудан расидааст. Бо вуҷуди ин, чунин рафтор бо файзе ки ба мо аз осмон дода шудааст, ҳеҷ мувофиқат намекунад. Шукргузории зиёд — ана он чи дар мо камӣ мекунад.

Ба ҳама, ғайр аз Юсуф, ки дар мавриди додашуда истиснои дилписанд мебошад. Агарчи ӯ барои шиква кардан сабабҳои бисёр дошт — бародарон ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, дӯстон ба ӯ хиёнат карданд, — дар дили Юсуф заррае талхӣ ёфтан ғайриимкон аст, дар ивазаш, ӯ якбора дар ду зоҳиршавии ғайриодии шукргузорӣ ҳунар нишон дод.

Ранҷишҳое ки дар оила воқеъ шудаанд, зуд шифо намеёбанд.

Умедворам, ки кӯдакии ту хушбахтона буд, ва падару модар туро навозишу дӯстдорӣ менамуданд, ва гоҳо ҳамроҳи ту хурсандӣ мекарданд. Тахмин мекунам, ки падарат ҳар бегоҳ аз кор ба хона бармегашт, ва модарат ҳар шаб пеш аз хоб ба болоят кӯрпаро мепӯшонд, ва бародарону хоҳарон дӯстони беҳтарини ту буданд. Мехоҳам бовар кунам, ки ту ин боби ба таҳлили ранҷишҳо дар оила бахшидашударо нолозим меҳисобӣ, зеро он ба ту ҳеҷ муносибате надорад.

Аммо агар ман дар мавриди ҳаёти ту беандоза некбин бошам, яъне агар ҳамааш баръакси гуфтаҳои боло бошад, бидон — ту танҳо нестӣ. Шаҷараи оилавии машҳуртарини Китоби Муқаддас дучори таназзули ҷиддитарин гардид. Одам тамоми айбро ба гардани Ҳавво бор кард. Қобил додарашро кушт. Иброҳим бо Соро чӣ гуна муносибати хешовандӣ доштанашро пинҳон дошт. Ривқо Яъқуби дӯстдоштаашро пуштибонӣ мекард, Яъқуб бошад Эсавро фиреб дод. Китоби Ҳастӣ пур аз ихтилофот ва ҷидолҳои оилавӣ аст.

Юсуф сазовори чунин муносибати бародарон набуд. Албатта, ӯро ҷавони хуб ё маҳбуби ҷамъияти дӯстон номидан ғайриимкон буд, ӯ имконияти ба дигарон нақл кардани хобҳои худ ва дар хусуси бародарон хабаркашӣ карданро аз даст намедод,[44] ва дар ихтилофоти оилавӣ қисман ӯ низ айбдор буд. Аммо ӯ тамоман сазовори он набуд, ки ӯро аввал ба чоҳ партоянд, ва баъд бо нархи ночиз ба тоҷирон фурӯшанд.

Даҳ нафар бародарони калонии Юсуф ҷиноят содир намуданд. Ёздаҳ бародар аз як падар буданд, онҳо дар сари як дастурхон нон мехӯрданд ва дар як ҳавлӣ бозӣ мекарданд. Бародарон бояд Юсуфро назорат мекарданд, аммо онҳо рафтори тамоман нафратовар намуданд. Падар чӣ? Дар чунин лаҳзаи масъулиятнок Яъқуб дар назди фарзандон набуд.

Бо вуҷуди эҳтиром ба нахустпадар, бояд изҳори таассуф намуд, ки ӯ имконият надошт бо асосҳои психологияи ҳаёти оилавӣ шинос шавад. Хатои аввалини ӯ он буд, ки зани номаҳбубро ба ҳамсарӣ қабул намуд, то имкон дошта бошад, ки зани дӯстдоштаашро гирад. Хатои дигари ӯ он буд, ки ду зани гирифтааш апаву хоҳар буданд. (Ӯ бо ҳамин гуна муваффақият гӯгирди даргирифтаро ба дӯкони петардаҳо партофта метавонист.) Зани калонияш ба ӯ писарон таваллуд намуд, аммо зани хурдӣ бефарзанд буд. Аҳли оилаашро сершумортар карданӣ шуда, ба канизакони занаш низ таваҷҷӯҳ намуд ва ҳамин тариқ як тӯда давомдиҳандагони насли шӯҳратмандро соҳиб шуд. Ниҳоят, зани дӯстдоштааш Роҳел писар таваллуд кард, ки Юсуф номида шуд. Яъқуб ӯро беш аз фарзандони дигараш дӯст медошт. Ва ҳангоме ки Роҳел писари дуюм, Бинёминро таваллуд намуда, вафот кард, Яъқуб, ки аз дарду ғам дилшикаста шуда буд, бо оилаи пур аз мушкилот монд.

Яъқуб мавқеи мушоҳидакунандаи берунаро ишғол намуд. Ҳангоме ки Юсуф дар назди бародарон ҳавобаландӣ карда, пешгӯӣ намуд, ки онҳо ба ӯ таъзим хоҳанд кард, Яъқуб хомӯш буд. Вақте Яъқуб фаҳмид, ки писаронаш рамаҳоро барои чарондан ба атрофи Шакем рондаанд, — шаҳре ки писарони ӯ дар гузашта ҳамаи мардони онро кушта буданд, — оё кӯшише кард, ки онҳоро боздорад? Не, ӯ Юсуфро назди онҳо фиристод, то ӯ аз онҳо рафти корҳоро фаҳмида гирад ва омада ба ӯ гӯяд. Яъқуб вазифаи худро ба дӯши писараш гузошт.

Падари бепарво. Писарони худраъй.

Ба писарон падар даркор буд, падар бояд муносибати худро ба писарон дигаргун менамуд, ба Юсуф бошад ҳимоятгар даркор буд. Аммо ҳимоятгари имконпазир — падар — худро ҳеҷ гуна зоҳир намекард, ва набудани назорати даркорӣ барои Юсуф бо бадӣ анҷомид.

Дар аввал Юсуф гузаштаи худро ба ёд овардан намехост. Ҳангоме ки ӯ боз бародаронашро дид, аллакай қариб даҳ сол инҷониб дар вазифаи сарвазири Миср буд. Дар гардани ӯ занҷири калони тиллоӣ бо нишонае буд, ки дар он уқобон тасвир ёфта буданд, дар дасташ — ангуштарӣ бо мӯҳри фиръавн. Либоси рангоранги бо хун оғуштаро либоси шоҳона иваз намуд. Ҷавони ибрии мо дар мансаб хеле пешрафт кард.

Юсуф, ки озодона ба ҷои мехостааш рафта метавонист, қарор дод, ки ба Канъон барнагардад. Оё ӯ метавонист лашкар ҷамъ карда, аз бародаронаш қасос гирад? Ҳа, ӯ чунин имконият дошт. Оё метавонист кас фиристода, падарашро оваронад? Ё дар ҳадди ақалл, бо ӯ робита барпо намояд? Ба ҳар ҳол, Юсуф ҳашт сол вақт дошт, то ки дар бораи ҳамаи ин чизҳо фикр карда, ба хулосае ояд. Агарчи Юсуф дар куҷо ёфтани аҳли оилаашро медонист, қарор дод, ки чунин накунад. Муносибатҳои оилавиро ба ҳоли худ гузошта, ва аз ин рӯ ислоҳнашуда боқӣ гузошта, ӯ чунин ҳисобид, ки гузашта дар гузашта бимонад.

Аммо Худо дигар хел муҳокимаронӣ мекард. Ба ҳам пайвастани оилаҳо барои Худо аҳамияти бузург дорад. Шифо ёфтани дили инсон шифо ёфтани гузаштаи ӯро дар бар мегирад, бинобар ин Худо қарор дод, ки ҷевони Юсуф­ро аз скелетҳои чангзеркарда холӣ кунад.

«…Аз ҳамаи кишварҳо барои харидани ғалла назди Юсуф ба Миср меомаданд, зеро ки гуруснагӣ дар тамоми дунё қавӣ шуд» (Ҳас. 41:57). Ва инак, нигоҳ кунед, ҳамроҳи аҷнабиёне ки ба Миср омадаанд, киҳо ҳозир шудаанд! «Даҳ бародари Юсуф барои харидани ғалла ба Миср рафтанд…» (Ҳас. 42:3).

Пеш аз он ки бародаронашро бинад, Юсуф онҳоро шунид. Ҳангоме ки ӯ ба саволҳои хизматгор ҷавоб медод, гуф­тори иброниро шунид. Ва на танҳо забони ибронӣ, балки баъзе калимаҳоеро, ки дар оилаи Яъқуб маъмул буданд. Юсуф бо ишораи бесаброна хизматгорро ба хомӯшӣ водор намуд, ва баъд ба ақиб нигариста, дар байни издиҳом бародарони худро дид.

Ӯ онҳоро шинохт, агарчи мӯйҳои онҳо сафед шуда ё рехта буданд, ва чеҳраҳои бодхӯрдаву аз гуруснагӣ лоғаршудаи онҳо коҳида ва пур аз чанги роҳ буданд, чунон ки либоси кӯҳнаи аз арақ ба бадан часпидаи онҳо низ. Дар иҳотаи мисриёни мутамаддин ва соҳибмаърифат ин мардони ибрӣ тамоман бегона метофтанд, чун деҳотие ки ба Таймс-сквер[45] омадааст. Ҳангоме навбати бародарон расид, то ба Юсуф бо дархости харидани ғалла муроҷиат намоянд, онҳо ӯро нашинохтанд. Риши Юсуф тарошида, либосаш боҳашамат буд, ва ӯ ба забони мисрӣ гап мезад. Сиёҳии сурма дар гирди чашмон, парики сиёҳи тоскулоҳмонанд дар сар. Ба гӯшаи хотири онҳо омада наметавонист, ки дар назди онҳо додарашон Юсуф аст.

Бо назардошти он ки ҳокими Миср забони ибриро намедонад, онҳо ба ӯ бо ёрии имову ишора муроҷиат намуданд. Ба хӯшаҳои гандум, ва баъд ба даҳони худ ишора намуда, онҳо ба яке аз бародарон ишора карданд, ки бо ҳамён пеш барояд, ва вай шитобон пеш баромада, пулро резонд.

Чун Юсуф нуқраи пошхӯрдаро дид, лабҳояш аз кароҳият кашиш хӯрданд, ва ҳисси дилбеҳузуркунандае ӯро гулӯгир намуд. Ӯ нахустзодаи худро Худо маро фаромӯшӣ дод номида буд, аммо пулро дида, ӯ фаҳмид, ки ҳеҷ чизро фаромӯш накардааст. Дафъаи гузашта, ҳангоме ки ӯ дар дастони писарони калонии Яъқуб пулро дида буд, онҳо механдиданд, ӯ бошад илтиҷо мекард, ки ба ӯ раҳм кунанд. Он рӯз ӯ аз даруни чоҳ ба чеҳраҳои онҳо нигариста, ақаллан як қиёфаи дӯстонаро ёфтанӣ мешуд, аммо ягонто ҳам наёфт. Ва акнун онҳо ба ӯ пул пешниҳод мекунанд?

Юсуф фармуд, ки хизматгори ба ибрӣ гап зада метавонистаро ҷеғ зананд, ва абрӯ чин карда, бо рӯйи турш ба бародарон нигарист. «…[Ӯ] худро ба онҳо ношинос вонамуд кард, ва бо онҳо ба дуруштӣ гап зад…» (Ҳас. 42:7).

Оҳанги сухани ин посбони шабонаро, ки пеш аз вақт аз хоб бедор карда шудааст, тасаввур карда метавонам.

Шумо кистед? Аз куҷо омадаед?

Бародарон худро ба замин партофтанд, чунон ки қариб пешониҳояшон ба фарш бармехӯрд. Юсуф хоби деринаашро ба ёд овард.

— Э-э-э, мо ҳозир аз Канъон омадем. Шояд хоҷаам дар бораи кишвари мо шунида бошанд?

Абрӯ чин карданро давом дода, Юсуф бо нигоҳ бародаронро сӯрох мекард:

— Шумо шубҳанок метобед. Посбонон, ин ҷосусонро ба зиндон партоед! Онҳо бо нияти бад ба кишвари мо омадаанд.

Ҳамаи даҳ бародар гапи якдигарро бурида, ғалоғулакунон гуфтанд:

— Хоҷаам! Аълоҳазрат! Шумо моро нодуруст фаҳмидед! Мо одамони дурусткор ҳастем, ва бо меҳнати ҳалол ризқу рӯзӣ дарёфт мекунем. Мо ҳама аъзоёни оилаи калон ҳастем. Ана Шимъӯн, ана Яҳудо… Хулоса, мо дувоздаҳ бародаронем. Пештар дувоздаҳ нафар будем. «…хурдӣ имрӯз пеши падари мост, ва яке нест» (Ҳас. 42:13).

Ин суханонро шунида, Юсуф беихтиёр гиреҳи аз боиси ҳиссиёт дар гулӯяш пайдошударо фурӯ бурд. Аввалин бор дар давоми бист соли охир ӯ дар бораи аҳли оилааш шунид. Падараш зинда аст. Бинёмин зинда аст. Ва ҳамаи онҳо боварӣ доранд, ки ӯ мурдааст.

— Гӯш кунед… — Юсуф гапи бародаронро бурид. — Ман яке аз шумоёнро сар медиҳам, то ки ба хона баргаш­та, бародари хурдиро биёрад, дигаронро ба зиндон ме­партоям.

Бо ин қарор ӯ Юсуф дастону пойҳои онҳоро баст. Бо як ишораи омирона бародаронро ба зиндон фиристод. Пурра имконпазир аст, ки ин ҳамон зиндоне буд, ки ӯ дар он қамаш ду солро гузаронда буд.

Чӣ гуна инкишофи аҷиби воқеаҳо. Дағалӣ, бераҳмӣ, ҳабс, пурра канда шудани муносибатҳо!.. Ҳамаи ин дар ҳаёти Юсуф ва бародаронаш аллакай рӯй дода буд, аммо акнун онҳо ҷойҳояшонро иваз карданд. Дар аввал онҳо бар зидди ӯ забон як карданд, акнун худи ӯ бар зидди онҳо ҳиларо ба кор мебурд. Замоне бародарон беибо дар ҳаққи ӯ суханони бад мегуфтанд, ва инак вақти интиқом омад. Онҳо ӯро ба чоҳ партофтанд ва ба зориву илтиҷоҳои ӯ аҳамият надоданд, акнун навбати ӯст, ки онҳоро сард қабул намояд.

Чӣ рӯй дод?

Ба фикрам, Юсуф ба хулосае омаданӣ буд, ки чӣ гуна рафтор намояд. Дар назди ӯ масъалаи душвортарин буд, ки ҳалли масъалаи қаҳтӣ дар муқоиса бо он мушкилии зиёд надошт. Ӯ дар рӯ ба рӯи зани Пӯтифараъ дудила нашуд, аз ӯҳдаи вазифаи баланд баромад, аммо бо мавҷи дард ва нафрат, ки ҳангоми вохӯрӣ бо бародарони ҳамхунаш ӯро фаро гирифт, чӣ кунад? Юсуф чӣ кор карданашро намедонист.

Шояд ту низ?

Оила барои ту ҷои аз ҳама бехатари замин нагардид. Ту кӯдакии худро чун давраи вазнинтарини ҳаёт ба ёд меоварӣ. Касе ки бояд дар ҳаққи ту ғамхорӣ мекард, аз ӯҳдаи вазифаҳояш набаромад. Аммо ту, чун Юсуф, ҳама кори аз дастат меомадаро кардӣ, то ки дар ҷамъият шахси боэътибор шавӣ. Ту ҳатто оиладор шудӣ ва тайёр ҳастӣ Канъонро барои ҳамеша тарк кунӣ, аммо… Худо тайёр нест.

Парвардигор ба мо, аз он чи мехоҳем, бештар медиҳад ва чунон захмҳои диламонро, ки аз мавҷудияти онҳо хабар ҳам надорем, шифо мебахшад. Ӯ мехоҳад на танҳо диламонро ба даст оварад — Ӯ онро шифо додан мехоҳад. Чаро? Чунки шахси захмдоршуда атрофиёнро захмдор мекунад. Дар ин бора фикр кун. Чаро ту худдориро аз даст медиҳӣ? Чаро аз ихтилофот канораҷӯӣ карданӣ мешавӣ? Чаро кӯшиш мекунӣ ба ҳама писанд оӣ? Магар на аз он сабаб ки рафторат аз боиси захми шифонаёфтаи дил аст? Худо мехоҳад барои нафъи худат дили туро шифо диҳад.

Ва барои нафъи фарзандонат. Тасаввур мекунем, ки Юсуф бо бародаронаш оштӣ кардан нахост. Фикри зиёд накарда, ӯ ҳама гуна муносибатҳоро бо онҳо қатъ намуд. Чунон ки мегӯянд, дасту дилашро шуст, бехабар аз он ки муваффақияти нақшаи Худо ба дилсӯзӣ зоҳир намуда тавонистани Юсуф вобаста аст. Ояндаи як халқи том ба ҳамин вобаста буд.

Пинҳон намекунам: дар ҳаёти ту низ ояндаи бисёр касон ба амалҳои ту вобаста мебошанд. Якчанд сол пеш дӯсти наздикамро барои шинохтани ҷасади падараш, ки ӯро нисфишабӣ собиқ занаш парронда буд, ба морг ҷеғ заданд. Ин воқеа яке аз эпизодҳои зиёд дар силсилаи тӯлонии хуруҷҳои хашм ва зӯроварӣ дар он оила буд. Дӯсти ман дар ёд дорад, ки ба ҷасади падараш нигариста, қарор дод: «Дар ҳаёти ман зӯроварӣ тамоман нахоҳад буд» (ва ӯ ба қавлаш вафо намуд).

Ту низ ҳамин гуна қарор қабул намо. Ҳа, дар таърихи оилаи ту якчанд саҳифаҳои ғамангез ҳастанд. Аммо таърихи оилаи ту набояд ояндаатро муайян намояд. Саҳву хатоҳои наслҳои пештараро дар ҳамин ҷо мондан мумкин аст. Ту вазифадор нестӣ ҳамаи он чиро, ки аз аҷдодонат ба мерос мондааст, ба фарзандонат диҳӣ.

Бо Худо дар бораи ранҷишҳо дар оилаат гап зан. Аз Ӯ хоҳиш намо, ки баъзе тафсилоти нохубро ба ту ёдрас кунад. Чизи пинҳониро ошкоро намо. Ба хотираҳои ғамангез дода шудани Юсуф беҳуда набуд: ошкор намудани тафсилоти дардноки захмҳои ба мо расонидашуда боиси шифоёбӣ мегардад. «Худовандо, ба ман ёрӣ деҳ, ки падарамро бахшам» — чунин дуои номуайян бефоида аст. Ба ёд овар, ки маҳз чӣ чиз дили туро захмдор намуд: «Худовандо, падарам амалан дар ҳаёти ман ҳузур надошт. Ӯ ҳатто ба зодрӯзҳои ман намеомад. Ва ман ӯро аз ҳамин сабаб бад дидам».

Ё ин тавр: «Ҳар рӯз ҳангоми бозгаштан аз мактаб ман медидам, ки модарам дар диван дароз кашидааст. Аксаран ӯ маст буд. Ман худам хӯрок мепухтам, додарчаамро нигоҳубин менамудам, вазифаи хонагиро иҷро мекардам. Ин аз рӯи адолат нест, Худовандо!»

Чунин қарор қабул кардан осон нест, аммо ба Худо иҷозат деҳ амалиёти рӯҳонии худро дар дили ту анҷом диҳад. Раванди шифоёбӣ тӯл кашида метавонад. Гоҳо ба чунин офиятёбӣ тамоми умри мо меравад. Захмҳои оилавӣ яке аз чуқуртарин захмҳо мебошанд, зеро онҳо хеле барвақт ва аз ҷониби касоне расонда шудаанд, ки мо ба онҳо боварии беандоза доштем. Ту хеле хурд будӣ ва рафтори бадеро, ки бо ту мекарданд, дарк наменамудӣ. Ту намедонистӣ, ки худро чӣ тавр ҳимоя кунӣ. Ғайр аз ин, касоне ки барои азобҳои ту айбдоранд, калонсол буданд! Падар, модар, амак, бародар на танҳо аз ту қадбаландтар буданд, балки эътиборнокии хеле бештар доштанд.

Ҳангоме ки онҳо ҳукми худро ба ту бароварданд, ту ба онҳо бовар кардӣ. Тамоми ин муддат ту аз рӯи тасаввурот­ҳои тамоман нодуруст дар бораи худ муҳокимаронӣ мекардӣ. «Ту аблаҳ… даҳоняла… бадафт ҳастӣ, айнан монанди падарат… Ту чун модарат фарбеҳ ҳастӣ…» Чандин даҳсолаҳо гузаштаанд, аммо ин суханоне ки дили туро шикастаанд, ҳанӯз дар хотират ҳастанд.

Аммо ин суханон бояд хомӯш шаванд! «Худро ба ин дунё ҳамшакл насозед, балки ба воситаи таҷдиди ақлатон шакли тозае ба худ бигиред…» (Рум. 12:2). «…Аммо вақте ки мард шудам, кӯдакиро тарк кардам» (1 Қӯр. 13:11). Ту на он касе ҳастӣ, ки хешовандонат туро меномиданд. Ту фарзанди Худо, ҷузъи оилаи Худо ҳастӣ. Ту офаридаи Худо ҳастӣ, туро осмонҳо интизоранд. Ба Худо имкон деҳ, ки туро бо гузаштаат оштӣ диҳад.

Юсуф имкон дод. Раванди оштӣ тӯлонӣ ва душвор буд. Тасвири он чор боби Китоби Муқаддас ва, дар ҳадди ақалл, як соли ҳаёти Юсуфро дар бар мегирад, аммо қадами аввалинро ӯ хеле зуд гузошт. Агарчи беҷуръатона, аммо ба ҳар ҳол ин қадам буд: пас аз се рӯз Юсуф бародаронро аз ҳабс озод намуд, агарчи ҳанӯз ҳам нақши ҳокими бераҳмро мебозид.

— Канӣ, зуд ба ҳамон Канзаси худ равона шавед! Колорадо? Эҳ, ҳа, Канъон. Ва ҳамон замон баргардед. Ман бо чашмони худ бародари хурдиро, ки дар бораи ӯ нақл кардед, дидан мехоҳам. Аммо як нафари шуморо — ҳа, на ҳамаатонро — ман ҳамчун гаравгон нигоҳ медорам.

Бародарон розӣ шуданд ва дар назди худи Юсуф воқеаҳои он рӯзеро, ки ба ӯ дарафтода буданд, ба ёд оварданд: «Ва ба якдигар гуфтанд: “Дар ҳақиқат мо назди бародари худ гуноҳкор ҳастем. Вақте ки ба мо зорӣ мекард, азияти ҷони ӯро дидем ва гӯш наандохтем; аз ин рӯ ин азият ба сари мо омад”» (Ҳас. 42:21).

Ба гӯшаи хотири онҳо омада наметавонист, ки ҳокими кишвари бегона забони онҳоро мефаҳмад. Ин суханонро шунида, Юсуф рӯяшро гардонд, то ҳеҷ кас набинад, ки чашмонаш пур аз ашкҳо шудаанд. Як-ду дақиқа ӯ чизе гуф­та наметавонист, зеро кӯшиш мекард гиряро, ки ӯро гулӯгир мекард, боздорад, зеро ҳокими сахтгир набояд дар ҳузури тобеон ашк резад, аммо аз назари онҳо барнанор шуда, ҳой-ҳол гиря кард. Ва чунон ки баъд маълум шуд, ин ашкҳо дар ҳаёти Юсуф охирин набуданд.[46] На он вақте ки Пӯтифараъ хизматҳои ӯро баҳои баланд медод, на ҳангоме ки фиръавн ӯро ба мансаби баланд таъйин намуд, ӯ ашк нарехта буд. Аммо ҳангоме фаҳмид, ки бародарон ба ҳар ҳол ӯро фаромӯш накардаанд, гиря кард. Ҳангоме ки ӯ бародаронашро ба Канъон мефиристод, ба хизматгорон фармуд, ки ҷуволҳои онҳоро аз ғалла пур кунанд. Ин зоҳиршавии марҳамат буд.

Чунон ки мебинем, раванди шифоёбии муносибатҳои хешовандӣ аз як чизи хурдтарин сар шуд. Ва агар Худо оилаи Юсуфро ба ҳам пайваста бошад, чаро ту гумон мекунӣ, ки Ӯ оилаи туро ба ҳам намепайвандад?

Дар соли 1882 ба соҳибкор аз Ню-Йорк Ҷозеф Ричардсон қитъаи танги замин дар Лексингтон-авеню тааллуқ дошт. Қитъа тамоман танг буд: дарозияш 32 метр ва бараш якуним метр. Соҳибкори дигар, соҳиби қитъаи хеле калонтар, қарор дод хонаи хонаи бисёрманзила созад, ки намои пешаш ба авеню мебаромада бошад. Ӯ ба Ричардсон пешниҳод намуд, ки дар ивази ҳазор доллар қитъаи заминашро фурӯшад. Ричардсон аз ин нарх тамоман норозӣ шуда, панҷ ҳазор доллар талаб кард. Сарнер розӣ нашуд, ва Ричардсон ӯро хасис номида, барома­да рафт.

Сарнер ба хулосае омад, ки масоҳати қитъаи баҳснок барои сохтмон кифоя нест, ва ба меъмор супориш дод, ки лоиҳаи хонаи бисёрманзиларо тартиб диҳад. Ҳангоме Ричардсон хонаи бисёрманзилаи сохташударо дид, қарор дод, ки сокинони онро аз тамошои манзараи зебое ки аз тирезаҳояшон ба сӯи авеню кушода мешуд, маҳрум намояд.

Ҳамин тариқ, Ричардсони ҳафтодсола хонаи чорошёна сохт, ки дарозияш 32 метр ва бараш якуним метр буд. Дар ҳар як ошёна ду манзили серҳуҷра буд. Баъди анҷом ёфтани сохтмон ӯ ва занаш дар яке аз манзилҳои ин бино сокин шуданд.

Бино чунон танг буд, ки танҳо як кас бо зина боло рафтан ё дар роҳрав гаштан метавонист — ду кас дар он намеғунҷиданд. Дар ҳеҷ кадоми ин манзилҳо мизи бараш аз 46 сантиметр васеътарро ёфтан ғайриимкон буд. Плитаҳои ошхона хеле хурд буда, аз рӯи фармоиш сохта шуда буданд. Боре як репортёри рӯзнома, ки хеле тануманд буд, дар зинаи ин хона маҳкам монд. Ду нафар сокинон кӯшиш мекарданд ба ӯ ёрӣ расонанд, аммо ӯ фақат ҳамон вақт аз он ҷо баромада тавонист, ки ҳамаи либосҳояшро, то либоси таг, баровард.

Ин бино Хонаи кина ном гирифт. Чордаҳ соли охири умрашро Ричардсон дар қафаси танге гузаронд, ки тангии дил ва ноқисии ҷаҳонбинии ӯро хеле хуб тавсиф медод. [47]

Соли 1915 Хонаи кина вайрон карда шуд. Аҷабо, аммо ба ман чунин метобад, ки соли гузашта ман дар он як ду бор шабро гузарондам. Ва якчанд сол пеш ба муддати якчанд ҳафта дар он «маҳкам мондам». Бубахш, агар ман хато карда бошам, аммо магар ту набудӣ, ки ба қарибӣ аз роҳрави он зӯр зада гузаштанӣ мешудӣ?

Қасос биноҳои бадшакли барои зист номувофиқ бунёд мекунад, ки барои як кас ҳам танг мебошанд, ва иҷоранишононе ки дар он сокин ҳастанд, танҳо як мақсад доранд, ҳаёти ягон касро тоқатфасо намоянд. Ва онҳо ба мақсади худ мерасанд, аммо дар баробари ин ҳаёти худро низ тоқатфарсо менамоянд.

Ҳайратовар нест, ки Худованд боисрор огоҳ менамояд: «…мабодо решаи талхе ба вуҷуд омада, осеб расонад, ва бисёр касон аз он палид шаванд» (Ибр. 12:15).

Шифои илоҳӣ аз Хонаи кина берун шудан, аз дунёи танги душманӣ ба макони васеи файз баромадан, тарк кардани кундфаҳмӣ ва сӯи бахшидан ҳаракат намуданро дар назар дорад. Худованд гузаштаамонро шифо дода, моро пеш мебарад.

Наход ин имконпазир бошад? Ҳамаи ин масъалаҳои чигилро чӣ тавр ҳал кардан мумкин аст? Чӣ тавр зӯроварии ҷинсии дар гузашта рӯйдодаро ислоҳ кардан мумкин аст? Чӣ тавр хашми ҷоҳилонаро нисбат ба падарат, ки модарат­ро тарк кардааст, боздоштан мумкин аст? Чӣ тавр аз нафрати сӯзон раҳо шудан мумкин аст, ки ҳар дафъа ҳангоми андеша дар бораи касоне, ки туро беқадр меҳисобанд, пайдо мешавад? Наход Худо ин захмеро, ки солҳо боз хуншор буд, шифо медода бошад?

Юсуфро ҳамин гуна саволҳо азоб медоданд. Албатта, фаромӯш кардан душвор аст, ки даҳ нафар бародаронат туро чун гурбае партофта, барои ҳамеша пас гашта рафтанд. Аз ҳамин сабаб ӯ низ бо онҳо ҳамон гуна рафтор намуд. Онҳоро дар мӯҳтоҷии даҳшатовар дида, ӯ ба онҳо суханони бад гуфт, дар ҷосусӣ айбдор намуд ва ба зиндон партофт. «Ана ба шумо, нобакорон!»

Намедонам, ки барои ту чӣ хел аст, аммо барои ман дарк кардани он хурсандибахт аст, ки сустиҳои инсонӣ ба Юсуф бегона набуданд. Ба ӯ, ки азобҳои ба сараш омадаро ба осонӣ паси сар мекард, ғуломиро аз сар гузаронд, дар кишвари бегона ба муваффақият ноил шуд, забони хориҷиро аз худ намуд ва дар рӯ ба рӯи васвасаи шаҳвонӣ устувориро аз даст надод. Ӯ маҳбуси намунавӣ ва сарвазири намунавӣ буд. Агар дар яке аз рӯзҳо бар сари ӯ ҳолаи дурахшон пайдо шавад, ман ҳайрон намешудам. Аз рӯи мантиқ, баробари дидани бародарон, Юсуф бояд дастонашро сӯи осмон бардошта нидо мекард: «Эй Падар, инҳоро бубахш, зеро намедонанд чӣ мекунанд» (Луқ. 23:34). Аммо ӯ дигар хел кард, ва ин ҳайратовар нест, зеро бахшидан осон нест. Гуруснагонро сер кардан, ба фиръавн маслиҳатҳои хирадмандона додан, китоби Ибодатро аз ёд кардан, агар Парвардигор инро талаб кунад, — ҳамаи ин корҳо назар ба бахшидан хеле осонтар мебошанд.

Аммо…

Боварӣ дорам, ки ту ҳеҷ гоҳ ба ин монанд чизеро надидаӣ. Баскетболист ба хатти тӯбпартоии ҷаримавӣ наздик мешавад. Дастаи ӯ аз дастаи ҳариф як хол кам дорад. То охири бозӣ якчанд сония мондааст. Бозингарони ҳар ду даста мавқеъҳои худро ишғол карда, ба дошта гирифтани тӯб омода шудаанд. Мухлисон дар интизорӣ хомӯш мондаанд. Духтаракон-чирлидерҳо[49] аз тӯб чашм наканда, бо асабоният оби даҳонашонро фурӯ бурданд. Ман такрор мекунам: ту ҳеҷ гоҳ ба ин монанд чизеро надидаӣ. Чаро ман ин қадар боварӣ дорам? Чунки ту ҳеҷ гоҳ ба ин монанд чизеро надидаӣ ва иҷрокунандаи ин тӯбпартоии ҷаримавӣ баскетболист аст.

Ӯ нобино аст.

Бозингарони ҳар ду даста ба ӯ чашм дӯхтаанд. Аммо Мэтт Стивенс, талабаи синфи болоии мактаби миёнаи шаҳри Аппер-Дарбӣ, иёлати Пенсилвания, ҳеҷ чизро намебинад — ӯ нобино аст. Бародари ӯ дар зери ҳалқаи оҳанини сабад истода, бо асое онро тақ-тақ мезанад. Мэтт гӯш мекунад, як-ду бор тӯбро ба замин мезанад ва тӯбро бардошта, ба тарафи ҳалқа ҳаво медиҳад. Мо ҳайрон мешавем, ки чаро тренер бачаи нобиноро дар назди хатти тӯбпар­тоии ҷаримавӣ гузоштааст?

Агар кӯтоҳ ҷавоб диҳем, аз он сабаб ки Мэтт бародари калонӣ дорад.

Барои ба даст овардани ҷавоби муфассал лозим меояд, ки якчанд сол ба ақиб гардем, ҳангоме ки дар оилаи Стивенс бачае бо бемории қабат-қабат ҷудо шудани шабакаи ҳар ду чашм таваллуд шуд. Дар синфи панҷум чашми чапи Мэтт нобино шуд, дар синфи шашум — чашми росташ. Агарчи писарак лаёқати диданро аз даст дод, биноии бародари калонияш ба ҳар дуи онҳо кифоякунанда аст. Дар кӯдакӣ Ҷо ба Мэтт ёрӣ медод, ки амали ғайриимконро ба ҷо оварад: яхмолакбозӣ кунад ва дучарха ронад, футболбозӣ кунад. Дертар, тренери дастаи баскетбол шуда, Ҷо додарашро ёвари худ оид ба масъалаҳои маъмурӣ-хоҷагӣ намуд. Мэтт на дар машқҳои дастааш иштирок мекунад, на дар бозиҳои он, аммо бо ёрии Ҷо пас аз ҳар як машқ ӯ ҳунари тӯбпартоии ҷаримавиро сайқал медиҳад. Баъди он ки бозингарон толори варзиширо тарк мекунанд, бародарон ба муддати кӯтоҳ дар он ҷо мемонанд: хурдӣ — дар назди хатти тӯбпартоии ҷаримавӣ, калонӣ — дар зери сабад. Ӯ дар он ҷо истода, бо асое ҳалқаи сабадро тақ-тақ мезанад.

Умуман, дар ин мусобиқа Мэтт бори аввал бозингари иҷрокунандаи тӯбпартоии ҷаримавӣ таъйин карда шуд. Ҷо доварон ва дастаи ҳарифонро розӣ кунонда тавонист, ки Мэттро ба бозӣ роҳ диҳанд. Ин идея ба ҳама маъқул шуд, аммо ҳеҷ кас гумон надошт, ки бозӣ чунин шакл мегирад.

Мэтт бозингари шашуми даста буд — гуфтан мумкин аст, ки ӯ аз бозӣ берун буд.

Тамошобинон хомӯш шуданд, дар майдонча оромии комил ҳукмфармо шуд. Ҷо бо асое ҳалқаи оҳанини сабад­ро тақ-тақ мезанад. Дар нишастгоҳи тамошобинон модари Мэтт бармехезад, дар дасти ӯ видеокамера аст. Зан бо тамоми қувват кӯшиш мекунад, ки камера наларзад. Мэтт тӯбро ба замин мезанад. Баъд тӯбро ба болои сараш бардошта, ҳаво медиҳад. Бах! Мэтт ҳисобро баробар кард! Аз фарёди пурваҷди тамошобинон шифти толори варзишӣ қариб парида равад. Ниҳоят тамошобинон хомӯш мешаванд. Мэтт боз ба ҳалқаи сабад тақ-тақ зада шудани асоро мешунавад ва тӯбпартоии то ҳол надидашударо такрор мекунад. Бах! Холи дуюм! Бозингари дастаи ҳарифон тӯбро дошта, аз тамоми майдонча гузаронда ҳаво медиҳад, инак тӯб ба сабади дастаи Ҷо партофта мешавад ва… ба нишон намерасад. Бозӣ ба охир расид, ва Мэтт қаҳрамони асосии он аст. Тамошобинон бо тамоми қувват нидоҳои пурваҷд мекунанд, қаҳрамоми мо бошад, кӯшиш мекунад мустақилона то нишастгоҳ расида равад. Оё медонед, кӣ ба ёрии ӯ меояд? Дуруст, Ҷо.[50]

Бародарони калонӣ вазъиятро комилан дигаргун карда метавонанд. Дар ҳавлии шумо авбошон аз ҳад гузаштаанд? Бародари калонӣ туро ҳимоя мекунад. Барои хӯроки мактабӣ пул надорӣ? Бародари калонӣ пул қарз медиҳад. Дар дучарха истода наметавонӣ? Ӯ чӣ тавр нигоҳ доштани мувозинатро ёд медиҳад. Фақат бародари калониро ҷеғ зан.

Бародари калонӣ аз ту боқувваттар ва ботаҷрибатар аст.

Бародари калонӣ хеши наздиктарини туст, ва ту барои ӯ гаронбаҳо мебошӣ. Вазифаи асоси ӯ ба ту ёрӣ додан ва парасторӣ намудан аст. Дар роҳ аз мактаб ба хона нигаҳбонӣ кардан, то ки ту роҳгум назанӣ. Ёрӣ додан дар тайёрӣ ба кори санҷишӣ аз фанни риёзӣ, то ки ту баҳои бад нагирӣ. Ҳамроҳат ба мағозаҳо рафта, ба исрофкории ту роҳ надодан. Бародари калонӣ ба ту ёд медиҳад, ки дар назди мушкилоти зиндагӣ ақибнишинӣ накунӣ.

Кӣ аз чунон бародари калонӣ даст мекашад? Бигузор ту баскетболисти барҷаста шуданӣ нестӣ, аммо ту кӯшиш мекунӣ барои зиндагӣ пул ба даст оварӣ, дӯст пайдо намоӣ, мушкилоти худро ҳал намоӣ. Оё дар айни ҳол ба китфи бародари калонӣ такя карда метавонӣ.

Дар вазъияте ки писарони Яъқуб ба он афтода буданд, чунин китф камӣ мекард. Дар назди Юсуф истода, онҳо намуди ҳақирона доштанд: чӯпонони дар дуздӣ айбдоршуда дар назди ҳокими тавонои кишвар. Ғайр аз дуо гуфтан онҳо чӣ кор карда метавонистанд? Ғайр аз марҳамат чиро дархост карда метавонистанд? Юҳудо ба ҳоким гуфт, ки падари онҳо пир ва нотавон аст, ва яке аз писарони ӯ, Юсуф, ҳалок шудааст, ва агар Бинёминро ҳам аз даст диҳад, зинда намемонад. Ӯ ҳатто пешниҳод намуд, ки ба ҷои додараш ҷазо дода шавад, агар ин барои наҷот ёфтани оилаи онҳо ёрӣ диҳад. Ба раҳмдилии Юсуф умед баста, бародарон ба пеши ӯ бар замин афтоданд, аммо хеле бештар аз он чи умед доштанд, ба даст оварданд.

Юсуф хизматгорон ва тарҷумононро берун карда, «дигар худдорӣ карда натавонист» (Ҳас. 45:1). Рӯяшро бо кафҳои дастонаш пӯшонда, ӯ бо овози баланд гиря кард. Ӯ на ин ки ашкҳояшро бо рӯймолча пок мекард, балки ҳой-ҳой мегирист. Гиряи боздоштанашавандаи мардона дар қаср акси садо медод. Ин катарсис буд — шаҳодати покшавии амиқ ва шифо ёфтани ҷони захмдоршуда. Бисту ду соли ғаму андӯҳ ва дурӯғ ба охир расид. Ҷанги тан ба тан байни ғазаб ва муҳаббат барои ба даст овардани дили ӯ бо ғалабаи муҳаббат анҷом ёфт.

Дар байни гиря ӯ гуфт: «Ман Юсуф ҳастам! Оё падарам зинда аст?» (о. 3). Ёздаҳ хекиртак хиёнаткорона ларзиданд, ва бисту ду чашм калон кушода шуданд. Бародарон, ки ҳанӯз ба зону истода буданд, ба ҷунбидан ҷуръат намекарданд. Онҳо беҷуръатона ба ҳамдигар нигаристанд ва танҳо як суханро гуфтанд: «Юсуф?» Бародари хурдӣ дар хотири онҳо ҳамчун ҷавони рангпаридаи ҳалқадавак дар гардан, ки аз пайи аробаи тоҷирон сӯи Миср мерафт, боқӣ монда буд. Пули аз фурӯхтани ӯ ба даст омадаро ҳисоб карда, бародарон ӯро фаромӯш карда буданд. Чӣ тавр ин ҷавони беқувват ҳокими кишвари тавоно шуда метавонист? Бародарон боз пешониҳояшонро ба фарш расонданд.

Ниҳоят гиряро бас карда, Юсуф кафҳои дастонашро аз рӯяш гирифт — сиёҳии сурмаи гирди чашмонаш қариб боқӣ намонда буд, манаҳаш ҳанӯз меларзид. Бо овози ноустувор ӯ гуфт: «…Наздики ман биёед » (о. 4). Бародарон эҳтиёткорона ба по хестанд. «…Ман Юсуф, бародари шумо ҳастам, ки маро ба Миср фурӯхтед…» (о. 4).

Юсуф кӯшиш мекард бародаронашро ором кунад. «…Худо маро пеш аз шумо фиристод, то кӣ шуморо дар замин боқӣ гузорад ва бо наҷоти бузурге ҳаёти шуморо нигоҳ дорад» (о. 7). Ҳозир мо мегуфтем: «То бад нагӯӣ, нек наояд».

Бародарон ба шахсе ки дар наздашон истода буд, хавотиромез менигаристанд — ба касе ки барои онҳо ҳой-ҳой гиря кард, ва назди худ хонд… ва дар ҳаққи онҳо ғамхорӣ намуд.

«Назди оилаҳоятон баргардед, — фармуд Юсуф, — ва бо онҳо ба Миср кӯчида биёед». Ӯ ваъда дод, ки онҳоро бо ҳама чизи даркорӣ таъмин мекунад, ва ваъдаашро бо ашкҳои боз ҳам бештар тасдиқ намуд. Аз курсӣ бархеста, ӯ додарашро ба оғӯш гирифт. «Ва бар гардани бародари худ Бинёмин афтода, бигирист… Ва ҳамаи бародарони худро бӯсид ва дар оғӯш гирифта, бигирист; ва баъд аз он бародаронаш бо ӯ гуфтугӯ карданд» (о. 14–15).

Юсуф ҳамаи бародаронашро яке пайи дигар ба оғӯш гирифт. Яҳудоро, ки ба ғуломӣ фурӯхтани ӯро пешниҳод карда буд. Реубени нахустзодаро, ки на ҳамеша сазовори бародари калонӣ рафтор менамуд. Шимъӯн ва Левиро, ки дар Шакем он қадар бераҳмӣ зоҳир намуданд, ки падар онҳоро «олоти ситам» номид (Ҳас. 49:5).[51] Юсуф ҳар яки он­ҳоеро, ки дастон ва пойҳои ӯро баста буданд, ва ҳангоме ки зориву илтиҷо менамуд, ӯро масхара ме­карданд, ба оғӯш гирифт ва бӯса кард.

Муносибати душманонаи Юсуф дар худи ҳамин ҷо, дар плитаҳои мармарии қаср аз байн рафт. Ӯ бародаронашро масхара намекард ва ҳамроҳи онҳо гузаштаашонро муҳокима намекард. Онҳо бо якдигар сӯҳбат мекарданд. «Аҳволи падарам чӣ хел? Реубен, ту ғафс шудаӣ. Шимъӯн, саломатии ту чӣ хел? Левӣ, ту он духтаракеро, ки дар ҳамсоягӣ мезист, ба занӣ гирифтӣ? Фарзандҳо дорӣ? Ҳатто набераҳо ҳам дорӣ?»

Ҳангоме ки хабар дар бораи бародарони Юсуф ба гӯши фиръавн расид, ӯ ба вай гуфт: «Оилаи ту — оилаи ман аст», ва пас аз ин мо мефаҳмем, ки Юсуф ба бародаронаш либосҳои нав ва аробаҳо дод. Онҳо мақоми шаҳрвандони ифтихории Мисрро гирифтанд. Касоне ки дирӯз радди маърака буданд, дар як лаҳза мақоми имтиёзнок пайдо намуданд.

Фақат ҳамон вақт бародарон фаҳмиданд, ки ба онҳо хатар таҳдид намекунад. Ва агарчи қаҳтӣ ҳанӯз ба охир нарасида буд, — заминҳои кишт ҳанӯз ҳам дар зери офтоби сӯзон хушкида буданд ва ҳаёт на он қадар ба низом даромада буд, — онҳо ниҳоят дар бехатарӣ буданд. Бародарон аз ӯҳдаи душвориҳо баромаданд ва зинда монданд, Ба фик­рат, аз он сабаб ки онҳо одамон сазовор буданд? Не! Онҳо бародари тавоно доштанд. Бародари онҳо сарвазири кишвари тавоно буд.

Ана ин омад кардани кор аст! Мо дар бораи эҳтиёҷмандӣ медонем. Мо, чун бародарони Юсуф, давраҳои хушксолиро аз сар гузарондаем ва мефаҳмем, ки набудани пул, тамом шудани захираҳо, аз байн рафтани қувва чӣ маъно дорад.

Ва мо ба монанди онҳо рафтор мекардем: касонеро, ки бароямон азизанд, меранҷондем. Албатта, кор то ғуломфурӯшӣ намерасид, аммо кадоми мо хашмгин нашудааст? Кӣ ба хотири манфиатҳои худ эҳтиёҷоти наздиконро сарфи назар намекард? Чунин касон нестанд. Ба монанди чӯпонон аз Беэр-Шебаъ, мо аз Фармонравои Олии худ мадад меҷустем. Мо дуоҳо мегуфтем — мо илтиҷо намуда, ҳимоят мехостем. Моро шубҳаҳо азоб медоданд, ки оё дар назди Ӯ барои мо барин касон ҷой ёфт мешавад. Он чиро, ки бародарон дар манзили Юсуф ёфтанд, мо дар Исои Масеҳ меёбем. Бародари калонии мо — Фармонравои Олии мост.

Ин барои ту хабари нав аст? Ту шояд шунидаӣ, ки Исоро на танҳо Подшоҳ ва Наҷотдиҳанда, балки ҳамчунин Бародар меноманд. Боре, ҳангоме ки Исо бо шогирдонаш сӯҳбат мекард, аҳли оилааш диққати Ӯро ҷалб карданӣ шуданд. Модари Исо ва бародаронаш, ба хона надаромада, кас фиристода гуфтанд, ки бо Ӯ гуфтугӯ кардан мехоҳанд. Исо ин мавридро истифода бурд, то ки изҳороти муҳим кунад, «Ва бо дасти Худ шогирдони Худро нишон дода, гуфт: «Инак модари Ман ва бародарони Ман; зеро ҳар кӣ хости Падари Маро, ки дар осмон аст, ба ҷо оварад, ҳамон кас бародару хоҳару модари Ман аст» (Мат. 12:49–50).

Агар он рӯз мо шоҳидони ин манзара мешудем, ба «оила»-и Исо нигариста, аз интихоби Ӯ ҳайрон мешудем, зеро шогирдони Ӯ на аслу насаби ашрофона доштанд, на некӯаҳволии моддӣ. Петрус бодӣ буд. Юҳанно тундмизоҷ буд. Дар бораи Матто ва дӯстони шубҳаовараш чӣ гуфтан мумкин аст? Пайравони Исо ба ҳамон андоза даъвои хешовандӣ бо Ӯ карда метавонистанд, ки писарони Яъқуб — ба вазифаҳои дарбориёни фиръавни Миср, аммо Исо оилаи Худ номидани онҳоро шармовар намеҳисобид. Ӯ дар назди омма эълон намуд, ки бо онҳо хешигарӣ дорад, чунон ки бо мо низ, «зеро ки ҳам Тақдискунанда ва ҳам тақдисшавандагон, ҳама аз Ягона ҳастанд; ба ин сабаб Ӯ ор намекунад, ки онҳоро бародар хонад» (Ибр. 2:11).

Исо тасаввуроти моро дар бораи он ки Ӯ киро аъзоёни оилаи Худ меҳисобад, васеъ намуда, ҳамаи касонеро, ки назди Ӯ меоянд, ба он дохил мекунад.

Ҳикоят дар бораи ҳаёти Юсуф фақат муқаддимаи сужети асосии Китоби Муқаддас — қиссаи Исо аст. Дар тақдири ин ду мард бисёр умумиятҳо ҳастанд: Юсуф писари дӯстдоштаи Яъқуб буд, Исо бошад Писари дӯстдоштаи Худо буд ва ҳаст (ниг. Мат. 3:17). Юсуф мардуми бисёреро аз гуруснагӣ наҷот дод — Исо тӯдаҳои мардумро, ки ба суханони Ӯ гӯш медоданд, сер кард. Ба Юсуф супориш дода шуд, ки халқи худро ба қаҳтӣ тайёр кунад — Исо барои ба абадият тайёр кардани халқи Худ омад. Ба шарофати хиради Юсуф дар анборҳо захираҳои ғалла зиёд шуданд — дар дастони Исо об ба майи беҳтарин табдил ёфт, ва панҷ нон барои сер кардани ҳазорон кас кифоякунанда буд. Юсуф офати табииро боздошт — ҳамаи унсурҳои табиат зери итоати Исо буданд: Ӯ тӯфонро бозмедошт ва мавҷҳоро ором менамуд, ва ғайр аз ин ба мурдаҳо мефармуд, ки зинда шаванд, ба маъюбон мефармуд, ки рақс кунанд, ба гунгҳо мефармуд, ки суруд хонанд.

Аз боиси ин Ӯро бад диданд.

Юсуфро дар ивази бист тангаи нуқра ба ғуломӣ фурӯхтанд — барои Исо ба хоин сӣ танга доданд. Юсуфро бо тӯҳмати ноҳақ ба зиндон партофтанд — Исои ноҳақ маҳкумшударо ба салиб кашиданд. Бародарон чунин ҳисобиданд, ки Юсуф мурдааст, — сарбозони румӣ низ, қабри Исоро мӯҳр зада, гумон карданд, ки Ӯ мурдааст. Юсуф ҳамчун ҳокими кишвари тавоно аз нав зоҳир шуд — бо Исо низ ҳамин тавр шуд: то даме ки қотилон хоб буданд, ва шогирдон гиря мекарданд, Исо аз мурдагон бархест, кафанро аз Худ дур кард ва санги даҳони қабрро як сӯ ғелонда, ба пешвози офтоб баромад.

Фиръави Юсуфро болобардор карда, идора кардани Мисрро ба ӯҳдаи ӯ супорид, — Исоро Худо ба тахти осмонӣ бардошт. «…вақте ки Ӯро аз мурдагон эҳё намуд ва ба тарафи дасти рости Худ дар осмонҳо шинонд, болотар аз ҳар сарварӣ, ва ҳукуматдорӣ, ва қудрат, ва салтанат, ва ҳар номе ки на танҳо дар ин олам, балки дар олами оянда низ хонда мешавaд, ва ҳама чизро зери пойҳои Ӯ тобеъ намуд, ва Ӯро чун сари ҳама чиз ба Калисо дод» (Эфс. 1:20–22).

Бо ҳамин монандӣ байни Юсуф ва Исо ба охир мерасад, охир ҳукмронии Юсуф бо ҳаёти заминии инсон маҳдуд буд, аммо ҳукмронии Исо абадӣ аст. Дар осмонҳо тахт ҳеҷ гоҳ холӣ намемонад: Исо ҳозир ҳам ҳукмронӣ дорад, иқлими Замин, вақт ва муҳлатҳо дар ихтиёри Ӯ мебошанд. Ҳамаи унсурҳои ҷаҳон дар дастони Ӯ мебошанд, ва ҳамаи ин фақат барои он аст, ки вохӯрии мо наздик карда шавад, ҳангоме мо, ки ба оилаи Худо қабул шудаем, аз ӯ ин суханонро шунида тавонем: «Ман Исо, Бародари шумоён ҳастам». Моро дида, Ӯ ашк мерезад, аммо на ашки шармсорӣ, балки шодӣ.

Ӯ ба мо муроҷиат мекунад: «Назди Ман оед, эй ҳамаи заҳматкашон ва гаронборон, ва Ман ба шумо оромӣ хоҳам бахшид…» (Мат. 11:28). Барои Ӯ як фут низ масофаи хеле зиёд аст. Исо мехоҳед, ки мо ба Ӯ боз ҳам наздиктар шавем. Ҳамаи мо, онҳое ки Ӯро ба чоҳ партофтаем, дар ивази сӣ тангаи нуқра фурӯхтаем ва худи хотираи он чиро, ки кардаем, дафн намудаем. Биёед, Биёед. Биёед.

Худо дар ҳаққи мо ғамхорӣ мекунад. Юсуф ин ҳақиқат­ро ба фиръавн расонданӣ буд, ва Исо ба мо мегӯяд, ки дар Ӯ «мо ба ҳузури Падар Шафоатгаре дорем, ки Исои Масеҳи Росткор аст» (1Юҳ. 2:1). Юсуф ба бародарон либос ва аробаҳо дод, Бародари мо бошад ваъда медиҳад, ки «…Худо… ҳар эҳтиёҷи… [моро] ба ҳасби сарвати ҷалоли Худ дар Исои Масеҳ пур хоҳад кард» (Флп. 4:19).

Биё ба ғамхории Ӯ дар ҳаққи мо боварӣ намоем.

Барои ҳамзамонони мо Худо кореро мекунад, ки барои мисриёни қадим мекард: бақияи маҳфузмондаро наҷот медиҳад. Дар китоби хотимавии Китоби Муқаддас Худо пешгӯии Худро такрор мекунад: «…ва инак, анбӯҳи бузурги мардум, ки онро ҳеҷ кас наметавонист ба шумор оварад, аз ҳамаи қабилаҳо ва сибтҳо, ва қавмҳо ва забонҳо дар пеши тахт ва дар пеши Барра истодаанд, ки дар тан либосҳои сафед доранд ва шохаҳои нахл ба даст гирифтаанд. Ва онҳо бо овози баланд нидо карда, мегӯянд: «Наҷот аз они Худои мо, ки бар тахт нишастааст, ва аз они Барра аст!» (Ваҳй 7:9–10).

Ин рӯъё тапиши дили Худоро метезонад, зеро мақсади Ӯ абадӣ ва бетағйир аст: ҷамъ овардани оилае ки аз ҳаёт дар Подшоҳии Худо шод хоҳад буд. «Зеро фикрҳоеро, ки Ман дар бораи шумо дорам, Ман медонам, — мегӯяд Парвардигор, — фикрҳое ки ба осоиштагӣ оид аст, на ба бадӣ, то ки ба шумо ояндаи нек ва умедворӣ бибахшам» (Ирм. 29:11; курсиви ман. — М. Л.). Оҳ, ин калимаи «фикр­ҳо», ки ду бор такрор мешавад, то чӣ андоза хуш садо ме­диҳад! Худо фикр дорад, ки ояндаи моро ба таври беҳтарин ба тартиб оварад. Ҳамаи нобарориҳо ва хатоҳои моро Ӯ маҷбур мекунад, ки ба фоидаи мо кор кунад. Мақсади ҳама гуна воқеаи ҳозира — ба Худо ҷалб намудани мо ва тайёр кардан ба амалӣ намудани таъйиноти муқарраркардаи Ӯст.

Аз ӯҳдаи мушкилот ва озмоишҳо баромадани мо ба он вобаста аст, ки то чӣ андоза мо ба Худованд боварӣ дорем ва бо фикрҳои Ӯ барои ҳаётамон розӣ мешавем. Ҳангоме ки моро, чун ифлосӣ, ба чоҳ мепартоянд, мо бармехезем. Худо ин беадолатиро низ ба нафъи мо гардонда метавонад. Ҳангоме ки наздиконамон ба мо хиёнат мекунанд, мо ба по мехезем. Худо ба мо қувват медиҳад, ки ин дардро низ паси сар намоем. Айбдоркунии бардурӯғ? Маҳбусии беадолатона? Танҳоии комил? Шояд мо пешпо мехӯрем, аммо намеафтем. Чаро? «…Мо низ дар Ӯ, ки ҳама чизро бар тиб­қи азми иродаи Худ ба амал меоварад, мувофиқи таъйиноти Ӯ пешакӣ муайян шуда будем…» (Эфс. 1:11). Ҳама чиз маънои ҳама чиз бе истисноро дорад. Дар ин зиндагӣ ҳама чиз моро ба он лаҳзаи авҷи воқеаҳо мерасонад, ки Исо «ба воситаи Ӯ [Худо] ҳама чизро бо Худ оштӣ дода, бо Хуни салиби Ӯ осоиштагиро барқарор намояд, яъне он чиро, ки бар замин аст, ва он чиро, ки дар осмон аст, ба василаи Ӯ оштӣ диҳад» (Қӯл. 1:20).

Дар вақте ки фақат ба Худо маълум аст, мо ба хона, ба Канъон бармегардем. Ва то он вақт кӯшиш кун бо Бародари худ то ҳадди имкон наздиктар бошӣ.

Пас аз тӯбпартоиҳои ҳайратовар Мэтт Стивенс қаҳрамони мактаби худ шуд. Ҳар як наврас кӯшиш мекард бо ӯ шинос шавад, ва ҳатто духтаракон-чирлидерҳо бо ӯ муошират кардан мехостанд. Овозае паҳн шуд, ки ӯ яке аз онҳоро ба базми хатми мактаб даъват карданӣ аст. Ҳангоме ки ба китфи бародари калонӣ такя кардан мумкин аст, ҳаётамон ба таври мӯъҷизаосо дигаргун мешавад.

Ту инро паси сар карда метавонӣ. Аммо на аз он сабаб ки ту боқувват ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари ту боқувват аст. На аз он сабаб ки ту сазовор ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари Ту сазовор аст. На аз он сабаб ки ту бузург ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари Ту– Фармонравои Олӣ — бузург аст, ва Ӯ барои ту дар осмонҳо ҷой тайёр кардааст.

Ҷон Гленн чӣ тавр идора кардани ҳавиопаймои қиркунандаро медонад. Ӯ ҳангоми Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ панҷоҳу нӯҳ парвози ҷангӣ кардааст ва ҳангоми ҷанг дар Корея — навад парвоз. Ӯ дар бораи суръат хуб бохабар аст — дар соли 1957 ӯ ҳангоми парвози трансконтиненталӣ рекорди суръатро гузошт. Ҷон Гленн дар кайҳон низ буд. Дар соли 1962 ӯ аввалин астронавти амрикоӣ шуд, ки ба кайҳон парвоз намуд.[52] Ва боз ӯ дар интихобот ғолиб шуда метавонад: аз соли 1974 то соли 1999 ӯ сенатор аз иёлати Оҳайо буд.

Ҷон Гленн бисёр корҳоро карда метавонад: ӯ нутқҳои таъсирбахш гуфтан, комиссияҳои ҳукуматиро роҳбарӣ намудан, китобҳо навиштан метавонад. Аммо бо вуҷуди ҳамаи лаёқатҳо ва дастовардҳояш, коре ҳаст, ки ӯ карда наметавонад: Ҷон бо занаш хайрухуш карданро ёд нагирифт.

Онҳо якдигарро қариб аз тифлӣ медонанд, зеро дар шаҳраки Ню-Конкорд, иёлати Оҳайо, якҷоя ба воя расидаанд. Ва дилпур бош: астронавти дӯстдоштаи мардум ва сенатор Ҷон Гленн ба ту мегӯяд, ки қаҳрамони ҳақиқӣ дар оилаи ӯ — духтарест, ки ӯ дар соли 1943 бо вай оиладор шудааст.

Энн гирифтори шакли вазнини тутилагӣ буд, ва 85% кӯшишҳои сухангӯии ӯ беҳуда буданд. Ӯ бо телефон гап зада наметавонист, дар тарабхона фармоиш дода наметавонист, ба таксист гуфта наметавонист, ки ӯро ба куҷо барад. Дар Универмаг барои ёрӣ муроҷиат карда наметавонист. Энн тайёр буд соатҳои дароз дар ҷустуҷӯи моли даркорӣ дар мағоза гардад, то ки бо ҳеҷ кас гап назанад. Ӯ аз имконияти рӯй додани дилхоҳ воқеаи фавқулодда дар оила метарсид, зеро шубҳае дошт, ки рақами 911-ро гирифта, ба коргардони Хадамоти наҷотдиҳӣ мақсадашро фаҳмонда метавонад.

Мушкилоти хайрухуш кардан ҳам аз ҳамин сабаб мебошанд. Барои Ҷон фикр дар бораи хайрухуш кардан бо занаш тоқатфарсо буд, аз ҳамин сабаб ин ду шахс маросими махсуси хайрухуш карданро коркард намудаанд. Пеш аз ҳар дафъаи ба рейс рафтан ё дилхоҳ сафари корӣ ҳамсарон ба таври зерин хайрухуш мекарданд.

Ман ба мағоза рафта, як баста сақич мехарам, — мегуфт Ҷон.

Зуд баргард, — дар ҷавоб мегуфт Энн.

Ва Ҷон ба Япония, Корея ё ба кайҳон мерафт.

Бо мурури замон ба шарофати муолиҷаи интенсивӣ суханронии Эннӣ беҳтар ва фаҳмотар шуд, ва худаш — дил­пуртар шуд, аммо дар муоширати ҳамсарон калимаҳои «хайр, хуш бош» ҳанӯз ҳам ба забон оварда намешавад. Дар соли 1998 сенатор Гленн дар таърихи кайҳоннавардӣ астронавти пиронсолтарин гардид — ӯ бо киштии кайҳонии «Discovery» боз парвози кайҳонӣ намуд. Пеш аз парвоз ӯ аз рӯи анъанаи маъмулӣ ба занаш гуфт: «Ман ба мағоза рафта, як баста сақич мехарам», фақат ин дафъа ӯ ба вай тӯҳфае дод: як баста сақич. Эннӣ онро дар кисаи сарисинагӣ дар назди дил нигоҳ медошт, то даме ки Ҷон сиҳат-саломат ба хона баргашт.[53]

Хайрбод. Ҳеҷ кас ин суханро ба забон овардан намехоҳад: на ҳамсари астронавт, на модари кӯдаки томактабӣ, на падари арӯс, на шавҳаре ки занашро дар беморхона хабар мегирад, на зане ки дар надзи қабр бо шавҳараш хайрбод мегӯяд.

Дар мавриди охирин калимаи «хайрбод» махсусан бароямон нафратовар мебошад. Марг хайрбоди тамоман тоқатфарсо мебошад. Ман ин сатрҳоро он вақт навишта истодаам, ки талхии хайрбод дар дилам чун санг вазнинӣ мекунад. Дар давоми ҳафт рӯзи охир дар калисои мо панҷ маросими хайрбод бо марҳум гузашт: аз дуои раҳмат барои тифл сар карда, то дуои раҳмат барои дӯсти 94-сола. Ин ғам дар дили ман асар нагузошта наметавонист — ман рӯҳафтода шуда, ба ғаму ғусса дода шудам. Дар ҷустуҷӯи тасалло ман фикр кардам: «Рӯҳафтода нашав, Макс. Ба воқеият сар фаровар. Охир, марг қисми ҷудоинопазири ҳаёти мост».

Ва ҳамон дам эътироз намудам: «Тамоман ин тавр нест!» Зода шудан як қисми ҳаёт аст, ҳамчунин нафаскашӣ, ханда, оғӯшгирии дӯстдорона ва бӯсаҳо пеш аз хоб. Марг ба ин чӣ дахл дорад? Мо на барои он офарида шудаем, ки «хайрбод» гӯем. Дар нақшаи ибтидоии Худо ҳеҷ гуна хайр­бод набуд, ва низ ба ин маъно марг ва нафаси охирин ва тапиши охирини дил набуд.

Марг ғосиб, таҷовузкор, қаламкашиҳои бемаъно дар заминаи асарҳои нотакрори Лувр мебошанд. Марг зидди қоида аст. Чаро бояд Худо ману рафиқамро, ки ҳамроҳ моҳӣ сайд мекунем, баракат дода, баъд онро кашида гирад? Чаро ба зан хурсандии модар буданро тӯҳфа карда, баъд ногоҳ аз ин хурсандӣ маҳрум кунад, ва кӯдакашро — аз ҳаёт? Муҳим нест, ки ту инро чӣ тавр маънидод мекунӣ, — дар хайрбод як чизи ғайритабиӣ ҳаст.

Яъқуб ва Юсуф. Дилҳои ҳар ду зери фишори видоъ бо якдигар азоб мекашиданд. Ба Яъқуб дар бораи марги Юсуф дурӯғ гуфта, бародарон ба падар либоси хунолуди писарашро доданд ва гуфтанд, ки бародари онҳоро ҳайвони ваҳшӣ даридааст. Яъқуб аз ин хабари ғамангез хеле андӯҳгин шуд ва «…либоси худро чок зада, палос дар бар кард, ва рӯзҳои бисёр барои писари худ мотам гирифт» (Ҳас. 37:34).

Ӯ ашк мерехт, то даме ки оби дидагонаш тамом шуданд ва дилаш аз ғаму андӯҳ пажмурда шуд. Ӯ ду шах­си азизтаринашро аз даст дод: Роҳел мурд, Юсуф ҳалок шуд. Чунин ба назар мерасид, ки баъди чанде худи на­хуст­падар аз пайи онҳо меравад. «Ва ҳамаи писаронаш ва духта­ро­наш ҷамъ омаданд, то ки ӯро тасаллӣ диҳанд; вале ӯ тасал­ли­ро қабул намекард, ва мегуфт: «Бо мотам назди писари худ ба гӯр меравам». Ва падараш барои ӯ ме­ги­рист» (о. 35).

Юсуф низ барои ҳамин ғусса мехӯрд. Ду даҳсола гузаштанд, аз хона ҳеҷ хабаре набуд. Зодрӯзҳо, ҷашнҳо, идҳои ҳосилот… Ӯ ҳеҷ гоҳ наздиконашро фаромӯш намекард.

Ба бародарон худро ошкор намуда, Юсуф пеш аз ҳама пурсид: «Оё падарам зинда аст?» (Ҳас. 45:3). Ӯ пеш аз ҳама дар бораи аҳволи падараш пурсон шуд. Акнун ӯ дар бораи ба ҳам пайвастани оила фикр мекард. Юсуф ба бародарон фармуд, ки аҳли оилаҳояшонро аз Канъон гирифта ба Миср биёранд.

— Он рахнаро дар суроби биноҳои осмонхарош мебинед?

Ман ба пеш хам шуда, ба тарафе нигаристам, ки ронанда — Фрэнк ном ҷавонмарди фарбеҳ ишора мекард. Гиребони куртааш барои ӯ беҳад танг буд, дастони ғафсаш чанбараки мошинро медоштанд.

Бо дасташ ба биноҳои Манҳеттени Поёнӣ ишора карда, ӯ илова намуд:

Пештар дар ин ҷо Бурҷҳои Дугоник қомат афрохта буданд. — Ӯ гумон кард, ки ман ҷои ишоракардаи ӯро надидам, ва фаҳмонданӣ шуд: — Он рахнаро дар тарафи чапи бинои баландошёнаи нӯкдор мебинед? Се рӯз пеш дар он ҷо ҳанӯз Маркази умумиҷаҳонии савдо қомат афрохта буд. Ман аз болои кӯпрук гузашта, ҳар рӯз онро медидам. Ин манзараи олидараҷа буд! Дар он рӯзе ки ман бори аввал ин бурҷҳоро надидам, ба занам занг зада гиря кардам.

Ба маркази харобаҳо равона шуда, мо аз назди бисёр мошинҳои ёрии таъҷилӣ гузаштем, ки қад-қади роҳ истода буданд. Хешовандони ҳалокшудагон дар назди Маркази тибби оилавӣ дар назди докҳо ҷамъ шуда буданд, ки он ҷо беморхонаи шинокунандаи «Тасалло» дар соҳил истода буд. Ҳама хабарҳоро интизор буданд, аммо умед ба он ки ҳанӯз зиндамондаҳо ошкор мешаванд, бо гузашти ҳар як сония торафт бештар ба фиреби назар табдил меёфт.

Аз се нуқтаи тафтиш гузашта, мо мошинро нигоҳ дош­тем ва ним мили боқимондаро пиёда тай кардем. Ҳафтаи гузашта ин роҳравҳо пур аз одамоне буд, ки дар тан либоси хокистарранги бумазӣ[56] дошта, бо телефонҳои мобилӣ дар бораи нарху наво гуфтугӯ мекарданд. Ҳоло бошад роҳравҳо дар зери қабати рангреза ва хокрӯба ниҳон буданд, ҳаво бӯи дуд дошт. Ман қарор додам фикр накунам, ки ҳангоми нафаскашӣ шушам аз чиҳо пур мешавад.

Ман интизор набудам, ки сӯхторро мебинам, аммо бо вуҷуди борон ва миқдори зиёди об, ки сӯхторхомӯшкунандагон рехта буданд, дар харобаҳои бурҷҳо ҳанӯз забонаҳои оташ дида мешуданд. Ҳамчунин бисёр осеб дидани биноҳои ҳамсояро интизор набудам — дар ҳеҷ кадоми онҳо терезаҳои шишаҳояшон нашикаста намонда буд. Меҳмонхонаи «Marriott», бинои сеюми Маркази умумиҷаҳонии савдо, ҳамчунин хароб гашта буд. Дар ягон рӯзи дигар ин воқеа овозаи ҳангомадор мегардид.

Аммо беш аз ҳама ман аз он ҳайрон шудам, ки одамони атроф карахт ва моту мабҳут шуда буданд. Тақрибан дувоздаҳ нафар сӯхторхомӯшкунандагон бо либосҳои кории зард аз мо пеш гузашта рафтанд. Боз як миқдор сӯхторхомӯшкунандагон аз рӯ ба рӯ меомаданд. Онҳо аз назди якдигар гузашта рафтанд. Чеҳраҳои сӯхторхомӯшкунандагони навомада тира буд, аммо чеҳраҳои касоне ки онҳоро иваз мекарданд, боз ҳам тиратар буд. Нигоҳҳои онҳо ба монанди болорҳои биноҳои харобгардида, ки рафиқони онҳоро дар зери худ дафн карда буданд, оҳанин метофтанд.

Ба монанди ҳама, ман дар ҳолати шок будам: на ашкҳо, на гулӯгир шудан аз алам — фақат карахтӣ. «Ин биноҳои харобгардида чандин ҳазор касро дар зери шикастапораҳои худ дафн кардаанд», — аз харобаҳои дуркардаистода чашм кандан натавониста, фикр мекардам ман. Забони фоҷиае ки бар Амрико омад, ба ман шинос набуд. Ман аз эҳсосе раҳо шуда наметавонистам, ки ҳозир овози режиссёр садо медиҳад: «Камера! Стоп! Ба навор гирифта шуд!» Зиёда аз ин, ман хеле мехостам бинам, ки аз харобаҳои қалбакӣ актёрҳои гримкардашуда берун мебароянд. Аммо кинокамераҳо набуданд, фақат арматураи печутобхӯрда ва пораҳои бетон.

Бегоҳии ҳамон рӯз ман бо афсари полис, ки даромадгоҳи Маркази тибби оилавиро нигаҳбонӣ мекард, гуфтугӯ намудам. Ӯ дар назди лавҳаи фанерӣ, ки дар он суратҳо часпонда шуда буданд, меистод. Ин як навъ Девори Гиря буд, ки дар он хешовандони бедаракшудагон суратҳои наздиконашонро часпонда буданд — бо умеди он ки онҳо ёфт мешаванд. Ман аз афсар пурсидам, ки чеҳраи одамоне ки ба ин суратҳо менигаристанд, чиро ифода менамуд.

— Ҳеҷ чизро, — гуфт ӯ. — Тамоман ҳеҷ чизро.

— Онҳо гиря мекарданд?

— Не.

— Шумо чӣ? Шумо гиря мекардед?

— Ҳанӯз не. Ман ашкҳоямро то ҳадди имкон дарунтар пинҳон кардам.

Бисёр касон ба воқеаи рӯйдода бовар кардан намехос­танд, ин барояшон як навъ анестетик[57] буд.

Тасаввур кардан душвор нест, ки ин одамон чиро эҳсос менамуданд. Фалокатҳо метавонанд моро аз такягоҳ маҳрум намуда ба вартаи ноумедӣ партоянд.

Аммо ба офате бармегардем, ки ба сари ҳамзамонони Юсуф омада буд. «Ва дар тамоми замин нон набуд; зеро ки гуруснагӣ бағоят сахт буд, ва замини Миср ва замини Канъон аз гуруснагӣ дар ҳолати хароб буд» (Ҳас. 47:3).

Юсуф барои оштӣ шудан бо бародарон кӯшишҳои зиёд ба харҷ медод, ва дар айни замон аз натиҷаҳои офати табиӣ наҷот додани кишварро давом медод. Аз он замоне ки ба замин қатраи охирини борон борид, ду сол гузашт. Осмон ба таври чашмхиракунанда нилгун метофт. Офтоб беамон месӯзонд. Замин ба биёбон табдил ёфта ва то уфуқ бо скелетҳои ҳайвонҳои мурда пур шуда, таҷассуми ноумедӣ гардида буд. Хушксолӣ боиси аз кор баромадани заминҳои кишт гардид. Аз кор баромадани заминҳои кишт ва нобуд шудани ҳосил боиси қаҳтӣ гардид. Ҳангоме ки мардум барои ёрӣ ба фиръавн муроҷиат намуданд, ӯ гуфт: «…Назди Юсуф биравед, ва он чи ӯ ба шумо гӯяд, бикунед» (Ҳас. 41:55).

Юсуф бояд аз ӯҳдаи офати табиӣ мебаромад!

Акнун миқёси офати табииро бо миқёси яке аз натиҷаҳои он муқоиса мекунем. Солҳо гузаштанд, ва мардум ба Юсуф гуфтанд: «…Ту ба мо ҷон даровардӣ; дар назари хоҷаи худ илтифот биёбем, ва ғуломони фиръавн бошем» (Ҳас. 47:25).

Чунон ки мебинем, халқ оромиро нигоҳ медошт. Агарчи хатари он вуҷуд дошт, ки вазъият аз зери назорат баромада, ба ошӯбҳои стихиявӣ табдил меёбад, мисриён, ба ҷои он ки ҳукуматро танқид кунанд, амалан ба он арзи сипосу миннатдорӣ намуданд. Ба сари кас фикре меояд, ки оё Юсуф дар курсҳои менеҷменти вазъиятҳои бӯҳронӣ таҳсил накарда буд? Агар таҳсил карда бошад, ӯ маҳз дар ҳамон ҷо суханонро аз худ карда буд, ки баъдтар ба бародаронаш гуфт: «…Худо маро пеш аз шумо барои ҳифзи ҳаёт фирис­тод. Зеро ҳоло ду сол шудааст, ки гуруснагӣ бар замин ҳукм­фармост, ва боз панҷ соли дигар на шудгор мешавад, на дарав. Лекин Худо маро пеш аз шумо фиристод…» (Ҳас. 45:5–7).

Дар баҳо додани вазъияти бӯҳронӣ Юсуф аз аввал то охир ба Худо муроҷиат менамуд. Дар фаҳмиши ӯ Худо гуруснагиро ба миён овард, Худо барои аз сар гузарондани он ёрӣ расонд, ва вазъият як лаҳза ҳам аз зери назорати Худо берун нашуда буд. «Худо…гуруснагӣ…Худо»

Ту масъалаҳои ҳалталабро чӣ гуна таҳлил мекунӣ?

— Иқтисодиёт… иқтисодиёт… иқтисодиёт… иқтисодиёт…

— Ҷудошавӣ… ҷудошавӣ… ҷудошавӣ… ҷудошавӣ…

— Зани ҷанҷолӣ…зани ҷанҷолӣ… зани ҷанҷолӣ… зани ҷанҷолӣ…

Ба ҷои он ки дар бораи тавоноии Худо шаҳодат диҳӣ, ту бо майли бештар дар хусуси мушкилоти худ гап мезанӣ? Дар чунин маврид боиси ҳайрат нест, ки ҳаёти ту хуб нест, зеро ту бо рафтори худ изҳор менамоӣ, ки Худо ба ҳалли масъалаҳои ту ҳеҷ дахолат надорад ва иштирок на­мекунад.

Аммо ин тамоман чунин нест. Ҳатто гуруснагӣ дар Миср барои иҷрои нақшаи Худо хизмат намуд.

Ба қарибӣ ба ман бо як дӯстам вохӯрда, бо ӯ хӯроки наҳорӣ хӯрдам. Қисми зиёди сӯҳбатамон ба ин ё он андоза ба аҳволи саломатии писари чордаҳсолааш дахл дошт. Ҳафт сол пеш дар сипурзи бача варами бадсифатро ошкор намуданд. Аз пайи ин хабари тарсовар якчанд моҳи дуоҳои бошиддат ва курси химиотерапия гузаштанд. Бача сиҳат шуд. Ҳозир ӯ дар дастаи мактаби худ футболбозӣ мекунад ва дар бораи табобат дар клиникаи онкологӣ тамоман фаромӯш кардааст. 

Инак он қисми нақли дӯстам, ки ман махсусан ҷолиб меҳисобам. Он ба воқеае дахл дорад, ки пеш аз ошкор шудани бемории бача рӯй дода буд. Ҳангоме ки ӯ ҳафтсола буд, ӯ бо амакбачаҳояш бозӣ мекард. Яке аз онҳо тасодуфан бо пояш ба шиками бача зад. Дарди сахт волидонро водор намуд, ки писарашонро ба беморхона баранд. Духтур аз ҳолати бемор ба ташвиш афтода, исрор намуд, ки тамоми шиками ӯ ҳаматарафа муоина карда шавад. Писарро ба наз­ди ҷарроҳ фиристоданд ва ӯ варами бадсифатро ошкор намуд ва дур кард. Пас аз он ки варам дур карда шуд, дӯстам аз духтури табобаткунанда пурсид, ки ба фикри ӯ, писараш аз кай инҷониб ба бемори саратон гирифтор шудааст. Духтур дар додани ҷавоби аниқ душворӣ кашид, аммо тахмин кард, ки шакл ва андозаҳои варам аз он шаҳорат медиҳанд, ки он на дертар аз ду-се рӯз аз лаҳзаи дигаргуншавияш ошкор карда шудааст. «Пас, — хулоса кардам ман, — Худо он зарба ба шикамро барои он истифода бурд, ки писари туро сари вақт ҷарроҳӣ кунанд».

Боз ман бароятон қиссаи Изабелларо нақл мекунам. Сею ним соли аввали ҳаёти ӯ дар ятимхона дар Никарагуа гузаштааст. Духтарак на танҳо падару модар надошт, балки ҳамчунин умеди пайдо намудани онҳоро надошт. Бо гузаштани ҳар моҳ имконияти фарзандхонд шудани ӯ камтар мешуд. Дар бораи дигар ятимон низ ҳаминро гуфтан мумкин буд.

Аммо ногоҳ ангушташ мағзи дар монд. Ин он вақт рӯй дод, ки кӯдак ҳамроҳи дигар кӯдакон ба майдончаи бозӣ мебаромад. Аз дарди сахт духтарак сахт дод зад. Саволе ба миён меояд, ки чаро Худованд ба ин бадбахтӣ роҳ дод? Чаро Худои тавоно ва олиҳиммат кӯдакеро, ки бе ин ҳам ғаму андӯҳро чашида буд, ҳифз накард?

Шояд бо ҳамин восита Ӯ диққати фарзандхондкунандаи амрикоӣ Райан Шнокеро, ки дар ҳуҷраи ҳамсоя буд, ҷалб кардан мехост? Райан ҳамроҳи занаш Кристина якчанд моҳ инҷониб кӯдакеро фарзандхонд карданӣ буданд. Азбаски дар наздикӣ ҳеҷ кадоме аз кормандони ятимхона набуд, Райан ба ёрӣ шитофт: ӯ ба ҳавлӣ давида баромад, ва Изабелларо ба даст гирифта ором кард.

Баъди якчанд моҳ, ҳангоме ки Райан ва Кристина орзуи амалинашавандаи фарзандхонд карданро тарк карданӣ буданд, онҳо Изабелларо ба ёд оварданд ва қарор доданд, ки кӯшиши охирин кунанд. Ин дафъа онҳо кӯдакро фарзандхонд карда тавонистанд, ва акнун Изабелла дар оилаи некӯаҳвол ва хушбахти амрикоӣ ба воя мерасад.

Зарба ба шикам?

Ангуште ки мағзи дар мондааст?

Худо дард намерасонад, аммо Ӯ албатта онро ба нафъ­и мо гардонда метавонад. «…Фармонгузори таборак ва ягона, Подшоҳи подшоҳон ва Худованди худовандон…» (1 Тим. 6:15). Чунон ки осмон аз замин баланд аст, роҳҳои Ӯ аз роҳҳои мо ба ҳамон андоза баландтар мебошанд (ниг.: Иш. 55:9). Чӣ қадар ақлнорас аст доварии Ӯ ва таҳқиқнопазир аст роҳҳои Ӯ (ниг.: Рум. 11:33)! Нақшаҳои Худо на ҳамеша ба фаҳмиши мо дастрас мебошанд, аммо магар ин факт барои чунин тахмин кардан монеъ шуда метавонад, ки Худо як кори нек карданӣ аст? Юсуф аз ӯҳдаи ин масъала ба хубӣ баромад, зеро тахмин кард, ки Худо на танҳо аз мушкилоти ӯ бохабар аст, балки ҳамчунин пурра дар ҷониби Ӯст.

Ин ба ӯ имкон дод, ки бо хиради додаи Худо мусаллаҳ шуда, бӯҳрони омадаистодаро дилпурона пешвоз гирад. Дар давоми ҳафт соли фаровонҳосилӣ ӯ зиёдатии ғалларо дар анборҳо ҷамъ карда, дар ҳафт соли ояндаи қаҳтӣ ба эҳтиёҷмандон тақсим карда медод. Ҳангоме ки захираҳои хӯроквории мардум ба охир мерасид, Юсуф дар ивази пул, чорво ё бо гарави моликияти ғайриманқул ба онҳо ғалла медод. Вазъияти иқтисодии кишварро ба низом дароварда, ӯ дар хусуси маҳви бесаводии молиявии мардум ғамхорӣ намуд. «Ва чун ҳосил бирасад, панҷякашро ба фиръавн бидиҳед; ва чор ҳиссаи он аз они шумо бошад барои зироати замин ва барои хӯроки шумо ва аҳли хонаи шумо, ва барои хӯроки кӯдакони шумо» (Ҳас. 47:24).

Чунин сиёсати иқтисодӣ сазовори он аст, ки ҷовидон гардонда шавад. «Ҳафт сол сарфа кун. Ҳафт сол фурӯш. Ва бо ҷидду ҷаҳд идора кун». Чӣ чиз аз ин осонтар буда метавонад?

Ҳеҷ гуна мӯъҷиза — кас дилгир мешавад.

Ин беҳад одӣ ва муқаррарӣ аст. Ку обҳои аз ҳам ҷудошудаи баҳри Қулзум, деворҳои фурӯрехтаи Ериҳӯ ё аз қабр берун омадани Лаъзори эҳёшуда? Вазъияти фоҷиавӣ барои ҳалли худ таъсири ба ҳамон андоза қавиро металабад, ҳамин тавр не? Ҳатмӣ нест.

Мо бе ҳеҷ гуна асос рӯҳонияти шахс ва таассуроти маҳвнашавандаеро, ки ӯ ба атрофиён мерасонад, баробар меҳисобем. Ҳавворӣ Петрус беморонро шифо медод, ҳавворӣ Павлус мурдаро зинда мекард, аммо ба ҳар як Петрус ва Павлус даҳ Юсуф ёфт мешавад — мардон ва за­ноне ки атои идоракунӣ доранд, ва ба шарофати роҳбарии дилпуронаи онҳо Худо халқҳоро наҷот медиҳад. Юсуф ҳеҷ гоҳ беморонро шифо намедод, аммо ӯ барои пешгирии бемориҳо ёрӣ дод. Юсуф ҳеҷ гоҳ мурдаҳоро зинда намекард, аммо ӯ роҳ надод, ки одамон аз гуруснагӣ бимиранд. Ӯ нақша тартиб дода, онро бо қатъият пай­равӣ менамуд, ва аз ҳамин сабаб бисёр касон зинда мон­данд. Юсуф нақшаи беғаразона ва муназзамро пеш ги­риф­та, ғолиб шуд.

Дар арафаи ҷанг бо Олмон ҳукумати Британия ба Вазорати иттилоот фармоиш дод, ки якчанд вариантҳои плакатҳои ташвиқотиро таълиф ва чоп кунанд. Идея аз он иборат буд, ки дар байни халқ шиорҳои рӯҳбаландкунанда паҳн карда шавад. Талаб карда мешуд, ки шрифтҳо ҷиддӣ, рангҳо кам бошанд (на зиёда аз ду ранг) ва тоҷи Георги VI мавҷуд бошад (ҳамчун ягона унсури графикӣ).

Плакати якум сентябри соли 1939 нашр шуда дар ҷойҳои ҷамъиятӣ часпонда шуд:

Ҳар яки моро ҳаёт ба замин афканда метавонад. Ҳеҷ як шахс аз пешподиҳиҳои он барканор монда наметавонад. На зане ки аз ишқварзии ниҳонии шавҳараш бохабар шудааст. На соҳибкоре ки маблағгузориҳои ӯро шарики ноинсофаш аз худ кардааст. На духтари наврас, ки ошкор мекунад, ки он чи ҳамчун мулоқоти романтикӣ ба назар мерасид, боиси ҳомила шудани ӯ гардидааст. На шубоне ки селоби мушкилоти ҳалнопазире ки аз боиси азобҳо ва изтиробҳо ба миён омадаанд, имонашро ноустувор гардондааст.

Умед бастан ба он ки мо аз мушкилоти зиндагӣ барканор мемонем, аҳмақона мебуд.

Аммо чунин ҳисобидан, ки бадӣ ҳамеша тантана мекунад, аз он ҳам аҳмақонатар аст.

Аз саҳифаҳои Китоби Муқаддас беист овози имон шунида мешавад: бадбахтиҳои моро Худо ба росткории мо табдил медиҳад. Эҳтимол, ту бо умеди зуд ҳал намудани мушкилоти худ ба ин китоб рӯ овардӣ. «Панҷ қадам ба сӯи ғалаба бар нохушиҳо». Бубахш, ки ноумед кардам. Ман барои ту на маслиҳатҳои мӯъҷизаосо дорам, на чӯбчаи сеҳрнок, аммо чизеро, аниқтараш, Касеро ошкор намудаам, ки аз ҳама гуна формулаҳои афсонавӣ хеле беҳтар аст.

Ман дар бораи Худо мегӯям. Ҳангоме ки Худо маркази ҳаёти мо мегардад, ҳамаи бадбахтиҳои мо бароямон ба некӯӣ табдил меёбанд.

Магар қиссаи Юсуф дар бораи ҳамин чиз шаҳодат намедиҳад? Касе ки бадбахтиҳо яке пайи дигар ба сараш меомаданд — рад шудан аз ҷониби оила, ғуломӣ, зиндон, — аз озмоишҳо ғолибона баромада, қаҳрамони замони худ шуда тавонист. Яке аз охирин муроҷиатҳои ӯ ба бародарон ин буд: «Шумо дар ҳаққи ман қасди бад доштед, вале Худо онро ба некӯӣ гардонид…» (Ҳас. 50:20).

Бадбахтӣ, Худо, некӯӣ — инак «нуқтаҳои такягоҳ»-и ҳамаи сужетҳо дар саҳифаҳои Навиштаи Муқаддас.

Бадбахтӣ ба ҳаёти Айюб дохил шуда, ӯро васваса менамуд ва меозмуд. Айюб то ҳадди имкон мубориза мебурд, аммо ҳамин вақт Худо дахолат намуда, соҳибихтиёрии Худро изҳор кард ва ҳақиқати Худро эълон намуд. Ҳангоме ки Айюб ниҳоят Худоро интихоб намуд — Айюб, ки иблис ӯро ҳадафи асосии ҳуҷумҳои хашмгинонаи худ карда буд, — дар назди ҳама изҳор намуд, ки Худо росткор аст. Натиҷааш чӣ буд? Некӯӣ.

Бадбахтӣ ба ҳаёти Мусо дохил шуда, ӯро пур аз хашм намуд ва водор намуд, ки барои раҳо намудани ҳамқав­монаш назораткунандаи мисриро кушад, аммо ҳамин вақт Худо дахолат намуда, ӯро ба муддати чил сол ба биёбон фиристод, то ки Мусо фикрашро дигар кунад. Дар ниҳояти кор Мусо Худоро интихоб намуд ва на ҷанговар, балки шубони озодкунанда шуд. Натиҷааш чӣ шуд? Некӯӣ.

Бадбахтӣ ба ҳаёти Довуд дохил шуд: ӯ зино кард;

ба ҳаёти Дониёл: ӯ асир шуда ба кишвари бегона бурда шуд;

ба ҳаёти Наҳемё: Уршалими ӯро душманон хароб карда буданд.

Аммо Худо дахолат кард, ва ба шарофати Ӯ

Довуд таронасаро, мунодии файз шуд,

Дониёл дар кишвари бегона ҳоким шуд,

Наҳемё аз ҳисоби Бобил Уршалими харобшударо аз нав бино кард.

Натиҷааш чӣ шуд? Некӯӣ.

Инак тантанаи некӯӣ!

Исо чӣ? Чанд дафъа дар ҳаёти заминии Ӯ бадбахтӣ ба некӯӣ табдил ёфта буд?

Соҳиби меҳмонхона дар Байт-Лаҳм, ки волидони Исоро ба остона роҳ надод, барои шабгузаронии онҳо танҳо оғилро пешниҳод карда метавонист. Бадбахтӣ! Худо ба ин ҷаҳон дар оғил омад — дар ҷои бенамудтарин дар тамоми ҷаҳон. Некӯӣ.

Дар базми арӯсӣ май тамом шуд. Бадбахтӣ! Меҳмонони домод ва арӯс шоҳидони аввалин мӯъҷизаи Исо шуданд. Некӯӣ

Тӯфон ҳаввориёни сустимонро сахт тарсонд. Бадбахтӣ! Дар рӯи он қадам задани Исоро дида, имони онҳо афзун шуд. Некӯӣ.

Панҷ ҳазор кас намедонистанд, ки чӣ тавр оилаҳояшонро сер кунанд, — рӯзи номувофиқ барои шарик шудан ба шогирдони Масеҳ. Сабадеро, ки дар он панҷ нон буд, Исо ба дӯкони нон табдил дод — беҳтарин рӯз барои шогирди Ӯ шудан.

Бо Исо бадбахтиҳо мунтазам, бебозгашт ва чунон ки рӯз шабро иваз мекунад, ба некӯиҳо табдил меёбанд. Илова ба ин озодии рӯҳонӣ меоваранд.

Салибро дар теппа мебинӣ? Мешунавӣ, ки сарбозони румӣ ба сарпӯши тобут мехи охиринро мезананд? Душманони Исо заҳрханд мекунанд. Ӯрдуҳои иблисона дар интизории ғалаба мебошанд. Ҳамаи он чи бадиро таҷассум мекунад, аз хурсандӣ дастонро ба ҳам месояд. «Ниҳоят, — пичиррос мезанад иблис, — ин дафъа ғалаба бо ман аст».

Дар давоми ҷумъаи ғамангез ва шанбеи хомӯш чунин тофта метавонист, ки ҳақ ба ҷониби ӯст: ҷасади аз зарбу лат афгоршудаи Масеҳ ва оҳи пеш аз марг кашидаи Ӯ, Мар­ями гирякунанда, ки заминро бо қатраҳои хуни муқаддас обёрӣ мекунад. Пайравони Писари Худо Ӯро ҳанӯз пеш аз ғуруби офтоб аз салиб фароварданд, сарбозони румӣ қабрро мӯҳр заданд ва замин бо торикии шаб фаро ги­риф­та шуд.

Аммо он чиро, ки иблис ғалабаи ниҳоии бадӣ меҳисобид, Худо ба тантанаи мутлақи некӯӣ табдил дод. Худо сангро як тараф ғелонд, ва Исои табассумкунандаро, ки бо қадамҳои бардамона оромгоҳи Худро тарк мекард, саҳарии якшанбе пешвоз гирифт. Агар бо диққат нигоҳ кунем, дида метавонем, ки чӣ тавр шайтон думашро хам карда, аз Ӯ мегурезад. «Охир, кай ман ғолиб шуда метавонам?» — гирякунон мегӯяд ӯ.

Ҳеҷ гоҳ. Қиссаҳои Исо, Юсуф ва ҳазорон имондорони дигар моро бовар мекунонанд, ки дар дастони Худо бадие ки иблис меандешад, дар ниҳояти кор ба некӯӣ табдил меёбад.

Исботи зиндаи ин — Кристина Кейн аст. Панҷ фут ва се дюйм ғайрати пурҷӯшу хурӯш, ҳиссиёт ва муҳаббатро тасаввур намоед, ва шумо дар бораи зани шиноси ман аз Австралия тасаввуроте пайдо мекунед. Дар назди Кристина будан — монанди он аст, ки ҳамроҳи Юсуфи ҳозиразамон бошед. Ӯ бар зидди яке аз бадиҳои бузургтарини замони ҳозира — бар зидди ғуломии шаҳвонӣ мубориза мебарад. Ӯ акасаран дар хона нест: дар як сол даҳ моҳ Кристина ба кишварҳо ва қитъаҳои гуногун сафар карда, бо президентҳо, вазирон ва аъзоёни парламент вомехӯрад. Ӯ балои ҳамаи даллаҳо ва муборизи нотарс бар зидди ҷинояткории муташаккил аст. Шубҳае надорам, ки Кристина ва мададгори вафодори ӯ, Худо, дар ояндаи наздик ба тобути ғуломии шаҳвонӣ барин бадии иҷтимоӣ мехи охиринро мезананд. Некбинии таъсирбахши зане ки ҷаҳонбинияш ба таври ҷиддӣ дигаргун шудааст!

Дар сисолагӣ Кристина тасодуфан ошкор намуд, ки ӯ духтари ҳақиқии волидонаш нест: ҳамсароне ки ӯро тарбия карда буданд, ин фактро аз ӯ пинҳон дошта буданд. Кристина ҳақиқатро фаҳмида, қарор дод, ки волидони биологии худро ёбад.

Аз ҳуҷҷати расмӣ, ки таваллуд шудани ӯро тасдиқ мекард, ӯ фаҳмид, ки модари ӯ Панайота ном зани юнонӣ аст, аммо дар графаи «номи падар» навишта шуда буд, ки «номаълум аст». Кристина нақл мекунад, ки «ба ин калима нигариста, ӯ фаҳмиданӣ мешуд, ки чӣ тавр чунин шахси барои ӯ муҳим ба калимаи иборат аз ҳашт ҳарф табдил ёфта метавонист… ва худи калима низ барои ӯ бемаврид метофт».[60]

Аммо ин ҳанӯз ҳамааш нест. Дар графаи «номи кӯдак» калимаи дуюм буд, ки онро хонда, Кристина қариб нафасгир мешуд: «беном».

Ҳамин тариқ, падари кӯдак «номаълум» аст, худи кӯдак «беном» аст. Аз ин ҳуҷҷат бармеомад, ки Кристина Кейн — ҳамагӣ «Метрикаи № 2508 аз 23-юми сентябри соли 1966» аст.[61]

Кӯдаке ки падару модараш ӯро партофтаанд — чӣ чиз аз ин бадтар буда метавонад? Ба зӯроварии шаҳвонӣ дучор шудан аз ҷониби касоне ки хешовандони худ меҳисобӣ, касоне ки аз нотавонии ту истифода бурда, ҳар рӯзи солҳои кӯдакии туро ба даҳшат табдил медиҳанд. Дувоздаҳ соли зӯроварии боздоштанашаванда!..

Бо вуҷуди ин, бадиеро, ки «хешовандон»-и Кристина содир карда буданд, Худо ба некӯӣ гардонд, зеро зани ҷасур қарор дод, ки захмҳои рӯҳии гузаштаро реш накунад, балки ваъдаи Падари Осмониро ба назар гирад. Ӯ порчаро аз Китоби Ишаъё хуб дар ёд нигоҳ медошт: «…Парвардигор Маро аз батн даъват намудааст, аз шиками модарам номи Маро зикр кардааст…» (Иш. 49:1). Аз пайи Юсуф Кристина қарор дод, ки ба Худое ки ба ӯ бовар кард, бовар кунад.

Баъди чандин сол, дар бораи ҳолати бадбахтонаи дух­тараконе ки ба ғуломии шаҳвонӣ афтодаанд, фаҳмида, ӯ аллакай медонист, ки бояд чӣ кунад. Ин зане ки замоне бе­ном буда, ба зӯроварӣ дучор шуда буд, барои наҷот до­дани духтаракони ҳозираи беном, ки гирифтори зӯроварӣ шудаанд, шитофт. Нақшаи иблис, ки Кристинаро нобуд карданӣ буд, ӯро рӯҳбаланд намуд, ки ба дигар азобдидагон ёрӣ расонад. Офисҳои ташкилоти ҷамъиятии ӯ «A 21 Compaign» дар тамоми ҷаҳон ҳастанд. Аъзоёни ин ташкилот «бар зидди хариду фурӯши одамон, барномаҳои пешгирии зӯровариҳо дар мактабҳо ва сағирахонаҳоро таълиф менамоянд, ва ба касоне ки гирифтори зӯроварӣ шудаанд, ёрии ихтисосмандонаи ҳуқуқиро таъмин менамоянд, ва ба онҳо дар ҷойҳои бехатар паноҳгоҳ ва баъд дар марказҳои махсуси офиятёбӣ истироҳат ва барқароршавиро пешкаш мекунанд».[62] Ҳоло, ки ман ин сатрҳоро менависам, садҳо занҳои ҷавон аз ғуломӣ озод карда шудаанд ва ёрии даркориро ба даст овардаанд. [63]

Ман ҳеҷ гоҳ такрор карданро бас намекунам, ки бадии андешидаи иблисро Худо… Давомашро ту худат нағз медонӣ.

Ё намедонӣ? Ту бовар намекунӣ, ки бадие нест, ки Худо онро ба некӯӣ табдил дода натавонад? Бовар намекунӣ, ки Ӯ туро аз ҳама гуна чоҳ берун бароварда метавонад, бо зим­ни чоҳе ки ту ҳозир ба он афтодаӣ?

Чӣ мешуд, агар Юсуф ба хулосае меомад, ки Худо ба ӯ ёрӣ дода наметавонад? Охир ӯ дар ҳар як лаҳза метавонист аз Худо рӯ гардонад, ва вазъиятҳое ки ба ин тела медоданд, дар давоми роҳи пурмонеаи ӯ бисёр буданд. Юсуф ме­та­вонист бовариро аз даст диҳад ва ақиб нишинад. «Кифоя. Бас аст. Ман меравам».

Ту низ метавонӣ аз баҳри Худо бароӣ. Дар қабристони умедҳо касоне бисёранд, ки аз Худованд умедашонро канда, ба таблиғоти иблис дар хусуси худои камқувват дода шудаанд. Аз ту хоҳиш мекунам: ба сафи онҳо дохил нашав!

Худо дар ту Юсуфро мебинад. Ҳа-ҳа, дар ту! Ту ба чоҳ афтодаӣ. Дар оилаи ту бесарусомонӣ ва ҳарҷу марҷ аст. Ҳаё­ти ту аз маҳбусӣ дар зиндони мисрӣ кам фарқ дорад. Аммо Худо туро назди Худ даъват мекунад.

Ба оилаи ту Юсуф даркор аст — қосиди файз дар рӯзи ғазаб ва қасос. Ба авлодони ту Юсуф даркор аст — ҳалқаи қавӣ дар занҷири имон. Ба ҳамзамонони ту Юсуф даркор аст. Дар ҷаҳон гуруснагии рӯҳонӣ ҳукмфармост. Оё ту барои касоне ки ба умед эҳтиёҷ доранд, такягоҳи умед мешавӣ? Оё ту Юсуф мешавӣ?

Ба Худо боварӣ намо. Не, бе ҳазл, ба Худо боварӣ намо. Ӯ ба ту ёрӣ медиҳад, ки бадбахтии худро паси сар кунӣ. Оё ин осон ва зуд ба амал меояд? Умедворам. Чунин буда метавонад, агарчи бояд эътироф намуд, ки аҳён-аҳён. Аммо дер ё зуд Худо ҳама гуна бадиро ба некӯӣ мегардонад.

Ӯ дар ин кор Моҳир аст.