Макс Лукадо
ТУ ИНРО 
ПАСИ САР КАРДА МЕТАВОНӢ

Изҳори миннатдорӣ	6
БОБИ 1. Ту инро паси сар карда метавонӣ	7
БОБИ 2. Ба Миср поён фаромадан	14
БОБИ 3. Танҳо, аммо тамоман танҳо не	20
БОБИ 4. Аҳмақиро бо аҳмақӣ ислоҳ кардан ғайриимкон аст	27
БОБИ 5. Пас, ин фақат тайёрӣ буд?	32
БОБИ 6. Сабр кун, то даме ки Худо амал менамояд	39
БОБИ 7. Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по меистад	45
БОБИ 8. Ҳангоме ки дар зиндагӣ ҳама чиз нобасомон аст, оё Худо чун пештара некӯст?	51
БОБИ 9. Илтимос, ақаллан каме шукргузор бош	57
БОБИ 10. Дар хусуси ранҷишҳо дар оила гап мезанем	64
БОБИ 11. Қасос ширин аст, аммо баъд…	69
БОБИ 12. Ҳокими олимақом Бародари туст	74
БОБИ 13. Бо хайрбодҳо хайрбод намо	80
БОБИ 14. Осуда бош ва худро нигоҳ дор	86
БОБИ 15. Бадбахтӣ. Худо. Некӯӣ	93
САВОЛҲО БАРОИ АНДЕШАРОНӢ
БОБИ 1. Ту инро паси сар карда  метавонӣ	98
БОБИ 2. Ба миср поён фаромадан	101
БОБИ 3. Танҳо,  аммо тамоман танҳо не	103
БОБИ 4. Аҳмақиро бо аҳмақӣ ислоҳ кардан ғайриимкон аст	105
БОБИ 5. Пас, ин фақат тайёрӣ буд?	107
БОБИ 6. Сабр кун, то даме ки Худо амал менамояд	109
БОБИ 7. Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по меистад	111
БОБИ 8. Ҳангоме ки дар зиндагӣ ҳама чиз нобасомон аст, оё Худо чун пештара некӯст?	113
БОБИ 9. Илтимос, ақаллан каме шукргузор бош	115
БОБИ 10. Дар хусуси ранҷишҳо дар оила гап мезанем	117
БОБИ 11. Қасос ширин аст, аммо баъд…	120
БОБИ 12. Ҳокими олимақом Бародари туст	122
БОБИ 13. Бо хайрбодҳо хайрбод намо	124
БОБИ 14. Осуда бош ва худро нигоҳ дор	126
БОБИ 15. Бадбахтӣ. Худо. Некӯӣ	128
Тавзеҳот	131

Ба Шерил Грин, хоҳар дар Масеҳ, ки вафодор, хирадманд ва пур аз хушнудӣ аст, бахшида мешавад. Ташаккур барои вақти зиёде ки барои хизматгузории «Up World» ва калисои «Oak Hills» бахшида шудааст.
Изҳори миннатдорӣ
Ба муҳаррирон Лиз Ҳинӣ ва Карен Ҳиллс. Ман барои соатҳои зиёди меҳнати фидокоронаи шумо беандоза миннатдор ҳастам.
Ба кормандони нашриёт: Дейвид Моберг, Паула Мейҷор, Лиз Ҷонсон, Лӣ Эрик Феско, Грег ва Сюзан Лигон, Яна Мантсингер ва Памела Макклюр. Шумо маро гаштаву баргашта бо беназирии эҷодӣ ва хизматгузории холисона ба кори умумӣ ҳайрон мекунед.
Ба Стив Грин ва занаш Шерил, ки ин китоб ба ӯ бахшида мешавад. Шумо ҳеҷ гоҳ кафкӯбиҳои пурваҷдро намеҷӯед ва ҳамеша ба нафъи дигарон аз мақоми аввал даст мекашед, аммо касоне ки ба шумоён такя мекунанд, медонанд, ки бе мадади шумо мо ба қаър фурӯ меравем.
Ба муҳаррири адабӣ Кэрол Бэртлӣ. Ба шарофати Шумо ва файзи Худо ҳамаи хатоҳои ман аз байн рафтанд! Дӯстам, Шумо маро ба меъёри баланд расониданӣ ҳастед! Ман шодам, ки Шумо ҷузъи дастаи мо ҳастед!
Ба ходими калони калисои «Oak Hills» Рэндӣ Фрейзӣ ва корманди идорӣ Марк Тидуэлл. Шумоёнро дӯстони худ номидан барои ман шарафи бузургест!
Ба калисои «Oak Hills». Нашр шудани ин китоб бо солгарди бисту панҷуми хизматгузории мо мувофиқ меояд. Бигузор Худо ба мо боз ҳамин қадар вақт диҳад!
Ба пири калисо Дейвид Трит. Миннатдории махсус барои дуоҳо ва ғамхории шубононаи шумо.
Ба Маргарет Мехиус, Тина Чисҳолм, Эшлӣ Росалес ва Ҷенӣ Падиля! Шумо хаста нашуда ҳама чизро назорат менамоед — аз номаҳои ман то фармоишҳо ба китобҳо. Бори дигар ташаккур мегӯям!
Ба Дейвид Друрӣ. Бо Шумо ҳамеша ё бо телефон, ё бо почтаи электронӣ робита кардан мумкин аст. Тарзи фикрронии илоҳиётшиносонаи Шумо баракати ҳақиқист!
Aзбаски ин асари публисистии сездаҳуми ман аст, ба дӯконҳои китобфурӯшӣ — ҳам электронӣ, ҳам анъанавӣ — барои ҳамкорӣ дар давоми се даҳсола ташаккур гуфтан бамаврид аст.
Ба духтаронам ва ба домодам — Ҷенна, Андреа, Сара ва Бретт. Дили ман ба шумо тааллуқ дорад, ва ҳамаи фикрҳои ман дар бораи шумоён мебошанд.
Ва ба ҳамсари азизам Деналин. Ту шамъе ҳастӣ, ки торикиро дар мағораи ман пароканда мекунад, ту бароям сарчашмаи абадии гармӣ ва нур ҳастӣ. Ман туро дӯст медорам.
БОБИ 1
Ту инро паси сар карда метавонӣ
Зан меларзид. Ин ларзаи ботинӣ буд, ки ман онро баробари даст гузоштанам ба китфи ӯ ҳис кардам. Ман дар мағозаи хӯрокворӣ бо ӯ рӯ ба рӯ шудам — рости гап пеш аз ин вохӯрӣ мо якчанд моҳ бо ҳам вонахӯрда будем — ман дар бораи шавҳар ва фарзандонаш пурсидам ва ногоҳ пай бурдам, ки чашмони ӯ пур аз ашк шуданд ва манаҳаш ларзид. Баъди дақиқае ӯ қиссаи ғамангези худро нақл кард. Бо вуҷуди бист соли ҳаёти якҷояву се фарзанд ва кӯчиданҳои сершумор, ки фидокории зиёди ӯро металабиданд, шавҳараш ӯро тарк кард. Баромада рафт, ӯро ба зани ҷавон иваз намуд. Ӯ бо тамоми қувват кӯшиш мекард, ки гиря накунад аммо худро дошта натавонист, ва яке аз шӯъбаҳои мағозаи хӯрокворӣ ба маҳалли изҳори дарди дил табдил ёфт. Дар байни рафҳои пур аз помидор ва бастаҳои салат ӯ ҳой-ҳол мегирист. Мо дуо гуфтем, ва ман ба ӯ гуфтам: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».
Баъди ду рӯз дӯстам ба ман занг зад. Ӯро аз кор холӣ карданд. Ӯ худаш айбдор буд — ба сардор мулоҳизаҳои бехирадона ва бемаврид, дағалона ва таҳқиромез баён кард. Дар натиҷа сардор бе ҳеҷ гуна дудилагӣ ӯро аз кор холӣ кард. Ва инак ӯ, менеҷери 57-сола, дар айни авҷи бӯҳрони иқтисодӣ бекор монд. Дӯстам тамоман рӯҳафтода шуда, аз тақдир менолид: занаш хашмгин шудааст, табъи фарзандон хира гардидааст… Ба ӯ кафолати он даркор буд, ки ҳолати ӯ ноумедона нест, ва ман ба ӯ ин кафолатро додам: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».
Ва инак қиссаи духтаре ки дар кафе кор мекунад; ману ӯ дар он бо ҳам шинос шуда будем. Ӯ ба қарибӣ мактаби миёнаро хатм карда буд ва умед дошт, ки баъди як моҳ ба коллеҷ дохил мешавад. Чунон ки маълум шуд, ҳаёти ӯ осон набудааст. Ҳангоми шашсола шудани ӯ волидонаш аз ҳам ҷудо шудаанд, ва ҳангоми 15-сола шуданаш боз бо ҳам оиладор шудаанд, аммо пас аз якчанд моҳ боз ҷудо шудаанд. Ба қарибӣ волидон ба духтарашон интихоберо пешниҳод кардаанд: ё бо модар зиндагӣ кунад ё бо падар. Ҳангоме ки ӯ инро ба ман нақл кард, чашмонаш пур аз ашкҳо шуданд. Ҳозир ман имконият надоштам, ки бо ӯ гуфтугӯ кунам, аммо дафъаи оянда, ҳангоми вохӯрии навбатӣ, ман рост ба чашмони ӯ нигариста, мегӯям: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».
Ту мегӯӣ, ки ман аз ҳад гузаштаам? Чаро ман чунин суханонро бамаврид ва бемаврид истифода мебарам? Чаро ман чунин меҳисобам, ки ҳақ дорам ба одамоне ки ба бадбахтӣ дучор шудаанд, чунин ваъдаҳо диҳам? Аз ин ҳам бештар, ба одамоне ки ба чоҳ афтодаанд! Чоҳи чуқури торик ва деворҳояш ростфаромада, ки як ҷавон (Юсуф) аз он бо қувваи худ берун баромада наметавонист. Агар метавонист ҳам, бародаронаш ӯро боз ба чоҳ тела медоданд. Маҳз бо ёрии онҳо ӯ ба он чоҳ афтода буд.
Вақте ки Юсуф назди бародарони худ расид, куртаи ӯро, он куртаи рангинро, ки дар бар дошт, кашиданд, ва ӯро гирифта, дар чоҳ афканданд; вале чоҳ холӣ буд: об надошт. Ва барои нон хӯрдан нишастанд…
Ҳас. 37:23–25
Ин чоҳи беоб буд, ки сангҳои тези канорҳошон дандонадор ва решаҳои дарахти дар наздикӣ месабзида аз деворҳои нимвайронаи он баромада меистоданд. Дар таги чоҳ ҷавони қоматбаланди навхат печутоб хӯрд. Дастону пойҳои ӯ бастагӣ буданд. Ӯ зонуҳояшро ба сандуқи синааш ҷафс карда, базӯр дар зиндони танги худ ҷойгир шуда, якпаҳлӯ мехобид. Рег дар зери рухсораш аз оби даҳон, ки аз лабҳои кушода ҷорӣ мешуд, тар гардида буд. Чашмони ҷавон аз тарс калон кушода шуда буданд. Аз нолаву фиғони зиёд овозаш гирифта буд. Ӯ аз бародарон зорӣ мекард, ки ба ӯ раҳм кунанд, аммо онҳо аҳамият намедоданд. Баъди бисту ду сол, ҳангоме ки қаҳтӣ кишварро фаро гирифта, ҳавобаландии онҳоро паст мекунад, ва ҳисси айбдорӣ ғурурашонро аз байн мебарад, онҳо иқрор мешаванд: «…Вақте ки ба мо зорӣ мекард, азияти ҷони ӯро дидем ва гӯш наандохтем…» (Ҳас. 42:21).
Сухан дар бораи абераҳои Иброҳим ва писарони Яъқуб меравад. Ба онҳо супориш дода шуда буд, ки ба инсоният дар бораи аҳд бо Худо гап зананд. Дувоздаҳ сибти Исроил бо номи онҳо номида хоҳанд шуд ва шаҷараи оилавии онҳо бо номи Исои Масеҳ ороиш хоҳад ёфт. Хулласи калом, агар ин мардонро дар партави насабномаи библиявӣ аз назар гузаронем, дар назди мо аъзоёни оилаи шоҳона мебошанд. Аммо он рӯз онҳо худро ҳамчун намояндагони типии оилаи нобасомони асри биринҷӣ нишон доданд. Агар дар он замон телевизион мебуд, онҳо иштирокчиёни реалитӣ-шоуи дӯстдоштаи тамошобинон шуда метавонистанд. Онҳо дар сояи дарахт нишаста, ба фарёдҳои Юсуф, ки аз чоҳ садо медоданд, тамоман аҳамият надода, на танҳо нон мехӯрданд, балки, ба фикрам, гӯшт низ мехӯрданд ва машки майро аз даст ба даст дода, май менӯшиданд. Одамони бехирад ва бераҳм, ки дилҳояшон чун биёбони Канъон сангин аст! Сер кардани шикам барои онҳо назар ба ҳолати бародарашон аҳамияти бештар дошт. Онҳо ӯро бад медиданд. «…Ва аз ӯ нафрат карданд, ва бо ӯ осуда сухан гуфта наметавонистанд… ва онҳо боз зиёдтар аз ӯ нафрат карданд. <…> Бародаронаш ба ӯ ҳасад бурданд» (Ҳас. 37:4–5, 11).
Сабабаш ин буд. Падар Юсуфро бисёр дӯст медошт. Яъқуб ду зан дошт, Леё ва Роҳел, аммо ӯ фақат Роҳелро дӯст медошт. Ҳангоме ки Роҳел вафот кард, Яъқуб Юсуфро, ки модараш Роҳел буд, нозпарвард кард. Бародарон рӯзи дароз кор мекарданд, Юсуф бошад бекоргардӣ мекард. Либосҳои бародарон аз кӯҳнафурӯш харида шуда буданд, аммо ба Юсуф падар либоси ҳаррангаи зардӯзишуда тӯҳфа кард. Бародарон ҷои хоби дуруст надоштанд ва бисёр вақт дар берун хоб мерафтанд, Юсуф бошад дар ҳуҷраи худ дар кати духоба ҳаловат карда мехобид. Ҳангоме ки бародарон гӯсфандони падарашонро мечаронданд, Юсуфи нозпарварди падар дар хона истироҳат мекард. Ҳамаи имтиёзҳои нахустзодагиро падар ба писари ёздаҳумаш дода буд, аз ҳамин сабаб бародарон баробари дидани Юсуф аз алам туф мекарданд.
Бе ҳеҷ гуна шакку шубҳа, оилаи Яъқуб дар ҳолати бӯҳронӣ буд.
Бародарон Юсуфро дур аз хона, дар масофаи шаст мил аз падаре ки тайёр буд ӯро ҳимоя кунад, дастгир карданд ва хуб лату кӯб намуданд. «…Онҳо куртаи Юсуфро, он куртаи рангинро, ки дар бар дошт, кашиданд, ва ӯро гирифта, дар чоҳ афканданд…» (Ҳас. 37:23–24; курсив аз ман. — М.Л.). Дар ин феълҳо чӣ қадар дағалӣ ва оштинопазирӣ ҳаст! Бародарон қарор доданд Юсуфро на танҳо кушанд, балки ҳамчунин ҷасади ӯро пинҳон намоянд. Онҳо пешакӣ маслиҳат карданд, ки ҷинояти худро пинҳон намоянд. «…ва гӯем, ки ҳайвони дарандае ӯро хӯрдааст…» (о. 20).
Юсуф тасаввуроте надошт, ки ӯро чӣ интизор аст. Пагоҳии барвақт аз хоб хеста, ӯ чунин фикр накард: «Имрӯз ягон чизи одитар мепӯшам, охир, имрӯз ба чоҳ меафтам-ку». Не, амалҳои бародарон ӯро тамоман ғофилгир карданд.
Дар бораи ту низ ҳаминро гуфтан мумкин аст. Юсуф ба чоҳи чуқур афтид. Шояд, дар мавриди ту чоҳ шакли ташхиси даҳшатовари беморӣ, аз даст додани оила ё садамаи эҳсосотиро пайдо намудааст? Юсуфро бародаронаш, ки аз ӯ нафрат доштанд, ба чоҳ партофтанд. Туро чӣ? Аз кор холӣ карда, сафи бе ин ҳам бешумори бекоронро пурратар карданд, ва фаромӯш намуданд? Никоҳро бекор карда, аз хона ронданд? Ба кат партофта, таҷовуз намуданд? Чоҳ як навъ марг, чуқурии беоб аст, ки аз он баромадан ғайриимкон аст. Моҳиятан, ҳаёт роҳи хеле дароз, беҳад душвор ва хатарнок аст, ки кас мехоҳад онро бо талафоти камтар паси сар намояд. Бовар кун, инро гуфтан назар ба иҷро намудан осонтар аст. Аз чоҳ баромадан осон нест.
Ҳаёти Юсуф, пеш аз он ки ба роҳи дуруст дарояд, тамоман тоқатфарсо гашта буд. Аз боиси хиёнати бародарон ӯ ба ғуломӣ афтид. Дар вақти ғуломӣ бар зидди ӯ дасисае ба амал оварда шуд ва дар натиҷа ӯ ба зиндон афтид. Юсуфро бародарон бераҳмона заданд, ба ӯ хиёнат карданд ва фурӯхтанд. Агар гӯем, ки бо ӯ бад муомила намуданд, пас мо ҳеҷ чиз нагуфтаем. Ба ӯ ваъдаҳо медоданд ва ҳамон замон ваъдахилофӣ мекарданд, тӯҳфаҳо медоданд ва фавран гашта мегирифтанд. Агар азобҳои маънавиро ба маҳалли ботлоқӣ монанд кунем, Юсуф дар Эверглейдс ба ҳабси якумрӣ маҳкум шуда буд.
Аммо ба ҳар ҳол ӯ таслим шуданӣ набуд. Талхӣ дар дили ӯ ҳеҷ гоҳ зоҳир намегардид. Хашм ҳеҷ гоҳ ба варами бадсифат табдил намеёфт. Дилаш сахт намешуд, ва ӯ ҷасоратро аз даст намедод. Юсуф на танҳо зинда монд, балки хеле пешрафт кард. Ба монанди кураи бо гелий пуркардашуда, ӯ дар мақом ва мартаба торафт болотар мерафт. Дарбории фиръавн ӯро мудири хоҷагии худ таъйин намуд. Зиндонбон ӯро сардори ҳамаи зиндониён таъйин кард. Ҳокими олии Миср, фиръавн ӯро сарвазир таъйин намуд. Дар охири ҳаёт Юсуф дар кишвари тавонотарини ҷаҳон мақоми дуюмро ишғол менамуд. Ва изҳорот дар бораи он ки ӯ ҳамзамононашро аз гуруснагӣ наҷот дод, тамоман муболиға нест. Биёед мебинем, ки резюмеи ӯ чӣ гуна мебуд.
ЮСУФ,
ПИСАРИ ЯЪҚУБ,
ДОНИШГОҲИ «ЗАРБАҲОИ 
БЕРАҲМОНАИ ТАҚДИР»-РО 
БО БАҲОҲОИ АЪЛО ХАТМ НАМУДААСТ,
ДИРЕКТОРИ ГЕНЕРАЛИИ КОРПОРАТСИЯИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ «НАҶОТИ ИНСОНИЯТ»,
ХЕЛЕ ПЕШРАФТ КАРДААСТ.
Чӣ тавр? Чӣ тавр ӯ, дар маркази воқеаҳои фоҷиавӣ буда, ба муваффақият ноил шуд? Тахмину фаразияҳо пеш овардан чӣ лозим?! Бист сол пас аз он вақте ки Юсуф ба чоҳ афтид, нақшҳои ӯ ва бародаронаш комилан дигаргун шуданд: Юсуф баландмартаба гардид, дар ҳоле ки ба бародаронаш гуруснагӣ таҳдид мекард. Онҳо аз тарс ларзида назди Юсуф омаданд, зеро интизори он буданд, ки ӯ аз онҳо қасос мегирад — онҳоро ба чоҳе ки худашон канда буданд, мепартояд. Аммо Юсуф бо онҳо чунин накард. Аз муомилаи ӯ бо бародаронаш мо мебинем, ки чӣ чиз ин шахсро таҳрик медод.
Шумо дар ҳаққи ман қасди бад доштед, вале Худо онро ба некӯӣ гардонид, то коре кунад, ки мардуми зиёдро зинда нигоҳ дорад…
Ҳас. 50.20
Дар дастони Худо қасди бад ба некӣ табдил меёбад.
Юсуф худро ба ин вақъда вобаста намуд ва то охир ба он вафодор буд. Аммо азобҳоеро, ки ба сари ӯ омада буданд, саҳл шуморидан даркор нест. Ва саҳл шуморидан имкон ҳам надорад. Қариб ҳар як саҳифаи тарҷумаи ҳоли ӯ доғҳои хун ва пайҳои ашкҳоро дорад. Дили Юсуфро теғаҳои харсангҳои бисёр хиёнатҳо хуншор карда буданд, аммо Худо гаштаву баргашта ҷароҳатҳои ӯро шифо мебахшид. Либоси даридаи ӯ ба пӯшокҳои шоҳона табдил ёфтанд, чоҳи чуқур — ба қасри шоҳона. Оилаи барҳамхӯрда муттаҳид гардид. Ҳатто худи зӯроварӣ, ки ба нобуд кардани ходими Худо нигаронида шуда буд, ба нафъи ӯ хизмат намуд.
Юсуф ба бародаронаш «шумо дар ҳаққи ман қасди бад доштед» гуфта, феълеро истифода бурд, ки маънои аслияш «бофтан»1 аст. «Шумо қасди бад бофтед, — гуфт ӯ, — аммо Худо онро ба некӣ аз нав бофт».
Худои мо Бофандаи олидараҷа аст. Ӯ ресмон мересад ва аз онҳо матоъҳои сернақшу нигор мебофад. Ӯ аз ҷандаҳо махмал мебофад, аз азобҳо ҳаловатҳоро мебофад. Ресмонҳои ҳамаи тақдирҳои одамиро Ӯ дар дастони Худ нигоҳ медорад. Ҳама чиз ба ӯ тобеъ аст: подшоҳон, ҳокимони мустабид, иқлими замин, ва сохти молекулавии моддаҳо. Дар дастгоҳи бофандагии таърих моку аз байни тору пуд — наслҳо ва халқҳо — мегузарад, ва дар натиҷа матои раванди таърих пайдо мешавад. Иблис низ нақшу нигори худро мебофад, аммо дасти Худо ин нақшу нигорро пурра аз нав бофта метавонад.
Ва боз Худои мо Бинокори олидараҷа аст. Ин аз худи ҳамон суханони Юсуф бармеояд: «…вале Худо онро ба некӯӣ гардонид, то коре кунад…» Калимаи иброние ки ин ҷо чун «кунад» тарҷума шудааст, истилоҳи бинокорӣ аст2, ки мақсади сохтмонро ё худи объекти сохташударо ифода мекунад, ба монанди он объектҳои сохташуда, ки ман ҳар саҳарӣ аз назди онҳо гузашта меравам. Дар наздикии хонаи ман дар иёлати Техас бинокорон эстакадаро таъмир карда истодаанд. Аз се хати ҳаракат яктоаш мондааст, ва ман ҳангоми рафтуомади ҳаррӯза дар ин роҳ хеле асабонӣ мешавам. Ибтидои таъмири ин эстакадаи бадбахт, чун таърихи инсоният, дар умқи асрҳо нопадид мешавад, ва тамоми ин муддат саҳар то бегоҳӣ дар болои сар милҳои кранҳои манорадор дар ҷунбишу ҳаракат мебошанд. Коргарон аломатҳои роҳро нишон медиҳанд, бо бел кор мекунанд, ва якчанд миллион ронандагон норозиёна ғур-ғур мекунанд. Дар ҳадди ақалл, ман ғур-ғур мекунам: «Ин то кай давом мекарда бошад?»
Аммо муносибати ҳамсояҳои ман ба ин корҳои сохтмонӣ тамоман дигар аст. Ин ҳамсарон муҳандисони роҳсоз мебошанд, ва дар Вазорати нақлиёт кор мекунанд. Ва чун ҳамаи иштирокчиёни ҳаракат дар роҳ, онҳо дар худи ҳамон танбаҳои мошинҳо меистанд ва бо зарурати истифодаи роҳҳои дародавр муросо мекунанд, аммо бо пурсабрии бештар. Чаро? Онҳо мушкилотеро, ки дар рафти амалӣ намудани ин лоиҳаи миқёсаш калон ногузир мебошанд, мефаҳманд. «Ҳа, сохтмон як муддат давом мекунад, — мегӯянд онҳо дар ҷавоби суханони норозиёнаи ман, — аммо онҳо дар мӯҳлати даркорӣ ба охир мерасанд. Ташвиш накашед». Онҳо нақшаи бозсозии роҳро бо чашмони худ дидаанд.
Қиссаҳоеро ба монанди он чи бо Юсуф рӯй дод, нақл намуда, Худо ба мо имкон медиҳад, ки ба нақшаҳои ӯ нигарем. Метарсам, ки ғайр аз бетартибии даҳшатовар, мо дар он ҳеҷ чизи дигарро намебинем! Бародарон Юсуфро чун як чизи нодаркор ба чоҳ партофтанд. Магар ин интихоби табиӣ нест? Дар ҳама ҷо гуруснагӣ, низоъҳо ва ҷидолҳои оилавӣ ба назар мерасанд, чун хиштҳо ва халтаҳои холии сементи дар майдони сохтмон бетатибона партофташуда. Нақшаи иблис шум ва одӣ буд: нобуд кардани оилаи Иброҳим, ва бо ҳамин нобуд намудани насли ӯ — Исои Масеҳ. Чунин ба назар мерасид, ки ҳамаи мавҷудоти дӯзах писарони Яъқубро ҳадафи худ қарор додаанд.
Аммо нигаред, ки Бинокори мо то чӣ андоза мутахассис аст! Ӯ тӯдаҳои ифлосиҳои сохтмонро яктарафа мекунад ва ба иншооти бинокардаистодааш устуворӣ медиҳад ва тахтаҳои қафасаро бо болтҳо мустаҳкам менамояд, то даме ки ҳарҷу марҷ аз Ҳас. 37:24 («[Онҳо] ӯро гирифта, дар чоҳ афканданд») ба тантана дар Ҳас. 50:20 табдил ёбад («…то коре кунад, ки мардуми зиёдро зинда нигоҳ дорад…»).
Ҳамин тариқ, Худо Бофанда ва Бинокори олидараҷа аст! Ӯ хатоҳои пештараи Юсуфро ислоҳ намуд. Наход Ӯ хатоҳои туро низ ислоҳ накунад?
Ту инро паси сар карда метавонӣ. Агарчи ту метарсӣ, ки наметавонӣ. Ҳама метарсанд. Мо метарсем, ки рӯҳафтодагӣ ҳеҷ гоҳ намегузарад, ашкҳо ҳеҷ гоҳ ба охир намерасанд, азобҳо ҳеҷ гоҳ қатъ намегарданд. Бо хости бародарони хашмгини худ ба чоҳ афтода, ҳар кадоми мо ба худ чунин савол медиҳад: «Оё ин осмони тира ягон вақт боз нилгун мешавад? Оё бори гароне ки маро ба замин хам кардааст, ягон вақт сабуктар мешавад?» Мо ҳис мекунем, ки ба роҳи сарбаста даромадаем, ба дом гирифтор шудаем, маҳкам мондаем, ба нокомӣ маҳкум шудаем. Оё мо ягон вақт аз ин чоҳ берун баромада метавонем?
Ҳа! Раҳоӣ дар Китоби Муқаддас ба ҳамон андоза муқаррарӣ аст, ки мусиқии ҷаз ҳангоми роҳпаймоии идонаи Марди Гра — ҷашни гӯшкаркунанда, ки дар дар ҳама ҷо чун фонтан фаввора мезанад.
Чоҳи шерон барои Дониёл, зиндон барои Петрус, шиками наҳанг барои Юнус, Ҷолиёт барои Довуд, баҳри пурталотум барои шогирдони Исо, бемории шифонопазир барои махавиён, шубҳаҳо барои Тумо, қабр барои Лаъзор ва завлонаҳо барои ҳавворӣ Павлус… Худо моро аз ҳамаи ин озмоишҳо мегузаронад. Аз байни баҳри Қулзум бар хушкӣ (ниг.: Хур. 14:22), ба воситаи биёбон (ниг.: Хур. 29:5), аз байни водии сояи марг (ниг.: Заб. 22:4) ва ба воситаи обҳои азим (ниг.: Заб. 76:20). Калимаҳои «аз», «аз байни», «аз миёни», «ба воситаи» барои Худо дӯстдошта мебошанд:
Вақте ки аз обҳо бигзарӣ, Ман бо ту хоҳам буд, ва аз наҳрҳо бигзарӣ, онҳо туро ғарқ нахоҳад кард; вақте ки аз миёни оташ қадамгузор шавӣ, нахоҳӣ сӯхт, ва аланга туро нахоҳад сӯзонид.
Иш. 43:2; курсиви ман. — М. Л.
Ҳа, дарднок хоҳад буд. Гумон мекунӣ, ки дигар гиря кардан ё курси навбатии химиотерапияро гузаштан лозим намояд? Гумон намекунам. Оё оиладории бадбахтонаи ту баногоҳ хушбахтона мешавад? Аз эҳтимол дур аст. Гумон мекунӣ, ки роҳи қабристонро барои ҳамеша фаромӯш мекунӣ? Афсӯс, ки не. Умед дорӣ, ки Худо туро аз зарурати муборизаи ҳаррӯза раҳо менамояд, ва қувваи беандозаи рӯҳонӣ медиҳад? На дар ин зиндагӣ. Аммо Ӯ ӯҳдадор мешавад, ки азобҳои туро чунон аз нав бофад, ки ҳеҷ як ашки рехтаат беҳуда набошад.
Аммо сабру тоқат кардан лозим меояд. Юсуф 17-сола буд, ҳангоме ки бародарон ӯро аз сари худ соқит карданд, ва дар ҳадди ақалл 37-сола буд, ҳангоме ки онҳоро аз нав дид. Боз як-ду сол гузашт, пеш аз он ки ӯ бо падараш вохӯрд. Гоҳо Худо шитоб намекунад: саду бист сол барои ба тӯфон тайёр кардани Нӯҳ, ҳаштод сол барои ба хизмат тайёр кардани Мусо. Худо Довуди ҷавонро ба ишғол намудани тахти подшоҳӣ даъват намуд, аммо бо кадом як сабаб ба кори чӯпонӣ баргардонд. Павлусро ба хизматгузории ҳавворигӣ даъват намуд, аммо ҳамон замон ӯро се сол дар Арабистон нигоҳ дошт. Исо дар рӯи замин сӣ сол зиндагӣ кард, пеш аз он ки ба бунёд намудани чизи аз мизи ошхона муҳимтар сар кард. Ба Худо чӣ қадар вақт даркор мешавад, то ки гузаштаи туро ба тартиб оварад? Ин раванд муддате давом хоҳад кард. Ва албатта, на якчанд дақиқа, балки шояд тамоми умр.
Худо ин мусибатро ба нафъи ту мегардонад. Ҳамаи он чи мову ту мебинем, — ҳарҷу марҷи маҳз аст. Аммо Худо имконияти олидараҷаи тарбия кардан, омӯзондан ва имтиҳон намудани сарвазири ояндаро мебинад. Мо зиндонро мебинем — Худо кӯраи хиштпазиро мебинад. Мо гуруснагиро мебинем — Худо имкониятро барои маҳалли зисти худро иваз кардани оилаи интихобкардааш мебинад. Мо ин маҳалро Миср меномем — Худо онро маҳбусии пешгирикунанда меномад, ки фарзандони Яъқубро аз таъсири бутпарастонаи Канъон ҳифз менамояд ва имкон медиҳад, ки аҳли оила дар муҳити осоиш ва осудагӣ афзун ва сершумор гарданд. Мо дасисаҳо ва найрангҳои иблисро мебинем — Худо ин субъектро ноилоҷ монда ва занҷирбандшуда мебинад.
Иҷозат деҳ аниқтар фаҳмонам. Ҳозир ту версияи ҳозиразамони Юсуф ҳастӣ. Дар шахси ту Худо иблисро ба майдон металабад. Дар дили ту ҳиссачае аз Худо ҳаст, як чизи олидараҷа ва муқаддас, ки ҷаҳон ба он хеле эҳтиёҷ дорад: хирад, некӯӣ, атоҳо ва истеъдодҳо. Агар иблис туро аз саф бароварда тавонад, пас чунин ҳисоб кун, ки як башоратдиҳанда кам шудааст.
Қиссаи Юсуф барои он дар Китоби Муқаддас ҷой дода шудааст, ки ба Худое ки аз ҳама гуна бадӣ болотар аст, боварӣ карданро омӯзем. Худо — Бофанда ва Бинокори олидараҷа — зарареро, ки иблис мерасонад, ба нафъи мо мегардонад. Юсуф аввалин шуда ба мо маълум намуд, ки дар чоҳ будан ҳеҷ хубӣ надорад. Аммо оё аз даруни чоҳи бадбӯй боз ягон хел ваҳй баровардан мумки аст? Албатта! Чоҳ моро водор мекунад, ки чашмонамонро ба осмон равона кунем. Бо умеди он ки Касе аз он ҷо назди мо ба поён мефарояд ва дасташро дароз мекунад. Худо ба Юсуф дасташро дароз намуд. Дар вақти даркорӣ Ӯ ба таври даркорӣ барои ту низ ҳамон корро мекунад.
БОБИ 2
Ба Миср поён фаромадан
Нохушиҳои Юсуф баробари даҳон кушодани ӯ сар шуданд. Дар яке аз саҳариҳо, ҳангоми наҳорӣ ӯ он чиро, ки дар хоб дида буд, бо тамоми тафсилоти дилгиркунанда нақл намуд. Ӯ бандҳои даврашакл гузошташудаи гандумро дид. Ҳар як банди гандум номи яке аз бародарони ӯро дошт: Реубен, Ҷод, Левӣ, Забулун, Яҳудо… Дар маркази давра як банди гандум буд — банди Юсуф. Азбаски дар хоб ягона банди рост истода банди ӯ буд, аз ин суханон чӣ хулосае бармеояд? Шумо, бародарон, ба ман таъзим намоед.
Наход Юсуф гумон мекард, ки инро шунида, бародарон ба ваҷд меоянд? Оё ба аломати таҳсин ба китфаш тап-тап зада, чунин мегӯянд: «Мо бо майли том дар назди ту ба зону меистем, додараки азизи мо!» Аммо бо кадом як сабаб онҳо хурсанд нашуданд ва хашми худро базӯр нигоҳ дошта, ба ӯ фармуданд, ки агар лату кӯб шудан нахоҳад, берун равад.
Юсуф чунин муносибати бародаронро нафаҳмид ва дафъаи дигар боз як хобашро нақл намуд. Акнун ба ҷои бандҳои гандум ситораҳо, офтоб ва моҳ буданд. Ситораҳо бародаронро ифода мекарданд. Офтоб ва моҳ рамзи падари Юсуф ва модари вафоткардааш буданд. Чун дар мавриди бандҳои гандум, ҳамаи ситораҳо ва сайёраҳои осмон ба Юсуф таъзим намуданд. Ба Юсуф! Ба ин майдаяки ношуд, ки либоси рангоранг дорад, ва дар ҳаёташ аз қошуқ вазнинтар чизеро набардоштааст. Магар бародарон бояд ба ӯ таъзим намоянд? Албатта, Юсуф бояд даҳони худро маҳкам нигоҳ медошт.
Эҳтимол, маҳз ин фикр ба сари ӯ омад, ҳангоме ӯро ба чоҳи беоб партофтанд. Зориву илтиҷоҳо ҳеҷ натиҷа набахшиданд. Бародарон, ки аз фурсат истифода бурда, ӯро дастгир карданд, азми қавӣ доштанд, ки ин сергапи дилбазанро барои ҳамеша ба хомӯшӣ маҷбур кунанд.
Ҳамин вақт ба гӯши Юсуфи дар қаъри чоҳ ба ҳам печида садоҳои наве расиданд — ғиҷирроси ароба ва хур-хур кардани шутуре, ҳатто ду шутур. Акнун ӯ овозҳои ношиносро шунид. Аҷнабиён. Дар гуфтугӯи онҳо бо бародарон лаҳни бегона баръало маълум буд. Юсуф саъй намуд шунавад, ки онҳо дар бораи чӣ гап мезананд.
— Мо ӯро ба шумо мефурӯшем…
— Ба чанд пул?
— Дар ивази шутурҳои шумо…
Юсуф ба боло нигарист ва сарҳои шахсони ношиносро дид, ки кунҷковона ба чоҳ менигаристанд.
Баъд яке аз бародаронро бо банд поён фароварданд. Ӯ бо ҳар ду даст Юсуфро гирифт, ва бародарон зӯр зада ҳар дуи онҳоро аз чоҳ берун бароварданд.
Тоҷирон Юсуфро сар то по аз назар гузаронданд. Онҳо ба даҳони ӯ даст андохта, дандонҳои ӯро ҳисоб карданд. Дастон ва китфонашро даст-даст карда диданд, ки ӯ то чӣ андоза сермушак аст. Бародарон тоҷиронро ба сифатнокии «мол» бовар кунонданӣ шуда, гуфтанд: «Ана дидед, тамоман чарбу надорад, ҳамааш мушак. Ӯ чун барзагов қавӣ аст, ва аз саҳар то шом бе истироҳат кор карда метавонад».
Тоҷирон дуртар истода андаке маслиҳат карданд, ва ҳангоме ки ба бародарон дар бораи қарори худ гуфтанд, Юсуф ниҳоят фаҳмид, ки чӣ воқеа аст.
— Дарҳол бас кунед! Истед! Бас аст! Охир, ман бародари шумоям! Шумо маро фурӯхта наметавонед!
Бародарон чизе нагуфта, ӯро тела доданд ва ба савдо шурӯъ намуданд:
— Шумо чанд пул доданӣ ҳастед?
— Мо тайёрем даҳ танга диҳем.
— Шумо чиҳо мегӯед? Нархи ӯ аз сӣ танга камтар нест.
— Понздаҳ танга медиҳем ва ягон танга ҳам зиёдтар не.
— Бисту панҷ.
— Бист танга, ва ин пешниҳоди охирини мост.
Бародарон тангаҳоро ҳисоб карданд ва либоси рангоранги ӯро аз танаш кашида гирифта, дур шуданд. Юсуф ба зону истода, аз пайи онҳо зориву фиғон мекард. Ба доду фарёди ӯ аҳамият надода, тоҷирон ба гардани ӯ ҳалқадавакро андохтанд ва нӯги дигари ресмонро ба ароба бастанд. Асири гирёну нолон маҷбур буд аз пайи соҳибонаш равона шавад. Ӯ аз пайи шутурҳои лоғар ва аробаи ғиҷирросзананда қадам зада, бори охир ба тарафи бародаронаш, ки дур шуда, қариб дар паси хатти уфуқ ғоиб шуда буданд, нигоҳ кард.
— Ёрӣ диҳед!
Ҳеҷ яке аз бародарон ба ақиб нигоҳ накард.
«Бародаронаш… Юсуфро ба исмоилиён ба бист сиккаи нуқра фурӯхтанд; ва Юсуфро ба Миср бурданд» (Ҳас. 37:27–28).
Ба Миср фуруд омадан. Ҳамагӣ якчанд соат пеш ба ҳаёти Юсуф ҳасад бурдан мумкин буд. Ӯ либоси зебо ва гӯшаи бароҳате дар хонаи падар дошт. Ӯ дар хоб дид, ки бародарон ва падараш ӯро эҳтиром хоҳанд кард. Аммо касе ки баланд парвоз мекунад, сахт меғалтад, ва ҳаёти Юсуф рӯ ба таназзул овард. Бародарон ӯро ба чоҳи беоб партофтанд, ба ӯ хиёнат карданд ва ӯро фурӯхтанд. Акнун ӯ ба Миср равона буд.
Ӯ аз ҳама чиз маҳрум шуд: ном, имтиёзҳо, мақом. Ҳамаи он чи ӯ дошт, ва ҳамаи он чи ӯ ягон вақт ба даст оварданӣ буд, бе ному нишон ғайб зад. Аз байн рафт. Гӯё бод бурда бошад.
Оё ин ба ту ягон чизро ёдрас намекунад?
Ҳангоме ки ту парешонҳолу рӯҳафтода будӣ; ҳангоме ки дар кисаат тангае ҳам набуд, ҳангоме ки чун моҳии гирифторшуда талвоса мекардӣ; ҳангоме ки дилат пур аз дарду алам буд… ҳангоме ки дар пеш туро ҳеҷ чиз интизор набуд… ғайр аз роҳ ба сӯи Миср.
Ҳаёт гоҳо моро пешпо медиҳад.
Юсуф ба Миср бе ҳеҷ чиз омад. Чунон ки мегӯянд, бе як тини зард. Номи неки ӯ низ акнун арзише надошт. Робитаҳои хешовандии ӯ бефоида буданд, малакаҳои касбӣ — манфур. Созандагони аҳромҳо, ки ришҳояшонро пок-покиза тарошида буданд, аз «бадавиён»-и ришдор ва мӯйдароз канораҷӯӣ мекарданд.
Ӯ на тавсияномаҳо дошт, то ки дар макони нав ҷойгир шавад, на касбу кори даркорӣ, то ки ба кор дарояд, на имконияти такя кардан ба дастгирии аҳли оила. Юсуф аз ҳама чиз маҳрум шуд, ғайр аз як чиз: вафодорӣ ба таъйиноти худ.
Ин хобҳои аҷиб ҷавони яҳудиро бовар кунонданд, ки Худо аз ӯ умеде дорад, агарчи Юсуф дилпурона гуфта наметавонист, ки маҳз дар кадом соҳа. Ӯ тасаввуроте надошт, ки ӯро дар пеш чӣ интизор аст, аммо хобҳояш возеҳу равшан ба он ишора мекарданд, ки ӯ дар оилааш мақоми барҷаста хоҳад дошт. Онҳо барои Юсуф жилети наҷотдиҳанда шуданд, ки ба шарофати он, баъди барҳам хӯрдани ҳамаи умедҳо, ӯ ба қаър фурӯ нарафт.
Вагарна факти зинда мондани ӯро чӣ гуна маънидод кардан мумкин аст? Дар Навиштаи Муқаддас оид ба тайёрии махсуси Юсуф ё лаёқатҳои барҷастаи дар вазъиятҳои фавқулода зинда мондани ӯ чизе гуфта нашудааст. Бо вуҷуди ин, тақдири ӯ дар Китоби Муқаддас чун намунаи тақлид қаламдод шудааст.
Ин ҷавони ибрӣ аз оила, мақоми имтиёзнок ва ватан маҳрум шуда, ягон бор шубҳа накард, ки Худо ба ӯ сару коре дорад. Хастаҳолона сӯи Миср қадам зада, ӯ чунин андешаронӣ мекард: «Не, чунин буда наметавонад, ки ин бо ҳеҷ чиз анҷом ёбад. Худо барои ман як чизи хуберо тайёр кардааст». Бо завлонаҳои вазнин занҷирбанд шуда, ӯ ба худ мегуфт: «Не, Худо барои ман чунин тақдирро омода накардааст». Ба шаҳри бегона, назди аҷнабиёни риштарошида, ки ба забони нофаҳмо гап мезанданд, омада, Юсуф ба худ гуфт: «Худо маро барои амалҳои бузург даъват намудааст».
Ҳа, Худо барои Юсуф ояндаи бузургеро омода намуда буд, ва ҷавон ба ин боварӣ дошт.
Оё ту ба таъйиноти илоҳӣ барои ҳаёти худ боварӣ дорӣ?
Зиёда аз чил сол хизмати шубониро ба ҷо оварда, ман гуфта метавонам, ки дар давоми солҳои зиёд қиссаҳои зиёдеро чун қиссаи Юсуф шунидаам, ва бисёрии он нақлкунандагон кайҳо дар Миср «сокин» шудаанд. Фоҷиаҳо, ноумедӣ, рӯҳафтодагӣ… Саволе ки ман дар чунин мавридҳо медиҳам, кайҳо одатӣ шудааст. Агар ману ту бо ҳам кофе нӯшида, сӯҳбат мекардем, дар лаҳзаи авҷ ман худро сӯи ту пеш бурда, дар болои миз хам шуда, рост ба чашмонат нигариста, мепурсидам: «Оё он чиро, ки аз даст додан ғайриимкон аст, дар ёд дорӣ?» Ҳа, мушкилоте ки ба сарат омадаанд, туро аз бисёр чизҳо маҳрум намудаанд. Ҳамдардии маро қабул намо. Аммо ту чизе дорӣ, ки ҳеҷ гуна бадбахтиҳо туро аз он маҳрум карда наметавонанд: ин таъйиноти ту аст. Шояд, вақти он аст, ки дар бораи ин гуфтугӯ кунем?
Ту фарзанди Худо ҳастӣ. Парвардигор туро пешакӣ шинохт, пешакӣ интихоб намуд. «На шумо Маро интихоб кардаед, балки Ман шуморо интихоб кардаам ва шуморо таъйин кардам, ки шумо биравед ва мева оваред…» (Юҳ. 15:16). Дар ин зиндагӣ ту пеш аз ҳама фарзанди Худо мебошӣ, ва фақат пас аз ин ту гӯштфурӯш, нонпаз, дуредгар, мард ё зан, сокини Осиё ё Африқо ҳастӣ. Шояд, ту худро дублёр ё бозингари эҳтиётӣ меҳисобӣ? Беҳуда! Парвардигор аз аввал маҳз туро интихоб намудааст.
Агарчи дар зиндагӣ дигар хел ҳам мешавад. Боре як дақиқа пеш аз он ки ман ба маросими ақди никоҳ шурӯъ намоям, домод хам шуда ба гӯши ман пичиррос зад:
— Умуман ман мехостам, ки маросими ақди никоҳро коҳини дигар ба ҷо оварад.
— Ҳамин тавр?
— Ҳа, аммо ӯ банд буд.
— Афсӯс!
— Ташаккур, ки ӯро иваз намудед.
— Ҳамеша ба хизмат ҳозирам.
Ба фикрам, дар шаҳодатномаи ақди никоҳи онҳо ман дар рӯ ба рӯи номи худ «и.в.» навишта метавонистам — иҷрокунандаи вазифа.
Аммо ту ҳеҷ гоҳ аз Худо чунин суханонро намешунавӣ. Ӯ маҳз туро интихоб намудааст. Ва на аз он сабаб, ки вазифадор ё маҷбур буд чунин кунад — Ӯ туро бо хости Худ интихоб намуд. Ту интихоби озод, бошуурона ва ихтиёрии Ӯ ҳастӣ. Дар музоядае ки лоти ту гузошта шуда буд, Парвардигор бо овози баланд изҳор намуд: «Ин фарзанди ман аст». Ва туро «бо Хуни гаронбаҳои Масеҳ, ҳамчун барраи беайб ва пок» бозхарид намуд (1 Пет. 1:19). Ту фарзанди Худо ҳастӣ.
Ин факти тағйирнопазир аст, ки муҳлати кӯҳнашавӣ надорад.
Ба катибаҳои болои қабрҳо бовар накун — онҳо дурӯғ мегӯянд. Магар арзишнокии ҳаёти ту бо хатчае дар байни ду сана дар болои тахтасанги болои қабр маҳдуд мешавад? «…агар хонаи заминии мо, ин хайма, хароб шавад, мо иморате аз ҷониби Худо дорем, хонаи бо дасти одамон сохта нашудаи абадӣ, ки дар осмон аст» (2 Қӯр. 5:1). Худро бо чаҳорчӯбаҳои замонӣ маҳдуд накун. Азобҳоят, бар хилофи худи ту, абадӣ нестанд.
Худо Аданро эҳё менамояд. Ӯ то ҳол дар Боғ кор карда истодааст, ки дар он Одамҳо ва Ҳаввоҳои ба сурат ва шабоҳати Ӯ дигаргуншуда аз муҳаббати Ӯ ҳаловат хоҳанд бурд, бо ҳамдигар, бо наботот ва ҳайвонот дар осоиши комил хоҳанд буд. Ҳамроҳи Ӯ мо бар кишварҳо ва халқҳо ҳукмронӣ хоҳем кард. «…Агар тоқат оварем, бо Ӯ подшоҳӣ хоҳем кард…» (2 Тим. 2:12).
Ин ваъдаро қабул намо. Онро аз даст надеҳ. Онро дар лавҳи дили худ сабт намо. Ва ҳангоме ба ту чунин метобад, ки обҳои бадбахтиҳо аз сарат боло шудаанд, ба ёд овар, ки ин тавр нест. Таъйиноти пешакии ту чун пештара бо туст.
Падари ман бо роҳ сӯи Миср шинос аст, аммо ӯро на оилааш, балки саломатӣ ба ҳолати ногувор гузошт. Ӯ ва модарам пул пасандоз мекарданд ва нақшаҳо мекашиданд, ки ҳамин ки ӯ ба нафақа барояд, бо трейлери худ тамоми паркҳои миллии Амрикоро сайр мекунанд. Ҳангоме ки то амалӣ шудани орзуяшон андаке монда буд, падарам ба бемории склерози канории амиотрофӣ гирифтор шуд. Ин бемории илоҷнопазири дегенеративии системаи марказии асаб аст, ки боиси фалаҷшавӣ ва аз кор мондани мушакҳо мегардад. Баъди якчанд моҳ ӯ аллакай мустақилона хӯрок хӯрдан, либос пӯшидан ва шустушӯй кардан наметавонист. Ҷаҳони одатӣ дар пеши назараш барҳам хӯрд.
Он вақт ману занам ба сафари миссионерӣ ба Бразилия тайёрӣ медидем. Бемории падарамро фаҳмида, ман ба занам пешниҳод намудам, ки сафарро мавқуф гузорем. Ман чӣ тавр сафар карда метавонистам, дар ҳоле ки шахси наздикам дар арафаи марг буд? Ман ҳамон замон дар бораи ин қарори худ ба падарам хабар додам. Дарҳол аз ҷониби ӯ ҷавоб омад. Умуман падарам ба жанри номанависӣ муҳаббати зиёд надошт, аммо ин дафъа номаи ӯ дар чор саҳифа навишта шуда буд ва дар байни суханони дигар ин насиҳатро дар бар мегирифт:
Дар хусуси бемории ман ва ба Рио рафтани шумоён. Дар ин ҷо ҳама чиз хеле одӣ аст, ва ман бе ҳеҷ шакку шубҳа ба шумо мегӯям: «Биравед»… Ман на аз вохӯрӣ бо марг метарсам, на аз абадият… бинобар ин дар хусуси ман ташвиш накашед. Биравед. Худовандамонро шод намоед.
Падарам қариб аз ҳама чиз маҳрум шуда буд: саломатӣ, истироҳат дар вақти нафақахӯрӣ, имконияти муошират бо фарзандон, набераҳо ва ҳамсари дӯстдоштааш. Талафот беҳад зиёд буд, аммо фарогир не. «Падар, — пурсида метавонистам ман аз ӯ, — оё он чиро, ки аз даст додан ғайриимкон аст, дар ёд дорӣ?» Таъйиноти Худо чун пештара дили ӯро гарм мекард.
Дар роҳ ба сӯи Миср қадам зада, бисёр вақт мо онро фаромӯш мекунем! Канорҳои ин роҳи ғамангез пур аз таъйиноти фаромӯшшуда ва ҳатто партофташуда аст. Мо худро дар партави фоҷиае ки ба сарамон омадааст, мебинем («Занам маро тарк кардааст, ман нашъаманд ҳастам, хонахароб шудаам, маъюб ҳастам, афту андомам пур аз пайҳои захм аст»), ва аз ҳамин сабаб бо умеди хурдакаки назарногир қаноат мекунем: пул ба даст овардан, дӯстон пайдо намудан, обрӯ пайдо кардан, мушакҳоро машқ додан ё ягон касро дӯст доштан, ҳар касеро ки бошад.
Илтиҷо мекунам, чунин хато содир накун! Оё, ба фикрат, ҳама чиз барбод рафтааст? Тамоман ин тавр нест, «Зеро ки бахшоишҳо ва даъвати Худо тағйирнопазир аст» (Рум. 11:29). Пас инро фаромӯш накун, ва аз ин ҳам беҳтар — доимо пеши назар овар.
Масалан, роҳбарияти корхонаатон дар хусуси ихтисор намудани миқдори коргарон эълон мекунад. Роҳбар туро ба кабинети худ даъват мекунад. Новобаста ба он ки маънидоди ӯ чӣ гуна боназокат аст, аз кор холӣ кардан аз кор холӣ кардан аст. Ва инак ту аллакай чизҳоятро ғундошта, мизи кориро холӣ мекунӣ. Шубҳаҳову тарс торафт афзунтар ва шиддатноктар мешаванд. «Пули суратҳисобҳоро аз куҷо пардохт мекунам? Дар куҷо кор ёфта метавонам?» Аз боиси тарс фикрҳои ту чигил мешаванд. Ногоҳ ту таъйиноти худро ба ёд меоварӣ: «Оё ман он чиро, ки аз даст додан ғайриимкон аст, фаромӯш накардаам?»
«Як дақиқа. Ман ҳанӯз ҳам фарзанди Худо ҳастам. Ва ба ман ояндаи хеле хуб ваъда карда шудааст. Ин рӯзҳои сиёҳ чун дуд пароканда мешаванд, Мушкилот дер ё зуд аз байн мераванд. Худованд аз кор маҳрум шуданамро ба нафъи ман мегардонад. Ман фидокорона меҳнат мекунам, ва новобаста ба он ки чӣ рӯй медиҳад, аз Худо умедамро намеканам».
Чӣ хел дилпазир! Ту ҳозиракак аз нав ба таъйиноти худ боварӣ пайдо намудӣ!
Боз як намунаи дигар. Шахси дӯстдоштаат номзадии шуморо бекор кард. Ҳамин ки ӯ бо духтари дигар шинос шуд, ваъдаҳои вафодории ӯ ҳамроҳи пешниҳоди оиладоршавӣ аз байн рафтанд. Хиёнаткор. Палид. Нобакор. Ту ҳис мекунӣ, ки туро ба чоҳ партофтаанд, чунон ки Юсуфро партофта буданд. Аммо ту, чун Юсуф, ноумед намешавӣ, балки қарор медиҳӣ ба нақшаи Худо барои ҳаётат бо диққат нигоҳ кунӣ. Дар чунин вазъият ин хеле душвор аст, зеро лозим меояд бо васвасаи қасос гирифтан аз озордиҳанда мубориза барӣ. Васвасаро паси сар карда, ту дар бораи таъйиноти худ фикр кардан мегирӣ. «Ман фарзанди Худо ҳастам. Ва ба ман ояндаи хеле хуб ваъда карда шудааст… ва дили шикастаи ман ба ин монеъ шуда наметавонад. Бар хилофи шахсе ки ба ман хиёнат намуд, Худо ҳеҷ гоҳ ваъдахилофӣ намекунад».
Ғалабаи навбатии Худо.
Дар Миср низ зинда мондан мумкин аст, агар ба даъвати Худо "ҳа” гӯед.
Пас аз вафоти падарам солҳои зиёд гузаштанд, ва инак, ман аз зане ки дар охири ҳаёти падарам бо ӯ вохӯрда буд, номае гирифтам. Ҷинҷер ҳамагӣ шашсола буд, ҳангоме ки дар яке аз дарсҳои мактаби якшанбегӣ ба кӯдакон фармуда шуд, ки барои аъзоёни бемор ва барҷомондаи калисо варақаҳо бо дархостҳои саломатӣ тайёр кунанд. Духтарак аз коғазҳои ҳарранга варақаи бунафшранг тайёр намуда, бо аппликатсияҳо оро дод ва ба чаҳорчӯба гузошт. Дар қисми дохилии варақа ӯ чунин навишт: «Ман Шуморо дӯст медорам, аммо Худо Шуморо боз ҳам бештар дӯст медорад». Модараш пирог пухт, ва онҳо дукаса ба хабаргирии бемор рафтанд.
Падарам бистарӣ буд. Ҳаёти ӯ ба охир мерасид. Ӯ беқувват ва пурра фалаҷ шуда буд. Ӯ ҳанӯз дасташро ҷунбонида метавонист, аммо аз боиси беморӣ кафи дасташ кашиш хӯрда, бадшакл шуда буд.
Намедонам, ки ин чӣ гуна рӯй дод, аммо Ҷинҷер муддате бо падарам дар танҳоӣ буд ва ба ӯ саволе дод, ки танҳо аз даҳони кӯдаки шашсола баромада метавонист:
— Ту ба қарибӣ мемурӣ?
Падарам ба дасти духтарак расида, аз ӯ хоҳиш намуд, ки назди ӯ хам шавад.
— Ҳа, ба қарибӣ. Кай? Намедонам. Ҷинҷер аз падарам пурсид, ки оё ӯ аз мурдан наметарсад. — Не, охир, маро осмонҳо интизоранд, — гуфт падарам. — Ман дар он ҷо бо Падари Осмониям хоҳам буд. Ман тайёрам бо ӯ рӯ ба рӯ вохӯрам.
— Ҳамин вақт модарам бо модари духтарак баргаштанд. Ҷинҷер ба хотир меоварад:
Волидони шуморо рӯҳбаланд карданӣ шуда, модарам кӯшиш мекард табассум намояд, аммо ман табассуми васеъ, ҳақиқӣ кардам, ва падари Шумо ҳамчунин табассум намуда, ба ман чашмакӣ зад.
Ман ҳамаи инро аз он сабаб ба шумо нақл карда истодаам, ки ман ва аҳли оилаам ба Кения сафар дорем. Мо мехоҳем ба халқе ки дар соҳили африқоии уқёнуси Ҳинд зиндагӣ мекунад, дар бораи Исо гап занем. Ман ҳанӯз ҳам барои фарзандонам метарсам, зеро дар бораи мушкилот ва бемориҳое ки моро интизоранд, бисёр шунидаам. Агар сухан дар бораи худи ман равад, ман аз мурдан наметарсам, зеро «бадтарин» чизе ки бо ман рӯй дода метавонад, «рӯ ба рӯ вохӯрдан бо Падари Осмониям» аст.
Падари шумо ба ман нишон дод, ки ҳаёти заминӣ фақат гузариш ба ченаки дигар аст, ва марг — эҳё мебошад.
Шахсе ки як пояш ба лаби гӯр расида буд, ҳангоми дар бораи марг фикр кардан ба духтараки хурдакак табассум намуд. Ӯ аз ҳама чизи ҷаҳон маҳрум шуда буд? Ин фақат ба назар чунин метобад. Дар охири роҳи ҳаёт падарам чун пештара чизеро дошт, ки аз даст додан ғайриимкон аст. Оё медонӣ, ба ту чӣ гуфтан мехоҳам? Ин ҳамаи он чи буд, ки ӯ дошт. 
БОБИ 3
Танҳо, аммо тамоман танҳо не
Меланӣ Ҷаспер мегӯяд, ки писараш Купер бо табассум таваллуд шудааст, ва чуқурчаҳо дар рухсораҳои ӯ ҳеҷ гоҳ гум намешуданд. Ӯро маҳбуби ҳама буд, ӯро ҳама хеле дӯст медоштанд; се хоҳари калонӣ, волидон, бобоҳо ва бибиҳо, муаллимон ва дӯстон. Ӯ табассум кардан ва дӯст доштан метавонист. Падари ӯ Ҷей-Ҷей даъвои ғаразнокӣ накарда, писарашро кӯдаки идеалӣ меҳисобад.
Купер дар оилаи намунавӣ таваллуд шудааст — дар хонаи берун аз шаҳрии фермерҳои ҷӯяндаи Худо, ташнагони Масеҳ, Ҷей-Ҷей ва Меланӣ, ки худро пурра ба чор фарзанди худ бахшидаанд. Ҷей-Ҷей ҳар як дақиқаи вақти холиро дар муошират бо писари ягонаи дӯстдоштааш мегузаронд. Аз ҳамин сабаб 17-уми июли соли 2009 онҳо ба баггӣ савор шуда, ба сайр рафтанд. Умуман, онҳо якҷоя алаф даравиданӣ буданд, аммо барои алафдаравак шамъҳои афрӯзишро дигар кардан лозим шуд, ва то даме ки Меланӣ барои харидани шамъҳо ба шаҳр рафт, падару писар қарор доданд, ки раллӣ мегузаронанд. Онҳо борҳо ба чунин машғулият дода шуда буданд, дар роҳи хокӣ мошини варзишии худро чунон тез меронданд, ки шамол дар гӯшҳо ҳушток мекашид. Ҳамааш чун ҳарвақта буд: ҳамон роҳ ва ҳамон суръат, аммо ногоҳ дар ҷои тамоман ҳамвор баггӣ, ки онро Ҷей-Ҷей меронд ва Купери бо тасмаи бехатарӣ басташуда нишаста буд, як давр гашт — чаппа шуд.
Купер беҳуш шуд. Ҷей-Ҷей дарҳол ба хадамоти «911» занг зад, ва баъд ба Меланӣ занг зад. «Воқеаи нохуш рӯй дод, — гуфт ӯ ба занаш, — аз афташ, зинда мондани Купери мо аз эҳтимол дур аст». Соатҳои баъдина ба хоби даҳшатовари барои ҳар гуна падару модар бадтарин табдил ёфтанд: ёрии таъҷилӣ, реаниматсия, гиряву фиғонҳо, шок. Ва ниҳоят, хабар: «Мутаассифона, писари шумо вафот кард». Ва инак Ҷей-Ҷей ва Меланӣ маҷбуранд бо корҳои тасаввурнопазир машғул шаванд: тобут интихоб кунанд, маросими дафнро ташкил намоянд ва кӯшиш кунанд, ки ҳаёти минбаъдаашонро бе писари дӯстдоштаашон тасаввур намоянд.
Онҳо муддате дар ҳолати карахтӣ буданд. Пагоҳиҳо аз хоб хеста ва якдигарро оғӯш карда, онҳо ҳой-ҳой гиря мекарданд. Андаке худро ба даст гирифта, онҳо аз бистари хоб мебаромаданд ва ба ошёнаи якум назди аҳли оила ва дӯстон, ки онҳоро интизор буданд, мефаромаданд ва тамоми рӯз бемақсад дар хона қадам мезаданд, то даме ки боз вақти хоб фаро мерасид. Он гоҳ онҳо боз ба бистари хоб даромада, якдигарро ба оғӯш гирифта, то вақти ба хоби пуризтироб рафтан гиря мекарданд.
Ҷей-Ҷей ба ман иқрор шуд: «Дар ҷаҳон чунин китобе, чунин дастаи дастгирии психологӣ нест, ки касро ба ин гуна воқеаи мудҳиш тайёр кунад: дидани он ки писари панҷсолаатон дар дастатон мемирад… Мо медонем, ки ба қаъри чоҳ афтодан чӣ маъно дорад».1
Қаър. Қисми зиёди ҳаёти мо — агар на ҳамаи он — дар водиҳо ва ҳамвориҳо мегузарад, ва аҳён-аҳён ба чунин қуллаҳо, аз қабили базми арӯсӣ, ба мақоми баланд таъйин шудан ё таваллуд шудани фарзанд мерасад. Асосан мо ҳаёти муназзам ва мураттаб ба сар мебарем: андаке барои фаро расидани навбати ба шаҳр бурдани ҳамсояҳо ғур-ғур мекунем, сари вақт эъломияи андозро месупорем ва фикр мекунем, ки барои хӯроки шом чӣ пазем.
Аммо гоҳо ҷаҳони муқаррарии мо чаппагардон мешавад ва мо ба қаъри чоҳ меафтем. Чаппагардон шудани баггии бо суръат ҳаракаткунанда, касод шудани бозори амволи ғайриманқул, натиҷаи мусбати анализи хун барои аниқ кардани онкомаркерҳо — ва, ҳанӯз ба худ наомада, мо аллакай дар қаъри чоҳ дароз кашидаем.
Барои Юсуф музоядаи ғуломон дар Миср чоҳ гардид. Савдо сар шуд. Ва дар ҳаёти кӯтоҳи худ ӯ бори дуюм мавриди хариду фурӯш қарор гирифт. Ва писари дӯстдоштаи Яъқубро даст даст мекарданд, тафтиш мекарданд, ки оё шабушк дорад ё не, — хулоса, ҳаматарафа аз назар мегузаронданд, чунон ки ҳайвони кориро тафтиш мекунанд. Ниҳоят ӯро дарборӣ Пӯтифараъ, сардори посбонони фиръавн харид. Юсуф забон в урфу одатҳои фарҳангии ин кишвари бегонаро намедонист. Ба ӯ лозим омад, ки хӯроки мазааш ғайримуқаррариро хӯрад, кори вазнинро ба ҷо оварад, ва шароити зисташро низ мусоид номидан душвор буд.
Аз ҳамин сабаб, саҳифаи боби навбатии қиссаи Юсуфро гардонда, ба нақли ғамангез дар бораи ҳолати барои ин асири бадбахт муқаррарӣ, аз қабили ноумедии сахт, хуруҷҳои хашму ғазаб ва пайдо шудани одатҳои зарарнок, тайёр мешавем. Магар одатан ҳамин тавр намешавад? Не, ин тавр нест.
«Ва Парвардигор бо Юсуф буд; ва ӯ марди комёб шуд, ва дар хонаи хоҷаи мисрии худ бимонд» (Ҳас. 39:2). Юсуф бо он чи дар бар дошт, ва бо даъвати илоҳӣ дар дил ба Миср омад. Бо вуҷуди ин, пас аз фосилаи кӯтоҳе, аллакай дар охири ояти 4-уми ҳамон боб, мо мехонем, ки соҳиби ӯ — сардори посбонони фиръавн — ӯро ба хонаи худ баргумошт, ва тамоми дороии худро ба дасти ӯ дод. Ин гардиши воқеаҳоро чӣ гуна маънидод кардан мумкин аст? Худо бо Юсуф буд.
Ва Парвардигор бо Юсуф буд; ва ӯ марди комёб шуд…
о. 2
Ва хоҷааш [хоҷаи Юсуф] дид, ки Парвардигор бо ӯст…
о. 3
…Парвардигор хонаи он мисриро ба хотири Юсуф баракат дод…
о. 5
ва баракати Парвардигор бар ҳамаи дороии вай [Юсуф] чи дар хона, чи дар саҳро буд.
о. 5
Қиссаи Юсуф ба ҳеҷ яке аз китобҳои силсилаи «Худат ба худ ёрӣ деҳ» ва ба ҳеҷ яке аз формулаҳои «сирри муваффақият», ки моро ба ҷустуҷӯи захираи дохилӣ даъват мекунанд («чуқуртар кофтан»), мувофиқат намекунад. Ҷиҳати фарқкунандаи ин қиссаи пандомӯзро тамоман дар самти дигар ҷустан даркор аст («ба болотар нигаристан»). Муваффақияти Юсуф ба шарофати ҳузури Худо буд, ки чунон ки кӯрпа кӯдакро печонида мегирад, ӯро фаро гирифта буд.
Шояд, Худо туро чиз ҳамин тавр мепечонад? Ҳар кас метавонад дар бораи ба Миср поён фаромаданаш нақл кунад. Дар бораи он ки чӣ тавр ба муҳити бегона афтод, ки забони онро намедонист, зеро ҳеҷ гоҳ лексикаи вазъиятҳои бӯҳрониро аз худ накарда буд, дур аз хона, танҳо, бе воситаҳои рӯзгузаронӣ, бо умедҳои барҳамхӯрда, бе ёру дӯст. Дар чунин маврид ба кӣ такя кардан мумкин аст? Ба Худо.
Довуд пурсид: «Аз Рӯҳи Ту куҷо равам? Ва аз пеши рӯи Ту куҷо гурезам?» (Заб. 138:7). Ва худаш ҷавоб дод, ки Худо дар ҳама ҷост: «Агар ба осмон бароям, он ҷо Ту ҳастӣ, ва агар дар гӯр бистар андозам, он ҷо низ Ту ҳастӣ. Агар болҳои субҳро гирифта, дар ақсои баҳр сокин шавам, дар он ҷо низ дасти Ту маро роҳнамун хоҳад кард…» (о. 8–10).
Дар баёни Юсуф ин оятҳо чунин садо дода метавонистанд: «Аз Рӯҳи Ту куҷо равам? Ва аз пеши рӯи Ту куҷо гурезам? Агар ба қаъри чоҳи беоб афтам… агар ба бозори ғуломфурӯшӣ афтам… агар ба хонаи шахси аҷнабӣ афтам… дар он ҷо низ дасти Ту маро роҳнамун хоҳад кард…»
Агар ин оятҳоро ба вазъияти ту мутобиқ намоем, чунин садо медиҳанд: «Аз Рӯҳи Ту куҷо равам? Ва аз пеши рӯи Ту куҷо гурезам? Агар ба беморхонаи офиятдиҳӣ афтам… ба шӯъбаи терапияи интенсивӣ афтам… ба минтақаи амалиёти ҳарбӣ афтам… ба паноҳгоҳи занони ба зӯроварӣ дучоршуда афтам… ба ҳабсхона афтам… дар он ҷо низ дасти Ту маро роҳнамун хоҳад кард».
Ту ҳеҷ гоҳ ҷоеро ёфта наметавонӣ, ки Худо набошад. Тасаввур кун, ки баъди якчанд соат дар куҷо буда метавонӣ. Дар мактаб? Худо дар синфхонаҳо низ тарк намекунад. Дар шоҳроҳ? Дар он ҷо низ ҳузури Ӯ бароят кафолат дода шудааст. Дар ҳуҷраи ҷарроҳии беморхона, дар толори маҷлисҳои шӯрои директорҳо, дар хонаи хешовандони наздикат, дар бюрои ташкил намудани маросими дафн? Дар он ҷо низ Худо хоҳад буд. «…Ӯ аз ҳеҷ яке аз мо дур нест…» (Аъм. 17:27).
«Аз ҳеҷ яке аз мо». Худо фарзандони нозпарвард надорад. Аз ҳузури ӯ ҳама ҳаловат бурда метавонанд — ҳам сокинони маҳаллаҳои серғавғои шаҳрҳо, ҳам сокинони деҳаҳое ки дар дараҳои кӯҳӣ ва дар ҷангалзорҳои тропикӣ воқеъ мебошанд. Аммо гуфтан мумкин нест, ки бисёр касон аз ин имтиёз истифода мебаранд. Баръакс, одамон дар роҳи ҳаёт чунон қадамгузор мебошанд, гӯё ҳеҷ гуна Худо ва муҳаббати бешарти Ӯ вуҷуд надошта бошад. Гӯё фақат ба қувваи худ умед бастанашон даркор бошад. Гӯё хирад на аз осмонҳо, балки фақат аз майнаи худи кас бармеомада бошад. Онҳо дар ҷаҳони бехудо зиндагӣ мекунанд.
Аммо дар байни мо Юсуфҳо низ ҳастанд — касоне ки ҳузури Худоро эҳсос мекунанд, пай мебаранд ва фарқ мекунанд. Касоне ки чун Мусо Парвардигорро пайравӣ мекунанд. Ҳангоме ки ба дӯши озодкунанда ногоҳ бори ғамхорӣ дар ҳаққи ду миллион собиқ ғуломон афтид, ӯ фикр кард: «Ҳамаи ин одамонро чӣ тавр мехӯронам? Чӣ тавр аз душманон ҳимоя карда метавонам? Мо чӣ тавр зинда мемонем?» Ба Мусо захираҳои хӯрокворӣ, мададгорон, асбобу анҷом ва таҷриба даркор буданд. Аммо аз Худо мадад дархост намуда ӯ гуфт: «…Агар Худат наоӣ, моро аз ин ҷо набар…» (Хур. 33:15).
Мусо тайёр буд бо Худо ба ҳеҷ ҷой наравад, назар ба ин ки бе Худо ба ҳар ҷой.
Ҳамчунин, ба монанди подшоҳ Довуд, ки ба Мисри бо дастони худ бунёдкарда афтид. Ӯ зани яке аз сарбозонашро ба ҳамхобагӣ моил кард, ва барои рӯпӯш кардани гуноҳи худ куштор ва фиребро истифода бурд. Ӯ муддати як сол инро аз Худо пинҳон карданӣ мешуд, аммо ин беохир давом карда наметавонист, ва ҳангоме ки подшоҳ бадахлоқона будани амали худро эътироф намуд, ӯ аз Худо фақат як чизро хоҳиш намуд: «Маро аз пеши Худ дур наандоз, ва Рӯҳи Поки Худро аз ман нагир» (Заб. 50:13).
Довуд чунин нагуфт: «Тахти подшоҳиро аз ман нагир. Подшоҳиро аз ман нагир. Лашкарро аз ман нагир». Довуд хуб мефаҳмид, ки барои ӯ чӣ чиз аҳамияти аввалиндараҷа дорад — дар дар ҳаёти ӯ ҳузур доштани Худо, — ва аз Худои Қодири Муқлақ илтиҷо мекард, ки аз Ӯ маҳрум нашавад.
Мо низ бояд ба намунаи ӯ пайравӣ намоем. Мо бояд хоҳиши ҳузури Худоро майли ҳамешагии худ гардонем. Чӣ тавр? Диламонро на ба санг, балки ба исфанҷ табдил дода. Агар сангро ба баҳр партоем, чӣ мешавад? Он аз берун тар мешавад ва ҳатто андаке рангаш дигар мегардад, аммо моҳияти дарунияш пештара боқӣ мемонад. Ва акнун ҳамин корро бо исфанҷ кун, ва мебинӣ, ки он дарҳол дигаргун мешавад. Исфанҷ оби баҳрро макида мегирад, ва он ба ҳамаи ковокиҳои он даромада, моҳияти онро тағйир медиҳад.
Худо моро он гуна фаро гирифтааст, ки обҳои уқёнуси Ором обсангҳои марҷониро фаро гирифтаанд. Мо худамон бояд қарор диҳем, ки санг мешавем ё исфанҷ. Муқобилат мекунем ё ҷавоби мусбат медиҳем. Ҳисси худпарастӣ туро водор мекунад, ки сангдил шавӣ. Аз Худо гурезӣ, ба Худо муқобилат намоӣ, Худоро айбдор кунӣ. Аммо эҳтиёт бош: барои дилҳои сангин шифо дастрас нест. Фақат дилҳои чун исфанҷ мулоим ва таъсирпазир шифо меёбанд. Бо тамоми дилу ҷон хоҳони ҳузури Худо бош, ва ман ба ту мефаҳмонам, ки чӣ тавр чунин кардан мумкин аст.
Изҳор намо, ки ҳақ дорӣ дар ҳузури Худо бошӣ.
«…Туро тарк нахоҳам кард в туро нахоҳам партофт…» (Ибр. 13:5). Дар нусхаи асли юнонии ин порча панҷ инкор ҳаст. Инак тарҷумаи имконпазири он: «Туро ҳеҷ гоҳ тарк намекунам; дар ҳеҷ ҷой ва ба ҳеҷ ваҷҳ туро намепартоям».2 Ба ин ваъда чун ба чанбари наҷот часпида гир, зеро он маҳз ҳамин аст. Онро гаштаву баргашта такрор намо, то даме ки ин ҳақиқат ғусса ва тарси туро фурӯ нишонад. «Парвардигор Худои ту андаруни туст, Ӯ паҳлавон аст, ва наҷот хоҳад дод; дар ҳаққи ту бо шодмонӣ дилхуш хоҳад шуд, дар меҳри Худ хомӯш хоҳад монд, дар ҳаққи ту бо нидоҳо шодӣ хоҳад кард» (Саф. 3:17).
Ҳисси ҳузури Худоро аз даст додан имкон дорад. Айюб боре онро аз даст дод. «Инак, ба тарафи шарқ меравам, вале Ӯ ёфт намешавад, ва ба тарафи ғарб, — вале Ӯро пайхас намекунам; ба тарафи шимол, вақте ки Ӯ ҳаракат мекунад, — Ӯро намебинам; ба тарафи ҷануб, вақте ки Ӯ рӯ меоварад, — Ӯро мушоҳида намекунам» (Айюб 23:8–9). Ба Айюб чунин тофт, ки ӯ аз Худо дур шудааст, аммо бо вуҷуди аз даст додани лаёқати ҳис кардани ҳузури Худо, ӯ ба хулосае омад: «Зеро роҳеро, ки бар он истодаам, Ӯ медонад; агар маро меозмуд, мисли тилло мебаромадам» (о. 10). Чӣ гуна изҳороти далерона! Аммо рӯзҳои озмоишҳо аз мо ҷасорат ва имонро металабанд.
Таронасаро низ интихоби худро карда буд:
Рӯзе ки ба ҳарос меафтам, ба Ту таваккал хоҳам кард.
Заб. 55:4; курсиви ман. — М.Л.
Чаро, эй ҷонам, ноумед шудаӣ ва андаруни ман ошуфтаҳол ҳастӣ? Ба Худо умедвор бош, зеро Ӯро боз сипос хоҳам гуфт, ки Ӯ наҷоти рӯи ман ва Худои ман аст
Заб. 42:5
Гумон накун, ки ҳузури Худо ва табъи хуш ё андешаронии мусбат ҳамон як чиз аст. Худо ҳамеша дар назди мост, новобаста ба он ки мо хушу хурсанд ҳастем ё не. Гоҳо ҳиссиёти худро нағзакак танбеҳ дода, баъд бадар рондан даркор аст.
Ба ёд овар, ки Худо то чӣ андоза дилписанд аст. Китоби Муқаддасро хонда, сифатҳои олидараҷаи Худои моро ишора намо ва дар ёд нигоҳ дор. Рӯйхати некӯиҳои Худо, ки ман тартиб додаам, ин чизҳоро дар бар мегирад: «Худо чун пештара дар тахти худ нишастааст. Ӯ маро бо номам мешиносад. Фариштаҳо ҳамчунин ҳама ба овози Худо итоат мекунанд. Дилҳои ҳокимон, чун пештара, дар дастони Ӯ мебошанд. Қурбонии Исо, чун пештара, ҷонҳои одамонро наҷот медиҳад. Рӯҳи Худо, чун пештара, дар муқаддасони Ӯ сокин аст. Осмонҳои Ӯ, чун пештара, наздиканд, ба онҳо даст дароз кардан кифоя аст. Қабр, чун пештара, нуқтаи интиқол аст. Худо, чун пештара, вафодор аст. Ӯро ғофилгир кардан ғайриимкон аст. Ӯ ҳама чизро ба ҷалоли Худ ва ба манфиати бештарини ман мегардонад. Ҳеҷ як фоҷиа ба иҷро шудани хости Худо халал намерасонад, ва хости Ӯ нек, писандида ва комил аст. Бегоҳӣ гиря ҷой мегирад, валекин пагоҳӣ — шодмонӣ. Худо маро дар замини хориам борвар гардонид».
Пеш аз он ки Ҷей-Ҷей Ҷаспер ба духтари калонияш дар хусуси марги Купер хабар диҳад, ӯро бо чунин суханон ба ин хабар тайёр кард: «Ман мехоҳам, ки ту ҳамаи сифатҳои неки Худоро, ки медонӣ, ба ёд оварӣ, зеро ман бояд ба ту хабари ҳақиқатан даҳшатоварро расонам». Чӣ маслиҳати гаронбаҳо!
Вақте ки одамон ба вазъиятҳои нохуш меафтанд, бо ду даст ба моҳияти тағйирнопазири Худо мечаспанд.
Ҳангоме ки ҷонам дар ғуссаву андӯҳ аст,
Танҳо ба Ӯ умед мебандам.3
Дарди худро дар дуо баён намо. Бо муштат ба рӯи миз зан ё саратро бо дастонат дошта, бо асабоният дар ҳуҷра пасу пеш қадам зан. Ин вақти дуоҳои боисрор аст, ки аз дили реш-реш гардида ҷорӣ мешаванд. Оё аз Худо хашмгин шудан мумкин аст? Оё аз усулҳои Ӯ ноумед ва дилмонда шудан мумкин аст? Воситаҳои интихобкардаи Ӯро дашном додан чӣ? Ҳамаи он чиро, ки дар бораи Ӯ фикр мекунӣ, бигӯй. Бигузор донад! Ирмиё борҳо маҳз ҳамин тавр карда буд. Дар замони табаддулоти сиёсӣ ва бӯҳрони иқтисодӣ ин пайғамбари қадимӣ сарвари рӯҳонии Уршалим буд. Ҳуҷуми душманон, бадбахтиҳо, асорат, марг — ҳамаи инро Ирмиё бо чашмони худ дида буд. Ӯ дар дуоҳои худ ба Худо он қадар шикоятҳоро баён намудааст, ки онҳоро навишта, «Навҳаҳои Ирмиё» ном гузошт.
Ӯ (Худо) маро бурда, ба торикӣ даровардааст, ва на ба рӯшноӣ; Фақат ба зидди ман тамоми рӯз гашта-баргашта дасти Худро нигаронидааст; гӯшт ва пӯсти маро реш-реш карда, устухонҳои маро шикастааст; бар ман иморат сохта, маро бо заҳр ва мусибат иҳота намудааст; Маро дар торикӣ сокин гардондааст, мисли онҳое ки аз қадим мурдаанд; гирдогирди ман тавора кашидааст, то ки натавонам берун равам; ишкели маро вазнин кардааст; Агарчи фарёд ва истиғоса менамоям, дуои маро пешгирӣ кардааст
Навҳ. 3:2–8
Ирмиё дар панҷоҳу ду боб ҳамин гуна навҳаҳоро навиштааст, агарчи қисми зиёди «Навҳаҳои Ирмиё»-ро бо ду сухан баён кардан мумкин аст: ҳаёт тоқатфарсо аст!
Чаро Худо ин китобро дар Китоби Муқаддас ҷой додааст? Шояд, Ӯ ишора кардан мехост, ки мо ба намунаи пайғамбари тасаллонопазир пайравӣ намоем?
Худдорӣ накун ва дар ҳаққи Ӯ дафтарчаи шикоятӣ тартиб деҳ. «Андӯҳамро пеши Ӯ изҳор менамоям; тангиамро пеши Ӯ баён мекунам» (Заб. 141:2). Фарёдҳои хашмгинонаи ту Худоро ҳайрон намекунанд, зеро ҳатто Исо «бо фиғони пурзӯр ва бо ашкрезӣ» дуо гуфтааст (Ибр. 5:7). Беҳтар он аст, ки аз Худо хашмгин шуда, дар пеши рӯи Ӯ муштҳоятро ларзонӣ, назар ба он ки аз Ӯ рӯ гардонӣ. Августини саодатманд гуфтааст: «Ба чӣ гуна чуқурии бетаг фурӯ рафтаанд касоне ки аз умқи варта сӯи Худо истиғоса намекунанд».4
Дар аввал ин суханон ғайрисамимӣ ва беҳуда метобанд. Зери лаб ғур-ғур карда, ту бо азоб суханони даркориро меҷӯӣ, аммо таслим нашав ва эҳсосоти худро пинҳон накун.
Ба одамони Худо такя кун. Ба кӯҳҳои Ҳимолой гурехта нарав. Ба ҷазираи беодам кӯчида рафтанро ба гӯшаи хотир наовар, зеро ин барои гӯшнишин шудан ҷои номувофиқтарин аст. Моллюски баҳрӣ шав, ки ба зери киштии калисои Худо сахт часпида гирифтааст, «чунки дар ҷое ки ду ё се кас ба номи Ман ҷамъ шаванд, Ман дар миёни онҳо ҳастам» (Мат. 18:20; курсиви ман. — М. Л).
Оё бемор аз беморхона мегурезад? Оё гурусна аз анбори хӯрокворӣ канораҷӯӣ мекунад? Оё шахси ноумедшуда ба Маркази тақсимоти умеди илоҳӣ рафтанро рад мекунад? Танҳо дар мавриди аз ақл бегона будан ӯ чунин карда метавонад. Халқи Худо гарави ҳузури Худо мебошанд.
Боре Мусо ва исроилиён бар зидди амолеқиён меҷангиданд. Нахустпадар тактикаи тамоман ҳайратовари муҳорибаро интихоб намуд. Ӯ ба Еҳушаъ ибни Нун супориш дод, ки дар водӣ биҷангад, ва худаш барои дуо гуфтан ба кӯҳҳо баромад. Аммо ӯ барои дуо гуфтан на дар танҳоӣ, балки ҳамроҳи ду ёрдамчӣ раҳсипор шуд — Ҳорун ва Ҳур. Дар он вақте ки Еҳушаъ ибни Нун дар майдони муҳориба меҷангид, Мусо дар муҳорибаи рӯҳонӣ буд. Ҳорун ва Ҳур, дар ду тарафи Мусо истода, дастони дар ҳолати дуо боло бардошташудаи ӯро дошта меистоданд. Исроилиён ба шарофати дуои Мусо ғолиб мешуданд. Мусо ба шарофати он ғолиб мешуд, ки дар дуогӯӣ танҳо набуд.
Занам Деналин ба ҳамин монанд коре кард. Гап дар он аст, ки якчанд сол пеш ӯ бар зидди рӯҳафтодагии вазнинтарин муборизаи нобаробар мебурд. Ҳар як рӯзи нав барои ӯ беранг, ва ҳаёти серғавғову пур аз ташвишҳо ҳузновар ва тираву тор буд — ду кӯдак дар мактаби ибтидоӣ таҳсил мекарданд, сеюмӣ ба боғчаи кӯдакон мерафт, шавҳари серкор доимо дар хона набуд. Ин ба саломатии ӯ таъсир накарда наметавонист. Рӯҳафтодагӣ ҳар касро аз пой афтонда метавонад, он хусусан барои зани шубон тоқатфарсо аст, зеро аҳли калисо интизори он мебошанд, ки ӯ ба ҳамаи душвориҳо тоб оварад ва чеҳраааш аз хурсандӣ дурахшон бошад. Аммо Деналин аз ҷумлаи касоне набуд, ки асли мақсадро нагуфта, давру пеш мегарданд. Он рӯзи якшанбеи хотирмон, зери бори ғусса нафасгир шуда, ӯ ба калисо равона шуд. Ӯ қарор дод, ки дигар худро беҳуда хушнуд ва бепарво вонамуд намекунад. «Агар аз ман пурсанд, ки кору бор ва зиндагиям чӣ хел аст, ман мегӯям, ки чӣ хел аст». Ба ҳамаи саволҳои муқаррарии «Корҳо чӣ хел?» ӯ ошкоро ҷавоб медод: «На он қадар хуб. Ман рӯҳафтода шудаам. Оё шумо барои ман дуо мегӯед?»
Он гоҳ аҳволпурсиҳои муқаррарӣ ба гуфтугӯи тӯлонӣ табдил ёфтанд, ва саломгӯиҳои кӯтоҳ — ба муоширати боваринок. Дар охири парастиш бисёр касон розӣ шуданд, ки дастони Деналинро ҳангоми дуогӯии ӯ бардошта истанд. Деналин боварӣ дорад, ки шифоёбии ӯ он пагоҳии якшанбе сар шуд. Занам дар байни халқи Худо ҳузури Худоро вохӯрд.
Ҷей-Ҷей низ онро дар ҳамон ҷой пайдо намуд. Захми дили ӯ чун пештара амиқ аст, аммо имонаш аз он хеле амиқтар аст. Ҳар боре ки ӯ дар бораи ҳалокати писараш нақл мекунад, илова менамояд: «Мо медонем, ки ба қаър фурӯ рафтан чист ва Кӣ моро дар торикии даҳшатовар вохӯрд — Исои Масеҳ».
Ӯ туро низ интизор аст, дӯстам. Агар қиссаи Юсуф бароят чун намуна хизмат кунад, Худо метавонад дар Миср будани туро истифода бурда, нишон диҳад, ки то чӣ андоза Ӯ ба ту наздик аст. Кас метавонад оилаашро аз даст диҳад, аз дастгирии дӯстон маҳрум шавад, психолог барои ту суханони тасалллидиҳанда пайдо накунад, аммо ту ҳамеша метавонӣ ба Худо умед бандӣ. Ваъдаи Ӯ тағйирнопазир аст: «Ва инак, Ман бо ту ҳастам; ва туро дар ҳар ҷое ки равӣ, муҳофизат намоям» (Ҳас. 28:15).
БОБИ 4
АҲМАҚИРО БО АҲМАҚӢ ИСЛОҲ КАРДАН ҒАЙРИИМКОН АСТ
Чоруми июл. Аз рӯи анъана рангҳои асосии ин иди ватанпарварона — сурх, сафед ва кабуд мебошанд. Чеҳраи ман сурх буд, абрҳои тӯда-тӯдашуда — сап сафед, осмон, ки абрҳо дар он шино мекарданд — нилгун. Ман на аз он сабаб суп-сурх шудам, ки дар офтоб сӯхтам, балки аз шармсорӣ. Деналин маро огоҳ карда буд: «Макс, фаромӯш накун, ки сатҳи оби кӯл хеле паст фаромадааст». Нишондиҳандаи эхолот огоҳ мекард: сӣ фут, даҳ, панҷ ва ниҳоят, ҳамагӣ се фут. Ғайр аз ин, дар ҳар ҷо-ҳар ҷои кӯл пойобнамоҳои огоҳкунанда алвонҷ мехӯрданд. Аммо магар ман ба суханони Деналин гӯш кардам. Магар ба нишондиҳандаҳои радар аҳамият додам? Оё маълумотҳои нишондиҳандаҳои чуқуриро ба назар гирифтам?
Ҳангоме ки духтаракони навраси ман ҳамроҳи дӯстонашон ба маҳорати роҳёбии ман умед баста, ба сайри дилхушкунандаи рӯзи шанбе тайёрӣ дидаанд, кӣ ба чунин майда-чуйдаҳо вақт сарф мекунад? Ва ман онҳоро ноумед карданӣ набудам. Айнаки офтобӣ ва кулоҳи лапарпаҳн пӯшида, ман дастаки дросселро тоб додам, ва бо садои ғурроси муҳаррик мо аз соҳил дур шудем. Панҷ дақиқа гузашт ва… ба-бах! Қаиқ дар пастоб маҳкам монд.
Мусофирон ба пеш алвонҷ хӯрданд. Ман қариб аз қаиқ меафтодам. Ҳафт ҷуфт чашмон маро бо нигоҳи сарзанишкунанда сӯрох мекарданд. Ягон каси дигар ба ҷои ман аз ҳамаи онҳо хоҳиш мекард, ки аз қаиқ фаромада, онро аз пастоб тела дода бароранд. Аммо ман, Макс — ромкунандаи дросселҳо, капитани қаиқи тезгард ва фармонравои сатҳи об — чунин намекунам. Ҳеҷ гоҳ! Ма қарор додам, ки аз пастоб бароям, ва чун гурги ҳақиқии баҳрӣ, дастаки дросселро боз тоб додам.
Қаиқ аз ҷояш наҷунбид.
«Макс, — бо илтифот хулоса намуд Деналин, — ту ба ҳолати ногувор афтодӣ». Ман рулро бардоштам, мили он чун гӯши саг қат шуда буд. Ин дафъа интихобе набуд. Мо қаиқро то он вақт тела медодем, ки он аз нав дар сатҳи об алвонҷ хӯрдан гирифт. Ҳангоме ки ман муҳаррикро ба кор даровардам, қаиқ тақар-туқур садо баровард ва чун аробаи сечарха ба ларза даромад, аммо суръати ҳаракати он ҳамагӣ панҷ мил дар як соат буд. Ҳангоме ки мо тақар-туқур карда, аз кӯл мегузаштем, ва дигар истироҳаткунандагон бо ҳайрат ба мо менигаристанд — дар чеҳраҳои наврасон норозигӣ ҳувайдо буд, — ман аз худ пурсидам: «Хайр, ту дар бораи чӣ фикр мекардӣ, капитан Макс?»
Бадии кор дар он буд, ки ман дар бораи ҳеҷ чиз фикр намекардам: аз пайи як аҳмақӣ боз як аҳмақӣ кардам, чунки хуб фикр накарда, шитобкорона қарори нодуруст баровардам. Дар мавриди қаиқ мушкилӣ ислоҳшаванда аст, аммо дар зиндагӣ?
Юсуф, аз афти кор, тақрибан бистсола буд, ҳангоме — кӣ ҳам гумон карда метавонист! — ба пастоби васвасаи шаҳвонӣ бархӯрд. Ҳангоме ки бародарон ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, эҳтимол, гумон доштанд, ки ӯро ба корҳои вазнин ва марги бемағал маҳкум кардаанд. Аммо ин тавр набуд: Чун сӯхторхомӯшкунандае ки барои наҷот додани гурба бо нардбон ба боло мешитобад, Юсуф дар мансаб ва вазифа боло рафт. Пӯтифараъ, ки ӯро бар хонаи худ баргумошта буд, ҳатман ӯро дар назди ҳамхизматонаш таърифу таҳсин менамуд. Шояд ин ҷавони яҳудии ғайриоддиро худи Мидас ламс карда бошад, зеро Пӯтифараъ бо марҳамати шоҳонаи ӯ шахси сарватманд гардид. 
Юсуф шахси бонуфуз гардид. Акнун ӯ ҳақ дошт пул сарф кунад, одамонро киро кунад, ба онҳо фармон диҳад ва қабул намояд. Тоҷирон амрҳои ӯро иҷро мекарданд, роҳгузарон аз роҳашон бизистода, аз пайи ӯ менигаристанд. Аммо аз ҳама муҳим он буд, ки занҳо ба ӯ нигоҳ мекарданд. «Ва Юсуф хушандом ва хушрӯй буд» (Ҳас. 39:6). Ба монанди ҳунарпешаи хушандоми Ҳолливуд: ҷоғи чоркунҷа — нишонаи мардонагӣ, мӯйҳои ҷингила ва мушакҳо, ки ҳангоми дар вақти хизмат лаълиро ба зани Пӯтифараъ дароз карданаш дам мекарданд. Чунин мавридҳо кам набуданд. Зани хоҷааш ба ӯ нигариста, дилаш об мешуд. «Ва… чунин воқеъ шуд, ки зани хоҷааш бар Юсуф чашм андохта, гуфт: ”Бо ман бихоб”» (о. 7).
Зани ашрофзода, ҳамсари сарвари оила бо ғуломи ибрӣ ишқварзӣ карданӣ буд. «Юсуф, қаҳваи маро каме ширинтар кун», — мегуфт вай ва базӯр маълум карда, ба ӯ чашмакӣ мезад. Дар роҳрав аз назди ӯ гузашта, гӯё тасодуфан ба дасти ӯ мерасид. Ҳангоме ки Юсуф дар сари дастурхон хизмат карда, шириниро меовард, вай гӯё тасодуфан ба пои ӯ мерасид. Ҳам бо либосҳои зебо, ҳам бе либос, вай ба Юсуф фаҳмонданӣ мешуд: «Ман аз они туям! Оҳ, ба оғӯши ман биё!» Ҳамин тавр вай «ҳар рӯз» Юсуфро мафтун карданӣ мешуд (о. 10). Бечора Юсуф имкониятҳои зиёд дошт, ки дар хусуси пешниҳоди вай андеша намояд ва ҳамон қадар сабабҳо дошт, ки онро қабул кунад.
Магар ин зан завҷаи хоҷааш нест? Ва магар иҷро намудани хоҳишҳои зани хоҷааш вазифаи вай нест, ҳатто агар яке аз ин хоҳишҳо алоқаи маҳрамона бо вай бошад? Махфӣ мондани ин алоқа кафолат дода мешуд. Шубҳае набуд, ки дар бораи он ҳеҷ кас намефаҳмад. Ҳар он чи дар паси дари ҳуҷраи хоб воқеъ мешавад, дар ҳамон ҷо мемонад, ҳамин тавр не?
Ғайр аз ин, алоқаи пинҳонӣ бо зани хоҷааш ба Юсуф дар бозии сиёсӣ иттифоқчиеро дар сатҳи олӣ медод. Барои расидан ба мақсад ҳама гуна воситаҳоро истифода бурдан раво аст. Воситаҳо низ, агар фикр кунем, бад нестанд. Дар хонаи Пӯтифараъи бонуфуз занҳои зебо бисёр буданд. Шубҳае нест, ки завҷаи ӯ хеле зебо буд. Либоси рангоранги худро аз даст дода, Юсуф ҳиссиётро аз даст надода буд. Якчанд лаҳза дар оғӯши зани мафтункунанда ва ташнаи муҳаббат? Ҳа, ин ба Юсуф як андоза тасалло бахшида метавонад.
Магар ӯ сазовори ин нест? Ӯ, ки мазаи танҳоиро ба андозаи пурра чашидааст: аҳли оилааш ӯро рад карданд, тоҷирон ӯро чун ҳайвони корӣ харида фирӯхтанд, аз хона маҳрум ва аз дӯстон дур карданд. Илова ба ин, идора кардани хоҷагии Пӯтифараъ ва назорат бар ғуломони зиёд, нигоҳубини айвонҳои боғзор шиддатнокии зиёдро металабид. Ғайр аз ин, ташкил намудани қабулҳои расмӣ дар сатҳи баландтарин.
Хулоса, Юсуф барои сафед кардани худ баҳонаҳои бисёр оварда метавонист.
Ту низ ҳамчунин. Шояд, туро ҳам тарк кардаанд, лату кӯб намуданд, фурӯхтаанд, ба ту хиёнат кардаанд, ту низ ба пастоби саломатии суст, қарздорӣ ва нобарории комил бархӯрдаӣ. Шояд дӯстонат кам мондаанд, ва роҳу воситаҳои аз вазъияти ба миён омада баромаданат аз он ҳам камтар мебошанд. Вақт мегузарад, шабҳои бехобӣ якдигарро иваз мекунанд, ва ногоҳ хонум (ё ҷаноб) Пӯтифараъ ба ту пешниҳоди ҷолиб мекунад. Ӯ калиди ҳуҷраи хонаашро ба ту дароз мекунад.
Ё дӯстат, шишаи майро ба ту дароз карда, нӯшиданро пешниҳод мекунад. Ҳамкорат — маводи нашъаоварро. Ё ин ки пули давлатро барои пардохти суратҳисобҳои худ истифода бурдан, ё барои пешгирӣ кардани касоди иқтисодии худ аз корхонаи худ пул гирифтан мумкин аст. Дар чунин ҳолатҳо, чун алафҳои бегона пас аз борон, аз ҳамаи сӯрохиҳо худсафедкуниҳо ва «далелҳои ақл» зада мебароянд. Ҳеҷ кас ҳеҷ чизро намефаҳмад. Ман ба даст намеафтам. Ман фақат инсон ҳастам.
Биёед рости гапро гӯем. Миср ҷои роҳат ва фароғат нест. Ин баҳснопазир аст. Аммо Миср барои қабули қарорҳои беақлона заминаи мусоид шуда метавонад. Бо кардани коре ки баъд барои он афсӯс мехӯрӣ, мушкилиро бадтар накун.
Юсуф ҳушёриро аз даст намедод. Ҳангоме ки хонум Пӯтифараъ дар назди ӯ дом афканд, ӯ «розӣ нашуд» (о. 8). Ӯ ба зани фаттон вақт ҷудо намекард, аҳамият намедод, бо вай сӯҳбатҳо намеорост ва умедвор намекард. «Ва агарчи вай ҳаррӯза ба Юсуф сухан мегуфт, ки бо вай бихобад ва назди вай бошад, ӯ гапи вайро гӯш намекард…» (о. 10). Ҳангоме ки дар телефони мобилии ӯ рақами телефони зани Пӯтифараъ намоён мешуд, ӯ ба занг ҷавоб намедод. Ҳангоме ки зан ба ӯ эсэмэсҳои зиёд мефиристод, ӯ ба онҳо тамоман аҳамият намедод. Ҳангоме ки зан ба ҳуҷраи кории ӯ медаромад, ӯ аз он мебаромад. Ӯ аз ин зан чун аз тоун канораҷӯӣ мекард, зеро вай ҳақиқатан чунин буд.
«…[Пӯтифараъ]ҳар он чи дорад, ба дасти ман додааст…» (о. 8), бинобар ин бо зани хоҷааш хобидан маънои зидди ӯ гуноҳ карданро дошт. Албатта, дар замони мо чунин мавқеъ хеле кам дида мешавад. Дар ҷамъияти ҳозира, ки дар он ибораҳои «бо розигии тарафайн» ва «ҳуқуқҳои ҷинсӣ» маъмул мебошанд, мо фаромӯш мекунем, ки рафтори бадахлоқонаи касе ҳаёти каси дигарро вайрон мекунад.
Якчанд сол пеш дӯсте ба ман маслиҳат дод: «Рӯйхати касонеро тартиб деҳ, ки бадахлоқии ҷинсии ту ба ҳаёти онҳо таъсир расонда метавонад». Ман аз рӯи маслиҳати ӯ амал намудам ва гоҳ-гоҳ рӯйхати тартибдодаамро аз нав мехонам. «Деналин. Се духтарам. Домодам. Набераҳои ҳанӯз таваллуднашудаам. Ҳар касе ки ягон вақт яке аз китобҳои маро хондааст ё яке аз мавъизаҳои маро шунидааст. Кормандони нашриёт. Кормандони калисои мо». Ин рӯйхат ба ман имкон намедиҳад фаромӯш кунам, ки як хоҳиши ҷинсии қонеъшуда арзиши онро надорад, ки боварии ҳамаи ин одамонро тамоман ва бебозгашт аз даст диҳам.
Падарон, оё шумо дидаву дониста дасти фарзандатонро мешиканед? Албатта, не. Як худи фикр дар бораи чунин ваҳшоният барои шахси муқаррарӣ нафратовар аст. Аммо, агар шумо алоқаи берун аз никоҳро имконпазир меҳисобида бошед, ба фарзандатон, назар ба шикастани даст, дарди хеле бештар мерасонед.
Модарон, оё роҳ медиҳед, ки фарзандонатон зимистон дар берун хоб раванд? Ба ҳеҷ ваҷҳ. Аммо, агар ба ишқварзии берун аз никоҳ роҳ диҳед, ба ҳаёти фарзандатон, назар ба зимистони сард, хунукӣ ва торикии бештареро меоваред.
Ва шумо, мардон ва занони муҷаррад, оё Китоби Муқаддасро нопок мекунед ва оё бар салиб тамасхуд мекунед? Аммо агар пеш аз оиладоршавӣ муносибатҳои ҷинсӣ барпо намоед, яке аз қонунҳои муқаддаси Худоро вайрон мекунед. «Оё намедонед, ки ҷисмҳои шумо маъбади Рӯҳулқудс аст, ки Он дар шумо сокин аст, ва Онро шумо аз Худо ёфтаед…?» (1 Қӯр. 6:19).
Амалҳои мо натиҷаҳо доранд. Юсуф вафодориро аз шаҳват афзал донист. Ӯ ба хоҷааш эҳтиром зоҳир намуд…
Ва ба Парвардигори худ. Юсуф пеш аз ҳама ба Ӯ писанд омадан мехост. «…Пас чӣ гуна ин бадкирдории бузургро содир кунам ва дар назди Худо гуноҳкор шавам?» (Ҳас. 39:9).
Дарси ибрати Юсуф хеле оддӣ аст: мувофиқи хости Худо рафтор намо. Ҳамкоронат баъди кор ба маҳфили мардона рафтанӣ ҳастанд. Чӣ бояд кард? Мувофиқи хости Худо рафтор намо. Бойфрендат туро ба хонааш барои нӯшидани қадаҳи май даъват мекунад. Ба ӯ чӣ ҷавоб медиҳӣ? Мувофиқи хости Худо рафтор намо. Дӯстон ба ту истеъмоли маводи нашъаоварро пешниҳод мекунанд: ҳамсинфон ёд медиҳанд, ки чӣ тавр ҳангоми имтиҳон қаллобӣ кардан мумкин аст; Интернет роликҳои зиёди порнографӣ пешниҳод мекунад. Аз худ бипурс: «Чӣ тавр ба Худо писанд оям?» «Қурбониҳои росткориро пешкаш намоед, ва ба Парвардигор таваккал кунед» (Заб. 4:6).
Оиладории дар арафаи барҳам хӯрдан бударо бо ишқварзии романтикӣ эҳё кардан, мушкилиро бо ёрии маводи нашъаовар ҳал кардан, қарзҳоро бо қарзҳои нав пардохт намудан ғайриимкон аст. Аҳмақиро бо аҳмақӣ ислоҳ кардан ғайриимкон аст. Ҳарҷу марҷи нав ба вуҷуд оварда, ҳарҷу марҷи пештараро барҳам додан ғайриимкон аст. Мувофиқи хости Худо рафтор намо. Чунин рафтор намуда, ту ҳеҷ гоҳ хато намекунӣ.
Томас дар таҷрибаи худ ба ин боварӣ ҳосил намуд. Аз бисёр ҷиҳатҳо қиссаи ӯ ба қиссаи Юсуф монандӣ дорад. Ӯ дар соли 1899 дар оилаи шубони баптист таваллуд шудааст. Модараш пианинонавози калисо буд, аз ин рӯ ӯ аз рӯзҳои аввали ҳаёташ бо муҳити мусиқӣ фаро гирифта шуда буд. Дар дувоздаҳсолагӣ Том композитсияҳои ҷазии ҷамоати афроамерикании Ҷанубро хеле хуб менавохт. Ба воя расида, ӯ ба Филаделфия ва баъд ба Чикаго рафта, дар майкадаҳои пинҳонӣ мусиқинавозӣ мекард. Ӯ ба таври ноаён имонашро гум кард, ва бо виҷдони нопок муросо карда, аз ақидаҳои масеҳии давраи ҷавонӣ даст кашид. Истеъдоди Том ҳамаи дарҳоро барои ӯ мекушод, аммо виҷдонаш ӯро ором намегузошт. Сафарҳои беохири шабона аз як шаҳр ба шаҳри дигар ӯро тамоман афтодарӯҳ ва мурдадил карданд. Яке аз аъзоёни оила ӯро даъват кард, ки сӯи Худо бозгашт намояд, ва дар синни 21-солагӣ ӯ ин даъватро қабул намуд. Ба таври пурэҳсос сӯи Худо бозгашт намуда, ӯ дертар навишта буд: «Ман ваҷди тасвирнопазиреро эҳсос намудам: ботинам пур аз нишоти илоҳӣ буд; ҳангоме ки дар бораи имконияти дар Подшоҳии Худо сарояндаи олидараҷа ва ходим шудан фикр мекардам, дилам тайёр буд аз синаам берун шавад».1
Томаси ҷавон худро комилан ба эҷод намудани мусиқии ҷалолдиҳандаи Худо бахшид. Ритм-энд-блюз ба амалияи парастиш ва ситоиш дохил шуд, ва дар натиҷа равияи нави мусиқии рақсӣ ва дар айни замон беандоза рӯҳафзои масеҳӣ пайдо шуд. Томас дар яке аз калисоҳои Чикаго сарвари ситоиш шуд. Дар синни 26-солагӣ муҳаббати ҳаёти худро вохӯрда, ӯ оиладор шуд, баъд нашриёт таъсис дод, сипас таъсисдиҳандаи Иттиҳоди миллии хорҳо ва ансамблҳои калисоӣ шуд. Томас бо иҷрокунандагони бузургтарини госпел-блюз, аз ҷумла бо Маҳалия Ҷексон  ҳамкорӣ кардааст. Соли 1932 фаро расид. Баракатҳои Худо ба ҳаёти Томас ҳамчун дарё ҷорӣ мешуданд: оиладории хушбахтона, хизматгузории афзуншаванда, интизории тавалудшавии фарзанди аввал. Чунон ки мегӯянд — зиндагӣ кун ва ҳаловат бар.
Аммо ногоҳ киштии ҳаёти ӯ, ки бо суръат ҳаракат мекард, ба пастоб бархӯрд. Дар яке аз бегоҳиҳо, пас аз баромад дар назди шунавандагон дар Сент-Луис, ба Томас телеграммаи фавриро супурданд, ки дар он чунин суханон буданд: «Ҳозиракак занатон вафот кард». Ӯ ҳангоми таваллуди фарзанд вафот кард. Томас ба хона, ба Чикаго шитофт. Пагоҳии рӯзи дигар фарзанди нахустзодааш вафот кард. Мусиқанавоз ба рӯҳафтодагии амиқ фурӯ рафт. Ӯ аз одамон канораҷӯӣ мекард ва аз Худо хашмгин шуд. «Ман қарор додам, ки ба ҷаҳони бароям шиноси ҷаз бармегардам, зеро Худо бо ман чунин беадолатона рафтор намуд. Ман дигар намехостам ба Ӯ хизмат кунам, сурудҳои рӯҳонӣ эҷод кардан намехостам».2
Дар паси девори канораҷӯӣ Томас рӯҳафтодагӣ ва хашмро эҳсос менамуд. Аммо яке аз дӯстони Томас медонист, ки ӯ ба чӣ эҳтиёҷ дорад, ва ӯро ба мактаби мусиқӣ, ки дар наздикӣ воқеъ буд, овард. Он бегоҳ, ҳангоми ғуруби офтоб, Томас бо фортепиано яке аз мусиқиҳоро навохта.. дуо гуфтан гирифт. Ӯ дарди дили худро ба Худо баён менамуд, ва он вақт чунин суханони олидараҷа ҳосил шуданд:
Дастатро деҳ, Худои азиз,
То ки ман устувор истода тавонам.
Ман хаста шудаам, танҳову нотавонам,
Шабона ва ҳангоми тӯфони шадид,
Хонаамро ба ман нишон деҳ,
Дастатро деҳ, роҳро нишон деҳ, Худои азиз.3 
Аз ҳамон вақт Томас А. Дорсӣ тамоми умр дар бораи он шаҳодат медод, ки ҳангоме ӯ он бегоҳ фортепиано менавохт, Худованд дили захмдори ӯро шифо дод. Ӯ мусиқӣ эҷод намуданро давом дода, яке аз оҳангсозони машҳуртарини масеҳӣ, муаллифи зиёда аз се ҳазор сурудҳо шуд. 4 Ва ҳамааш аз он сабаб ки ӯ дасташро сӯи Худо дароз кард.
Фавран худи ҳамон корро кун. Азобҳо туро водор мекунанд, ки аз Худо рӯ гардонӣ. Роҳҳои осон туро сӯи худ ҷалб мекунанд. Сиренаҳо туро ба худ моил карданӣ мешаванд. Аммо аҳмақ ва соддалавҳ набош. Мувофиқи хости Худо рафтор намо. На зиёда ва на камтар аз ин. Ва ба хотири ҳама чизи муқаддас, пеш аз он ки дастаки дросселро тоб диҳӣ, хуб фикр кун.
БОБИ 5
Пас, ин фақат тайёрӣ буд?
28-уми ноябри соли 1965 ҳавопаймои ҳарбии Ҳовард Рутлеҷро душман зада ғалтонд. Сарнишин бо парашют ба замин фаромад ва ба дасти ҳарбиёни Вйетнами шимолӣ афтид. Ӯро ҳамон замон ба «Отели дилҳои шикаста» — ба яке аз ҳабсхонаҳои Ҳаной бурданд.
Ҳангоме ки дари камера баста шуд ва калид дар қуфли зангзада тоб хӯрд, маро ҳисси танҳоии беандоза фаро гирифт. Ман ба фарши хунуки сементии камераи андозааш шаш ба шаш фут [тақрибан 3,34 м2] нишастам. Бӯи бади ахлоти одамӣ биниямро сӯзиш дод. Аз наздам калламуши калоне ки қариб баробари гурбача буд, давида гузашт. Деворҳо, фарш ва ҳатто шифти камера пур аз ифлосиҳо буд. Терезаи хурдакаки панҷарадор дар болои дар, қариб дар таги шифт буд. Мушакҳои ва банду буғумҳои кашишхӯрда ва варамида ба таври тоқатфарсо дард мекарданд, ман хеле хунук хӯрда ва гурусна монда будам. <…> Тасвир кардан душвор аст, ки чӣ тавр маҳбусии якка шахсро нотавон ва дилшикаста карда метавонад. Истодан ё нишаста, хобидан ё бедор будан зуд ба дилатон мезанад. Дар камера на китоб ҳаст, на коғаз, на қалам, на маҷаллаҳо, на рӯзномаҳо. Ранги барои мушоҳида дастрас — аз хокистарранги тира то қаҳваранги ифлос буд. Пеш аз он ки баромадани офтоб ё моҳ, алафи сабз ё гулҳоро бинед, моҳҳои зиёд ва ҳатто солҳо гузашта метавонанд. Дар камераи хурдакаки ифлос дар танҳоӣ ва хомӯшӣ маҳкам карда шуда, шумо тамоми кӯшишро ба он равона мекунед, ки аз ақл бегона нашавед. 1
Ба кам касон ягон вақт лозим меояд, ки даҳшатҳои лагерҳои асирони ҳарбиро аз сар гузаронанд, аммо ҳамаи мо ба ин ё он тарз дар ҳабс мебошем.
•	Имрӯз ба воситаи почтаи электронӣ ман номае гирифтам, Дар он хоҳиш карда мешавад, ки барои зани ҷавоне дуо гӯям, ки ба қарибӣ модар шудааст. Ба қарибӣ ҳангоми ташхиси тиббӣ маълум гардидааст, ки ӯ гирифтори бемории бодхӯрда аст. Ӯ ба ҳабси бемории илоҷнопазир маҳкум шудааст.
•	Дирӯз ман бо марде кофе нӯшидам, ки занаш бо рӯҳафтодагӣ мубориза мебарад. Ӯ аз бемории занаш хеле хаста шудааст (завлонаҳо дар дастон) ва аз ҳамин сабаб аз боиси ҳисси айбдорӣ (завлонаҳо дар пойҳо) азоб мекашад.
•	Пас аз панҷоҳ соли ҳаёти якҷоя зани дӯстам хотираашро аз даст дода истодааст. Ӯ маҷбур шуд калиди мошинро аз занаш гирад ва акнун доимо дар назди вай буда, парасторӣ мекунад. Онҳо умедвор буданд, ки якҷоя пир мешаванд. Онҳо чунин имконият доранд, аммо занаш дар ёд надорад, ки имрӯз кадом рӯзи ҳафта аст.
Ва ҳар кадоми онҳо мепурсад: «Худо ба куҷо нигоҳ мекунад? Чаро Ӯ чунин азобҳоро роҳ медиҳад?» Ва онҳо чӣ маъное доранд?» Юсуф низ, албатта, чунин саволҳоро медод.
Ҳангоме ки зани Пӯтифараъ бо фаттонӣ ва ишва Юсуфро ба васвасаи зинокорӣ гирифтор карда натавонист, кӯшиш кард бо зӯрӣ ба амали ҷинсӣ водор намояд. Вай аз домани либоси Юсуф дошта гирифт, ва ҳангоме ки ӯ худро раҳо карданӣ шуд, либос дар дасти зан монд. Юсуф либосро монда гурехт — ӯ на нигоҳ доштани либос, балки номи некро афзал донист. Он гоҳ зани Пӯтифараъ ба Юсуф тӯҳмат кард: ҳангоме ки шавҳараш ба хона баргашт, либоси аз тани Юсуф канда гирифтаашро ҳамчун далели он нишон дод, ки ӯ ба вай дастдарозӣ кардааст. Пӯтифараъ хизматгорро барои дастдарозӣ ба номус айбдор намуд ва ба зиндон партофт. «…Ва он ҷо ӯ [Юсуф] дар зиндон буд. Ва Парвардигор бо Юсуф буд, ва ба ӯ меҳрубонӣ мекард, ва ӯро дар назари сардори зиндон илтифот бахшид» (Ҳас. 39: 20–21).
Юсуф на ба ҳабсхонаи ҳозиразамон, балки ба таҳхонаи торик ва намнок афтид, ки он ҷо ба маҳбусон партовҳои хӯрокворӣ ва оби гандидаро медоданд. Зиндонбонон ӯро тела дода, ба камера дароварданд ва дарро маҳкам карданд. Ба девор такя карда, Юсуф навмедона ба фарш шорида фаромад. «…Ман… ҳеҷ коре накардаам, ки маро дар зиндон андозанд» (Ҳас. 40:15).
Дар хонаи Пӯтифараъ бо ҷидду ҷаҳд меҳнат карда, Юсуф некӯаҳволии молиявии хоҷаашро афзун намуд. Бо саъю кӯшишҳои ӯ корҳо дар хона ҳамеша дар вақташ ба ҷо оварда мешуданд, ҳуҷраҳо хуб рӯбучин карда шуда буданд. Ӯ ба ҳаёти нав одат кард, ва васвасаҳои ҷинсии зани Пӯтифараъ дода нашуд, аммо ба чӣ подоше ноил шуд? Ба маҳбусӣ бе умед ба озодшавии пеш аз муҳлат. Аз кай инҷониб рафтори нек боиси маҳбусӣ мешавад?
Ҷавобро донистан мехоҳӣ? Аз ҳамон вақте ки воқеаҳои дар Ҳас. 3 тасвиршуда рӯй доданд, ҳангоме ки ба ҷаҳон гуноҳ ворид шуд. Бадии бузург дар шакли фариштаи афтода Лусифер ба замин омад. Ва то даме ки иблис «…мисли шери ғуррон гаштугузор карда, касеро меҷӯяд, то ба коми худ кашад» (1 Пет. 5:8), ӯ ба росткорон монеаҳои ҷиддӣ ба вуҷуд овардан мегирад. Башоратдиҳандагонро ба зиндон мепартояд, чун дар мавриди Павлус. Шубононро меронад ва бадарға мекунад, чун дар мавриди Юҳанно. Саломатии дӯстони Исоро барҳам мезанад, чун дар мавриди Лаъзор. Аммо, инак, парадокс: кӯшишҳои иблис ҳамеша боиси натиҷаҳои баръакс мешаванд. Павлуси маҳбус муаллифи номаҳои Аҳди Ҷадид гардид. Юҳаннои бадарғашуда рӯъё дид ва дар бораи осмонҳо ваҳй навишт. Қабри Лаъзор саҳнае гардид, ки дар он яке аз бузургтарин муъҷизаҳои Масеҳ намоиш дода шуданд.
Бадии андешидашуда ба некӯии фаровон табдил меёбад.
Шояд, ин суханон ҳангоми такроран хондан хеле забонзада ва ҳатто майдонталабона метобанд, чун реклама. Бовар кун, ман истеҳзо накарда истодаам. Барои ту дар аробаи маъюбӣ, дар яхдони холӣ ё дили бемор ҳеҷ чизи забонзада нест. Ин мушкилот монанди он аст, ки ба кӯҳ боло рафтан гиред, дар ҳоле ки тундбоди аз пой афтонанда ба рӯй мевазад. Ва онҳо оддӣ нестанд.
Онҳо тасодуфӣ низ нестанд. Ҳукмронии Худо гоҳ-гоҳ амалишаванда нест. Ӯ ғалабаҳои тасодуфӣ ба даст намеоварад. Дар тахт фақат як рӯз нишаста, рӯзи дигар онро тарк намекунад. «Оташи ғазаби Парвардигор, то Ӯ ниятҳои дили Худро ба амал наоварад ва иҷро накунад, фурӯ нахоҳад нишаст; дар оянда шумо инро фаҳм хоҳед кард» (Ирм. 30:24). Вазъияте ки ту ба он афтодаӣ, метавонад туро ҳайрон ва ноилоҷ кунад, аммо на Худоро. Ӯ метавонад онро барои расидан ба мақсади Худ истифода барад ва ҳатман чунин мекунад.
Маҳбусии Юсуф намунаи хуби ин аст. Аз нуқтаи назари мо, зиндони мисрӣ ҳаёти Юсуфро барбод дод. Иблис метавонист ин ғалабаро ба қувваҳои торикӣ мансуб донад. Пас аз он ки Юсуф ба зиндон партофта шуд, ояндаи дурахшони ӯро фаромӯш кардан мумкин буд. Иблис ба мақсади худ расид.
Хоҳ бовар кунӣ, хоҳ не, Худо низ ба мақсадаш расид.
Пойҳои ӯро [Юсуфро] бо завлона азоб доданд;
оҳан бар ҷонаш омад,
то даме ки сухани ӯ ба амал омад:
Сухани Парвардигор ӯро покиза кард
Заб. 104:18–19
Бадиеро, ки иблис меандешад, Худо ба озмоиш табдил медиҳад. Озмоиши библиявӣ ҳамеша таъсири беруна аст, ки дили шахси озмудашавандаро пок мекунад ва омода менамояд. Чунон ки оташ металли гаронбаҳоро аз ғашҳо ва омехтагиҳо пок мекунад, озмоиш низ дилро аз ҳар гуна нопокӣ раҳо мекунад. Таронасаро навиштааст:
Зеро ки моро, эй Худо, имтиҳон кардӣ; моро гудохтӣ, чунон ки нуқраро мегудозанд. Моро ба дом даровардӣ; бори гароне бар камари мо гузоштӣ. Одамизодро бар сари мо савор кардӣ; ба оташ ва об даромадем, ва моро ба макони пурфайз баровардӣ.
Заб. 65:10–12
Худо ҳар рӯз моро ба воситаи одамон, азобҳо ё мушкилот меозмояд. Бозистода, дар бораи вазъиятҳои худ андеша намо. Оё ту дар онҳо озмоиши имрӯзаро мебинӣ? Танбаҳои бисёрсоатаи автомобилӣ дар роҳҳо? Вазъияти таҳдидкунандаи обу ҳаво? Дарди банду буғумҳо? 
Агар ба мушкилот фақат чун ба нофаҳмиҳои аламовар ё нохушиҳои аз пой афтонанда нигарем, бо мурури замон асабонӣ ва хашмгин шудан мумкин аст. Аммо агар ба онҳо чун ба озмоишҳое нигарем, ки Худоро ҷалол медиҳанд, ва дар мо балоғати рӯҳониро тарбия мекунанд, он гоҳ ҳатто ночизтарини онҳо маъно пайдо мекунанд.
Як-ду рӯз пеш бегоҳии рӯзи шанбе бароям ба санҷиши ҷиддӣ табдил ёфт. Ману Деналин андаке ҷанҷол кардем. Мо бо ҳам розӣ будем, ки хонаамонро фурӯхтан даркор аст, аммо дар хусуси риелтор ҳамфикрӣ надоштем. Ман далелҳои худро доштам, занам — далелҳои худро. Мо масъаларо ин тавр ва он тавр таҳлил намудем, аммо ҳеҷ кадомамон гапи худро гузаронда натавонистем. Хулоса, мо ҷанҷол карда, ҳар яке ба гӯшаи худ рафтем.
Дар калисои мо мунтазам парастишҳои шанбегӣ гузаронида мешаванд. Ҳангоме ки вақти ба мавъиза рафтан расид, ман бепарвоёна ба Деналин хайрухуш карда, аз хона баромадам, то ки кори Худоро ба ҷо оварам. «Ин масъаларо дертар дида мебароем», — гуфтам ман ба занам.
Аммо Худо қарор дод, ки фавран масъалаи маро дида барояд. Бо мошин аз хона то калисо дар 5 дақиқа расидан мумкин аст. Дар ин муддат Худо дар ман азоби виҷдонро бедор карда тавонист. «Оё чунин намеҳисобӣ, ки пеш аз он ки дар калисои Ман мавъиза намоӣ, бояд бо занат оштӣ кунӣ?»
Ин озмоише буд бо мақсади аниқ кардани он ки оё ман аз занам ранҷиданро давом медиҳам ё аз ӯ бахшиш мепурсам. Шиддатнокии дар байнамон ба миён омадаро сарфи назар мекунам, ё онро ҳал мекунам? Гуфта наметавонам, ки ҳамеша ба таври сазовор аз ӯҳдаи озмоишҳо мебароям, аммо ин дафъа ман ба таври шоиста аз ӯҳдаи он баромадам. Пеш аз саршавии парастиш ман ба Деналин занг зада, барои якравии худ аз ӯ бахшиш пурсидам. Дертар, ҳамон бегоҳ, мо дар хусуси риелтор ба ҳамфикрӣ омадем, якҷоя дуо гуфтем ва дигар ба ин масъала барнагаштем.
Ҳар рӯз — кори санҷишии ғайринавбатӣ аст, ва гоҳо — имтиҳони хатмкунӣ. Зарбаҳои бераҳмона ва ногаҳонии тақдир: стресс, бемориҳо, бадбахтиҳо. Ба монанди Юсуф, ту тамоми кӯшишу ғайрати худро ба кор мебарӣ. Ва ба монанди ӯ, подоши ту — ин ё он гуна маҳбусӣ мешавад. Ту мепурсӣ, ки чаро? Чаро Худо Юсуфро аз зиндон нигоҳ надошт? Шояд, ҷавоб дар ин ҷо ниҳон бошад? «…Чун медонед, ки имтиҳони имони шумо сабрро ба вуҷуд меоварад; ва сабр бояд амали комил дошта бошад, то ки шумо комил ва солим буда, ҳеҷ камбудие надошта бошед» (Яъқ. 1:3–4).
Дар кӯдакӣ Юсуф нозпарварди падар буд: Яъқуб дар ҳама чиз ба ӯ тағофул намуда, ӯро хеле нозпарвард карда буд. Юсуф, ки имконияти ба дигарон гуфтани орзуҳо ва ҷоҳталабиҳои бузурги худро аз даст намедод, эҳтимол, худро беҳад дӯст медошт. Ҳатто дар хонаи Пӯтифараъ ӯ нозпарварди тақдир гардида, зуд дар вазифа пешрафт кард ва аз диққату аҳамияти ҳамагонӣ бархурдор буд. Муваффақият ба осонӣ насиби ӯ мешуд. Эҳтимол, ғурур низ. Дар чунин маврид маҳбусӣ барои пок кардани ӯ муқаррар шуда буд. Худо медонист, ки Юсуфро чӣ гуна мушкилот интизоранд, ин маҳбусиро барои устувор намудани хизматгори Худ истифода бурд.
«Ва сардори зиндон ҳамаи маҳбусонеро, ки дар зиндон буданд, ба дасти Юсуф дод, ва ҳар коре ки дар он ҷо мекарданд, ӯ идоракунандаи он буд» (Ҳас. 39:22). Якчанд сухан дар бораи тренинги «Ба роҳбарон омӯзондани малакаҳои идоракунӣ»! Дар хонаи Пӯтифараъ Юсуф хизматгорони итоаткор ва боғайратро идора мекард, аммо дар зиндон бар касоне роҳбар гузошта шуда буд, ки аксаран итоаткор, эҳтиромкунанда ва фурӯтан набуданд. Ман ҳайрон намешудам, агар Юсуф худро ба гӯшае зада, чунин мегуфт: «Ман ишораро фаҳмидам. Дигар барои ҳеҷ кас ҳеҷ кор намекунам». Аммо ӯ шикваю шикоят накард, балки итоаткорона роҳбарии ҳайати маҳбусонро ба ӯҳда гирифт.
Юсуф хусусан ба сарсоқӣ ва сарнонвой — ба собиқ дарбориёни фиръавн, ки ба парастории ӯ супурда шуда буданд, ҳусни таваҷҷӯҳи махсус зоҳир намуд. Боре пагоҳӣ ӯ пай бурд, ки онҳо хеле ғамгин шудаанд, агарчи метавонист ба ифодаи чеҳраҳои онҳо аҳамият надиҳад. Ӯ ба онҳо чӣ кор дорад? Барои ӯ чӣ фарқ дошт, ки онҳо музтариб ё озурдахотир ҳастанд? Аммо Юсуф ба онҳо таваҷҷӯҳ зоҳир намуд. Амалан ин шаҳодати аввалини хаттӣ дар бораи суханони дар зиндон гуфтаи Юсуф аст, ва онҳо ӯро чун шахси мушфиқ ва меҳрубон тавсиф медиҳанд: «Чаро имрӯз чеҳраи шумо ғамгин аст?» (Ҳас. 40:7). Бародарон ба ӯ хиёнат карданд, тоҷирон ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, хоҷааш ӯро беадолатона ба зиндон партофт, аммо Юсуф чун пештара ба одамон боилтифот буд. Оё ба ту чунин наметобад, ки дилсӯзӣ сифати мувофиқест барои касе ки баъди чанде амалиёти фарогири аз гуруснагӣ наҷот додани инсониятро сарварӣ мекунад?
Аммо тренинги Худо бо ҳамин ба охир нарасид. Ҳар ду — сарсоқӣ ва сарнонвой аз хобҳои дидаи худ дар ташвиш буданд. Сарсоқӣ дар хоб токи ангурро дид, ки се шоха дошт. Ӯ ангурро гирифта, дар ҷоми фиръавн фушурд ва шираи онро ба фиръавн дод. Сарнонвой хоб дид, ки бар сараш се сабад кулча дошт, ва мурғон аз сабади болоӣ нонро мехӯранд. Ҳар дуи онҳо аз Юсуф хоҳиш карданд, ки хобҳояшонро таъбир намояд. Юсуф аз Худо таъбир ба даст овард, аммо оё ӯ онро ба онҳо мегӯяд? Дафъаи охирин чунин суханварӣ боиси он шуд, ки Юсуфро ба чоҳ партофтанд. Ғайр аз ин, фақат 50% аз ваҳйи ба даст овардаашро хабари хуб ҳисобидан мумкин мебуд. Оё меарзид, ки Юсуф чунин ваҳйҳоро ба одамон расонад? Агар дар назди фиръавн ҳозир мешуд, оё ӯ ҷуръат мекард, ки каломи Худоро бекаму кост баён намояд? Ин озмоиш буд, ва Юсуф аз он гузашт. Ӯ ба сарсоқӣ хабари хубро расонд («Баъд аз се рӯз фиръавн туро ба мансабат бармегардонад»), ва ба сарнонвой — хабари бадро («Баъд аз се рӯз фиръавн сари туро аз танат ҷудо мекунад»). Якеро имконияте интизор буд, ки ҳама чизро аз нав сар кунад, дигареро — марг.
Озмоиш, озмоиш, озмоиш… Таҳхонаи Юсуф шаклан чун зиндон буд, бӯи зиндонро дошт ва зиндон ҳисобида мешуд, аммо агар ту аз фариштаҳо мепурсидӣ, ки маконе ки ӯ он вақт дар он ҷо буд, чӣ ном дорад, онҳо бо як овоз ҷавоб медоданд: «Юсуф дар “қисми тайёрӣ”-и артиш марҳалаи тайёрии ҷиддиро аз сар мегузаронд.
Вазъиятҳои имрӯзаи ту чун маркази офиятдиҳӣ метобанд, бӯи бекориро доранд ва шифохона ҳисобида мешаванд, аммо аз фариштаҳо пурс ва ту мешунавӣ: «Ту аз тайёрии ҷиддӣ гузашта истодаӣ».
Худо туро фаромӯш накардааст. Баръакс. Ӯ туро қобили тайёр кардан ҳисобид. Калимаи ибронии «санҷидан» аз феъле ташкил ёфтааст, ки маънои «бо диққат нигаристан, интихоб кардан»-ро дорад. 2 Гумон накун, ки Худо азобҳои туро намебинад. Не. Ӯ бо диққат ба ту нигоҳ карда истодааст ва бо назардошти эҳтиёҷоти фардо, вазъиятҳои имрӯзаро ҳамчун озмоишҳо истифода бурда, туро барои онҳо тайёр карда истодааст.
Оё Ӯ ҳақ дорад чунин кунад? Ӯ Кулол аст, ва мо — гил. Ӯ Чӯпон аст, ва мо — гӯсфандон. Ӯ боғбон аст, ва мо — навдаҳо. Ӯ Устод аст, ва мо — шогирдон. Ба таълими Ӯ боварӣ намо. Ту инро паси сар карда метавонӣ. Агар Худо аз маҳбус президент ба вуҷуд оварда метавониста бошад, пас оё гумон мекунӣ, ки Ӯ аз вазъияти «ноилоҷ»-и ту ягон чизи шоиста ба вуҷуд оварда наметавонад?
Дар ёд нигоҳ дор, ки озмоишҳо муваққатӣ мебошанд. Давомнокии онҳо муваққатӣ аст. «Дар ин бора шодӣ кунед, дар сурате ки ҳоло, агар лозим шавад, аз озмоишҳои гуногун андаке андӯҳгин мешавед…» (1 Пет. 1:6). Озмоишҳо то абад давом намекунанд, зеро ҳаёти заминии мо ҳудудҳои худро дорад. «Мо дирӯза ҳастем… чунки рӯзҳои мо сояе бар замин мебошанд» (Айюб 8:9). Баъзе озмоишҳо дар замин ба охир намерасанд, аммо ҳамаи онҳо дар осмонҳо ба охир мерасанд.
Ҳоло бошад биёед ба намунаи Юсуф пайравӣ намоем. Ба Худо имконият диҳем, ки моро машқ диҳад. Ӯ мушоҳида менамояд, ки чӣ тавр мо аз ӯҳдаи супоришҳои оддитар мебароем, ва агар дар чизи андак бовафо бошем, моро бар чизҳои бисёр таъйин мекунад (ниг. Мат. 25:21). Пеш аз он ки дар қасри фиръавн дар мартаба пешрафт намояд, Юсуф худро дар ошхона ва дар таҳхона нишон дод. Ӯ ба сарсоқӣ ва сарнонвой диққат дод ва таваҷҷӯҳ намуд, пеш аз он ки дар хусуси тақдири халқҳои том ғамхорӣ мекардагӣ шуд. Мукофот барои меҳнати хуб — корест, ки аз пештара беҳтар аст. Оё ту орзуи корномаҳои бузургро дорӣ? Дар чизҳои майда-чуйда ғайратмандӣ зоҳир намо. Бодиққат ва покизакор буданатро нишон деҳ. Танбалӣ накун. Шиква накун. Бигузор дигарон дар гӯшаи зиндон ғур-ғур кунанд, аммо на ту, зеро медонӣ, ки Худованд ходимонашро тайёр карда истодааст. Маҳбуси имрӯза фардо сарвазир шуда метавонад. Бинобар ин, супоришро гирифта, ба иҷрои он шурӯъ намо.
Азобҳои дигаронро дида, рӯй нагардон. Агар Юсуф андӯҳро дар чеҳраҳои дарбориёни фиръавн сарфи назар мекард, чӣ мешуд? Агар ӯ дар бораи эҳтиёҷоти худ фикр карда, эҳтиёҷоти дигаронро сарфи назар мекард, чӣ мешуд? Оё Худо он вақт ҳам ӯро аз зиндон озод мекард? Маълум нест. Аммо аниқ маълум аст, ки дили меҳрубони Юсуф дари зиндонро кушод, зеро сарсоқӣ дар бораи ӯ ба фиръавн нақл намуд. Худо дилсӯзии касро ҳатман мебинад. Замони озмоишҳо — вақти хизмат ба наздикон аст, на ба худ. Ба худ дилсӯзӣ намуданро бас кун. Онҳоеро, ки Худо дар атрофат гузоштааст, дӯст дор. Паёми Худоро ба онҳо расон, ва озмоиши ту барои онҳо шаҳодат мегардад. «[Худо] моро дар ҳар андӯҳи мо тасалло медиҳад, то ки мо андӯҳгинонро дар ҳар андӯҳашон тасалло дода тавонем бо ҳамон тасаллое ки худамон аз Худо меёбем» (2 Қӯр. 1:4).
Ту худро ба тренинги дар танҳоӣ тарбия намудани кӯдак ё парастории ҳамсари корношоям номнавис накардаӣ, ҳамин тавр не? Не, Дар ин хусус Худо ғамхорӣ намудааст. Ӯ нияти бади иблисро гирифта, ба курси таълим табдил дод. Чаро? То ки ту он чиро, ки Ӯ ба ту омӯзондааст, ба дигарон таълим дода тавонӣ. Озмоишҳои ту барои онҳо паёми ту гардида метавонанд.
Ба ман муколамае маъқул аст, ки Боб Бенсон дар китоби худ «See You at the House» овардааст. Яке аз дӯстони ӯ ба хуруҷи бемории дил дучор шуд. Дар аввал дӯсташ гумон дошт, ки зинда намемонад, аммо, хушбахтона, на танҳо зинда монд, балки сиҳат ҳам шуд. Якчанд моҳ пас аз ҷарроҳӣ ин гуфтугӯ баргузор гардид:
— Хуруҷи бемории дил чӣ тавр?
— Ман гумон доштам, ки мемирам.
— Оё онро боз аз сар гузарондан мехоҳӣ?
— Не!
— Оё ба касе маслиҳат медиҳӣ, ки онро аз сар гузаронад?
— Албатта, не.
— Оё акнун ҳаёти худро аз пештара зиёдтар қадр мекардагӣ шудӣ?
— Ҳа, албатта.
— Ту ва Нелл ҳамеша ҷуфти олидараҷа будед. Ҳоло бошад аз пештара зиёдтар ба ҳам наздик шудаед, ҳамин тавр не?
— Ҳа.
— Шунидам, ки ба қарибӣ наберадор шудӣ?
— Ҳа. Сураташро ба ту нишон дода будам ё не?
— Оё муносибати ту ба одамон дигаргун шуд? Оё ба онҳо бо дилсӯзӣ ва илтифоти бештар муносибат мекардагӣ шудӣ?
— Ҳа.
— Шояд, ту ба Худованд низ, назар ба он чи имконпазир меҳисобидӣ, наздиктар шудӣ?
— Ҳа.
— Хуруҷи бемории дил чӣ тавр?3
Ба ҷои он ки «Аз боиси чӣ, Худовандо?» гӯӣ, чунин бигӯ: «Бо кадом мақсад, Худовандо? Ман чиро омӯхта метавонам?» «Ва имрӯз бидонед… бузургии Ӯ ва дасти пурзӯри Ӯ ва бозуи тӯлонии Ӯро…» (Так. Шар. 11:2). Аз Худо хоҳиш накун, ки вазъиятҳои туро дигаргун кунад, балки хоҳиш кун, ки ин вазъиятҳоро истифода бурда, туро дигаргун кунад. Ҳаёт — имтиҳонест, ки ҳатман онро супоридан даркор аст. Пас чаро кӯшиш накунӣ, ки онро ҳарчи беҳтар супорӣ?
Худо дар дили ҳар яки мо кор карда истодааст, новобаста ба он ки мо инро мехоҳем ё не. «Зеро ки Ӯ банӣ одамро на бо хости дили Худ ҷазо дода ғамгин мекунад» (Навҳ. 3:33). Ӯ аз азобҳои мо ҳаловат намебарад, аммо аз дастовардҳои мо хеле хурсанд мешавад, зеро «…Ӯ ки дар шумо ба кори хайр шурӯъ намудааст, онро то рӯзи Исои Масеҳ ба анҷом мерасонад» (Флп. 1:6). Ӯ дар ҳама кор муваффақ мешавад. Дигар хел буда наметавонад. Худо «…он чи ба Ӯ писандида бошад, …ба василаи Исои Масеҳ…» дар ту ба амал меоварад (Ибр. 13:21). Ҳама гуна мушкилӣ, калон ё хурд, туро ба пешвози оянда тайёр карда метавонад.
Ҳовард Рутлеҷ вақти дар лагери асирони ҳарбӣ дар Вйетнам гузарондаашро барои худ хеле судманд ҳисобид. Ӯ чунин навиштааст:
Ба шарофати он муддати тӯлонӣ. ки ман маҷбур будам ба андешарониҳо дода шавам, муҳимро аз беаҳамият, арзандаро аз беарзиш фарқ кунонда тавонистанам хеле осонтар шуд…
Ба зудӣ ташнагии рӯҳонии ман аз эҳтиёҷ ба стейкҳо ва гамбургерҳо афзунтар шуд… Дар ман хоҳише пайдо шуд, ки дар хусуси он қисми ҷонам, ки ҳеҷ гоҳ намемирад, маълумот пайдо намоям… Ман хостам дар бораи Худо, дар бораи Исои Масеҳ, дар бораи калисо гап занам… Ҳабсхона даркор шуд, то ман фаҳмам, ки ҳаётам бе Худо то чӣ андоза хушку холӣ аст…
31-уми август, баъди анҷом ёфтани ин азобу уқубат, ман ҳанӯз дар ёд доштам, ки фарзандон дорам, аммо аллакай намедонистам, ки онҳо чанд нафар мебошанд. Ман гаштаву баргашта номи Филлисро такрор мекардам, то ки онро фаромӯш накунам. Ман фақат дар хусуси он дуо мегуфтам, ки барои зинда мондан қувватам расад. Ва дар шаби бисту ҳаштум ман ба Худо ваъда додам, ки агар аз ин бало зинда монда, ба хона баргардам, дар якшанбеи аввалин бо Филлис ва фарзандон ба калисо меравам ва… дар бораи имон ба Исои Масеҳ изҳор мекунам. Ин муоҳида бо Худо ба хотири зинда мондан набуд. Ин ваъдае буд, ки пас аз моҳҳои зиёди андешарониҳо ба Ӯ додам. Ҳабсхона ва соатҳои зиёди шубҳаҳои дарднок лозим шуданд, то фаҳмам, ки ба ман Худо ва муошират бо имондорон даркор аст. Ба Худо ваъда дода, ман дуо гуфтам, ки барои то саҳарӣ зинда мондан ба ман қувват диҳад. Ва ҳангоме ки аз тарқиши зери дари камераи ҳабсхона рӯшноӣ намоён шуд, ман Худоро барои марҳамати Ӯ шукргузорӣ намудам.4
Мушкилоти худро на монеа дар зиндагии худ, балки тайёрӣ ба зиндагӣ ҳисоб намо. Ҳеҷ кас ваъда надодааст, ки роҳи зиндагии ту осон мешавад, аммо Худо ҳатман ин ҳарҷу марҷро ба як чизи арзанда табдил медиҳад. «Мушкилоти шумо на ҷазо, балки тарбият додан мебошанд — амалияи маъмулӣ барои фарзандон… Худо моро барои манфиати худамон тарбият дода, ба зиндагӣ дар қудсияти Ӯ тайёр менамояд» (Ибр. 12:8, 10 MSG).
БОБИ 6
Сабр кун, то даме ки Худо амал менамояд
Ва инак ман дар толори интизории яке аз клиникаҳо нишастаам. Регистратор номи маро пурсида, рақами полиси суғуртавии маро навишта гирифт ва ба ман гуфт:
— Марҳамат, шинед. Ҳамин ки духтур холӣ шавад, мо шуморо даъват мекунем.
Ман ба атроф нигаристам. Модаре кӯдаки хобидаашро дар дастонаш бардошта нишастааст. Ҷавонмарди хушлибос маҷаллаи «Time»-ро аз назар мегузаронад. Зане, дар даст рӯзнома, ба соаташ нигариста оҳ мекашад ва кореро мекунад, ки ҳамаи ҳозирон мекунанд: интизор мешавад.
Толори интизорӣ қабулгоҳ ва ё ҳуҷраи муоина нест. Моҳиятан ин толори даромадгоҳи беморхона аст, ки дар назди яке аз деворҳои он қаторҳои курсиҳо гузошта шудаанд. Ин ҳуҷраи духтур нест. Муоина, ташхис ва муолиҷа — ҳамаи инро мо бояд интизор шавем.
Таъйиноти ин ҷой аз номаш аён аст — толори интизорӣ. Ва касоне ки дар ин ҷой ҳастанд, вазифаи худро хеле хуб дарк мекунанд: интизор шудан. Мо якдигарро табобат намекунем. Ман аз ҳамшираи тиббӣ хоҳиш намекунам, ки ба ман стетоскоп ё тонометрро диҳад. Курсиро назди зани рӯзнома дар даст намегузорам ва ба ӯ бо саволи зерин муроҷиат намекунам: «Бигӯед, ки шумо кадом доруҳоро истеъмол мекунед?» Ин вазифаи ҳамшираи тиббӣ аст, аммо вазифаи ман интизор шудан аст. Ва ман интизор мешавам.
Гуфтан наметавонам, ки интизорӣ ба ман ҳаловат мебахшад, зеро ҳангоме кас чизеро интизор мешавад, бо вақт метаморфозаҳои аҷиб рӯй додан мегиранд: он бо сураъти каме бештар аз пиряхҳои Аляска мехазад. Ақрабаки сония гӯё ба соат мечаспад ва барои тай кардани масофаи муқаррарии худ на як сония, балки панҷ дақиқаро сарф мекунад. Таассуроте ҳосил мешавад, ки касе тугмаи «пауза»-ро зер карда, зиндагиро ба реҷаи ҳаракати сустшуда гузарондааст. Мо интизориро дӯст намедорем. Мо насле мебошем, ки шиори он — «Зудтар бош!» аст. Дар роҳҳо мошинҳоро тез ронда, зуд-зуд аз як қатор ба қатори дигар гузаштан бо умеди зудтар ба маҳалли даркорӣ расидан, — ҳамин аст услуби мо. Абрӯ чин карда нигаристан ба касе ки бо ёздаҳ намуд мол аз кассае гузаштанӣ мешавад, ки ба харидорони то даҳ намуд мол хизмат мерасонад, — ин низ услуби мост. Мо бесаброна дар рӯи миз бо ангуштонамон нақора менавозем, то даме ки ба iPhone мусиқӣ ҷойгир карда мешавад ё дар тафдони микромавҷӣ кофе гарм карда мешавад. «Зудтар, зудтар!» Мо мехоҳем, ки дар даҳ дақиқа дорои мушакҳои хуб машқдида шавем, ва биринҷи зуд пухташаванда дар давоми сӣ сония тайёр шавад. Мо дар навбат ба қабули духтур, ҳангоми танба шудани мошинҳо дар роҳ, ҳангоми оварда шудани питсаи фармоишӣ интизор шуданро дӯст намедорем.
Худоро низ?
Эй, як дақиқа сабр кун! Ба атроф нигоҳ кун. Оё ту мефаҳмӣ, ки мо дар куҷоем? Ин сайёра — толори интизории Худост.
Оё он навхонадоронро мебинӣ? Онҳо имконияти таваллуди фарзандро интизоранд. Он ҷавони портфел дар дастро мебинӣ? Ӯ резюмеи худро ба сар то сари кишвар фиристодааст ва пешниҳод шудани корро интизор аст. Бипурс, ки он зани солхӯрдаи асодор чиро интизор аст? Як сол инҷониб бева монда, ӯ ақаллан як рӯзи бе гиряро интизор аст. Интизорӣ… Мо интизор ҳастем, ки кай Худо медиҳад, мадад мерасонад, шифо мебахшад. Интизор ҳастем, ки кай Ӯ меояд. Мо дар ҳудуди интизорӣ зиндагӣ мекунем — байни дуои гуфташуда ва дуои иҷобатшуда.
Аммо агар касе бо мебели қабулгоҳи Худо шиносоӣ пайдо карда бошад, пас ин Юсуф аст. Бар хилофи мо, ки қиссаи ӯро дар Китоби Ҳастӣ дар муддати камтар аз як соат хонда метавонем, ӯ дар он ҷо солҳоро гузарондааст. Боварӣ дорам, ки агар хониши мо понздаҳ-бист сол давом мекард, ба ин сужети библиявӣ дигар хел менигаристем.
Аз боби 37-ум сар мекунем, аммо онро на дар хона дар роҳаткурсӣ, балки якчанд соат дар ҳавои тафсон дар чоҳи беоб нишаста, мехонем. Пас аз он якчанд соат пайиҳам гаштаву баргашта ояти 1-уми боби 39-умро такрор мекунем: «Ва Юсуфро ба Миср бурданд…» Ба фикрам, маҳз ҳамин қадар вақт ба ӯ даркор шуд, то ки 750 мил масофаро, ки Дӯтонро аз пойтахти Миср ҷудо мекард, тай намояд.
Баъд ӯ рӯзи дароз, ё ҳатто якчанд рӯз дар фурӯшгоҳи ғуломон азоб кашид. Ба ин тақрибан даҳ соли дар хонаи Пӯтифараъ бо иҷрои вазифаи мудири хоҷагӣ, ба ҷо овардани супоришҳои хоҷааш ва омӯхтани забони мисрӣ сарфкардаи Юсуфро илова намоед. Тик-так. Тик-так. Тик-так. Дар ғарибӣ вақт оҳиста мегузарад.
Аммо дар зиндон он умуман истода мемонад.
Ниҳоят Юсуф аз сарсоқӣ хоҳиш кард, ки барои ӯ дар назди фиръавн шафоат намояд. «…Вақте ки аҳволи ту некӯ шавад, маро ёд кун; ва ба ман меҳрубонӣ карда, маро назди фиръавн зикр намо, ва маро аз ин хона берун овар. …Ман… ҳеҷ коре накардаам, ки маро дар зиндон андозанд» (Ҳас. 40:14–15).
Мо аллакай ҷавоби сарсоқиро интизор ҳастем: «Албатта, ҳамин ки имконият шавад, ба фиръавн дар бораи ту мегӯям. Ана мебинӣ, ба зудӣ ту аз ин ҷо мебароӣ». Юсуф ба камераи худ шитофта, саросемавор чизҳояшро ҷамъ мекунад. Ӯ мехоҳад, ки ҳангоме ӯро ҷеғ мезананд, тайёр бошад. Як рӯз мегузарад. Ду рӯз. Як ҳафта… Як моҳ. Шаш моҳ… Хомӯшӣ. Дертар маълум мешавад, ки «сарсоқӣ Юсуфро ба ёд наовард, балки ӯро фаромӯш кард» (о. 23).
Дар саҳифаи Китоби Муқаддас фосилае ки ин оятро аз ояти дигар ҷудо мекунад, аз ду сантиметр зиёдтар нест, нигоҳи хонанда ба муддати сония дар он таваққуф мекунад, аммо дар ҳаёти Юсуф ин фосила ду сол давом кард. Ояти 41 бо чунин суханон сар мешавад: «Ва воқеъ шуд баъд аз гузаштани ду сол, ки фиръавн хобе дид…» (о. 1).
Ду сол! Бисту чор моҳи хомӯшӣ. Саду чор ҳафтаи интизорӣ. Ҳафтсаду сӣ рӯзи изтиробҳо аз боиси номаълумӣ. Ду ҳазору саду навад дафъа саҳарӣ, нисфирӯзӣ ва шом ҳамон хӯроки шулдурум. Ҳафдаҳ ҳазору панҷсаду бист соати кӯшишҳои беҳудаи шунидани Худо. Ва ғайр аз хомӯшӣ, ҳеҷ чизи дигар.
Вақти зиёд барои дилсахт, берӯй ва бадхашм шудан. Миқдори зиёди одамон бо сабабҳои камтар ва дар муддати кӯтоҳтар аз Худо рӯй гардондаанд.
Аммо на Юсуф. Дар рӯзе ки барои ӯ чун ҳазорон рӯзҳои дигар сар шуд, ӯ дар даромадгоҳи таҳхона ҷунбуҷӯлро шунид. Овозҳои баланди бесабр фармонҳо медоданд: «Мо барои он омадем, ки яҳудии туро барем! Фиръавн яҳудиро дидан мехоҳад!» Аз гӯшаи худ сар бароварда, Юсуф сардори посбонони зиндонро дид, ки сӯи ӯ омада истодааст. Бо чеҳраи рангпарида ӯ бо овози ғайримуқаррарӣ нидо кард: «Дарҳол бархез! Зуд бош!» Аз пайи ӯ ду посбони қаср омаданд. Юсуф онҳоро аз он замоне ки дар хонаи Пӯтифараъ хизмат мекард, дар ёд дошт. Онҳо аз дастони маҳбус гирифта, ӯро аз таҳхона берун бароварданд. Юсуф аз рӯшноии офтоб чашмонашро нимкоф карда, ҳамроҳи посбонон ба қаср даромад, ки он ҷо ӯро дарҳол хизматгорони зиёд иҳота намуданд. Баъзеҳо ҷандаҳои ӯро бароварданд, дигарон ӯро шустушӯй кунонданд, сеюмиҳо ришашро тарошиданд. Посбонон боз омаданд ва Юсуфро, ки либоси сафед дар бар ва шиппаки нав дар пойҳо дошт, ба дарбори фиръавн бурданд.
Хулоса, Юсуф сазовори мулоқот бо фиръавн гардид.
Фармонравои Миср шаб бад хобида буд. Хобҳои изтиробангез ӯро ноором карда буданд. Ана ҳамин вақт ӯ дар бораи лаёқатҳои Юсуф шунид.
— Мегӯянд, ки ту хобҳоро таъбир карда метавонӣ. Ҳакимони ман чун моҳиён хомӯшанд. Оё ту ба ман ёрӣ расонда метавонӣ?
Ду шиносоии пештараи Юсуф бо некӣ анҷом наёфтанд: зани Пӯтифараъ ба ӯ тӯҳмат кард, сарсоқӣ ӯро фаромӯш намуд. Дар ҳар ду маврид Юсуф номи Худоро зикр карда буд. Шояд беҳтар он аст, ки ин дафъа дар бораи имони худ чизе нагӯяд?
Аммо ӯ чунин накард. «Ва Юсуф ба ҷавоби фиръавн гуфт: “Ин аз ман нест; Худо ба саломатии фиръавн ҷавоб хоҳад дод“» (Ҳас. 41:16).
Юсуф муносибатҳои худро бо Худо болобардор намуда, зиндонро тарк кард. Вақти дар зиндон гузарондааш имони ӯро коста накард, балки амиқтар намуд.
Оё дар бораи ту низ ҳамин тавр гуфтан мумкин аст? Бигузор ту дар ҳабсхона набошӣ, аммо шояд ту бенасл, ё беҳимоят, ё бекор, ё нотавон, ё бехона, ё беоила бошӣ. Ту дар қабулгоҳи Худо интизор ҳастӣ? Агар чунин бошад, ту бояд ана ин чизро донӣ: то даме ки ту интизор ҳастӣ, Худо амал мекунад.
«…Падари Ман то кунун кор мекунад…» гуфт Исо (Юҳ. 5:17). Худо ҳеҷ гоҳ бекор намешинад. Ӯ ҳеҷ гоҳ амал намуданро бас намекунад ва ба рухсатӣ намеравад. Ҳа, Ӯ дар рӯзи ҳафтуми офариниш истироҳат намуд, аммо рӯзи ҳаштум ба кор баргашт ва аз ҳамон вақт ҳамеша бо кор машғул аст. Агар ту ҳеҷ кори карданӣ надошта бошӣ, гумон накун, ки Худо низ кори карданӣ надорад.
Шояд чунин тобад, ки қиссаи Юсуф дар боби 40-ум аз ҳаракат монд. Ба пойҳои қаҳрамони мо завлона заданд. Вагон аз релсҳо берун шуд. Чунин ба назар мерасид, ки воқеаҳо ба реҷаи интизорӣ гузаштанд. Аммо то даме ки Юсуф интизор буд, Худо амал менамуд. Ӯ шахсони амалкунандаро ҷамъ карда саҳнаи ояндаро тайёр мекард: Юсуфро водор намуд, ки ба сарсоқӣ ғамхорӣ намояд; фиръавнро бо хобҳои аҷиб ба изтироб овард; ҷодугарон ва ҳакимонро ноилоҷ гузошт; ва ҳангоме ки ҳама чиз тайёр шуд, Юсуфро ба саҳна баровард.
Дар мавриди ту низ Худо ҳамин тавр амал менамояд. «Биистед ва бидонед, ки Ман Худо ҳастам…» — мехонем дар баннерҳое ки толори интизории Худоро оро медиҳанд. Шод бош, чунки Худо некӯст. Ташвиш накаш, чунки Ӯ хоб намеравад. Осуда бинишин, зеро ки Худованд амал мекунад.
Оё суханони Худоро, ки Ӯ ба воситаи Мусо ба исроилиён расонда буд, дар ёд дорӣ? «Ҳаросон нашавед! Биистед ва наҷоти Парвардигорро бубинед, … Парвардигор барои шумо ҷанг хоҳад кард, ва шумо хомӯш бошед» (Хур. 14:13–14). Ин дар он вақте гуфта шуда буд, ки исроилиён дар пеш мавҷҳои баҳри Қулзумро дида, аз ақиб ғулғулаи аробаҳои ҷангии мисриёнро шуниданд. Марг аз ду тараф ба онҳо таҳдид мекард. Дар чунин лаҳза чӣ тавр ором будан мумкин аст? Оё ту ҳазл мекунӣ? Аммо инак он чи собиқ ғуломон дида наметавонистанд: дасти Худо барои онҳо дар қаъри баҳр роҳ тайёр мекард, ва ба шарофати нафаси Худо аз осмонҳо, мавҷҳои баҳр аз ҳам ҷудо шуданд. Худо барои наҷоти онҳо амал менамуд.
Худо ҳамчунин ба хотири Марям, модари Исо амал менамуд. Фаришта ба ӯ хабар дод, ки ӯ ҳомила мешавад. Ин хабар дар дили ӯ тӯфони эҳсосотро ба вуҷуд овард. Ин чӣ тавр буда метавонад? Одамон чӣ фикр мекунанд? Юсуф чӣ мегӯяд? Аммо Худо ба нафъи ӯ амал менамуд: дар бораи нияти Худ ба номзади ӯ Юсуф гуфт; қайсарро водор намуд, ки саршумории аҳолиро гузаронад, оилаи ҷавонро ба Байт-Лаҳм овард. «Дар баробари ин мо медонем, ки ба дӯстдорони Худо… ҳама чиз бар нафъашон ёрдам медиҳад» (Рум. 8:28).
Агар ба забони Китоби Муқаддас гап занем, интизор шудан маънои онро надорад, ки рафти бадтарини воқеаҳоро тахмин кунед, хавотир шавед, талабҳо пеш оваред ё ҳама чизро назорат карданӣ шавед. Аммо интизор шудан бефаъолиятӣ нест. Интизории библиявӣ — кӯшиши бошиддат аст, ки ба шарофати дуо ва имон имкон медиҳад диққатамонро ба Худо равона кунем. Интизор шудан «ба Парвардигор итоат намудан ва ба Ӯ умед бастан» аст (ниг. Заб. 36:7; курсиви ман. — М. Л).
Наҳемё ба мо нишон медиҳад, ки ин чӣ тавр карда мешавад. Китоби ӯ ёддоштҳо мебошанд, ки дар бораи кӯшишҳои барқарор намудани деворҳои Уршалим нақл мекунанд. Пеш аз ин воқеа як вохӯрӣ рӯй дод. «Дар моҳи кислев, дар соли бистум, вақте ки ман дар Шушани пойтахт будам, чунин воқеъ шуд, ки Ҳононӣ, яке аз бародаронам, омад, ва бо ӯ якчанд касон аз Яҳудо буданд» (Наҳ. 1:1–2). Онҳо хабарҳои нохуш оварданд: душманон деворҳоеро, ки замоне шаҳри муқаддасро ҳимоя мекарданд, ба хок баробар кардаанд. Ҳатто дарвозаҳои он сӯзонида шуда буданд. Ва он яҳудиёни камшумор, ки зинда монда буданд, «дар мусибати бузург ва дар хорузорӣ» буданд (о. 3).
Аҳамият диҳед, ки Наҳемё ба фалокатҳо чӣ гуна аксуламал менамояд: ӯ дуо мегӯяд. «Лутфан, эй Худо, хоҳишмандам, ки гӯши Ту ба дуои бандаат ва ба дуои бандагонат… бодиққат бошад; ва хоҳишмандам, ки бандаи Худро имрӯз комёб созӣ, ва ӯро ба ҳузури ин шахс сазовори марҳамат гардонӣ» (о. 11).
«Ин шахс», ки Наҳемё дар хусуси марҳамати ӯ дуо мегуфт, Артаҳшасто, подшоҳи Форс буд. Наҳемё бисту чор соат дар давоми шабонарӯз ва ҳафт рӯз дар давоми ҳафта соқии шахсии ӯ буд. Пас ӯ наметавонист вазифаашро монда, ба Уршалим равад. Аммо ҳатто агар чунин карда метавонист, барои барқарор намудани девори ҳимоякунанда воситаҳои молиявӣ надошт, бинобар ин ӯ қарор дод, ки дар дуо интизори Парвардигор шавад.
Дар ояти 1-уми боби 2 муддати интизории ӯ зикр шудааст: «дар моҳи нисон» Наҳемё дар кумитаи ободонии Уршалим вазифаеро соҳиб шуд. Ӯ чӣ қадар интизор шуд? Чор моҳ. Аммо, агар шумо дар ёд дошта бошед, Наҳемё дар хусуси ёрии фаврӣ аз Худо илтиҷо мекард: «Ва хоҳишмандам, ки бандаи Худро имрӯз комёб созӣ, ва ӯро ба ҳузури ин шахс сазовори марҳамат гардонӣ…» Худо ба дархости Наҳемё баъди чор моҳ (!) ҷавоб дод.
Дар хусуси интизорӣ хондан назар ба амалӣ намудани он осонтар аст. Барои ман интизорӣ вазифаи душвор аст. Тамоми умр ман шитобкор будам. Ба мактаб шитоб карда, ман саросемавор вазифаи хонагиро иҷро мекардам. Дучархарониро дӯст медоштам, ва ин одатро тарк накарда, ба мошинронӣ гузаштам. Ман ҳатто одат кардам, ки соатро рӯ ба тарафи дарунии даст баста гардам, то барои дидани вақт як лаҳзае ки барои тоб додани банди даст даркор аст, зоеъ нашавад. Чӣ беақлӣ! Фаҳмидан шавқовар аст, оё ман фармудаи Аҳди Қадимро дар хусуси риоя намудани рӯзи шанбе — рӯзи муқаддаси истироҳат, ки ба муддати 24 соат суст кардани равиши зиндагиро мефармояд, ба ҷо оварда метавонистам? Риоя намудани рӯзи шанбе барои ман барин беақлон фармуда шуда буд, зеро ба мо ҳар ҳафта ёдрас кардан даркор аст, ки агар мо таваққуф кунем, ҷаҳон таваққуф намекунад!
Дар хусуси фармудаи зерин чӣ мегӯӣ? «Соле се маротиба тамоми наринаи ту бояд ба ҳузури Парвардигор, Худои Исроил ҳозир шаванд. Зеро ки Ман халқҳоро аз пеши ту бадар хоҳам ронд, ва ҳудуди туро васеъ хоҳам кард; ва ҳангоме ки ту соле се маротиба омада, ба ҳузури Парвардигор Худои худ ҳозир мешавӣ, ҳеҷ кас замини туро тамаъ нахоҳад кард» (Хур. 34:23–24). Худо ба аҳолии мардинаи Замини ваъдашуда супориш дод, ки соле се маротиба корро бас карда, ба парастиш ҳозир шавад. Ҳамаи корхонаҳои саноатӣ ва тиҷоратӣ, ва низ муассисаҳои таҳсилотӣ ва ҳукуматӣ ҳангоми ҷамъомади ҳамагонӣ фаъолияти худро қатъ менамуданд. Оё ҳозир ба ҳамин монанд чизеро тасаввур карда метавонӣ? Кишвари мо тамоман беҳимоя мемонд. Аммо Худо ваъда дод, ки замини исроилиёнро ҳимоя мекунад, то ки ҳеҷ кас ба он дастдарозӣ накунад. Зиёда аз ин, ҳеҷ кас дар ин бора фикр ҳам карда натавонад («ҳеҷ кас замини туро тамаъ нахоҳад кард»). Барои он ки халқи Худо ин қоидаро аз худ кунад, Худо амалияи зиёратро ҷорӣ намуд: «Агар шумо ба Ман умед баста, интизор шуданро ёд гиред, Ман дар ҳаққи шумо ғамхорӣ мекунам».
Дониёл ҳамин тавр кард. Шабзиндадории дуогӯёнаи ин пайғамбарро, ки муддати дароз тамоми фикру андешааш танҳо ба Худо нигаронида шуда буд, ба яке аз намунаҳои таъсирбахштарини интизорӣ дар Китоби Муқаддас мансуб донистан мумкин аст. Ҳамқавмҳояш қариб ҳафтод сол зери зулму ситам буданд. Бори дуоро ба дӯши худ гирифта, Дониёл ба хотири онҳо 21 рӯз аз хӯрдани гӯшт, хӯрокҳои дилписанд ва май худдорӣ намуд. Чун фидокори ҳақиқӣ, ӯ халқи худро дар назди Худо бо исрор ҳифз менамуд.
Хомӯшӣ.
Фақат дар рӯзи бисту якум рахнаи рӯҳонӣ ба амал омад. Фариштаи Худо ба Дониёл зоҳир шуда ба ӯ сабаби чунин таъхири тӯлониро ошкор намуд. Дар рӯзи якум Худо дуои Дониёлро шунида, фариштаеро бо ҷавоб назди ӯ фиристод. «…Натарс, эй Дониёл, зеро аз рӯзи аввале ки дили худро ба он ниҳодӣ, ки бифаҳмӣ ва пеши Худои худ рӯзадор бошӣ, суханони ту шунида шуд, ва ман барои он суханони ту омадаам. Валекин малаки салтанати Форс бисту як рӯз ба ман муқобилат намуд, ва инак Микоил, ки яке аз малакҳои аввалин аст, ба мадади ман расид, ва ман дар он ҷо, назди подшоҳони Форс мондам» (Дон. 10:12–13),
Аз нуқтаи назари ҷисмонӣ тамоми ин муддат ҳеҷ чиз рӯй надод. Дуоҳои Дониёл гӯё чун сангҳо ба замини хушкида меафтоданд. Аммо ба вазъият аз нуқтаи назари рӯҳонӣ нигариста, мо шоҳиди муҳорибае мешавем, ки дар осмонҳо рӯй дод. Дар давоми се ҳафта ду фаришта муборизаи сахт мебурданд. То даме ки Дониёл интизор буд, Худо амал менамуд
Агар Дониёл дуо гуфтанро бас мекард, чӣ мешуд? Имонро аз даст медод? Аз Худо рӯ мегардонд?
Чунин пурсидан дурустттар мебуд: агар ту дуо гуфтанро бас мекардӣ, чӣ мешуд? Агар имонро аз даст медодӣ? Агар аз Худо рӯ мегардондӣ?
Илтиҷо мекунам, ба ҳеҷ ваҷҳ чунин накун! Тамоми лашкари осмон барои ту меҷангад! Дар худи ҳамин лаҳза фиристодагони Худо бар болои ту ва дар атрофи ту муҳорибаи нонамоён мебаранд.
Интизор шуданро давом деҳ.
…Валекин умедворони Парвардигор қуввати тоза пайдо мекунанд,
мисли уқобон бол меафшонанд,
медаванд ва бемаҷол намегарданд,
қадам мезананд ва хаста намешаванд.
Иш. 40:31
Барои то охир рафтан қувваи нав ва ҷуръат пайдо намо. Аз Худо ҳаловат бар, ва Ӯ ба ҷони ту истироҳат медиҳад.
Дар толори интизорӣ ҳар қадар нишастанат лозим шавад ҳам, ту аз ӯҳдаи ин мебароӣ. Пурсабр бош, ва туро тӯҳфаи ғайричашмдошт интизор аст. Сардухтур аз ҳуҷраи кории Худ баромада, мегӯяд: «Фаромӯш накун, то даме ки интизор ҳастӣ, Ман дар назди Туям». На ҳар як духтур ба ин қодир аст, аммо Духтури ту чунин карда метавонад. Дар ниҳояти кор, Ӯ Шифодиҳандаи бузург аст.
БОБИ 7
Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по меистад
Метарсам, ки хотираҳои кӯдакии худро бо хурдтарин ҷузъиёташ тасвир карда наметавонам, зеро фаромӯш кардаам, ки он кӯдаке ки сухан дар бораи зодрӯзи ӯ меравад, чӣ ном дошт. Дар ёдам нест, ки чандсола будам, — аз рӯи сурат, тақрибан 8-сола будам. Дар ёдам нест, ки мо чӣ бозӣ доштем, илова ба ин, дигар кӯдакони даъватшударо низ дар ёд надорам. Аммо як хотира дар ёдам мондааст: бозича-лӯхтаке ки зуд ба по меистад.
Ин масхарабози аблаҳнамои резинии нокмонанд буд. Ин лӯхтаки миёнаш аз китфонаш васеътар ба қади ман баробар буд. Рӯй, гӯшҳо, дастони ба танааш ҷафс кардашуда тасвирёфта буданд. Масхарабоз тугмае надошт, ки баробари зер кардан садои мусиқӣ барорад, ва агар аз риштааш кашед, шеър намехонд. Он ҳеҷ чизи назаррас надошт, ғайр аз як хусусияти барҷаста: пас аз нокаут фавран ба по истодан.
Пас аз ҳар гуна зарба, он алвонҷ хӯрда, дарҳол ба ҳолати амудӣ бармегашт. Агар онро бо калтак, бо мушт ё бо лагад занед, он меафтад, аммо ба муддати кӯтоҳ. Кӯдаконе ки ба ҷашн омада буданд, барои аз пой афтондани масхарабоз кӯшишҳои зиёд мекарданд, пайиҳам зарбаҳо мезаданд, ва ҳар як зарбаи нав аз пештара бераҳмонатар буд. Аммо ҳеҷ кадоми мо масхарабозро нокаут карда натавонистем. Он назар ба «Mets» дар силсилаи умумиҷаҳонии соли 1969 бештар ба по мехест. Он боқувват набуд — он бо ҳаво пур карда шуда буд. Он худро аз зарба барканор гирифтан ва ё ҳимоя кардан наметавонист. Он моро бо зебоии худ мафтун ё бо ҳозирҷавобӣ бесилоҳ карданӣ набуд. Охир, он лӯхтак-масхарабози муқаррарӣ бо даҳони тасвирёфтаи сурх ва мӯйҳои зард буд. Аммо ба ҳар ҳол он лӯхтак чизе дошт, ки имкон медод устувор ба по истад.
Оё донистан мехоҳӣ, ки сирри он дар чӣ буд? Ҳаёт бар мо жолаи зарбаҳои зиёдро фурӯ мерезад: аз тарафи рост зарба ба ҷоғ — рад шудан, торсакӣ ба рухсора — аз даст додани наздикон. Душман аз миён поён зарба заданро раво медонад. Балоҳое ки ба сарамон фурӯ мерезанд, моро ба калавидан водор мекунанд. Ин на зиндагӣ, балки қувваозмоии муштзанӣ аст.
Баъзеҳо аз чунин зарба аллакай барнамехезанд ва дароз кашида мемонанд — латукӯбшуда, хашмгин, дилшикаста. Дар нокаути пурра. Аммо дигарон ба масхарабозе ки зуд ба по меистад, монанд ҳастанд.
Масалан, Юсуф.
Ҷавонро пинятаи қадамзананда ҳисобидан мумкин буд. Ҳасади бадбинонаи бародарон, ки ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, тӯҳмати зани Пӯтифараъ, ки ӯ аз боиси вай ба зиндон афтод, ваъдаи иҷронашудаи сарсоқӣ, ки маҳбусии ӯро ду сол дарозтар кард. Юсуф калавид, аммо ба по рост истод. (Мусиқӣ аз кинофилми «Роккӣ» садо медиҳад). Ӯ бо қувваи Худо ба по хеста, дар дарбори фиръавн аз пештара устувортар гардид.
Фиръавн фармонравои мутлақи Миср буд — худаш барои худ шӯрои вазирон ва маҷлиси олӣ. Ҳамин ки суханеро ба забон оварад, он ҳамон замон бечуну чаро иҷро карда мешуд. Агар фармоне диҳад, он дарҳол ҳукми қонунро мегирифт. Ба ҳуҷра дарояд, ҳамаи ҳозирон ба ӯ таъзим менамуданд. Аммо дар ин рӯз фиръавн худро мавҷуди осмонӣ ҳис намекард.
Фиръавни маъмулиро тасаввур мекунем, ки то миён луч аст, ҷоғи калон дорад, мушакҳои сари синааш пажмурда шудаанд, аммо дар миёнсолӣ нисбатан боқувват аст. Дар гарданаш ҳамел-гиребон, дар сараш тоҷи дарози махрутӣ, ки бо тасвири кобра оро дода шудааст. Дар манаҳаш риши бофта часпонда шудааст. Ба пилкҳои болоӣ ва поёнӣ сурма кашида, чашмонашро бодомшакл кардаанд. Ӯ дар як даст чӯбдасти салтанатро медорад, бо манаҳаш ба дасти дигараш такя мекунад. Ғуломон ӯро бо борбезак шамол медиҳанд. Дар рӯи миз дар масофаи даст дароз кардан табақи анҷир ва чормағз гузошта шудааст. Аммо фиръавн гурусна нест, ӯ абрӯ чин карда нишастааст. Надимонаш хавотир шудаанд ва бо овози пас гуфтугӯ мекунанд. Ҳангоме ки табъи фиръавн хира аст, ҳама боэҳтиёт рафтор мекунанд.
Табъи ӯ аз боиси хобҳои изтиробангез, ки то як нимаи шаб ӯро ором нагузоштанд, хира буд. Дар аввал ӯ дар хоб модаговҳоеро дид, ки аз Нил берун омада, дар алафзори соҳил чаридан гирифтанд. Ҳафттои онҳо солим ва фарбеҳ буданд — намунаҳои олидараҷа барои тасвир дар баннерҳои рекламавии шабакаи тарабхонаҳои «Chick-Fil-A». Аммо ҳангоме ки модаговҳои зотӣ машғули чаридан буданд, аз ақиб ҳафт модагови лоғар омада, онҳоро хӯрданд. Фиръавн аз бистари хобаш ҷаста хест — ӯ ба обу арақ ғӯтида буд.
Баъди якчанд дақиқа, андаке ором шуда, ӯ боз хоб рафт. Аммо хоби дуюм низ ҳамин гуна изтиробангез буд. Пояи гандумеро, ки ҳафт хӯшаи пурбор ва пухта расида дошт, пояи гандуме ки ҳафт хӯшаи холӣ ва хушкшуда дошт, фурӯ бурд. Ду хоби ба ҳам хеле монанд, ки дар онҳо ҳафт намояндаи як чизи даҳшатовар ҳафт намояндаи як чизи хеле хубро нобуд карданд.
Фиръавн бо табъи хира, ҳайрону саргаранг шуда аз хоб хест. Ӯ мушовиронро ҷеғ зада, талаб намуд, ки хобҳои ӯро таъбир кунанд ва фаҳмонанд, ки модаговҳои хӯрандаи модаговҳо ва хӯшаҳои гандум, ки хӯшаҳои гандумро мехӯранд, чӣ маъно доранд. Магар ин бемаъно нест? Аммо мушовирони ӯ маънои ин хобҳоро намедонистанд, зеро на камтар аз худи фиръавн ҳайрон шуда буданд. Ҳамин вақт сарсоқӣ Юсуфро, ки дар зиндон бо ӯ шинос шуда буд, ба ёд овард, ва ба фиръавн дар бораи ҷавони ибрӣ, ки хобҳоро таъбир карда метавонад, нақл кард. Фиръавн ангуштонашро қирс-қирс кунонд, ва кор ба ҷӯшу хурӯш даромад. Юсуфро шустушӯ кунонда ба ҳузури фиръавн оварданд. Дар лаҳзаи авҷи воқеаҳо писари Яъқуб ба остонаи дарбори фиръавн қадам гузошт.
Фақат тасаввур кунед! Фиръавн — фармонравои олӣ, Юсуф бошад — собиқ чӯпон. Фиръавн — сокини шаҳр, Юсуф бошад — сокини деҳот. Фиръавн аз ҳаёт дар қасри шоҳона ҳаловат мебурд, Юсуф бошад солҳои зиёдро дар зиндон гузаронда буд. Дастони фиръавнро ангуштариҳо оро медоданд, дастони Юсуфро бошад — пайҳои кабудшудаи завлонаҳо. Фиръавн бар лашкарҳо фармонравоӣ мекард ва аҳромҳо бунёд менамуд, Юсуф бошад бо талаффузи хориҷӣ гап мезад ва либосе ки дар тан дошт, аз каси дигар буд.
Аммо собиқ маҳбус ботамкин буд. Суханони фиръавнро гӯш карда, ӯ ба фолбинӣ ва мадади мушовирон рӯ наовард, балки рост ба сари мақсад омад. Вазифаи дар назди ӯ гузошташуда аз ҷадвали карат барои профессори риёзӣ дар донишгоҳи Ҳарвард муракабтар набуд. «Мисрро ҳафт соли фаровонӣ ва ҳафт соли қаҳтӣ интизор аст».
Ҳе кас намедонист, ки ба ин суханон чӣ аксуламал намояд, аз он ҷумла фиръавн. Дар забони мисриён калимаи «қаҳтӣ» қариб монанди ҳақорат буд. Некӯаҳволии кишвар на дар автомобилсозӣ ва на дар саноати сабук, балки танҳо дар зироаткорӣ асос ёфта буд. Истеҳсоли ғалла Мисрро дурдонаи Нил гардонда буд, ва подшоҳи онро — шахси бонуфузтарини ҷаҳони мутамаддин. Ҳатто як моҳи хушксолӣ барои иқтисодиёти кишвар хатарнок буд. Беҳосилӣ дар дар давоми як сол метавонист ҳукмронии фиръавнро, ки соҳиби ягонаи киштзорҳои соҳилҳои Нил буд, хеле суст кунад. Хушксолии ҳафтсола метавонист Нилро ба ҷӯйборчае табдил диҳад, ғаллазорҳоро — ба маводи сӯхтанӣ. Хушксолӣ барои фиръавн баробар бо бозистодани истеҳсоли мошинҳо барои шайхҳои нафтӣ буд. Хулоса, охирзамон!
Дар дарбори фиръавн чунон хомӯшӣ ҳукмфармо шуд, ки виззоси магаси дар тори тортанак андамоншударо шунидан мумкин буд. Баъд аз хомӯшие ки ба миён омад, Юсуф дар назди ҳозирон роҳи имконпазири ҳалли масъаларо эълон намуд. «Вазорати кишоварзӣ таъсис дода шавад ва шахси соҳибтадбире ба сарварии он таъйин карда шавад, то ки ӯ дар солҳои фаровонҳосилӣ ғаллаи зиёдатиро дар анборҳо ҷамъ карда, дар давраи беҳосилӣ ба эҳтиёҷмандон тақсим карда диҳад».
Аз чунин густохии Юсуф дарбориён тамоман ҳайрон шуданд. Ба фиръавн хабари нохушро расондан як чиз, маслиҳати напурсида додан — тамоман чизи дигар аст. Аммо ин ҷавон, аз он вақте ки ба қаср омад, дар бораи тарс фикр ҳам намекард. Ӯ дар назди фиръавн тамаллуқ намекард, ба ҷодугарон эҳтиром зоҳир наменамуд, ҳалқаҳоро намебӯсид ва дастонро бӯсаборон намекард. Дигар кас дар ҷои ӯ дар назди шахсони тавонои ин ҷаҳон беҷуръат мешуд, аммо Юсуф мижаашро ҳам хам накард.
Бубин, чӣ гуна тазод аст: фиръавн, шахси тавонотарин дар дарбор, фармонравои Нил, ноиби худо дар замин ва Пуҳ-Баҳи Бузурги бунёдкунандагони аҳромҳо, барои ба худ омадан ба як ҷуръа вискӣ эҳтиёҷ дошт. Аммо Юсуф — беҳуқуқтарин дар байни ҳозирон, собиқ ғулом ва маҳбуси бо айбномаи кӯшиши таҷовуз маҳкумшуда, — чун муҷассамаи мармарӣ ҳаяҷоннопазир буд.
Сабаби чунин рафтори гуногун дар чӣ буд?
Дар балласт. Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по мехезад, балласт дошт. Баъдтар ман фаҳмидам, ки бозичае ки ҳангоми ҷашни зодрӯз маро хеле мафтун карда буд, бори қӯрғошимӣ дошт. Пластинаи сефунтии дар қисми поёнии он насбшуда ҳамчун порсанг хизмат мекард, ки ҳама гуна зарбаро ба мувозинат меовард. Чунон ки маълум шуд, Юсуф ба ҳамин монанд лангар дошт. Аммо ин лангари металлӣ набуд, лангари ӯ — боварии амиқ ба фармонравоии олии Худо буд, ки ба ӯ устуворӣ мебахшид.
Ин аз аввалин суханоне ки ӯ ба фиръавни Миср гуфт, ба чашм мерасад: «…Ин аз ман нест; Худо ба саломатии фиръавн ҷавоб хоҳад дод» (Ҳас. 41:16). Дафъаи дуюм сухан ронда, Юсуф фаҳмонданро давом дод: «Аз ҳамин сабаб он суханро ба фиръавн гуфтам: он чи Худо карданист, ба фиръавн зоҳир сохтааст» (о. 28). Ва хобро таъбир намуда, ӯ ҷамъбаст намуд: «…ин чиз ҳақиқатан аз ҷониби Худост, ва Худо онро ба зудӣ ба амал хоҳад овард» (о. 32).
Чор бор дар се ояти овардашуда Юсуф ба Худо ишора мекунад! «Худо… Худо… аз ҷониби Худост… Худо».
Аммо пештар ҳам ӯ чунин мекард. Ҳангоме ки зани Пӯтифараъ ӯро васваса мекард, Юсуф аз алоқаи ҷинсӣ даст кашида, гуфт: «…пас чӣ гуна ин бадкирдории бузургро содир кунам ва дар назди Худо гуноҳкор шавам?» (39:9). Ҳангоме ки маҳбусони ба парастории ӯ супурдашуда хоҳиш карданд, ки хобҳояшонро таъбир кунад, ӯ ба онҳо гуфт: «…Оё гузоришҳо аз Худо нестанд? Ба ман нақл кунед» (Ҳас. 40:8). Ақрабаки қутбнамои ахлоқии ӯ бехато ба сӯи ситораи равшантарини осмони рӯҳонии ӯ, яъне сӯи Худо ишора мекард. Дар манзараи ҷаҳони ӯ Худо шахсияти асосии амалкунанда буд, ки метавонист ва тайёр буд амали фавқулоддаеро ба ҷо оварад.
Ва чунон ки мебинем, Юсуф хато накард. Фиръавн фармоне дод, ки вазъиятро ба 180° тоб дод: «…Оё касеро мисли ин мард ёфта метавонем, ки Рӯҳи Худо дар ӯст?» (Ҳас. 41:38). Ӯ ғамхориро дар ҳаққи подшоҳии худ ба дасти Юсуф супурд. Ба ҷавони ибрӣ ваколатҳое дода шуданд, ки танҳо аз ваколатҳои фиръавн камӣ доштанд, ва ҳамон бегоҳ ӯ дар аробаи шоҳона менишаст. Чӣ парвози ғайричашмдошт!
Дар ҳарҷу марҷе ки «ҳаёти Юсуф» ном дорад, як миқдор вазъиятҳои харобиовар ба назарам расиданд: як ваъдаи иҷронашуда, ду хиёнат, якчанд хуруҷҳои ғазаби ба ӯ нигаронидашуда, ду рабудашавӣ, чандин кӯшишҳои ба васваса гирифтор кардан, даҳ бародари ҳасуд ва як эпизоди иҷрои ношоистаи вазифаҳои волидӣ. Ғайр аз ин, таҳқирҳо, ноҳақ зиндонӣ шудан, ду сол хӯроки шулдуруми зиндонӣ хӯрдан — ва акнун ҳамаи инро омехта кун ва рӯй турш накарда, дар давоми 13 сол истеъмол намо. Чӣ ҳосил мешавад? Бузургтарин болоравӣ дар Китоби Муқаддас! Писари Яъқуб, ки ҳеҷ кас ӯро намешинохт, дар тавонотарин кишвари ҷаҳон аз ҷиҳати тавоноӣ шахси дуюм шуд. Роҳи ӯ ба сӯи қасри подшоҳ босуръат ва беабр набуд, аммо магар ба ту чунин наметобад, ки Худо ин ҳарҷу марҷро ба як чизи арзанда табдил дод?
Андеша намо, оё Ӯ дар ҳаёти ту низ ҳамин корро карда метавонад? Азобҳои пештараи худро ба ёд овар. Хиёнатҳо, ки бо хашм ва фоҷиаҳо ҳамроҳӣ мекарданд. Мушкилоти оилавӣ. Айбдоркунии беадолатона. Зӯроварии ҷинсӣ. Оҳ, ҳаёт то чӣ андоза тоқатфарсо буда метавонад!
Бо вуҷуди ин, кӯшиш кун ба саволи ман ҷавоб диҳӣ: Оё Худои Юсуф ҳанӯз ба ҳамон андоза тавоност? Ҳа! Оё Ӯ метавонад барои ту он кореро кунад, ки барои Юсуф кард? Ҳа! Оё Худованд метавонад бадии бар зидди ту андешидашударо истифода бурда ба ту ёрӣ диҳад, то чунон шахсе шавӣ, ки Ӯ туро ончунон дидан мехоҳад? Ҳа! Боре — шояд, дар ин зиндагӣ ва албатта дар ҳаёти оянда — ту ҳамаи мушкилот ва нохушиҳои худро ба ёд оварда ба хулосае меоӣ, ки умуман ҳаёти ту бад набуд.
Лейтенант Сэм Браун маҳз ба ҳамин гуна хулоса омад. Ду сол пас аз хатми таълимгоҳи ҳарбӣ дар Вест-Пойнт ӯро бори аввал ба Афғонистон фиристода буданд. Боре таҷҳизоти худсохти тарканда «ҳаммер»-и ӯро ба «контейли Молотов» табдил дод. Ӯ дар ёд надорад, ки чӣ тавр аз мошин берун баромад, аммо хуб дар ёд дорад, ки ба рӯи рег ғелида, онро бо кафи дастонаш ба рӯи сӯхтаистодаи худ мепошид ва давродавр медавид, то даме ки ба зону афтид. Дастони сӯхтаистодаашро ба боло бардошта, ӯ нидо кард: «Худовандо, маро наҷот деҳ!»
Дар мавриди Сэм ин суханон на танҳо нидои шахсе буданд, ки ноилоҷ мондааст — ӯ самимона ба Исои Масеҳ имон дошт ва аз Наҷотдиҳанда хоҳиш менамуд, ки ӯро ба осмон барад, зеро гумон кард, ки мурда истодааст.
Аммо ба ҷои марг, ки ӯ онро хоҳиш менамуд, пулемётчики взводи онҳо пайдо шуда, сӯи душман оташ кушод ва ба Сэм ёрӣ дод, ки то паноҳгоҳ расида равад. Лейтенант дар паси девор пинҳон шуда, захмҳои сӯхтаи худро аз назар гузаронд, ва фаҳмид, ки дастпӯшакҳои нимсӯхта қисман гудохта шуда ба пӯсти дастон часпидаанд. Ӯ ба сарбози қаторӣ фармуд, ки дастпӯшакҳоро кашида партояд. Сарбоз лаҳзае дудила шуд ва баъд дастпӯшакҳои ӯро ва ҳамроҳи онҳо порчаҳои ҷисми ба он часпидаро кашида партофт. Аз дарди даҳшатовар бадани Браун ваҷаррос зад. Ин аввалин дарди ҷонкоҳ дар силсилаи минбаъдаи чорабиниҳои дардноки тиббӣ буд.
Ҳангоме ки аз взводи ҳамсоя воситаи нақлиёт омад, маҳрӯҳро дар он ҷой доданд. Пеш аз он ки аз ҳуш равад, Сэм акси рӯи сӯхтаи худро дар оинаи намои ақиб дид ва худро нашинохт.
Ин моҳи сентябри соли 2008 буд. Баъди се сол, ҳангоме ки ману ӯ бо ҳам вохӯрдем, ӯ аллакай даҳҳо ҷарроҳиҳои дарднокро бо трансплантатсияи пӯст аз сар гузаронда буд. Дарди тоқатфарсоеро, ки ӯ эҳсос менамуд, бо ҳеҷ кадом ҷадвали қиёсии дардҳо чен кардан ғайриимкон аст, зеро дар он миқдори кофии нишондиҳандаҳои рақамӣ нестанд.
Аммо дар вақти авҷи ин даҳшат ба ҳаёти Сэм зебоӣ дохил шуд. Ин зебоӣ диетолог Эмӣ Ларсен буд. Азбаски даҳони Сэм то андозаи танга хурд шуда буд, Эми раванди хӯрокхӯрии ӯро назорат менамуд. Ӯ дар ёд дорад, ки чӣ тавр бори аввал Эмиро дид. Мӯйҳояш сиёҳ, чашмонаш мешӣ. Боғайрат. Ситорагарм. Аммо аз ҳама муҳим он буд, ки духтарак ӯро дида, натарсид.
Баъди якчанд ҳафта ӯ ҷуръат карда, Эмиро ба мулоқот даъват кард. Онҳо ҳар ду ба родео рафтанд, ва ҳафтаи дигар ба базми арӯсии дӯсте даъватнома гирифтанд. Сафар се соат давом кард, ва дар он муддате ки онҳо дар роҳ буданд, Эмӣ ба Сэм нақл кард, ки аллакай якчанд моҳ пеш ба ӯ диққат дода буд, ҳангоме ки ӯ дар реаниматсия сар то по бинтпеч, зери таъсири морфин мехобид ва ба дастгоҳи нафаскашии сунъӣ пайваст карда шуда буд. Ҳангоме ки Сэм ба ҳуш омад, Эмӣ барои шинос шудан ба палата даромад, аммо Сэм дар иҳотаи духтурон ва аъзоёни оила буд, ва ӯ боздидро мавқуф гузошт.
Ду ҷавон вохӯрданро давом медоданд. Дар рӯзҳои аввали шиносоӣ Сэм ба Эмӣ гуфт, ки ба Исои Масеҳ имон дорад. Эмӣ имондор набуд, аммо қиссаи Сэм ба дили духтар таъсир намуд, ва ӯ ба Худо имон овард. Сэм дар бораи марҳамати Худо гап зада, ӯро назди Масеҳ овард. Баъди чанде онҳо оиладор шуданд. Ҳозир, ки ман ин сатрҳоро менависам, онҳо писари ҳафтмоҳаашонро тарбия мекунанд, ва Сэм барномаи офиятдиҳии маҷрӯҳшудагонро роҳбарӣ менамояд. 1
Ман даҳшатеро, ки дар вақти ҷанг дар биёбони Афғонистон ба сари ин шахс омадааст, дарду азобҳои тасаввурнопазири ӯро ҳангоми ҷарроҳиҳои бешумор ва кӯшишҳоеро, ки ӯ барои офиятёбӣ сарф кардааст, кам карданӣ нестам. Стресси эҳсосотӣ, ки ӯ ба он дучор шудааст, гоҳо ба ҳаёти оилавии онҳо таъсири манфии худро мерасонад. Аммо Сэм ва Эмӣ ба ин чиз боварӣ доранд: Илми риёзии Худо аз илми риёзии маъмулӣ фарқ дорад. Ҷанг + ҷонкании пеш аз марг + офиятёбии дарднок = оилаи хуб ва умед ба ояндаи дурахшон. Дар дастони Худо бадии андешидашуда дар ниҳояти кор ба некӣ табдил меёбад.
Бо мадади Худо ту метавонӣ бархезӣ, чунон ки лӯхтаки зуд ба по мехеста. Кӣ медонад? Шояд болоравии ту аллакай имрӯз рӯй медиҳад. Дар он саҳарӣ, ки тақдири Юсуфро ба таври куллӣ дигаргун намуд, ӯ тасаввур ҳам карда наметавонист, ки рӯзи фарорасида аз ҳафтсад рӯзи пештара ягон фарқ хоҳад дошт. Шубҳа дорам, ки ӯ чунин дуо гуфта бошад: «Парвардигоро, илтиҷо мекунам, то ғуруби офтоб маро ба вазифаи сарвазири Миср пешбарӣ намо». Аммо Худо коре кард, ки Юсуф онро дар дуоҳои далеронатарини худ хоҳиш карда наметавонист: рӯзи ӯ дар зиндон сар шуд, ва дар қаср ба охир расид. Гап-гап ҳаст, ки аллакай дар бистари хоб дароз кашида, ӯ табассум карда, пичиррос зад: «Гапи Макс рост будааст: ман дар ҳақиқат чун лӯхтаки зуд ба по мехеста ҳастам».
БОБИ 8
Ҳангоме ки дар зиндагӣ ҳама чиз нобасомон аст, оё Худо чун пештара некӯст?
Ман он рӯзро чун рӯзи офтобии тобистон, рӯзи ҳақиқатан бразилӣ ба ёд меоварам. Ману Деналин ба хабаргирии дӯстонамон Пол ва Деббӣ рафта будем. Ин барои мо истироҳати дилписанд буд, зеро мо манзилеро дар бинои баландошёнаи назди маркази Рио де Жанейро иҷора гирифта будем, аммо хонаи олидараҷаи Пол ва Деббӣ дар масофаи як соат роҳ аз маркази шаҳр ҷойгир буд, ки он ҷо ҳаво салқинтар, кӯчаҳо тозатар, ва зиндагӣ мавзунтар аст. Ғайр аз ин, онҳо ҳавзи шиноварӣ доштанд.
Духтараки дусолаамон Ҷенна бо кӯдакони онҳо бо майли том бозӣ мекард. Дар аснои бозӣ ӯ ба ҳавз афтид. Мо кӯдаконро беназорат гузоштанӣ набудем, балки фақат ба муддати кӯтоҳ барои пур кардани табақчаҳои худ ба хона даромадем, ва саргарми сӯҳбати дилпазир ва хӯрдани хӯрок шудем. Ҳамин вақт кӯдаки чорсолаи Пол ва Деббӣ ба ҳуҷра даромада, гӯё дар омади гап гуфт: «Ҷенна ба ҳавз афтид». Мо чунон зуд ба берун давидем, ки гӯё мавҷи таркиш моро аз ҳуҷра ба берун партофта бошад. Ҷенна дар ҳавз дасту по мезад, ва албатта, ӯ чанбар ё жилети наҷотдиҳанда дар бар надошт. Пол аввалин шуда назди ӯ шитофт. Ӯ ба ҳавз ҷаст, ва Ҷеннаро ба даст гирифта, ба Деналин дод. Ҷенна тақрибан як дақиқа сулфа мекард ва мегирист, аммо баъд, гӯё ки ҳеҷ воқеа нашуда бошад, бозиро давом дод.
Шукргузории моро тасаввур намоед. Мо дарҳол кӯдаконро иҳота намуда, барои онҳо дуо гуфтем ва суруди шукргузориро хондем. Ҷеннаро аз даст сар надода, мо тамоми боқимондаи рӯз аз хушнудӣ гӯё парвоз менамудем. Ҳатто дар роҳ ба сӯи хона, дар сари чанбараки мошин ман шукргузорӣ намудани Худоро давом додам. Ба воситаи оинаи намои ақиб ба Ҷенна, ки дар креслои кӯдакона хобуда буд, нигариста, ман боз як дуоро ба забон овардам: «Худоё, то чӣ андоза Ту некӯ ҳастӣ!» Ҳамин вақт фикре ба сарам омад. Аз ҷониби Худо? Ё аз он қисми ҷони ман, ки бо тамоми қувват кӯшиш мекунад Ӯро фаҳмад? Намедонам. Аммо саволи баногоҳ пайдошударо ман то ҳол дар ёд дорам: «Агар Ҷенна ҳалок мешуд, оё ту чун пештара чунин меҳисобидӣ, ки Худо некӯст?»
Дар он рӯз ман беист дар бораи некӯии Худо мегуфтам. Аммо агар мо ба ҳар ҳол Ҷеннаро аз даст медодем, оё ман дар ин ақида устувор мемондам? Ё Худо фақат ҳамон вақт некӯст, ки воқеаҳои бо мо ва дар атрофамон рӯйдиҳанда ба мо маъқул мебошанд?
Ҳангоме ки бемории саратон ба марҳалаи ремиссия мегузарад, мо мегӯем: «Худо некӯст!» Ҳангоме ки музди меҳнатамон зиёд мешавад, мо шитобон изҳор менамоем, ки Худо некӯст. Ҳангоме ки моро ба донишгоҳ қабул мекунанд ё дастаи дӯстдоштаамон ғолиб мешавад, Худо некӯст. Аммо оё дар ҳолатҳои дигар худи ҳамин гапро мегӯем ё не? На дар назди кати кӯдак, балки дар қабристон? На дар мағоза, балки дар навбати биржаи меҳнат? На дар вақти пешрафти молиявӣ, балки ҳангоми пастравии иқтисодиёт? Оё Худо ҳамеша некӯст?
Муддате шудааст, ки барои дӯстони ман Брайан ва Кристина Тейлор ин савол хеле бамаврид гардидааст. Имсол духтараки ҳафтсолаашон аз боиси бемории ғадуди зери меъда шаш моҳро дар беморхона гузаронда, шаш бор ҷарроҳӣ карда шуд. Брайан маҷбур шуд аз кор равад, якчанд аъзоёни оилааш вафот карданд, ва касе ки ҳанӯз зинда аст, гирифтори саратони майна аст. Кристина кӯдаки чорумро интизор аст. Бовар кун, аҳволи онҳо вазнин аст. Инак он чи Кристина дар блоги худ навиштааст:
Моҳҳое ки дар беморхона дар назди кати духтарам гузарондам, бароям хастакунанда буданд, аммо ман умедро аз даст намедодам. Яке паси дигар вафот кардани наздикони Брайан, ва баъди чанде ба охирин хеши наздики ӯ ташхис карда шудани марҳалаи 4-уми саратони майна маънидоднашаванда буд, аммо ман ҳамон вақт ҳам боварӣ доштам. Ҳангоме ки маро ҳангоми ҳомила буданам аз боиси қабат-қабат ҷудо шудани ҳамроҳак ба беморхона бурданд, хеле тарсидам, аммо ҳамон вақт ҳам ҳанӯз боварӣ доштам. Ман худро бовар мекунондам, ки Худо ба нафъи ман амал мекунад, ва агарчи мантиқи озмоишҳои ба сарам омадаро тамоман намефаҳмидам, ба нақшаи бузурги Худо, ки ақли одамӣ онро дарк карда наметавонад, боварӣ доштам.
Ман бо Худо муоҳидаи ниҳонӣ доштам, ки ба озмоишҳои вазнини ба сарам омада то он вақт тоб меоварам, ки Ӯ аз ҳадди сабру тоқати ман гузарад. Ӯ хеле хуб медонист, ки ин ҳад дар куҷост, ва ман дар умқи дил комилан боварӣ доштам, ки Ӯ ҳеҷ гоҳ аз ин ҳад намегузарад. Аммо Ӯ аз ин ҳад гузашт. Кӯдаки ман мурда таваллуд шуд, аммо азбаски духтарам Ребекка чун пештара бо зонди ғизодиҳии сунъӣ зиндагӣ мекунад ва оид ба саломатии минбаъдаи ӯ маълумоти аниқ нест, мо гумон доштем, ки кӯдаки чорумамон, ки хеле интизораш будем, наҷот меёбад. Аммо кӯдак мурд. Худо аз ҳад гузашт, ва муоҳидаи яктарафаи ман бо Худо бекор карда шуд.
Аз ин лаҳза ҳама чиз дигаргун шуд, дар дили ман тарс сокин шуд, ва имонам хароб шудан гирифт. «Ҷазираи бехатарӣ»-и ман, ки онро Худо кафолат дода буд, дар тӯфони зиндагӣ ғарқ шуд. Агар ба сари ман, ки бе ин ҳам дар ҳолати даҳшатовар будам, чунин фоҷиа фурӯ ғалтида метавониста бошад, пас ман тамоман беҳимоя ҳастам. Бори аввал дар ҳаётам ҳисси изтироб, чун кирм, маро аз дарун хӯрдан гирифт.1
Мо пай мебарем, ки сухан дар бораи чӣ меравад. Агар на ҳама, пас бисёрии мо бо Худо чунин муоҳидаҳо мебанданд, ва он факт, ки Парвардигор онҳоро имзо намекунад, ба мо халал намерасонад, ки ба қонунӣ будани мавҷудияти онҳо бовар намоем.

Ман ваъда медиҳам, ки инсони хуб, некрафтор бошам,
Худо бошад, дар навбати Худ…
фарзанди маро наҷот медиҳад,
занамро шифо медиҳад,
бо кор таъмин буданамро кафолат медиҳад.
_____________________ (шартҳои худро илова кунед)

Одилона, ҳамин тавр не? Бо вуҷуди ин, ҳамин ки Худо мувофиқи интизориҳои мо амал накунад, мо дар вартаи саволҳо ва шубҳаҳои гуногун ғарқ мешавем. Оё ӯ умуман нек аст? Оё аз ман хашмгин нашудааст? Наход Ӯ саросема ё хаста шуда бошад? Ва оё Ӯ ба қадри кофӣ тавоност? Наход иблис ӯро фиреб дода бошад? Ҳангоме ки воқеият ба интизориҳо мувофиқат намекунад, мо дар бораи Ӯ бояд чӣ фикр кунем? Чаро Ӯ ба онҳо дахолат намекунад?
Суханони Юсуф, ки ба фиръавн нигаронида шудаанд, ба ин масъала як навъ равшанӣ меандозанд. Одатан он аҳамиятнокии илоҳиётшиносонаро, ки дар суханони Айюби азобдида ё номаҳои ҳавворӣ Павлус пайдо мекунанд, ба суханони Юсуф мансуб намедонанд. Илова ба ин, дар ихтиёри мо он қадар зиёд суханони ӯ нестанд, аммо он суханоне ки ҳастанд, шаҳодат медиҳанд, ки Ӯ ҷонибдори боэҳтимоми Худо буд.
Ӯ ба фиръавн гуфт:
…Вале баъд аз онҳо ҳафт соли гуруснагӣ меояд; ва тамоми он фаровонӣ дар замини Миср фаромӯш мешавад, ва гуруснагӣ заминро хароб мекунад. Ва фаровонӣ дар замин маълум намешавад, ба сабаби гуруснагие ки аз паси он меояд, зеро ки он бағоят сахт хоҳад буд. Ва ба фиръавн ду бор такрор шудани ин хоб далели он аст, ки ин чиз ҳақиқатан аз ҷониби Худост, ва Худо онро ба зудӣ ба амал хоҳад овард
Ҳастӣ 41:30–32
Юсуф мефаҳмид, ки ҳам фаровонӣ, ҳам гуруснагӣ — амали дастони Худо мебошад. Ҳам ин ва ҳам он «ҳақиқатан аз ҷониби Худост».
Ин чӣ тавр имконпазир аст? Оё чунин бадбахтии даҳшатовар ҷузъи нақшаи Худо буда метавонад? Албатта, не. Худо бадӣ намекунад ва аз он фоида ба даст намеоварад. «…Ҳошо, ки Худо бадӣ кунад, ва Тавоно ноинсофӣ» (Айюб 34:10; ниг. ҳамчунин Яъқ. 1:17). Худо таҷассуми некӯӣ аст. Чӣ тавр Худои нек Офаридгори ягон чизи даҳшатовар буда метавонад?
Илова ба ин Ӯ Фармонравои соҳибихтиёр аст. Навиштаи Муқаддас борҳо ба ихтиёрдории пурра ва мутлақи Ӯ ишора мекунад. «…Худои Таоло бар подшоҳии одамизод ҳукмфармост, ва ҳар киро хоҳад, бар он таъйин мекунад» (Дон. 5:21). Худо некӯст, ва Худо соибихтиёр аст. Пас мо ба мавҷудияти мусибатҳо ва азобҳо дар ҷаҳоне ки Худои некӯ ҳукмфармост, чӣ гуна бояд муносибат намоем?
Нуқтаи назари Китоби Муқаддас дар ин хусус чунин аст: Худо ба азобҳо роҳ медиҳад. Ҳангоме девҳо аз Исо хоҳиш карданд, то иҷозат диҳад, ки ба галаи хукҳо дохил шаванд, Ӯ «ба онҳо иҷозат дод» (ниг.: Марқ. 5:12–13). Худо дар бораи касоне ки ба Ӯ итоаткор нестанд, чунин гуфтааст: «Ва онҳоро вогузоштам, ки… палид шаванд, то ки онҳоро хонавайрон созам, ва онҳо бидонанд, ки Ман Парвардигор ҳастам» (Ҳизқ. 20:26). Дар Аҳди Қадим дар хусуси натиҷаҳое гуфта шудааст, ки шахсеро интизоранд, ки тасодуфан одамеро куштааст: «Вале агар вай қасдан амал накарда бошад, балки Худо он касро зери дасти вай рост оварда бошад, — Ман маконе барои ту муқаррар хоҳам кард, то ки вай ба он ҷо бигрезад» (Хур. 21:13).
Ҳа, гоҳо Худо ба фоҷиаҳо роҳ медиҳад, масалан, хушксолӣ ва нобуд шудани ҳосил. Ӯ ба иблис имкон медиҳад, ки бадкорӣ кунад, гоҳо аз ҳад зиёд бадкорӣ кунад. Аммо Парвардигор ҳеҷ гоҳ ғалабаи иблисро роҳ намедиҳад. Магар дар Рум. 8:28 ҳар бораи ҳамин гуфта нашудааст: «Дар баробари ин мо медонем, ки ба дӯстдорони Худо, ки мувофиқи пешбинии Ӯ даъват шудаанд, ҳама чиз бар нафъашон ёрдам медиҳад». Худо ваъда додааст, ки ҳамаи он чи бо мо рӯй медиҳад, ба ин ё он тариқ бароямон ба некӯӣ табдил меёбад, аммо ин маънои онро надорад, ки ҳамаи он чи рӯй медиҳад, некӯст. Баъзе воқеаҳои ҳаётамон нафратовар буда метавонанд, аммо дар ниҳояти кор ҳамааш бо хубӣ анҷом меёбад.
Агар бо диққат нигоҳ кунем, тасдиқи ин ҳақиқатро дар ҳаёти худ низ дидан мумкин аст. Ана ту аз қадаҳи чинӣ ҷуръа-ҷуръа кофе менӯшӣ ва бо фараҳмандӣ мегӯӣ: «Олидараҷа!» Ту бо ин чӣ гуфтанӣ ҳастӣ? Чӣ олидараҷа аст? Пакети пластикӣ, ки донаҳои кофе дар он нигоҳ дошта мешаванд? Ё худи кофе? Шояд, оби гарм беандоза дилпазир аст? Ё филтри асбоби кофеҷӯшонӣ? На ин, на он ва на сеюмӣ. Як чизи олидараҷа, ё ба забони Китоби Муқаддас, некӯ — он вақт рӯй медиҳад, ки ҳама чиз ба амал ҷалб карда шудааст: пакет кушода шудааст, донаҳои кофе майда карда шудаанд, об ба ҳарорати даркорӣ расонида шудааст. Ҳамоиши омилҳои алоҳида ин некӯиро ба вуҷуд меоварад.
Дар Аҳди Қадим ва Ҷадид ояте нест, ки қаҳтӣ, хуруҷи бемории дил, ё ҳуҷуми террористиро некӯӣ ҳисобад. Ин фалокатҳои даҳшатоварро замини аз боиси гуноҳ лаънатишуда ба вуҷуд овардааст. Бо вуҷуди ин, ҳамаи сужетҳои Китоби Муқаддас, хусусан қиссаи Юсуф, ба мо боварӣ мебахшанд, ки Худо онҳоро бо дигар ҷузъҳои таркибӣ омехта, он чиро ба вуҷуд меоварад, ки ба нафъи мо ёрдам мекунад.
Аммо мо бояд бо он маънидоде ки Худо ба мафҳуми некӯӣ медиҳад, боварӣ намоем. Ману ту дар бораи он тасаввуроти хеле анъанавӣ дорем, ки саломатӣ, роҳат, эътирофшуда буданро дар бар мегирад. Аммо некӯӣ аз нуқтаи назари Худо чист? Ҳаёти олидараҷаи Писари Ӯ Исои Масеҳ душвориҳо, изтиробҳо ва марг дар салибро дар бар мегирифт. Аммо Худо ҳамаи инро ба некӯии бузург табдил дод: барои ҷалоли Ӯ ва наҷоти мо.
Ҷонӣ Эриксон Тада қисми зиёди ҳаёти худ кӯшиш мекард азобҳои дар зиндагӣ бударо бо табиати Худои некӯ оштӣ диҳад. Дар овони наврасӣ, ҳангоми оббозӣ ӯ аз баландӣ ба дарё ҷаста, маъюб шуд, ва дар натиҷа тамоми умр фалаҷ шуда монд. Қариб чил солро дар креслои маъюбӣ гузаронда, Ҷонӣ ба чунин хулоса омад:
[Дар аввал] ман фикр мекардам, ки агар иблис ва Худо ба бадбахтие ки бо ман рӯй дод, ақаллан каме муносибат дошта бошанд, эҳтимол ба иблис лозим омад дастони Худоро тоб диҳад, то барои ин иҷозат гирад…
Ман чунин муҳокимаронӣ мекардам: Агар Худо ба талабҳои боисрори иблис гузашт карда бошад, акнун Худои бечора ҷомадони пур аз асбобҳои таъмириро бардошта, аз пайи иблис қадам мезанад, то ҳамаи он чиро, ки иблис вайрон кардааст, таъмир ва ислоҳ намояд. Ӯ зери лаб мегӯяд: «Чӣ бадбахтӣ! Акнун ҳамаи инро чӣ тавр ислоҳ кунам?» <…> Аммо гап дар он аст, ки Худо аз иблис беандоза тавонотар аст…
Иблис маро ба креслои маъюбӣ шинонда, ният дошт имонамро аз байн барад, аммо ман боварӣ дорам, ки Худо нақша дошт нияти ӯро бо ёрии креслои маъюбӣ ва ҳамаи он чи бо ин робита дорад, барҳам занад, маро дигаргун намуда, ба Масеҳ монандтар кунад…
[Парвардигор] қодир аст найрангҳои пуркинаи иблисро ба некӯии бештарин табдил диҳад. 2
Исо низ дар ҳамин хусус мегуфт. Ҳангоме ки шогирдони Ӯ кӯри модарзодеро дар лаби роҳ нишаста диданд, аз Исо пурсиданд, ки чаро ин шахс нобино аст. Оё ин натиҷаи ғазаби Худо буд? Агар чунин бошад, Ӯро кӣ ба хашм овардааст? Кӣ гуноҳ кардааст — худи шахси нобино ё волидонаш? Ҷавоби Исо аз он шаҳодат медиҳад, ки Парвардигор водоркунандаҳои сатҳи олӣ дошт, ки шогирдон дар бораи онҳо ҳатто пай намебурданд: ин шахс барои он нобино таваллуд шуд, ки «дар вай аъмоли Худо ошкор гардад» (Юҳ. 9:3). Худо нобиноӣ — бадбахтии азими одамиро — ба амалияи рекламавӣ табдил дод, ки қудрати номаҳдуди Исоро бар бемориҳо ва иллатҳои вазнинтарин намоиш медод. Иблис бадиро паҳн намуда, амал мекард, Худо бошад ба вай муқобилат менамуд, ва некӯӣ ғолиб мешуд. Ин як навъ ҳунари ҷиу-ҷитсуи Худост. Худо қувваи бадиро зидди сарчашмаи он равона мекунад. «[Худо] бадиро барои барҳам задани натиҷаҳои он истифода мебарад».3 Ӯ Шоҳмотбози моҳир аст ва ҳамеша иблисро мот мекунад.
Ба ману ту ин чиз вобаста аст: ба Худо боварӣ кардан ё аз Ӯ рӯ гардондан. Метавонӣ шубҳа накунӣ: Худо аз ҳадди муқарраркардаи мо мегузарад, интизориҳои моро барҳам мезанад, ва ба мо лозим меояд, ки қарор қабул намоем.
Кристина Тейлор интихоби худро кард. Оё занеро, ки дар аввали боб сухан дар бораи ӯ мерафт, ёд доред? Ӯ блоги худро бо ин суханон ба охир расондааст:
Ман ҳафтаҳои зиёд фикр мекардам, ки чаро Худое ки ман Ӯро ин қадар дӯст медорам, дар чунин вақти барои оилаи ман мураккаб фоҷиаи даҳшатоварро роҳ дод. Ягона хулосае ки ман баровардам, ин буд: ман бояд аз ҳадди сабру тоқат, ки худам муқаррар намудаам, даст кашам ва ҳаётамро, ҳар лаҳзаи онро бечуну чаро ба ихтиёри Худо диҳам, новобаста ба он ки воқеаҳои он ба ман маъқуланд ё не.
Оилаи ман дар дасти Худост. Ман дигар ҳеҷ гуна ҳадду ҳудуд муқаррар намекунам ва муоҳидаҳо намебандам. Ман ҳаёти ҳамаи онҳоеро, ки бароям азиз ҳастанд, ба ихтиёри Парвардигор супоридам. Ва дар он ҷое ки воҳима ҳукмфармо буд, осудагӣ ҳукмфармо гардид, ва дар он ҷое ки тарс афзалият дошт, оромӣ ҷойгир шуд. 4
Дар кадом як лаҳза мо ҳама ба ин дуроҳа меоем. Агар анҷоми воқеаҳо ба мо маъқул набошад, оё Парвардигорро чун пештара некӯ хоҳем ҳисобид? Оё мо ҳангоми беморӣ ҳамон гуна ба Ӯ вафодор хоҳем буд, ки дар вақти саломатӣ вафодор будем? Ҷавоби ниҳоии мо Исои Масеҳ аст. Ӯ ягона автопортрет аст, ки Худо ба мо додааст. Оё донистан мехоҳед, ки осмонҳо дар бораи азобҳо чӣ фикр мекунанд? Ба Исо нигаред.
Ӯ бар махавиён даст мегузошт, ашкҳои зани гуноҳкори тавбакардаро пок мекард, ба фарёди шахси гурусна аҳамият медид, барои дӯсти фавтида ғам мехӯрд. Ӯ корҳои Худро мавқуф мегузошт, то ки дар хусуси эҳтиёҷоти модари андӯҳгин ғамхорӣ намояд. Азобҳоро дида, Исо канораҷӯӣ намекард, намегурехт ва ақиб намегашт. Баръакс. Ӯ баробари ҳама мезист ва азоб мекашид, бе ҳеҷ гуна тағофул ва истисноҳо. Нобасомониҳои оилавӣ? Исо дар бораи ин чизҳо хуб огоҳ буд. Ҳукми бераҳмонаи мардони пур аз ҳасад? Исо ин косаи заҳрро то охир нӯшид. Марге ки бемаъно метобад? Ба салиб нигоҳ кунед. Дар рӯи замин азобе нест, ки Ӯ аз сар нагузаронда бошад.
Чаро? Чунки Ӯ некӯст.
Ғайр аз ин, Худо вазифадор нест, ки ба мо ягон хел маънидоди дигар диҳад. Аммо ҳатто агар Ӯ ба мо ягон маънидоди дигари муфассалтар диҳад ҳам, куҷост кафолати он ки мо онро мефаҳмем? Оё ба шумо чунин наметобад, ки мушкилӣ на дар фаҳмонда тавонистан ё натавонистани Худо, балки дар маҳдуд будани имконияти фаҳмидани мост? Ба худ чунин вазъиятро тасаввур мекунем: Зани Георг Фридрих Гендел, хонаро рӯбучин карда, тасодуфан саҳифаи ораторияи машҳури ӯ «Масеҳ»-ро меёбад. Ин асари бузург зиёда аз дусад саҳифаро дар бар мегирад, аммо ӯ фақат як саҳифаи онро ёфт, ки тасодуфан дар рӯи мизи ошхона гузошта шудааст. Ин саҳифаи бо дасти Гендел навишташуда порчаи мусиқии минорро дар бар мегирад, ки зебоии он фақат дар якҷоягӣ бо тамоми асар маълум шуда метавонад. Тасаввур мекунем, ки зани Гендел онро хонда, мефаҳмад, ки он чун дисссонананс садо медиҳад ва ба ҳуҷраи кории шавҳараш давида даромада, мегӯяд: «Георг, ин мусиқӣ не, як чизи тамоман бемаъност. Ту оҳангсози беҳунар ҳастӣ». Гендел чӣ фикр мекард?
Кӣ медонад, шояд Худо низ дар бораи ҳамон чиз фикр мекунад, ҳангоме ки мо ба ҳамин монанд рафтор мекунем. Ба порчаи минории худ — кӯдаки бемор, асобағал ё гуруснагӣ, — бо ангушт ишора карда, мо мегӯем: «Ин бемаъност!» Аммо, рости гап, мо кадом қисми асари Худоро пеши назар дорем? Ва оё ҳамаи он чи мебинем, ба мо фаҳмост? Фақат як қисми хурди он. Дар ҳолати беҳтарин мо ба воситаи сӯрохии қуфли дар ба дарун нигаристаем. Магар маънидоди мантиқӣ, аммо бароямон тамоман нофаҳмои табиати азоб вуҷуд дошта наметавонад? Шояд барои фаҳмидани маънидоди илоҳии масъалаи азобҳо, назар ба хотираи сусти ақли мо, хотираи оперативии бештар даркор бошад?
Ва магар интизории ҳаловати биҳиштӣ ҳатто ҳаёти тоқатфарсотаринро ба муоҳидаи муфидтарин табдил намедиҳад? Ҳавворӣ Павлус чунин меҳисобид, «Зеро уқубати сабуки мо, ки кӯтоҳмуддат аст, ҷалоли абадиро барои мо ба андозаи бениҳоят бузург ба вуҷуд меоварад» (2 Қӯр. 4:17).
Тасаввур мекунем, ман ба ту пешниҳод мекунам, ки як шабонарӯз, 24 соати пурраро дар ҷазираи биҳиштмонанд дар иҳотаи шахсоне гузаронӣ, ки бароят азиз ҳастанд, ва ба ту имконият медиҳам ҳар чизи дӯстдоштаатро хӯрӣ ва ҳар кореро, ки дилат мехоҳад, ба ҷо оварӣ. Аммо як шарт мегузорам: ба ин ҳаловати 24-соата як миллисонияи нороҳатӣ ворид карда мешавад. Аз рӯи сабабҳое ки ман ба ту нагуфтани онҳоро раво меҳисобам, ин рӯзи фараҳбахш бо ҳамин миллисонияи азобҳо сар мешавад.
Оё ту пешниҳоди маро қабул мекунӣ? Ба фикрам, ҳа. Охир, лаҳзаи кӯтоҳ дар муқоиса бо 24 соат — ҳеҷ аст. Агар ҳаёти заминиро бо соати Худо чен кунем, маълум мешавад, ки он маҳз ҳамин миллисонияи зикршуда аст. Магар ҳафтод, ҳаштод ё ҳатто навад солро бо абадият муқоиса кардан мумкин аст? Ҷавоби дуруст ин аст — не.
Азобҳои ту, бар хилофи худат, абадӣ нестанд, «Зеро, ба ақидаи ман, азобу уқубатҳои замони ҳозира назар ба он ҷалоле ки дар мо зоҳир хоҳад шуд, ҳеҷ аст» (Рум. 8:18).
Оянда ба шарофати он чи дар ин лаҳза рӯй медиҳад, маъно пайдо мекунад. Ба Худо имкон деҳ, ки кори саркардаашро анҷом диҳад. Бигузор Оҳангсоз симфонияи Худро ба охир расонад. Пай бурдан душвор нест, ки моро чӣ интизор аст: рӯзҳои бобарор дар якҷоягӣ бо рӯзҳои нобарор. Аммо Худо дар ҳамаи ин рӯзҳо Худост. Ӯ ҳам бар гуруснагӣ, ҳам бар зиёфати идона фармонравост, ва барои расидан ба мақсади Худ Ӯ ҳам ин ва ҳам онро истифода мебарад.
БОБИ 9
Илтимос, ақаллан каме шукргузор бош
Ман дар бораи одоби рафтор ҳангоми хӯрокхӯрӣ на ҳама чизро медонам, ва ҳар қадар инро пинҳон доштанӣ шавам ҳам, ашрофзода набуданам бисёр вақт ин норасоии маро фош мекунад. Якчанд сол пеш дар хонаи коҳине ки маро ба чойнӯшӣ даъват карда буд, бо ман ҳамин гуна воқеа рӯй дод. Он вақт ман дар хизматгузорӣ навкор, ва дар шаҳрамон одами навомада будам, ӯ бошад шубони ботаҷриба аз Зеландияи Нав буд, ки дар Англия таҳсил кардааст. Ӯ маро даъват кард, ки дар калисои ӯ мавъиза намоям. Ман ин пешниҳодро бо мамнуният қабул намудам. Баъд ӯ пешниҳод кард, ки ба хонаи ӯ ба чойнӯшӣ равам.
Ман дар бораи чойнӯшии анъанавии англисӣ тасаввуроте надоштам. Не, албатта, ман дар бораи «файв о-клок» шунида будам, аммо тамоми маълумоти ман дар ин бора бо ҳамин маҳдуд мешуд. Фаромӯш накунед, ки барои сокинони Техаси ғарбӣ чой пеш аз ҳама кӯзаҳои арақкарда, стаканҳои баланд, порчаҳои ях ва «Lipton» аст. Бо шавқмандии кашшофе ки дар остонаи чизи номаълум истодааст, ман ин даъвати ҷолибро қабул намудам.
Ман дар рӯи миз сервизи чойнӯшӣ ва «этажеркаҳо»-и пур аз пухтупазро дида, ба ваҷд омадам. Аммо дар ҳамин ҷо ҳама чиз ошкор шуд. Соҳибхоназан аз ман пурсид, ки ба чой чӣ илова карданӣ ҳастам, ва ба ман шир ва лимонро пешниҳод намуд. Ман ҷавоби дурустро тамоман намедонистам, аммо қарор додам, ки дағалӣ зоҳир накунам ва низ аз зиёфати экзотикӣ ҳеҷ чизро аз даст надиҳам, ва дилпурона гуфтам: «Ҳам ину ҳам он».
Ифодаи чеҳраи соҳобхоназан фикри ӯро беҳтар аз ҳама гуна суханон ифода менамуд. Ман шармсор шудам. «Маслиҳат намедиҳам, — бо мулоимат гуфт ӯ, — албатта, агар нахоҳед, ки чоятон ба ҷурғот табдил ёбад».
Баъзе чизҳо барои якдигар офарида нашудаанд. Думи гурба ва кресло-алвонҷак ба ҳам мувофиқат намекунанд. Фил ва дӯкони зарфҳо низ ҳамоиши хуб нест. Агар баракатҳо ва талхии ноумедиҳо ба ҳам омехта гарданд, ба Худо маъқул намешавад. Агар ба файзи осмонӣ ношукрии сиёҳро илова намоӣ, туршии расвотарин ҳосил мешавад.
Шояд ту аллакай фаҳмидаӣ, ки ҳисси шукргузорӣ, бар хилофи ғур-ғур кардан ва шиква намудан, сифати модарзоди одам нест. Дар хусуси ту намедонам, аммо ман надидаам, ки ба касе ёдрас кардан лозим бошад, ки вақти ғур-ғур кардан ё шиква намудан расидааст. Бо вуҷуди ин, чунин рафтор бо файзе ки ба мо аз осмон дода шудааст, ҳеҷ мувофиқат намекунад. Шукргузории зиёд — ана он чи дар мо камӣ мекунад.
Ба ҳама, ғайр аз Юсуф, ки дар мавриди додашуда истиснои дилписанд мебошад. Агарчи ӯ барои шиква кардан сабабҳои бисёр дошт — бародарон ӯро ба ғуломӣ фурӯхтанд, дӯстон ба ӯ хиёнат карданд, — дар дили Юсуф заррае талхӣ ёфтан ғайриимкон аст, дар ивазаш, ӯ якбора дар ду зоҳиршавии ғайриодии шукргузорӣ ҳунар нишон дод.
Ва пеш аз фаро расидани солҳои гуруснагӣ ба Юсуф ду писар таваллуд шуд, ки онҳоро Оснат, духтари Пӯтифараъ, коҳини Ӯн, ба ӯ зоид. Ва Юсуф нахустзодаи худро Менашше ном ниҳод, зеро ки, гуфт ӯ, «Худо маро аз тамоми ранҷам ва аз тамоми хонаи падарам фаромӯшӣ дод». Ва дуюминро Эфроим номид, зеро ки, гуфт ӯ, «Худо маро дар замини хориам борвар гардонид». 
Ҳас. 41:50–52
Ба фарзанд ном додан масъулияти зиёд дорад, зеро он ӯро тамоми умр ҳамроҳӣ мекунад. Ба ҳар ҷое ки равад, ба ҳар касе ки худро шиносонад, он номе ки волидон барои ӯ интихоб намудаанд, худро ёдрас менамояд. Оё гумон мекунед, ки губернатори иёлати Техас, Ҷим Ҳогг дар бораи ҳамин чиз фикр мекард, ҳангоме номи духтарашро Айма номид? Агарчи, одатан, волидон ҳангоми интихоби номи идеалӣ барои фарзанди худ ҷиддияти бештар зоҳир мекунанд. Юсуф яке аз ҳамин гуна волидон буд.
Он вақт давраи пурфайзи фаровонӣ буд. Худо ба Юсуф на танҳо мансаби баландеро дар дарбори фиръавн дод, балки ҳамчунин ба ӯ занеро дод, зеро вақти он расида буд, ки Юсуф оилаи худро барпо кунад. Ва инак навхонадорони хушбахт дар бистари хоб дароз кашидаанд. Юсуф дасташро дароз карда, шиками Оснати ҳомиларо навозишкорона сила карда, мегӯяд:
— Ман дар бораи он фикр кардам, ки фарзандамонро чӣ меномем.
— Ту то чӣ андоза бофаросат ҳастӣ! Ман низ дар ин бора фикр кардам. Ман ҳатто китоби «Номи кӯдаки шумо»-ро харидам.
— Он ба ту даркор намешавад. Ман аллакай номро интихоб кардаам.
— Чӣ ном будааст?
— Худо маро фаромӯшӣ дод.
— Сабр кун, агар Худо имконияти фаромӯш кардани номи кӯдакамонро дода бошад, ту ӯро чӣ тавр ном медиҳӣ?
— Азизакам, ту нафаҳмидӣ, Худо маро фаромӯшӣ дод — номи писарамон аст.
Оснат ба Юсуф он гуна нигоҳ кард, ки одатан занҳои хирадманди мисрӣ ба шавҳарони бехиради ибрии худ ҳамон гуна нигоҳ мекунанд.
— Худо маро фаромӯшӣ дод? Ҳар дафъа писарамро ҷеғ заданӣ шуда, ман маҷбур мешавам Худо маро фаромӯшӣ дод гӯям? — зани Юсуф ба аломати шубҳа сарашро ҷунбонд ва чӣ гуна шудани инро тасаввур карданӣ шуда, гуфт: «Худо маро фаромӯшӣ додҷон, вақти хӯрокхӯрӣ шуд. Дастонатро шӯй, Худо маро фаромӯшӣ додҷон». Намедонам, Юсуф. Ба ман бештар номҳои Тут ё Раамсис маъқул мебошанд. Дар омади гап, агар писарамонро Макс меномидем, бад намебуд, ҳамин тавр не? Ин номро ба ҳар кас намедиҳанд.
— Не, Оснат, ман аллакай ҳамаашро фикр карда баромадам. Ҳар дафъа номи писарамро ба забон оварда, ман номи Худоро ҷалол медиҳам. Парвардигор ба ман имкон дод ҳамаи бадбахтиҳоеро, ки аз дасти бародаронам ба сари ман омада буданд, фаромӯш кунам. Ва акнун ман мехоҳам ҳама донанд — ва пеш аз ҳама Худо, — ки ман то чӣ андоза аз Ӯ миннатдор ҳастам.
Аз афти кор ин фикр ба зани Юсуф маъқул шуд, зеро ҳангоме ки писари дуюми онҳо таваллуд шуд, онҳо ӯро «Худо маро борвар гардонид» номиданд. Номи писари нахустзодаашон марҳамати Худоро ҷалол дод, номи писари дуюмашон бошад пуштибонии Худоро эълон намуд.
Ба фикри ту, оё ин амали Юсуф ба Худо таассурот бахшид? Ҷавоби ин савол дар қиссае мебошад, ки дар Аҳди Ҷадид тасвир ёфтааст. Баъди чандин садсола «дар аснои роҳи Уршалим Ӯ [Исо] аз ҳудуди байни Сомария ва Ҷалил мегузашт. Ва ҳангоме ки Ӯ ба шаҳраке дохил мешуд, даҳ шахси махавӣ аз пешаш баромаданд, ки аз дур истода, бо овози баланд мегуфтанд: «Эй Устод, ба мо марҳамат кун!» (Луқ. 17:11–13).
Шояд онҳо интизори он буданд, ки Исо аз роҳ ба сӯи онҳо тоб мехӯрад, ё дар дарахтзор ё дар паси сангҳои калон Ӯро поида истода буданд. Маълум нест, ки онҳо аз куҷо омаданд, аммо маълум аст, ки дар тамоми роҳ онҳо фарёд мекарданд: «Нопок! Нопок!» Махавиён бояд аз омадани худ хабар медоданд, ва одамон шунида, аз назди онҳо ба ҳар тараф мегурехтанд. Баданашон пур аз ҷароҳатҳо, панҷаҳояшон бадшакл, пӯсти рӯйҳояшон ноҳамвор буд. Мардум аз махавиён канораҷӯӣ мекарданд, аммо Исо фарёдҳои онҳоро шунида, назди онҳо омад ва гуфт: «…Биравед ва худро ба коҳинон нишон диҳед» (о. 14).
Махавиён маънои ин дастурро фаҳмиданд. Онҳо медонистанд, ки фақат коҳин ҳақ дорад мақоми даҳшатовари онҳоро дар ҷамъият дигаргун намояд. Хушбахтона барои махавиён, онҳо ба суханони Исо гӯш доданд. Барои ҷалоли Исо, онҳо шифо ёфтанд. Ҳангоми рафтан онҳо асобағалҳои нодаркоршударо мепартофтанд, капюшонҳоеро, ки барои чашмон сӯрохиҳо доштанд, аз сар гирифта, пӯсти ҳамворшудаи рӯйҳояшонро ошкор менамуданд, китфони онҳо рост мешуданд ва табассум ба онҳо бармегашт. Даҳ шахси азобдида ҷастухез намуда ва нидоҳо карда, барои саломатии бозгашта хурсандӣ менамуданд.
Исо нигоҳ мекард, ки чӣ тавр онҳо рақскунон дар паси теппа ғоиб шуданд. Ӯ бозгаштани онҳоро интизор буд. Ӯ муддати зиёд интизор буд. Дар ин вақт баъзе шогирдони Ӯ зери сояи дарахтон ҷой гирифтанд, баъзеи дигар ба ҷустуҷӯи хӯрданӣ равона шуданд. Аммо Исо интизор буд. Ӯ мехост қиссаҳоро дар бораи хушбахтона ба ҳам пайвастани оилаҳо шунавад. «Ку бигӯ, занат чӣ гуфт? Фарзандонат чӣ гуна аксуламал намуданд? Худро аз нав солим ҳис кардан чӣ гуна аст?» Исо интизори он буд, ки даҳ нафар баргашта, ба Ӯ «ташаккур» мегӯянд. Аммо фақат як нафар баргашт.
Яке аз онҳо чун дид, ки шифо ёфтааст, баргашта, бо овози баланд Худоро ҳамду сано хонд, ва пеши пойҳои Ӯ рӯй ба замин афтода, ба Ӯ ташаккур гуфт; ва ӯ мардӣ сомарӣ буд.
Исо гуфт: «Оё даҳ нафар пок нашуданд? Пас он нӯҳ нафар куҷоянд?
Оё, ғайр аз ин аҷнабӣ, касе ёфт нашуд, ки баргашта Худоро ҳамду сано хонад?»
о. 15–18
Ҳатто Исо аз ин дилсахтӣ хеле ҳайрон шуд, охир, тасаввур кардани он мантиқи бештар медошт, ки ҳеҷ яке аз унсурҳои ҷаҳон ба нӯҳ нафар махавии шифоёфта халал расонда наметавонанд, то бо ҳисси шукргузории тасвирнопазир пеши пойҳои Исо афтанд. Чӣ чиз ба баргаштани онҳо халал расонд? Пай бурдан душвор нест.
Яке хеле банд буд, то барои шукргузорӣ вақт ёбад. Не, албатта, ӯ «ташаккур» гуфтанӣ буд. Аммо дар аввал бо аҳли оила вохӯрдан, ба муоинаи духтур рафтан, бо ҳамсояҳо вохӯрдан, ва дар ниҳояти кор, сагро ба сайр бурдан ва ба тӯтиҳо хӯрок додан даркор буд. Ин қадар корҳои бисёр, охир, худатон мефаҳмед-ку!
Ба дигарӣ эҳтиёткории беандоза халал расонд, то изҳори шукргузорӣ намояд. Ӯ нахост пеш аз вақт хурсандӣ карда, беҳад зиёд умедвор шавад, зеро хост аввал боварӣ ҳосил кунад, ки ин ҷо ягон найранге нест. Дар ивазаш Исо чиро дархост мекунад? Ин беҳад хуб аст, то ки ҳақиқат бошад.
Ҳа, ин одамонро дар беақлӣ айбдор кардан ғайриимкон аст.
Сеюмӣ худпарасти ашаддӣ буд. Ӯ чунин ҳисобид, ки ҳангоми бемор будан ҳаёташ беҳтар мегузашт, акнун бошад бояд кор ёбад ва ба зиндагӣ дар ҷамъият мутобиқ шавад.
Чорумӣ беҳад худписанд буд. Ӯ чунин меҳисобид, ки на он қадар бемор буд, ва агар вақти кофӣ медошт, худаш сиҳат мешуд. Ғайр аз ин, изҳори миннатдорӣ намудан — эътирофи вобаста будан ба мадади шахси дигар аст. Кадом одами муқаррарӣ сустии худро намоиш медиҳад?
Беҳад банд, беҳад эҳтиёткор, беҳад худписанд… на он қадар шинос садо медиҳад? Аз ин қисса чунин хулоса баровардан мумкин аст: аз он даҳ кас нӯҳтоашон беҳад ношукр буданд. Охир, ин кадом як вабо аст-ку! Чаро? Чаро ногоҳ шукргузор будан беқадр шуд?
Ба фикрам, ҳангоми яке аз парвозҳо дар ҳавопаймо ман ҷавоби ин саволро ёфтам. Ҳангоме ки ман аз Ғарби Миёна ба хона бармегаштам, ҳавопаймо аз боиси номусоид будани обу ҳаво дар Даллас фуруд омад. Ман сӯи кассаҳо шитофтам, то чиптаро ба рейси охирини шабона ба Сан-Антонио аз қайд гузаронам. Дар фурудгоҳ ҳарҷу марҷ ҳукмфармо буд: ҳама ба ҳамон тарафе ки ман мешитофтам, медавиданд. Ба қайд гирифтани чиптаҳои иловагӣ ба рейсе ки бо он рафтанӣ будам, ба охир мерасид. Бо тамоми илтифоте ки он лаҳза зоҳир карда метавонистам, ман ба духтаре ки дар маҳалли бақайдгирии чиптаҳо меистод, муроҷиат кардам:
— Илтимос, бубинед, оё боз ягон ҷой боқӣ намондааст?
Ба экрани монитор нигариста, ӯ ҷавоб дод:
— Метарсам, ки…
Дили ман фишурда шуд. Ман тайёр будам чунин суханонро шунавам: «Метарсам, ки ин шабро дар фурудгоҳ гузаронданатон лозим меояд»; «Метарсам, ки дар меҳмонхона ҳуҷра гирифтанатон лозим меояд»; «Метарсам, ки то рейси саҳарӣ, соати 6.00, ба Сан-Антонио рафта наметавонед».
Аммо духтар чунин нагуфт. Ба ман нигариста, ӯ табассумкунон гуфт:
— Метарсам, ки ҷойҳо дар салони эконом-класс ба охир расидаанд. Мо маҷбурем, ки шуморо ба салони бизнес-класс гузаронем. Шумо зид нестед?
— Шумо зид нестед, ки ман шуморо бӯса кунам?
Ба зудӣ ман аллакай дар ҳавопаймо нишаста будам, ва дар курсии васеъ бароҳат ҷой гирифта, поямро дароз мекардам.
Ва беандоза шукргузор будам.
Аммо на ҳамаи мусофирони ин рейс бо ман ҳамфикр буданд. Марде ки дар баробари ман дар он тарафи роҳрав нишаста буд, аз он норозӣ буд, ки ба ӯ ҳамагӣ як болишт расид. Ӯ стюардессаҳои бечораро, ки салон ва мусофиронро ба парвози бевақтӣ тайёр мекарданд, бо шикваҳо дар хусуси хизматрасонии ғайриқаноатбахш безор мекард.
— Ман ба бизнес-класс чипта харида, музди хизматрасонии иловагиро додам, ва чунин муносибатро ба худ таҳаммул намекунам. Ман боз як болишт талаб мекунам!
Ман бошам, чун шахсе ки чипта нахарида, дар лотерея бурд кардааст, табассум мекардам. Ҳамин тариқ, як мусофир норозигӣ баён мекард, дигарӣ — шукргузор буд. Чаро? Гап дар он аст, ки он шахси дилбазан музди ҷой дар салони бизнес-классро пардохт карда буд, аммо ҷои ман тӯҳфа буд.
Ту дар кадом тарафи роҳрав нишастаӣ?
Агар чун чунин меҳисобӣ, ки тамоми ҷаҳон аз ту қарздор аст, зиндагии бемақсад ба сар бурда, шиква кардан гир. Ту худро ба норозигии абадӣ маҳкум мекунӣ. Осмони болои сарат ҳеҷ гоҳ ба қадри кофӣ нилгун намешавад, ва гӯшти кӯфта — ба қадри кофӣ бирёншуда. Ин зиндагӣ ба қадри кофӣ хуб намешавад, то ба ту барин шахси серталаб маъқул шавад. Ва дар тӯли тамоми роҳ ба сӯи қабри барвақтии худ ту шиква мекунӣ ва ҷавобҳои нешдор медиҳӣ. «Мағрур аҳён-аҳён миннатдорӣ баён мекунад. Ба гӯшаи хотири ӯ намеояд, ки ӯ ҳамон қадар дорад, ки сазовори он аст».1
Дили шукргузор бошад ҳар рӯзро ҳамчун тӯҳфа қабул мекунад. Шахси шукргузор болиштҳои ба ӯ нарасидаро пай намебарад ва ба афзалиятҳое ки дорад, диққати бештар медиҳад. Ба наздикӣ ман дар банкете будам, ки ҳангоми он ба як сарбози захмдоршуда сертификати бепул барои хона дода шуд. Аз ҳисси шукргузории беандоза ӯ қариб ба зону меафтид. Ӯ бо душвории зиёд ба саҳна баромад ва барандаи ҷамъомадро сахт ба оғӯш гирифт. «Ташаккур! Ташаккур! Ташаккур!» — такрор мекард ӯ, ва баъд оркестранти дар наздикӣ буда, пешхизмат ва сарбозони дигарро, ва баъд боз барандаро оғӯш кардан гирифт. Пеш аз он ки банкет ба охир расад, ӯ ҳатто ба ман ҳам изҳори миннатдорӣ намуд, агарчи ман ба мукофотонида шудани ӯ тамоман дахл надоштам.
Магар моро низ лозим нест, ки низ ҳамин гуна шукргузор бошем? Исо барои мо манзил (ниг.: Юҳ. 14:2) ва низ сертификате тайёр карда истодааст, ки ҳуқуқи мулкдории моро тасдиқ мекунад. Он чун сертификате ки ба сарбоз дода шуд, ҳақиқӣ мебошад. Зиёда аз ин, Исо моро аз махави гуноҳ, ки ҷонҳои моро маъюб ва ҳиссиётамонро кунд карда буд, шифо дод. Писари Одам, ки мо Ӯро дар роҳамон вохӯрдем, гуфт, ки мо шифо ёфтаем! Ва, инак мӯъҷиза! Мо ҳақиқатан шифо ёфтаем!
Дили шукргузор, ҳамчун магнит, хурдтарин сабабҳоро барои шукргузорӣ ба худ мекашад. Ҳар шаб махмали сиёҳи осмон пур аз бриллиантҳои бешумори дурахшанда мегардад. Ташаккур ба Ту, Худованд. Сохти ҳайратовари чашмон ба мо имкон медиҳад, ки ин сатрҳоро хонем, ва ба майнаамон имкон медиҳад, ки маълумотҳои ба даст омадаро коркард намояд. Ташаккур ба Ту, Худованд. Шуши мо ҳар рӯз ёздаҳ ҳазор литр ҳаворо нафас кашида берун мекунад. Дар тӯли тамоми умр дили мо қариб се миллиард бор метапад. Майнаи мо дар ҳақиқат ҳосилкунандаи имкониятҳост. Ташаккур ба Ту, Худованд.
Ташаккур барои мураббо дар болои нон ва шир дар ширбиринҷ; барои кӯрпаи бароҳат ва ҳазли дилхушкунанда; барои офтоби навозишкор, ки муҳаббати Худоро ёдрас мекунад, ва барои ҳазорон ҳавопаймоҳое ки имрӯз бо муваффақият фуруд омаданд. Ташаккур барои шавҳароне ки ба занҳои худ вафодоранд, ба барои заноне ки шавҳаронашонро дӯст медоранд. Ташаккур барои фарзандоне ки бо вуҷуди хоҳиши рафънашавандаи шармсор кардани волидон, қарор додаанд, ки аз ин амал худдорӣ намоянд. Ташаккур ба Ту, Худованд.
Шукргузорӣ барои паси сар кардани душвориҳо ёрӣ медиҳад. Дар бораи баракатҳои ҳаётамон шаҳодат дода, мо фақат дастовардҳо ва муваффақиятҳои Худоро эътироф менамоем. Дастовардҳои Ӯро эътироф намуда, мо дили Ӯро мефаҳмем. Барои фаҳмидани дили Ӯ на танҳо атоҳои нек, балки худи Атокунандаи некро шинохтан даркор аст. Шукргузорӣ ҳатман нигоҳи моро ба Худо равона мекунад ва имкон медиҳад, ки тарсро фаромӯш кунем. Чунон ки нурҳои аввалини офтоб тумани дар пастӣ бударо пароканда мекунанд, шукргузорӣ низ ташвиш ва нооромиро аз байн мебарад.
Ба сафи 100% шифоёфтагон, ки Худоро бо нидоҳои шодӣ пешвоз мегиранд, дохил шав. «…Ҳамеша барои ҳама чиз Худои Падарро ба номи Худованди мо Исои Масеҳ шукр гӯед…» (Эфс. 5:20).
Ту вазифадор нестӣ, ки фарзандатро ба шарафи Худо ном гузорӣ, аммо аз тарафи дигар, чаро не? Ба ғайр аз ин, метавонӣ номае нависӣ, ки дар он ҳамаи баракатҳои Ӯ зикр шудаанд ё суруде эҷод намоӣ, ки Ӯро ситоиш мекунад. Метавонӣ ятимеро парасторӣ намоӣ, барои оилаи камбизоат ягон хел асбоби барқии рӯзғор харӣ, ё кӯдакеро ба фарзандӣ гирӣ, чунон ки Худо туро писархонд кардааст. Дар хатсайри бовариноктарине ки дар он касе ба ҷарӣ намеафтад, аломати роҳ «Ташаккур» аст.
Аммо ба ҳар ҳол, бо фоҷиаҳо, шабҳои бехобӣ ва соатҳои пур аз ташвишу изтироб чӣ бояд кард? Он вақт низ ба Худо шукргузорӣ намоем? Исо шукргузорӣ менамуд. «…Исои Худованд дар он шабе ки ӯро таслим карданд, нонро гирифт ва шукргузорӣ намуда, пора кард…» (1 Қӯр. 11:23–24).
Калимаҳои «таслим кардан» ва «шукргузорӣ намудан»-ро аҳён- аҳён дар як ҷумла вохӯрдан мумкин аст, ва аз он ҳам камтар — дар як дил. Исо ва шогирдони Ӯ дар болохона ҷамъ омада буданд. Яҳудои маккор дар гӯшае нишаст. Петруси ҳардамхаёл дар назди дастурхон каҷпаҳлӯ зад. Баъди андак муддат яке Исоро таслим менамояд, ва дигаре Ӯро инкор мекунад. Исо, ки инро медонист, дар он шабе ки таслим карда мешуд, Худои Падарро шукргузорӣ намуд. Дар соати озмоиши барои инсон даҳшатноктарин, дили Исо пур аз шукргузорӣ буд. Ҳангоми рӯшноии рӯз ҳар кас Худоро шукргузорӣ карда метавонад, аммо Исо моро таълим медиҳад, ки Худоро ҳатто ҳангоми ғафстар шудани торикии шаб шукргузорӣ намоем.
Ӯ ба Даниэли ҳаштсола инро омӯзондааст. Дӯсти ман Роб дар бораи ҳаёти мураккаби писаракаш нақл карда, ашкҳояшро пинҳон намекунад. Даниэл бо лаб ва коми сӯрох (лаб чун лаби харгӯш ва даҳон чун даҳони гург) таваллуд шудааст, ки рӯи ӯро беҳад баднамуд мекунад. Ӯ ҷарроҳиеро аз сар гузаронд, ки пайҳои он то ҳол намоён ҳастанд, аз ҳамин сабаб атрофиён ба ӯ диққат медиҳанд, ва гоҳо ҳар гуна суханон мегӯянд.
Аммо Даниэл аз ин ба изтироб намеояд. Ба саволҳои кунҷковон ӯ ҷавоб медиҳад, ки ӯро Худо ҳамин тавр офаридааст — магар ҳамин ҳам проблема аст?! Дар мактаб боре ӯ талабаи беҳтарини ҳафта дониста шуд. Дар чунин маврид ғолиб бояд дар назди ҳамсинфон бо маърӯзаи «Нишон деҳ ва нақл намо» баромад кунад. Даниэл ба модараш гуфт, ки мехоҳад ба ҳамсинфонаш суратҳои пеш аз ҷарроҳӣ гирифташудаи худро нишон диҳад. Модараш ба ташвиш афтод.
— Писаракам, оё ин туро безобита намекунад? — пурсид ӯ
Аммо Даниэл аз раъяш нагашт:
— Не. Ман мехоҳам ҳама бинанд, ки Худо барои ман чӣ кард!2
Ба намунаи Даниэл пайравӣ намо, ва ту мебинӣ, ки чӣ мешавад. Худо барои ту косаи баракатҳоро тайёр кардааст. Ба он чумчаи пури шукргузориҳо илова намо.
— Иҷозат диҳед писаронамро ба шумо шиносонам. — Юсуф метавонист ба ҷамъомадагон бо чунин суханон муроҷиат намояд. — Дароед, Худо маро фаромӯшӣ дод ва Худо маро борвар гардонид. Оё донистан мехоҳед, ки чаро ман ба онҳо чунин номҳо додам? Пас, бароҳат бинишинед, ва ман ба шумо нақл мекунам, ки Худо бо ман чӣ кард.
БОБИ 10
Дар хусуси ранҷишҳо дар оила гап мезанем
Ранҷишҳое ки дар оила воқеъ шудаанд, зуд шифо намеёбанд.
Умедворам, ки кӯдакии ту хушбахтона буд, ва падару модар туро навозишу дӯстдорӣ менамуданд, ва гоҳо ҳамроҳи ту хурсандӣ мекарданд. Тахмин мекунам, ки падарат ҳар бегоҳ аз кор ба хона бармегашт, ва модарат ҳар шаб пеш аз хоб ба болоят кӯрпаро мепӯшонд, ва бародарону хоҳарон дӯстони беҳтарини ту буданд. Мехоҳам бовар кунам, ки ту ин боби ба таҳлили ранҷишҳо дар оила бахшидашударо нолозим меҳисобӣ, зеро он ба ту ҳеҷ муносибате надорад.
Аммо агар ман дар мавриди ҳаёти ту беандоза некбин бошам, яъне агар ҳамааш баръакси гуфтаҳои боло бошад, бидон — ту танҳо нестӣ. Шаҷараи оилавии машҳуртарини Китоби Муқаддас дучори таназзули ҷиддитарин гардид. Одам тамоми айбро ба гардани Ҳавво бор кард. Қобил додарашро кушт. Иброҳим бо Соро чӣ гуна муносибати хешовандӣ доштанашро пинҳон дошт. Ривқо Яъқуби дӯстдоштаашро пуштибонӣ мекард, Яъқуб бошад Эсавро фиреб дод. Китоби Ҳастӣ пур аз ихтилофот ва ҷидолҳои оилавӣ аст.
Юсуф сазовори чунин муносибати бародарон набуд. Албатта, ӯро ҷавони хуб ё маҳбуби ҷамъияти дӯстон номидан ғайриимкон буд, ӯ имконияти ба дигарон нақл кардани хобҳои худ ва дар хусуси бародарон хабаркашӣ карданро аз даст намедод, ва дар ихтилофоти оилавӣ қисман ӯ низ айбдор буд. Аммо ӯ тамоман сазовори он набуд, ки ӯро аввал ба чоҳ партоянд, ва баъд бо нархи ночиз ба тоҷирон фурӯшанд.
Даҳ нафар бародарони калонии Юсуф ҷиноят содир намуданд. Ёздаҳ бародар аз як падар буданд, онҳо дар сари як дастурхон нон мехӯрданд ва дар як ҳавлӣ бозӣ мекарданд. Бародарон бояд Юсуфро назорат мекарданд, аммо онҳо рафтори тамоман нафратовар намуданд. Падар чӣ? Дар чунин лаҳзаи масъулиятнок Яъқуб дар назди фарзандон набуд.
Бо вуҷуди эҳтиром ба нахустпадар, бояд изҳори таассуф намуд, ки ӯ имконият надошт бо асосҳои психологияи ҳаёти оилавӣ шинос шавад. Хатои аввалини ӯ он буд, ки зани номаҳбубро ба ҳамсарӣ қабул намуд, то имкон дошта бошад, ки зани дӯстдоштаашро гирад. Хатои дигари ӯ он буд, ки ду зани гирифтааш апаву хоҳар буданд. (Ӯ бо ҳамин гуна муваффақият гӯгирди даргирифтаро ба дӯкони петардаҳо партофта метавонист.) Зани калонияш ба ӯ писарон таваллуд намуд, аммо зани хурдӣ бефарзанд буд. Аҳли оилаашро сершумортар карданӣ шуда, ба канизакони занаш низ таваҷҷӯҳ намуд ва ҳамин тариқ як тӯда давомдиҳандагони насли шӯҳратмандро соҳиб шуд. Ниҳоят, зани дӯстдоштааш Роҳел писар таваллуд кард, ки Юсуф номида шуд. Яъқуб ӯро беш аз фарзандони дигараш дӯст медошт. Ва ҳангоме ки Роҳел писари дуюм, Бинёминро таваллуд намуда, вафот кард, Яъқуб, ки аз дарду ғам дилшикаста шуда буд, бо оилаи пур аз мушкилот монд.
Яъқуб мавқеи мушоҳидакунандаи берунаро ишғол намуд. Ҳангоме ки Юсуф дар назди бародарон ҳавобаландӣ карда, пешгӯӣ намуд, ки онҳо ба ӯ таъзим хоҳанд кард, Яъқуб хомӯш буд. Вақте Яъқуб фаҳмид, ки писаронаш рамаҳоро барои чарондан ба атрофи Шакем рондаанд, — шаҳре ки писарони ӯ дар гузашта ҳамаи мардони онро кушта буданд, — оё кӯшише кард, ки онҳоро боздорад? Не, ӯ Юсуфро назди онҳо фиристод, то ӯ аз онҳо рафти корҳоро фаҳмида гирад ва омада ба ӯ гӯяд. Яъқуб вазифаи худро ба дӯши писараш гузошт.
Падари бепарво. Писарони худраъй.
Ба писарон падар даркор буд, падар бояд муносибати худро ба писарон дигаргун менамуд, ба Юсуф бошад ҳимоятгар даркор буд. Аммо ҳимоятгари имконпазир — падар — худро ҳеҷ гуна зоҳир намекард, ва набудани назорати даркорӣ барои Юсуф бо бадӣ анҷомид.
Дар аввал Юсуф гузаштаи худро ба ёд овардан намехост. Ҳангоме ки ӯ боз бародаронашро дид, аллакай қариб даҳ сол инҷониб дар вазифаи сарвазири Миср буд. Дар гардани ӯ занҷири калони тиллоӣ бо нишонае буд, ки дар он уқобон тасвир ёфта буданд, дар дасташ — ангуштарӣ бо мӯҳри фиръавн. Либоси рангоранги бо хун оғуштаро либоси шоҳона иваз намуд. Ҷавони ибрии мо дар мансаб хеле пешрафт кард.
Юсуф, ки озодона ба ҷои мехостааш рафта метавонист, қарор дод, ки ба Канъон барнагардад. Оё ӯ метавонист лашкар ҷамъ карда, аз бародаронаш қасос гирад? Ҳа, ӯ чунин имконият дошт. Оё метавонист кас фиристода, падарашро оваронад? Ё дар ҳадди ақалл, бо ӯ робита барпо намояд? Ба ҳар ҳол, Юсуф ҳашт сол вақт дошт, то ки дар бораи ҳамаи ин чизҳо фикр карда, ба хулосае ояд. Агарчи Юсуф дар куҷо ёфтани аҳли оилаашро медонист, қарор дод, ки чунин накунад. Муносибатҳои оилавиро ба ҳоли худ гузошта, ва аз ин рӯ ислоҳнашуда боқӣ гузошта, ӯ чунин ҳисобид, ки гузашта дар гузашта бимонад.
Аммо Худо дигар хел муҳокимаронӣ мекард. Ба ҳам пайвастани оилаҳо барои Худо аҳамияти бузург дорад. Шифо ёфтани дили инсон шифо ёфтани гузаштаи ӯро дар бар мегирад, бинобар ин Худо қарор дод, ки ҷевони Юсуфро аз скелетҳои чангзеркарда холӣ кунад.
«…Аз ҳамаи кишварҳо барои харидани ғалла назди Юсуф ба Миср меомаданд, зеро ки гуруснагӣ дар тамоми дунё қавӣ шуд» (Ҳас. 41:57). Ва инак, нигоҳ кунед, ҳамроҳи аҷнабиёне ки ба Миср омадаанд, киҳо ҳозир шудаанд! «Даҳ бародари Юсуф барои харидани ғалла ба Миср рафтанд…» (Ҳас. 42:3).
Пеш аз он ки бародаронашро бинад, Юсуф онҳоро шунид. Ҳангоме ки ӯ ба саволҳои хизматгор ҷавоб медод, гуфтори иброниро шунид. Ва на танҳо забони ибронӣ, балки баъзе калимаҳоеро, ки дар оилаи Яъқуб маъмул буданд. Юсуф бо ишораи бесаброна хизматгорро ба хомӯшӣ водор намуд, ва баъд ба ақиб нигариста, дар байни издиҳом бародарони худро дид.
Ӯ онҳоро шинохт, агарчи мӯйҳои онҳо сафед шуда ё рехта буданд, ва чеҳраҳои бодхӯрдаву аз гуруснагӣ лоғаршудаи онҳо коҳида ва пур аз чанги роҳ буданд, чунон ки либоси кӯҳнаи аз арақ ба бадан часпидаи онҳо низ. Дар иҳотаи мисриёни мутамаддин ва соҳибмаърифат ин мардони ибрӣ тамоман бегона метофтанд, чун деҳотие ки ба Таймс-сквер омадааст. Ҳангоме навбати бародарон расид, то ба Юсуф бо дархости харидани ғалла муроҷиат намоянд, онҳо ӯро нашинохтанд. Риши Юсуф тарошида, либосаш боҳашамат буд, ва ӯ ба забони мисрӣ гап мезад. Сиёҳии сурма дар гирди чашмон, парики сиёҳи тоскулоҳмонанд дар сар. Ба гӯшаи хотири онҳо омада наметавонист, ки дар назди онҳо додарашон Юсуф аст.
Бо назардошти он ки ҳокими Миср забони ибриро намедонад, онҳо ба ӯ бо ёрии имову ишора муроҷиат намуданд. Ба хӯшаҳои гандум, ва баъд ба даҳони худ ишора намуда, онҳо ба яке аз бародарон ишора карданд, ки бо ҳамён пеш барояд, ва вай шитобон пеш баромада, пулро резонд.
Чун Юсуф нуқраи пошхӯрдаро дид, лабҳояш аз кароҳият кашиш хӯрданд, ва ҳисси дилбеҳузуркунандае ӯро гулӯгир намуд. Ӯ нахустзодаи худро Худо маро фаромӯшӣ дод номида буд, аммо пулро дида, ӯ фаҳмид, ки ҳеҷ чизро фаромӯш накардааст. Дафъаи гузашта, ҳангоме ки ӯ дар дастони писарони калонии Яъқуб пулро дида буд, онҳо механдиданд, ӯ бошад илтиҷо мекард, ки ба ӯ раҳм кунанд. Он рӯз ӯ аз даруни чоҳ ба чеҳраҳои онҳо нигариста, ақаллан як қиёфаи дӯстонаро ёфтанӣ мешуд, аммо ягонто ҳам наёфт. Ва акнун онҳо ба ӯ пул пешниҳод мекунанд?
Юсуф фармуд, ки хизматгори ба ибрӣ гап зада метавонистаро ҷеғ зананд, ва абрӯ чин карда, бо рӯйи турш ба бародарон нигарист. «…[Ӯ] худро ба онҳо ношинос вонамуд кард, ва бо онҳо ба дуруштӣ гап зад…» (Ҳас. 42:7).
Оҳанги сухани ин посбони шабонаро, ки пеш аз вақт аз хоб бедор карда шудааст, тасаввур карда метавонам.
Шумо кистед? Аз куҷо омадаед?
Бародарон худро ба замин партофтанд, чунон ки қариб пешониҳояшон ба фарш бармехӯрд. Юсуф хоби деринаашро ба ёд овард.
— Э-э-э, мо ҳозир аз Канъон омадем. Шояд хоҷаам дар бораи кишвари мо шунида бошанд?
Абрӯ чин карданро давом дода, Юсуф бо нигоҳ бародаронро сӯрох мекард:
— Шумо шубҳанок метобед. Посбонон, ин ҷосусонро ба зиндон партоед! Онҳо бо нияти бад ба кишвари мо омадаанд.
Ҳамаи даҳ бародар гапи якдигарро бурида, ғалоғулакунон гуфтанд:
— Хоҷаам! Аълоҳазрат! Шумо моро нодуруст фаҳмидед! Мо одамони дурусткор ҳастем, ва бо меҳнати ҳалол ризқу рӯзӣ дарёфт мекунем. Мо ҳама аъзоёни оилаи калон ҳастем. Ана Шимъӯн, ана Яҳудо… Хулоса, мо дувоздаҳ бародаронем. Пештар дувоздаҳ нафар будем. «…хурдӣ имрӯз пеши падари мост, ва яке нест» (Ҳас. 42:13).
Ин суханонро шунида, Юсуф беихтиёр гиреҳи аз боиси ҳиссиёт дар гулӯяш пайдошударо фурӯ бурд. Аввалин бор дар давоми бист соли охир ӯ дар бораи аҳли оилааш шунид. Падараш зинда аст. Бинёмин зинда аст. Ва ҳамаи онҳо боварӣ доранд, ки ӯ мурдааст.
— Гӯш кунед… — Юсуф гапи бародаронро бурид. — Ман яке аз шумоёнро сар медиҳам, то ки ба хона баргашта, бародари хурдиро биёрад, дигаронро ба зиндон мепартоям.
Бо ин қарор ӯ Юсуф дастону пойҳои онҳоро баст. Бо як ишораи омирона бародаронро ба зиндон фиристод. Пурра имконпазир аст, ки ин ҳамон зиндоне буд, ки ӯ дар он қамаш ду солро гузаронда буд.
Чӣ гуна инкишофи аҷиби воқеаҳо. Дағалӣ, бераҳмӣ, ҳабс, пурра канда шудани муносибатҳо!.. Ҳамаи ин дар ҳаёти Юсуф ва бародаронаш аллакай рӯй дода буд, аммо акнун онҳо ҷойҳояшонро иваз карданд. Дар аввал онҳо бар зидди ӯ забон як карданд, акнун худи ӯ бар зидди онҳо ҳиларо ба кор мебурд. Замоне бародарон беибо дар ҳаққи ӯ суханони бад мегуфтанд, ва инак вақти интиқом омад. Онҳо ӯро ба чоҳ партофтанд ва ба зориву илтиҷоҳои ӯ аҳамият надоданд, акнун навбати ӯст, ки онҳоро сард қабул намояд.
Чӣ рӯй дод?
Ба фикрам, Юсуф ба хулосае омаданӣ буд, ки чӣ гуна рафтор намояд. Дар назди ӯ масъалаи душвортарин буд, ки ҳалли масъалаи қаҳтӣ дар муқоиса бо он мушкилии зиёд надошт. Ӯ дар рӯ ба рӯи зани Пӯтифараъ дудила нашуд, аз ӯҳдаи вазифаи баланд баромад, аммо бо мавҷи дард ва нафрат, ки ҳангоми вохӯрӣ бо бародарони ҳамхунаш ӯро фаро гирифт, чӣ кунад? Юсуф чӣ кор карданашро намедонист.
Шояд ту низ?
Оила барои ту ҷои аз ҳама бехатари замин нагардид. Ту кӯдакии худро чун давраи вазнинтарини ҳаёт ба ёд меоварӣ. Касе ки бояд дар ҳаққи ту ғамхорӣ мекард, аз ӯҳдаи вазифаҳояш набаромад. Аммо ту, чун Юсуф, ҳама кори аз дастат меомадаро кардӣ, то ки дар ҷамъият шахси боэътибор шавӣ. Ту ҳатто оиладор шудӣ ва тайёр ҳастӣ Канъонро барои ҳамеша тарк кунӣ, аммо… Худо тайёр нест.
Парвардигор ба мо, аз он чи мехоҳем, бештар медиҳад ва чунон захмҳои диламонро, ки аз мавҷудияти онҳо хабар ҳам надорем, шифо мебахшад. Ӯ мехоҳад на танҳо диламонро ба даст оварад — Ӯ онро шифо додан мехоҳад. Чаро? Чунки шахси захмдоршуда атрофиёнро захмдор мекунад. Дар ин бора фикр кун. Чаро ту худдориро аз даст медиҳӣ? Чаро аз ихтилофот канораҷӯӣ карданӣ мешавӣ? Чаро кӯшиш мекунӣ ба ҳама писанд оӣ? Магар на аз он сабаб ки рафторат аз боиси захми шифонаёфтаи дил аст? Худо мехоҳад барои нафъи худат дили туро шифо диҳад.
Ва барои нафъи фарзандонат. Тасаввур мекунем, ки Юсуф бо бародаронаш оштӣ кардан нахост. Фикри зиёд накарда, ӯ ҳама гуна муносибатҳоро бо онҳо қатъ намуд. Чунон ки мегӯянд, дасту дилашро шуст, бехабар аз он ки муваффақияти нақшаи Худо ба дилсӯзӣ зоҳир намуда тавонистани Юсуф вобаста аст. Ояндаи як халқи том ба ҳамин вобаста буд.
Пинҳон намекунам: дар ҳаёти ту низ ояндаи бисёр касон ба амалҳои ту вобаста мебошанд. Якчанд сол пеш дӯсти наздикамро барои шинохтани ҷасади падараш, ки ӯро нисфишабӣ собиқ занаш парронда буд, ба морг ҷеғ заданд. Ин воқеа яке аз эпизодҳои зиёд дар силсилаи тӯлонии хуруҷҳои хашм ва зӯроварӣ дар он оила буд. Дӯсти ман дар ёд дорад, ки ба ҷасади падараш нигариста, қарор дод: «Дар ҳаёти ман зӯроварӣ тамоман нахоҳад буд» (ва ӯ ба қавлаш вафо намуд).
Ту низ ҳамин гуна қарор қабул намо. Ҳа, дар таърихи оилаи ту якчанд саҳифаҳои ғамангез ҳастанд. Аммо таърихи оилаи ту набояд ояндаатро муайян намояд. Саҳву хатоҳои наслҳои пештараро дар ҳамин ҷо мондан мумкин аст. Ту вазифадор нестӣ ҳамаи он чиро, ки аз аҷдодонат ба мерос мондааст, ба фарзандонат диҳӣ.
Бо Худо дар бораи ранҷишҳо дар оилаат гап зан. Аз Ӯ хоҳиш намо, ки баъзе тафсилоти нохубро ба ту ёдрас кунад. Чизи пинҳониро ошкоро намо. Ба хотираҳои ғамангез дода шудани Юсуф беҳуда набуд: ошкор намудани тафсилоти дардноки захмҳои ба мо расонидашуда боиси шифоёбӣ мегардад. «Худовандо, ба ман ёрӣ деҳ, ки падарамро бахшам» — чунин дуои номуайян бефоида аст. Ба ёд овар, ки маҳз чӣ чиз дили туро захмдор намуд: «Худовандо, падарам амалан дар ҳаёти ман ҳузур надошт. Ӯ ҳатто ба зодрӯзҳои ман намеомад. Ва ман ӯро аз ҳамин сабаб бад дидам».
Ё ин тавр: «Ҳар рӯз ҳангоми бозгаштан аз мактаб ман медидам, ки модарам дар диван дароз кашидааст. Аксаран ӯ маст буд. Ман худам хӯрок мепухтам, додарчаамро нигоҳубин менамудам, вазифаи хонагиро иҷро мекардам. Ин аз рӯи адолат нест, Худовандо!»
Чунин қарор қабул кардан осон нест, аммо ба Худо иҷозат деҳ амалиёти рӯҳонии худро дар дили ту анҷом диҳад. Раванди шифоёбӣ тӯл кашида метавонад. Гоҳо ба чунин офиятёбӣ тамоми умри мо меравад. Захмҳои оилавӣ яке аз чуқуртарин захмҳо мебошанд, зеро онҳо хеле барвақт ва аз ҷониби касоне расонда шудаанд, ки мо ба онҳо боварии беандоза доштем. Ту хеле хурд будӣ ва рафтори бадеро, ки бо ту мекарданд, дарк наменамудӣ. Ту намедонистӣ, ки худро чӣ тавр ҳимоя кунӣ. Ғайр аз ин, касоне ки барои азобҳои ту айбдоранд, калонсол буданд! Падар, модар, амак, бародар на танҳо аз ту қадбаландтар буданд, балки эътиборнокии хеле бештар доштанд.
Ҳангоме ки онҳо ҳукми худро ба ту бароварданд, ту ба онҳо бовар кардӣ. Тамоми ин муддат ту аз рӯи тасаввуротҳои тамоман нодуруст дар бораи худ муҳокимаронӣ мекардӣ. «Ту аблаҳ… даҳоняла… бадафт ҳастӣ, айнан монанди падарат… Ту чун модарат фарбеҳ ҳастӣ…» Чандин даҳсолаҳо гузаштаанд, аммо ин суханоне ки дили туро шикастаанд, ҳанӯз дар хотират ҳастанд.
Аммо ин суханон бояд хомӯш шаванд! «Худро ба ин дунё ҳамшакл насозед, балки ба воситаи таҷдиди ақлатон шакли тозае ба худ бигиред…» (Рум. 12:2). «…Аммо вақте ки мард шудам, кӯдакиро тарк кардам» (1 Қӯр. 13:11). Ту на он касе ҳастӣ, ки хешовандонат туро меномиданд. Ту фарзанди Худо, ҷузъи оилаи Худо ҳастӣ. Ту офаридаи Худо ҳастӣ, туро осмонҳо интизоранд. Ба Худо имкон деҳ, ки туро бо гузаштаат оштӣ диҳад.
Юсуф имкон дод. Раванди оштӣ тӯлонӣ ва душвор буд. Тасвири он чор боби Китоби Муқаддас ва, дар ҳадди ақалл, як соли ҳаёти Юсуфро дар бар мегирад, аммо қадами аввалинро ӯ хеле зуд гузошт. Агарчи беҷуръатона, аммо ба ҳар ҳол ин қадам буд: пас аз се рӯз Юсуф бародаронро аз ҳабс озод намуд, агарчи ҳанӯз ҳам нақши ҳокими бераҳмро мебозид.
— Канӣ, зуд ба ҳамон Канзаси худ равона шавед! Колорадо? Эҳ, ҳа, Канъон. Ва ҳамон замон баргардед. Ман бо чашмони худ бародари хурдиро, ки дар бораи ӯ нақл кардед, дидан мехоҳам. Аммо як нафари шуморо — ҳа, на ҳамаатонро — ман ҳамчун гаравгон нигоҳ медорам.
Бародарон розӣ шуданд ва дар назди худи Юсуф воқеаҳои он рӯзеро, ки ба ӯ дарафтода буданд, ба ёд оварданд: «Ва ба якдигар гуфтанд: “Дар ҳақиқат мо назди бародари худ гуноҳкор ҳастем. Вақте ки ба мо зорӣ мекард, азияти ҷони ӯро дидем ва гӯш наандохтем; аз ин рӯ ин азият ба сари мо омад”» (Ҳас. 42:21).
Ба гӯшаи хотири онҳо омада наметавонист, ки ҳокими кишвари бегона забони онҳоро мефаҳмад. Ин суханонро шунида, Юсуф рӯяшро гардонд, то ҳеҷ кас набинад, ки чашмонаш пур аз ашкҳо шудаанд. Як-ду дақиқа ӯ чизе гуфта наметавонист, зеро кӯшиш мекард гиряро, ки ӯро гулӯгир мекард, боздорад, зеро ҳокими сахтгир набояд дар ҳузури тобеон ашк резад, аммо аз назари онҳо барнанор шуда, ҳой-ҳол гиря кард. Ва чунон ки баъд маълум шуд, ин ашкҳо дар ҳаёти Юсуф охирин набуданд. На он вақте ки Пӯтифараъ хизматҳои ӯро баҳои баланд медод, на ҳангоме ки фиръавн ӯро ба мансаби баланд таъйин намуд, ӯ ашк нарехта буд. Аммо ҳангоме фаҳмид, ки бародарон ба ҳар ҳол ӯро фаромӯш накардаанд, гиря кард. Ҳангоме ки ӯ бародаронашро ба Канъон мефиристод, ба хизматгорон фармуд, ки ҷуволҳои онҳоро аз ғалла пур кунанд. Ин зоҳиршавии марҳамат буд.
Чунон ки мебинем, раванди шифоёбии муносибатҳои хешовандӣ аз як чизи хурдтарин сар шуд. Ва агар Худо оилаи Юсуфро ба ҳам пайваста бошад, чаро ту гумон мекунӣ, ки Ӯ оилаи туро ба ҳам намепайвандад?
БОБИ 11
Қасос ширин аст, аммо баъд…
Дар соли 1882 ба соҳибкор аз Ню-Йорк Ҷозеф Ричардсон қитъаи танги замин дар Лексингтон-авеню тааллуқ дошт. Қитъа тамоман танг буд: дарозияш 32 метр ва бараш якуним метр. Соҳибкори дигар, соҳиби қитъаи хеле калонтар, қарор дод хонаи хонаи бисёрманзила созад, ки намои пешаш ба авеню мебаромада бошад. Ӯ ба Ричардсон пешниҳод намуд, ки дар ивази ҳазор доллар қитъаи заминашро фурӯшад. Ричардсон аз ин нарх тамоман норозӣ шуда, панҷ ҳазор доллар талаб кард. Сарнер розӣ нашуд, ва Ричардсон ӯро хасис номида, баромада рафт.
Сарнер ба хулосае омад, ки масоҳати қитъаи баҳснок барои сохтмон кифоя нест, ва ба меъмор супориш дод, ки лоиҳаи хонаи бисёрманзиларо тартиб диҳад. Ҳангоме Ричардсон хонаи бисёрманзилаи сохташударо дид, қарор дод, ки сокинони онро аз тамошои манзараи зебое ки аз тирезаҳояшон ба сӯи авеню кушода мешуд, маҳрум намояд.
Ҳамин тариқ, Ричардсони ҳафтодсола хонаи чорошёна сохт, ки дарозияш 32 метр ва бараш якуним метр буд. Дар ҳар як ошёна ду манзили серҳуҷра буд. Баъди анҷом ёфтани сохтмон ӯ ва занаш дар яке аз манзилҳои ин бино сокин шуданд.
Бино чунон танг буд, ки танҳо як кас бо зина боло рафтан ё дар роҳрав гаштан метавонист — ду кас дар он намеғунҷиданд. Дар ҳеҷ кадоми ин манзилҳо мизи бараш аз 46 сантиметр васеътарро ёфтан ғайриимкон буд. Плитаҳои ошхона хеле хурд буда, аз рӯи фармоиш сохта шуда буданд. Боре як репортёри рӯзнома, ки хеле тануманд буд, дар зинаи ин хона маҳкам монд. Ду нафар сокинон кӯшиш мекарданд ба ӯ ёрӣ расонанд, аммо ӯ фақат ҳамон вақт аз он ҷо баромада тавонист, ки ҳамаи либосҳояшро, то либоси таг, баровард.
Ин бино Хонаи кина ном гирифт. Чордаҳ соли охири умрашро Ричардсон дар қафаси танге гузаронд, ки тангии дил ва ноқисии ҷаҳонбинии ӯро хеле хуб тавсиф медод. 1
Соли 1915 Хонаи кина вайрон карда шуд. Аҷабо, аммо ба ман чунин метобад, ки соли гузашта ман дар он як ду бор шабро гузарондам. Ва якчанд сол пеш ба муддати якчанд ҳафта дар он «маҳкам мондам». Бубахш, агар ман хато карда бошам, аммо магар ту набудӣ, ки ба қарибӣ аз роҳрави он зӯр зада гузаштанӣ мешудӣ?
Қасос биноҳои бадшакли барои зист номувофиқ бунёд мекунад, ки барои як кас ҳам танг мебошанд, ва иҷоранишононе ки дар он сокин ҳастанд, танҳо як мақсад доранд, ҳаёти ягон касро тоқатфасо намоянд. Ва онҳо ба мақсади худ мерасанд, аммо дар баробари ин ҳаёти худро низ тоқатфарсо менамоянд.
Ҳайратовар нест, ки Худованд боисрор огоҳ менамояд: «…мабодо решаи талхе ба вуҷуд омада, осеб расонад, ва бисёр касон аз он палид шаванд» (Ибр. 12:15).
Шифои илоҳӣ аз Хонаи кина берун шудан, аз дунёи танги душманӣ ба макони васеи файз баромадан, тарк кардани кундфаҳмӣ ва сӯи бахшидан ҳаракат намуданро дар назар дорад. Худованд гузаштаамонро шифо дода, моро пеш мебарад.
Наход ин имконпазир бошад? Ҳамаи ин масъалаҳои чигилро чӣ тавр ҳал кардан мумкин аст? Чӣ тавр зӯроварии ҷинсии дар гузашта рӯйдодаро ислоҳ кардан мумкин аст? Чӣ тавр хашми ҷоҳилонаро нисбат ба падарат, ки модаратро тарк кардааст, боздоштан мумкин аст? Чӣ тавр аз нафрати сӯзон раҳо шудан мумкин аст, ки ҳар дафъа ҳангоми андеша дар бораи касоне, ки туро беқадр меҳисобанд, пайдо мешавад? Наход Худо ин захмеро, ки солҳо боз хуншор буд, шифо медода бошад?
Юсуфро ҳамин гуна саволҳо азоб медоданд. Албатта, фаромӯш кардан душвор аст, ки даҳ нафар бародаронат туро чун гурбае партофта, барои ҳамеша пас гашта рафтанд. Аз ҳамин сабаб ӯ низ бо онҳо ҳамон гуна рафтор намуд. Онҳоро дар мӯҳтоҷии даҳшатовар дида, ӯ ба онҳо суханони бад гуфт, дар ҷосусӣ айбдор намуд ва ба зиндон партофт. «Ана ба шумо, нобакорон!»
Намедонам, ки барои ту чӣ хел аст, аммо барои ман дарк кардани он хурсандибахт аст, ки сустиҳои инсонӣ ба Юсуф бегона набуданд. Ба ӯ, ки азобҳои ба сараш омадаро ба осонӣ паси сар мекард, ғуломиро аз сар гузаронд, дар кишвари бегона ба муваффақият ноил шуд, забони хориҷиро аз худ намуд ва дар рӯ ба рӯи васвасаи шаҳвонӣ устувориро аз даст надод. Ӯ маҳбуси намунавӣ ва сарвазири намунавӣ буд. Агар дар яке аз рӯзҳо бар сари ӯ ҳолаи дурахшон пайдо шавад, ман ҳайрон намешудам. Аз рӯи мантиқ, баробари дидани бародарон, Юсуф бояд дастонашро сӯи осмон бардошта нидо мекард: «Эй Падар, инҳоро бубахш, зеро намедонанд чӣ мекунанд» (Луқ. 23:34). Аммо ӯ дигар хел кард, ва ин ҳайратовар нест, зеро бахшидан осон нест. Гуруснагонро сер кардан, ба фиръавн маслиҳатҳои хирадмандона додан, китоби Ибодатро аз ёд кардан, агар Парвардигор инро талаб кунад, — ҳамаи ин корҳо назар ба бахшидан хеле осонтар мебошанд.
Аммо…
Агар хашмгин шуда бошед, хато накунед ва нагузоред, ки ғазаби шумо то ғуруби офтоб боқӣ бимонад.
Эфс. 4:26
Ҳар гуна қудрат ва қаҳр, ва ғазаб ба фарёд, ва бадгӯӣ бигзор аз шумо бо ҳар навъ бадкирдорӣ дур шавад.
Эфс. 4:31
…Чӣ тавре ки Масеҳ шуморо бахшидааст, шумо низ ҳамин тавр кунед.
Қӯл. 3:13
Худованд, оё Ту ҳазл намекунӣ?
Ман занеро мешиносам, ки дар шашсолагии ӯ модараш тарбияи ӯро ба ӯҳдаи падари некдил супорида бо савдогаре гурехта рафтааст, ҳол он ки падар дар бораи лӯхтакҳо, либосҳо, вохӯриҳо бо писаракон тасаввуроте надошт. Падар ҳамон тавре ки метавонист, духтарашро ба воя расонд, агарчи на ҳамеша аз ӯҳдаи ин бо муваффақият мебаромад. Ва ба қарибӣ дар ҳаёти ӯ модараш боз пайдо шудааст — айнан ба монанди ҳамон бародарони Юсуф — ва бо духтараш вохӯрда, гуфтааст: «Азизакам, бубахш, ки ман туро партофта рафта будам». Ин зан боз дар ҳаёти духтараш мавқеи худро ишғол карданӣ буд.
Аввалин фикри дугонаи ман ин буд: Чӣ хел, ҳамааш ҳамин? Як қадаҳ қаҳва, бахшиш пурсидан, ва ман бояд туро бахшам?» Магар ин беҳад одӣ нест? Оё зарур нест, ки ин модар ҳамон азобҳоро аз сар гузаронад? Магар ӯ набояд солҳои зиёд аз шубҳаҳо азоб кашад, ки оё боз духтарашро мебинад? Якчанд шабҳои бехобӣ адолатро барқарор карда метавонистанд. Ба фикри ту, азобҳои рӯҳии духтарро бо фармудаи Худо дар хусуси бахшидани ранҷонандагон чӣ тавр оштӣ додан мумкин аст? Шояд як қатра қасос дар ин вазъият хеле бамаврид мебуд?
Ҳақ ба ҷониби туст. Ба ту маълум бод, ки Худо беш аз ману ту дар хусуси адолат ғамхорӣ мекунад. Суханони ҳавворӣ Павлусро ба ёд овар: «Ба ҳеҷ кас дар ивази бадӣ бадӣ накунед; пеши тамоми мардум дар пайи некӣ бошед. <…> Эй маҳбубон, интиқоми худро нагиред, балки ба ғазаби илоҳӣ вогузор кунед; зеро ки навишта шудааст: “Интиқом аз ҷониби Ман аст, Ман ҷазо хоҳам дод, мегӯяд Худованд”» (Рум. 12: 17, 19).
Моро тарсе азоб медиҳад, ки агар шабона бадкоре ба мо ҳуҷум кунад, касе ӯро намешиносад ва ӯ беҷазо мемонад, ба Фиҷӣ фирор мекунад ва дар он ҷо дар пляж роҳат карда, коктейл менӯшад. Дар Навиштаи Муқаддас навишта шудааст: «Худо ҷазо медиҳад», на ин ки «…шояд ҷазо диҳад». Худо доварии ҳаққонӣ ва одилонаро ба амал меоварад. Оё намунаи аёнӣ мехоҳӣ Ба гардиши ғайричашмдошт дар ҳаёти Юсуф тайёр бош.
Баъди се рӯз ӯ ҳамаи бародаронро аз зиндон озод кард, танҳо як нафарро ҳамчун гаравгон нигоҳ дошт. Бародарон ба Канъон баргаштанд, то ки ҳама чизро ба падарашон Яъқуб, ки ин вақт аллакай хеле пир шуда буд, нақл кунанд. Онҳо хабар доданд, ки то даме ки онҳо бо бародари хурдӣ Бинёмин барнагарданд, Шимъӯн дар зиндон мемонад. «…Маро аз фарзандонам маҳрум кардед: Юсуф нест, ва Шимъӯн нест, ва Бинёминро мехоҳед баред, — ин ҳама кулфатҳо бар сари ман аст!» — гуфт Яъқуб (Ҳас. 42:36).
Ана нобакор: писари дӯстдоштаашро нозпарвард кард, тарбияи фарзандонро ба ҳоли худ гузошт, як ҳарам зан гирифт, ва дар хусуси писари ба зиндон партофташудааш шунида, ба худ раҳмаш омад. Инро бинед-а! Ҳайратовар нест, ки дар чунин оила чунин бетартибӣ ҳукмфармо буд.
Аммо давомашро хонда, мо мебинем, ки нури офтоб ба ҳар ҳол аз паси абрҳо берун мебарояд. Яҳудо, ки замоне Юсуфро дафъ карданӣ буд, ба пеш қадам монда, гуфт: «Бачаро бо ман фиристон; ва мо бархоста, меравем, ва зист мекунем, ва намемирем, ҳам мо, ҳам ту ва ҳам фарзандони мо. Ман кафили ӯ мебошам, ӯро аз дасти ман талаб намо. Агар ӯро назди ту набиёрам ва ба пешат ҳозир насозам, умрбод пеши ту гуноҳкор бошам» (Ҳас. 43:8–9).
Ин Яҳудо кист? Ҳамон касе ки пешниҳод намуд: «Биёед, ӯро [Юсуфро] ба исмоилиён фурӯшем…» (Ҳас. 37:27)? Ҳамон бародаре ки бо ғуломфурӯшон баҳс мекард?
Ҳам ҳа, ҳам не.
Чунон ки маълум мешавад, дар он замоне ки сухан дар борааш меравад, Яҳудо худаш низ як бор ба чоҳ афтода буд. Пас аз ҳал кардани масъалаи Юсуф, бо Яҳудо ин чиз рӯй дод. Ӯ ба писари калонияш Томор ном духтареро гирифта дод. Аммо писараш баъди муддате вафот кард. Мувофиқи анъанаи он замон, Яҳудо Томорро ба писари дуюмаш гирифта дод. Аммо писари дуюмаш низ мурд. Яҳудо фикр кард, ки Томор ба оилаи ӯ фақат бадбахтиҳо меоварад, ва аз тарси он ки писари сеюмаш низ ба ҳамон тақдир дучор нашавад, дар масъалаи ба шавҳар додани Томор шитоб намекард.
Дертар зани худи Яҳудо вафот кард. Томор, ки дар хонаи падараш буд, шунид, ки собиқ хусураш ба шаҳр равона аст, ва шояд аз ӯ ҷавоби мактубҳои электронии худро нагирифта, қарор дод, ки бевагии ӯ тӯл кашидааст. Ва ӯ ин масъаларо чунин ҳал намуд: либоси фоҳишаҳоро дар бар карда, дар роҳ ба Яҳудо вохӯрд. Яҳудо келини худаш будани ин занро пай набурд (Оҳ, то чӣ андоза шаҳват мардонро нобино мегардонад!) ва ба ӯ пешниҳоде кард, ки бо ӯ бихобад. Баъд Яҳудо мӯҳр, камарбанд ва асояшро ҳамчун гарави он ки музди хизмати фоҳишаро баъд мефиристад, монда рафт. Томор ҳомила шуд. Баъди се моҳ ӯ дар назди Яҳудо ҳозир шуд, аммо ҳамчун Томори ҳомилашуда. Яҳудо ӯро бо нафрат пешвоз гирифта, талаб намуд, ки ин зани гуноҳкор сӯзонда шавад. Аммо Томор мӯҳр, камарбанд ва асои Яҳудоро пеш оварда, гуфт, ки соҳиби ин чизҳо падари кӯдак аст. Яҳудо дар гуноҳ айбдор шуда, дар пеши назари аҳли оила шармсор гардид.
Доира сарбаста гардид. Яҳудо, ки Яъқубро фиреб дод, худаш фиреб хӯрд. Яҳудо, ки барои Юсуф дом гузошта буд, ба дом афтид. Яҳудо, ки Юсуфро таҳқир мекард, худаш таҳқир карда шуд. Яҳудо ба ҷазои Худо гирифтор шуд, ва ӯ фикр карда, эътироф намуд: «…Ҳақ ба ҷониби ӯст…» (Ҳас. 38:26).
Солҳои зиёд саволе маро ором намегузошт, ки чаро «қаҳрамониҳо»-и Яҳудо дар байни қиссаи Юсуф ҷой дода шудааст. Чаро он хатти сужет, ки дар боби 37-ум аз тасвири хобҳои Юсуф ва хиёнати бардаронаш сар мешавад, ногоҳ дар боби 38-ум бо нақл дар бораи Яҳудои фиребгар, Томор, ки худро фоҳиша вонамуд кард, ду шавҳари бемаҳал вафоткардааш ва иқдоми хатарноке ки ӯ ҳамчун бева ба ҷо овард, қатъ мегардад. Аммо акнун ман фаҳмидам, ки ин барои чӣ даркор шуд.
Барои он ки дар оилаи Яъқуб ақаллан ягон хел дигаргуниҳои мусбат рӯй диҳанд, ягон нафар аз аъзоён бояд ба балоғат мерасид. Агар на падар, пас ба яке аз бародарон лозим омад чун марди калонсол рафтор намояд ва барои амалҳои худ масъулият ҳис кунад. Худо ба балоғати рӯҳонии Яҳудо мусоидат намуда, роҳ дод, ки он чи кошта буд, ҳамонро даравад, ва ниҳоят Яҳудо фаҳмид! Ӯ ҳимоя кардани манфиатҳои оиларо сар кард. Ӯ ба падар маслиҳати дуруст дод, бехатарии Бинёминро кафолат дод ва тайёр буд, ки агар ба Миср бурдани Бинёмин бо нохушӣ анҷом ёбад, мувофиқи талаботи қонун ҷавоб диҳад. Виҷдони Яҳудо бедор шуд, ва Юсуф барои ин ҳеҷ коре накарда буд.
Ҳамин тариқ, қасос ба Худо тааллуқ дорад. Ӯ ё дар рӯзи Доварӣ ҷазо медиҳад, ё дар ягон марҳалаи роҳи ҳаётии шахси озордиҳанда. Пас ин қисса дар бораи чист? Дар бораи он ки Худо метавонад ҳама гуна Яҳудоро ба ҳуш оварад, ҳама гуна мансабдори фасодкорро сазо диҳад, дили ҳама гуна волидони пурхашмро нарм гардонад. Ӯ бе душворӣ собиқ шавҳарро ба зону мегузорад ва ба собиқ завҷа хирад медиҳад. Бахшида, ту аз қасоси одилона маҳрум намешавӣ — ту фақат амалӣ шудани онро ба ихтиёри Худо месупорӣ, Ӯ бошад қасосро кафолат медиҳад, Агар мо худамон ранҷонандаро ҷазо диҳем, қасоси мо ё аз ҳад зиёд мешавад, ё нокифоя, аммо агар Худи Довари Одил аз пайи кор шавад, ба салоҳияти Ӯ шубҳа накардан мумкин аст.
Бар хилофи мо, Худо ҳеҷ гоҳ одамро аз ҳисоб намебарорад. Ҳеҷ гоҳ! Ҳанӯз муддати зиёд, пас аз он ки мо нобакорро аз ҳисоб соқит мекунем, Худованд кӯшишҳо мекунад виҷдони ӯро бедор намояд, ба шуури ӯ таъсир расонад ва дар ниҳояти кор ӯро ба тавба оварад.
Аз душманон қасос гирифтан? Охир, ин вазифаи Худо аст. Душманонро бахшидан? Ана ин вазифаи ману шумост. Маҳз мо мебахшем, на каси дигар. «Агар хашмгин шуда бошед, хато накунед ва нагузоред, ки ғазаби шумо то ғуруби офтоб боқӣ бимонад; ва ба иблис ҷой надиҳед» (Эфс. 4:26–27). Калимаи «ҷой», ба юнонӣ topos,2 бо калимаи топография ҳамреша буда, як навъ ҳудуд ё қитъаи заминро ифода мекунад. Аҷоиб, ҳамин тавр не? Маълум мешавад, ки ҳангоме мо хашмгин мешавем, дилҳоямонро ба ихтиёри иблис медиҳем. Ранҷиш ба ӯ имкон медиҳад, ки дар диламон сокин шавад, чунон ки мегӯянд, ба қайди он дарояд. Бовар кун, ӯ ин имкониятро ҳатман истифода мебарад ва ҳудуди ишғолкардаашро тамоман нопок мекунад. Ғайбатҳо, тӯҳмат, хашмгинӣ — ҳар боре ки мо ба ин сустиҳо роҳ медиҳем, ба иблис ёрӣ медиҳем, ки дар дили мо ҷойгир шавад.
Ӯро пеш кун. Имкон надеҳ, ки ҳатто як шабонарӯз дар дилат сокин шавад. Бо номи Исо ба ӯ амр деҳ, ки чизу чораашро ғундошта, дафъ шавад. Бахшиданро сар кун ва аз тартиб додани рӯйхати ранҷишҳо худдорӣ намо. Дар хусуси роҳу воситаҳои ҷазо додани ранҷонандагон фикр накарда, дар ҳаққи онҳо дуо гӯй. Диққати туро бояд на вайронкорон, балки вайронкориҳо ҷалб намоянд. Диққати худро на ба он чи онҳо бар зидди ту кардаанд, балки ба он чи Исо барои ту кардааст, равона кун. Ба фикри ту, ин қобили қабул нест? Аммо Исо барои онҳо низ мурдааст. Агар ӯ чунин ҳисобад, ки ранҷонандагони ту сазовори бахшидан мебошанд, пас бояд чунин шавад. Оё дар натиҷаи ин бахшидан осонтар мешавад? Не. Шояд, ин раванди бахшиданро метезонад? Аз эҳтимол дур аст. Аммо оё ақаллан каме азобҳоро сабук мекунад? Намедонам, Юсуф азоб мекашид.
Аз Канъон бародарон ҳамроҳи Бинёмин баргаштанд. Юсуф барои онҳо зиёфати калон орост. Ӯ аз онҳо дар бораи Яъқуб пурсупос мекард, аз вохӯрӣ бо Бинёмин хурсандӣ мекард, аммо кӣ будани худро ошкор накард. «…Марҳамати Худо бо ту бод, писарам!» гуфт ӯ ва шитобон толорро тарк кард, то ки гиря кунад (Ҳас. 43:29).
Ва ҳангоме ки Юсуф баргашт, то ки бо бародарон хӯрад, нӯшад ва хурсандӣ кунад, онҳоро аз рӯи синну сол шинонд, ва Бинёминро беш аз дигарон зиёфат намуд. Ҳар боре ки дар назди бародарон як табақи хӯрокро гузоранд, дар назди Бинёмин панҷ табақи хӯрок мегузоштанд. Бародарон чунин саховатмандиро пай набурда наметавонистанд, аммо хомӯш буданд.
Юсуф ба хизматгорон фармуд, ки ҷуволҳои бародаронро аз ғалла пур кунанд, ва ҷоми нуқрагини худро дар ҷуволи Бинёмин пинҳон намуд. Бародарон аз шаҳр он қадар дур нарафта буданд, ки хизматгори Юсуф аз пасашон омада, онҳоро боздошт ва корвонро кофтуков намуда, ҷоми пинҳон кардашударо ёфт. Бародарон либосҳои худро даронда (эквиваленти қадимии анъанаи кандани мӯйҳои худ), ба зудӣ боз дар назди Юсуф ҳозир шуданд. Онҳо барои ҳаёти худ аз тарс меларзиданд.
Аз афташ, Юсуф ҳеҷ ба як қарор омада наметавонист! Бародаронро бо оғӯши кушода пешвоз гирифта, ва ҳатто ашк рехта, ӯ бо онҳо хӯрок хӯрд, аммо баъд бо онҳо чунин амал намуд. Юсуфро ихтилофоти дарунӣ ором намегузоштанд, зеро бародарон ҷароҳати амиқтарин ва деринаи дили ӯро ба дард оварданд, ва ӯ тайёр буд бимирад, аммо ба онҳо роҳ надиҳад, ки бори дигар ба ӯ дард расонанд. Аз тарафи дигар, онҳо бародарони ӯ мебошанд, ва аз ҳаёти худ даст кашидани ӯ осонтар аз он аст, ки аз онҳо даст кашад.
Ҳангоми бахшидан гоҳ-гоҳ ин гуна духелагӣ дида мешавад. Бахшидан ногоҳ фаро намерасад, дар роҳи он монеаҳо ва таваққуфҳо кам нестанд: гоҳ офтоб мебарояд, гоҳ уфуқро абрҳо фаро мегиранд. Хашми бо муҳаббат омехта — дилҳои моро гоҳ марҳамат пур мекунад, гоҳ нафрат. Ба сӯи ранҷонанда қадаме гузошта, мо дарҳол ақиб мегардем. Амалан мо дар як ҷой қадам мезанем, аммо ин муқаррарӣ аст. Ҳангоме ки сухан дар бораи бахшидан меравад, мо ҳама навкорон мебошем. Ҳеҷ кадоми мо формулаи махфии бахшиданро надорад, аммо то даме ки барои бахшидан кӯшишҳо мекунем, аллакай мебахшем. Фақат бо қатъ гардидани ин кӯшишҳо ранҷиш аз нав худро аён мекунад.
Аз роҳи интихобкардаат берун набаро, ва ту ба зудӣ Хонаи кинаро тарк мекунӣ, то ки барои ҳамеша дар Хонаи файз сокин шавӣ. Ҳамчун шахсе ки бо сохт ва нақшаи ин ду «ёдгории меъморӣ» шинос аст, ман ба ту кафолат медиҳам, ки манзили файз туро ноумед намекунад.
БОБИ 12
Ҳокими олимақом Бародари туст
Боварӣ дорам, ки ту ҳеҷ гоҳ ба ин монанд чизеро надидаӣ. Баскетболист ба хатти тӯбпартоии ҷаримавӣ наздик мешавад. Дастаи ӯ аз дастаи ҳариф як хол кам дорад. То охири бозӣ якчанд сония мондааст. Бозингарони ҳар ду даста мавқеъҳои худро ишғол карда, ба дошта гирифтани тӯб омода шудаанд. Мухлисон дар интизорӣ хомӯш мондаанд. Духтаракон-чирлидерҳо аз тӯб чашм наканда, бо асабоният оби даҳонашонро фурӯ бурданд. Ман такрор мекунам: ту ҳеҷ гоҳ ба ин монанд чизеро надидаӣ. Чаро ман ин қадар боварӣ дорам? Чунки ту ҳеҷ гоҳ ба ин монанд чизеро надидаӣ ва иҷрокунандаи ин тӯбпартоии ҷаримавӣ баскетболист аст.
Ӯ нобино аст.
Бозингарони ҳар ду даста ба ӯ чашм дӯхтаанд. Аммо Мэтт Стивенс, талабаи синфи болоии мактаби миёнаи шаҳри Аппер-Дарбӣ, иёлати Пенсилвания, ҳеҷ чизро намебинад — ӯ нобино аст. Бародари ӯ дар зери ҳалқаи оҳанини сабад истода, бо асое онро тақ-тақ мезанад. Мэтт гӯш мекунад, як-ду бор тӯбро ба замин мезанад ва тӯбро бардошта, ба тарафи ҳалқа ҳаво медиҳад. Мо ҳайрон мешавем, ки чаро тренер бачаи нобиноро дар назди хатти тӯбпартоии ҷаримавӣ гузоштааст?
Агар кӯтоҳ ҷавоб диҳем, аз он сабаб ки Мэтт бародари калонӣ дорад.
Барои ба даст овардани ҷавоби муфассал лозим меояд, ки якчанд сол ба ақиб гардем, ҳангоме ки дар оилаи Стивенс бачае бо бемории қабат-қабат ҷудо шудани шабакаи ҳар ду чашм таваллуд шуд. Дар синфи панҷум чашми чапи Мэтт нобино шуд, дар синфи шашум — чашми росташ. Агарчи писарак лаёқати диданро аз даст дод, биноии бародари калонияш ба ҳар дуи онҳо кифоякунанда аст. Дар кӯдакӣ Ҷо ба Мэтт ёрӣ медод, ки амали ғайриимконро ба ҷо оварад: яхмолакбозӣ кунад ва дучарха ронад, футболбозӣ кунад. Дертар, тренери дастаи баскетбол шуда, Ҷо додарашро ёвари худ оид ба масъалаҳои маъмурӣ-хоҷагӣ намуд. Мэтт на дар машқҳои дастааш иштирок мекунад, на дар бозиҳои он, аммо бо ёрии Ҷо пас аз ҳар як машқ ӯ ҳунари тӯбпартоии ҷаримавиро сайқал медиҳад. Баъди он ки бозингарон толори варзиширо тарк мекунанд, бародарон ба муддати кӯтоҳ дар он ҷо мемонанд: хурдӣ — дар назди хатти тӯбпартоии ҷаримавӣ, калонӣ — дар зери сабад. Ӯ дар он ҷо истода, бо асое ҳалқаи сабадро тақ-тақ мезанад.
Умуман, дар ин мусобиқа Мэтт бори аввал бозингари иҷрокунандаи тӯбпартоии ҷаримавӣ таъйин карда шуд. Ҷо доварон ва дастаи ҳарифонро розӣ кунонда тавонист, ки Мэттро ба бозӣ роҳ диҳанд. Ин идея ба ҳама маъқул шуд, аммо ҳеҷ кас гумон надошт, ки бозӣ чунин шакл мегирад.
Мэтт бозингари шашуми даста буд — гуфтан мумкин аст, ки ӯ аз бозӣ берун буд.
Тамошобинон хомӯш шуданд, дар майдонча оромии комил ҳукмфармо шуд. Ҷо бо асое ҳалқаи оҳанини сабадро тақ-тақ мезанад. Дар нишастгоҳи тамошобинон модари Мэтт бармехезад, дар дасти ӯ видеокамера аст. Зан бо тамоми қувват кӯшиш мекунад, ки камера наларзад. Мэтт тӯбро ба замин мезанад. Баъд тӯбро ба болои сараш бардошта, ҳаво медиҳад. Бах! Мэтт ҳисобро баробар кард! Аз фарёди пурваҷди тамошобинон шифти толори варзишӣ қариб парида равад. Ниҳоят тамошобинон хомӯш мешаванд. Мэтт боз ба ҳалқаи сабад тақ-тақ зада шудани асоро мешунавад ва тӯбпартоии то ҳол надидашударо такрор мекунад. Бах! Холи дуюм! Бозингари дастаи ҳарифон тӯбро дошта, аз тамоми майдонча гузаронда ҳаво медиҳад, инак тӯб ба сабади дастаи Ҷо партофта мешавад ва… ба нишон намерасад. Бозӣ ба охир расид, ва Мэтт қаҳрамони асосии он аст. Тамошобинон бо тамоми қувват нидоҳои пурваҷд мекунанд, қаҳрамоми мо бошад, кӯшиш мекунад мустақилона то нишастгоҳ расида равад. Оё медонед, кӣ ба ёрии ӯ меояд? Дуруст, Ҷо.1
Бародарони калонӣ вазъиятро комилан дигаргун карда метавонанд. Дар ҳавлии шумо авбошон аз ҳад гузаштаанд? Бародари калонӣ туро ҳимоя мекунад. Барои хӯроки мактабӣ пул надорӣ? Бародари калонӣ пул қарз медиҳад. Дар дучарха истода наметавонӣ? Ӯ чӣ тавр нигоҳ доштани мувозинатро ёд медиҳад. Фақат бародари калониро ҷеғ зан.
Бародари калонӣ аз ту боқувваттар ва ботаҷрибатар аст.
Бародари калонӣ хеши наздиктарини туст, ва ту барои ӯ гаронбаҳо мебошӣ. Вазифаи асоси ӯ ба ту ёрӣ додан ва парасторӣ намудан аст. Дар роҳ аз мактаб ба хона нигаҳбонӣ кардан, то ки ту роҳгум назанӣ. Ёрӣ додан дар тайёрӣ ба кори санҷишӣ аз фанни риёзӣ, то ки ту баҳои бад нагирӣ. Ҳамроҳат ба мағозаҳо рафта, ба исрофкории ту роҳ надодан. Бародари калонӣ ба ту ёд медиҳад, ки дар назди мушкилоти зиндагӣ ақибнишинӣ накунӣ.
Кӣ аз чунон бародари калонӣ даст мекашад? Бигузор ту баскетболисти барҷаста шуданӣ нестӣ, аммо ту кӯшиш мекунӣ барои зиндагӣ пул ба даст оварӣ, дӯст пайдо намоӣ, мушкилоти худро ҳал намоӣ. Оё дар айни ҳол ба китфи бародари калонӣ такя карда метавонӣ.
Дар вазъияте ки писарони Яъқуб ба он афтода буданд, чунин китф камӣ мекард. Дар назди Юсуф истода, онҳо намуди ҳақирона доштанд: чӯпонони дар дуздӣ айбдоршуда дар назди ҳокими тавонои кишвар. Ғайр аз дуо гуфтан онҳо чӣ кор карда метавонистанд? Ғайр аз марҳамат чиро дархост карда метавонистанд? Юҳудо ба ҳоким гуфт, ки падари онҳо пир ва нотавон аст, ва яке аз писарони ӯ, Юсуф, ҳалок шудааст, ва агар Бинёминро ҳам аз даст диҳад, зинда намемонад. Ӯ ҳатто пешниҳод намуд, ки ба ҷои додараш ҷазо дода шавад, агар ин барои наҷот ёфтани оилаи онҳо ёрӣ диҳад. Ба раҳмдилии Юсуф умед баста, бародарон ба пеши ӯ бар замин афтоданд, аммо хеле бештар аз он чи умед доштанд, ба даст оварданд.
Юсуф хизматгорон ва тарҷумононро берун карда, «дигар худдорӣ карда натавонист» (Ҳас. 45:1). Рӯяшро бо кафҳои дастонаш пӯшонда, ӯ бо овози баланд гиря кард. Ӯ на ин ки ашкҳояшро бо рӯймолча пок мекард, балки ҳой-ҳой мегирист. Гиряи боздоштанашавандаи мардона дар қаср акси садо медод. Ин катарсис буд — шаҳодати покшавии амиқ ва шифо ёфтани ҷони захмдоршуда. Бисту ду соли ғаму андӯҳ ва дурӯғ ба охир расид. Ҷанги тан ба тан байни ғазаб ва муҳаббат барои ба даст овардани дили ӯ бо ғалабаи муҳаббат анҷом ёфт.
Дар байни гиря ӯ гуфт: «Ман Юсуф ҳастам! Оё падарам зинда аст?» (о. 3). Ёздаҳ хекиртак хиёнаткорона ларзиданд, ва бисту ду чашм калон кушода шуданд. Бародарон, ки ҳанӯз ба зону истода буданд, ба ҷунбидан ҷуръат намекарданд. Онҳо беҷуръатона ба ҳамдигар нигаристанд ва танҳо як суханро гуфтанд: «Юсуф?» Бародари хурдӣ дар хотири онҳо ҳамчун ҷавони рангпаридаи ҳалқадавак дар гардан, ки аз пайи аробаи тоҷирон сӯи Миср мерафт, боқӣ монда буд. Пули аз фурӯхтани ӯ ба даст омадаро ҳисоб карда, бародарон ӯро фаромӯш карда буданд. Чӣ тавр ин ҷавони беқувват ҳокими кишвари тавоно шуда метавонист? Бародарон боз пешониҳояшонро ба фарш расонданд.
Ниҳоят гиряро бас карда, Юсуф кафҳои дастонашро аз рӯяш гирифт — сиёҳии сурмаи гирди чашмонаш қариб боқӣ намонда буд, манаҳаш ҳанӯз меларзид. Бо овози ноустувор ӯ гуфт: «…Наздики ман биёед » (о. 4). Бародарон эҳтиёткорона ба по хестанд. «…Ман Юсуф, бародари шумо ҳастам, ки маро ба Миср фурӯхтед…» (о. 4).
Юсуф кӯшиш мекард бародаронашро ором кунад. «…Худо маро пеш аз шумо фиристод, то кӣ шуморо дар замин боқӣ гузорад ва бо наҷоти бузурге ҳаёти шуморо нигоҳ дорад» (о. 7). Ҳозир мо мегуфтем: «То бад нагӯӣ, нек наояд».
Бародарон ба шахсе ки дар наздашон истода буд, хавотиромез менигаристанд — ба касе ки барои онҳо ҳой-ҳой гиря кард, ва назди худ хонд… ва дар ҳаққи онҳо ғамхорӣ намуд.
«Назди оилаҳоятон баргардед, — фармуд Юсуф, — ва бо онҳо ба Миср кӯчида биёед». Ӯ ваъда дод, ки онҳоро бо ҳама чизи даркорӣ таъмин мекунад, ва ваъдаашро бо ашкҳои боз ҳам бештар тасдиқ намуд. Аз курсӣ бархеста, ӯ додарашро ба оғӯш гирифт. «Ва бар гардани бародари худ Бинёмин афтода, бигирист… Ва ҳамаи бародарони худро бӯсид ва дар оғӯш гирифта, бигирист; ва баъд аз он бародаронаш бо ӯ гуфтугӯ карданд» (о. 14–15).
Юсуф ҳамаи бародаронашро яке пайи дигар ба оғӯш гирифт. Яҳудоро, ки ба ғуломӣ фурӯхтани ӯро пешниҳод карда буд. Реубени нахустзодаро, ки на ҳамеша сазовори бародари калонӣ рафтор менамуд. Шимъӯн ва Левиро, ки дар Шакем он қадар бераҳмӣ зоҳир намуданд, ки падар онҳоро «олоти ситам» номид (Ҳас. 49:5). Юсуф ҳар яки онҳоеро, ки дастон ва пойҳои ӯро баста буданд, ва ҳангоме ки зориву илтиҷо менамуд, ӯро масхара мекарданд, ба оғӯш гирифт ва бӯса кард.
Муносибати душманонаи Юсуф дар худи ҳамин ҷо, дар плитаҳои мармарии қаср аз байн рафт. Ӯ бародаронашро масхара намекард ва ҳамроҳи онҳо гузаштаашонро муҳокима намекард. Онҳо бо якдигар сӯҳбат мекарданд. «Аҳволи падарам чӣ хел? Реубен, ту ғафс шудаӣ. Шимъӯн, саломатии ту чӣ хел? Левӣ, ту он духтаракеро, ки дар ҳамсоягӣ мезист, ба занӣ гирифтӣ? Фарзандҳо дорӣ? Ҳатто набераҳо ҳам дорӣ?»
Ҳангоме ки хабар дар бораи бародарони Юсуф ба гӯши фиръавн расид, ӯ ба вай гуфт: «Оилаи ту — оилаи ман аст», ва пас аз ин мо мефаҳмем, ки Юсуф ба бародаронаш либосҳои нав ва аробаҳо дод. Онҳо мақоми шаҳрвандони ифтихории Мисрро гирифтанд. Касоне ки дирӯз радди маърака буданд, дар як лаҳза мақоми имтиёзнок пайдо намуданд.
Фақат ҳамон вақт бародарон фаҳмиданд, ки ба онҳо хатар таҳдид намекунад. Ва агарчи қаҳтӣ ҳанӯз ба охир нарасида буд, — заминҳои кишт ҳанӯз ҳам дар зери офтоби сӯзон хушкида буданд ва ҳаёт на он қадар ба низом даромада буд, — онҳо ниҳоят дар бехатарӣ буданд. Бародарон аз ӯҳдаи душвориҳо баромаданд ва зинда монданд, Ба фикрат, аз он сабаб ки онҳо одамон сазовор буданд? Не! Онҳо бародари тавоно доштанд. Бародари онҳо сарвазири кишвари тавоно буд.
Ана ин омад кардани кор аст! Мо дар бораи эҳтиёҷмандӣ медонем. Мо, чун бародарони Юсуф, давраҳои хушксолиро аз сар гузарондаем ва мефаҳмем, ки набудани пул, тамом шудани захираҳо, аз байн рафтани қувва чӣ маъно дорад.
Ва мо ба монанди онҳо рафтор мекардем: касонеро, ки бароямон азизанд, меранҷондем. Албатта, кор то ғуломфурӯшӣ намерасид, аммо кадоми мо хашмгин нашудааст? Кӣ ба хотири манфиатҳои худ эҳтиёҷоти наздиконро сарфи назар намекард? Чунин касон нестанд. Ба монанди чӯпонон аз Беэр-Шебаъ, мо аз Фармонравои Олии худ мадад меҷустем. Мо дуоҳо мегуфтем — мо илтиҷо намуда, ҳимоят мехостем. Моро шубҳаҳо азоб медоданд, ки оё дар назди Ӯ барои мо барин касон ҷой ёфт мешавад. Он чиро, ки бародарон дар манзили Юсуф ёфтанд, мо дар Исои Масеҳ меёбем. Бародари калонии мо — Фармонравои Олии мост.
Ин барои ту хабари нав аст? Ту шояд шунидаӣ, ки Исоро на танҳо Подшоҳ ва Наҷотдиҳанда, балки ҳамчунин Бародар меноманд. Боре, ҳангоме ки Исо бо шогирдонаш сӯҳбат мекард, аҳли оилааш диққати Ӯро ҷалб карданӣ шуданд. Модари Исо ва бародаронаш, ба хона надаромада, кас фиристода гуфтанд, ки бо Ӯ гуфтугӯ кардан мехоҳанд. Исо ин мавридро истифода бурд, то ки изҳороти муҳим кунад, «Ва бо дасти Худ шогирдони Худро нишон дода, гуфт: «Инак модари Ман ва бародарони Ман; зеро ҳар кӣ хости Падари Маро, ки дар осмон аст, ба ҷо оварад, ҳамон кас бародару хоҳару модари Ман аст» (Мат. 12:49–50).
Агар он рӯз мо шоҳидони ин манзара мешудем, ба «оила»-и Исо нигариста, аз интихоби Ӯ ҳайрон мешудем, зеро шогирдони Ӯ на аслу насаби ашрофона доштанд, на некӯаҳволии моддӣ. Петрус бодӣ буд. Юҳанно тундмизоҷ буд. Дар бораи Матто ва дӯстони шубҳаовараш чӣ гуфтан мумкин аст? Пайравони Исо ба ҳамон андоза даъвои хешовандӣ бо Ӯ карда метавонистанд, ки писарони Яъқуб — ба вазифаҳои дарбориёни фиръавни Миср, аммо Исо оилаи Худ номидани онҳоро шармовар намеҳисобид. Ӯ дар назди омма эълон намуд, ки бо онҳо хешигарӣ дорад, чунон ки бо мо низ, «зеро ки ҳам Тақдискунанда ва ҳам тақдисшавандагон, ҳама аз Ягона ҳастанд; ба ин сабаб Ӯ ор намекунад, ки онҳоро бародар хонад» (Ибр. 2:11).
Исо тасаввуроти моро дар бораи он ки Ӯ киро аъзоёни оилаи Худ меҳисобад, васеъ намуда, ҳамаи касонеро, ки назди Ӯ меоянд, ба он дохил мекунад.
Ҳикоят дар бораи ҳаёти Юсуф фақат муқаддимаи сужети асосии Китоби Муқаддас — қиссаи Исо аст. Дар тақдири ин ду мард бисёр умумиятҳо ҳастанд: Юсуф писари дӯстдоштаи Яъқуб буд, Исо бошад Писари дӯстдоштаи Худо буд ва ҳаст (ниг. Мат. 3:17). Юсуф мардуми бисёреро аз гуруснагӣ наҷот дод — Исо тӯдаҳои мардумро, ки ба суханони Ӯ гӯш медоданд, сер кард. Ба Юсуф супориш дода шуд, ки халқи худро ба қаҳтӣ тайёр кунад — Исо барои ба абадият тайёр кардани халқи Худ омад. Ба шарофати хиради Юсуф дар анборҳо захираҳои ғалла зиёд шуданд — дар дастони Исо об ба майи беҳтарин табдил ёфт, ва панҷ нон барои сер кардани ҳазорон кас кифоякунанда буд. Юсуф офати табииро боздошт — ҳамаи унсурҳои табиат зери итоати Исо буданд: Ӯ тӯфонро бозмедошт ва мавҷҳоро ором менамуд, ва ғайр аз ин ба мурдаҳо мефармуд, ки зинда шаванд, ба маъюбон мефармуд, ки рақс кунанд, ба гунгҳо мефармуд, ки суруд хонанд.
Аз боиси ин Ӯро бад диданд.
Юсуфро дар ивази бист тангаи нуқра ба ғуломӣ фурӯхтанд — барои Исо ба хоин сӣ танга доданд. Юсуфро бо тӯҳмати ноҳақ ба зиндон партофтанд — Исои ноҳақ маҳкумшударо ба салиб кашиданд. Бародарон чунин ҳисобиданд, ки Юсуф мурдааст, — сарбозони румӣ низ, қабри Исоро мӯҳр зада, гумон карданд, ки Ӯ мурдааст. Юсуф ҳамчун ҳокими кишвари тавоно аз нав зоҳир шуд — бо Исо низ ҳамин тавр шуд: то даме ки қотилон хоб буданд, ва шогирдон гиря мекарданд, Исо аз мурдагон бархест, кафанро аз Худ дур кард ва санги даҳони қабрро як сӯ ғелонда, ба пешвози офтоб баромад.
Фиръави Юсуфро болобардор карда, идора кардани Мисрро ба ӯҳдаи ӯ супорид, — Исоро Худо ба тахти осмонӣ бардошт. «…вақте ки Ӯро аз мурдагон эҳё намуд ва ба тарафи дасти рости Худ дар осмонҳо шинонд, болотар аз ҳар сарварӣ, ва ҳукуматдорӣ, ва қудрат, ва салтанат, ва ҳар номе ки на танҳо дар ин олам, балки дар олами оянда низ хонда мешавaд, ва ҳама чизро зери пойҳои Ӯ тобеъ намуд, ва Ӯро чун сари ҳама чиз ба Калисо дод» (Эфс. 1:20–22).
Бо ҳамин монандӣ байни Юсуф ва Исо ба охир мерасад, охир ҳукмронии Юсуф бо ҳаёти заминии инсон маҳдуд буд, аммо ҳукмронии Исо абадӣ аст. Дар осмонҳо тахт ҳеҷ гоҳ холӣ намемонад: Исо ҳозир ҳам ҳукмронӣ дорад, иқлими Замин, вақт ва муҳлатҳо дар ихтиёри Ӯ мебошанд. Ҳамаи унсурҳои ҷаҳон дар дастони Ӯ мебошанд, ва ҳамаи ин фақат барои он аст, ки вохӯрии мо наздик карда шавад, ҳангоме мо, ки ба оилаи Худо қабул шудаем, аз ӯ ин суханонро шунида тавонем: «Ман Исо, Бародари шумоён ҳастам». Моро дида, Ӯ ашк мерезад, аммо на ашки шармсорӣ, балки шодӣ.
Ӯ ба мо муроҷиат мекунад: «Назди Ман оед, эй ҳамаи заҳматкашон ва гаронборон, ва Ман ба шумо оромӣ хоҳам бахшид…» (Мат. 11:28). Барои Ӯ як фут низ масофаи хеле зиёд аст. Исо мехоҳед, ки мо ба Ӯ боз ҳам наздиктар шавем. Ҳамаи мо, онҳое ки Ӯро ба чоҳ партофтаем, дар ивази сӣ тангаи нуқра фурӯхтаем ва худи хотираи он чиро, ки кардаем, дафн намудаем. Биёед, Биёед. Биёед.
Худо дар ҳаққи мо ғамхорӣ мекунад. Юсуф ин ҳақиқатро ба фиръавн расонданӣ буд, ва Исо ба мо мегӯяд, ки дар Ӯ «мо ба ҳузури Падар Шафоатгаре дорем, ки Исои Масеҳи Росткор аст» (1Юҳ. 2:1). Юсуф ба бародарон либос ва аробаҳо дод, Бародари мо бошад ваъда медиҳад, ки «…Худо… ҳар эҳтиёҷи… [моро] ба ҳасби сарвати ҷалоли Худ дар Исои Масеҳ пур хоҳад кард» (Флп. 4:19).
Биё ба ғамхории Ӯ дар ҳаққи мо боварӣ намоем.
Барои ҳамзамонони мо Худо кореро мекунад, ки барои мисриёни қадим мекард: бақияи маҳфузмондаро наҷот медиҳад. Дар китоби хотимавии Китоби Муқаддас Худо пешгӯии Худро такрор мекунад: «…ва инак, анбӯҳи бузурги мардум, ки онро ҳеҷ кас наметавонист ба шумор оварад, аз ҳамаи қабилаҳо ва сибтҳо, ва қавмҳо ва забонҳо дар пеши тахт ва дар пеши Барра истодаанд, ки дар тан либосҳои сафед доранд ва шохаҳои нахл ба даст гирифтаанд. Ва онҳо бо овози баланд нидо карда, мегӯянд: «Наҷот аз они Худои мо, ки бар тахт нишастааст, ва аз они Барра аст!» (Ваҳй 7:9–10).
Ин рӯъё тапиши дили Худоро метезонад, зеро мақсади Ӯ абадӣ ва бетағйир аст: ҷамъ овардани оилае ки аз ҳаёт дар Подшоҳии Худо шод хоҳад буд. «Зеро фикрҳоеро, ки Ман дар бораи шумо дорам, Ман медонам, — мегӯяд Парвардигор, — фикрҳое ки ба осоиштагӣ оид аст, на ба бадӣ, то ки ба шумо ояндаи нек ва умедворӣ бибахшам» (Ирм. 29:11; курсиви ман. — М. Л.). Оҳ, ин калимаи «фикрҳо», ки ду бор такрор мешавад, то чӣ андоза хуш садо медиҳад! Худо фикр дорад, ки ояндаи моро ба таври беҳтарин ба тартиб оварад. Ҳамаи нобарориҳо ва хатоҳои моро Ӯ маҷбур мекунад, ки ба фоидаи мо кор кунад. Мақсади ҳама гуна воқеаи ҳозира — ба Худо ҷалб намудани мо ва тайёр кардан ба амалӣ намудани таъйиноти муқарраркардаи Ӯст.
Аз ӯҳдаи мушкилот ва озмоишҳо баромадани мо ба он вобаста аст, ки то чӣ андоза мо ба Худованд боварӣ дорем ва бо фикрҳои Ӯ барои ҳаётамон розӣ мешавем. Ҳангоме ки моро, чун ифлосӣ, ба чоҳ мепартоянд, мо бармехезем. Худо ин беадолатиро низ ба нафъи мо гардонда метавонад. Ҳангоме ки наздиконамон ба мо хиёнат мекунанд, мо ба по мехезем. Худо ба мо қувват медиҳад, ки ин дардро низ паси сар намоем. Айбдоркунии бардурӯғ? Маҳбусии беадолатона? Танҳоии комил? Шояд мо пешпо мехӯрем, аммо намеафтем. Чаро? «…Мо низ дар Ӯ, ки ҳама чизро бар тибқи азми иродаи Худ ба амал меоварад, мувофиқи таъйиноти Ӯ пешакӣ муайян шуда будем…» (Эфс. 1:11). Ҳама чиз маънои ҳама чиз бе истисноро дорад. Дар ин зиндагӣ ҳама чиз моро ба он лаҳзаи авҷи воқеаҳо мерасонад, ки Исо «ба воситаи Ӯ [Худо] ҳама чизро бо Худ оштӣ дода, бо Хуни салиби Ӯ осоиштагиро барқарор намояд, яъне он чиро, ки бар замин аст, ва он чиро, ки дар осмон аст, ба василаи Ӯ оштӣ диҳад» (Қӯл. 1:20).
Дар вақте ки фақат ба Худо маълум аст, мо ба хона, ба Канъон бармегардем. Ва то он вақт кӯшиш кун бо Бародари худ то ҳадди имкон наздиктар бошӣ.
Пас аз тӯбпартоиҳои ҳайратовар Мэтт Стивенс қаҳрамони мактаби худ шуд. Ҳар як наврас кӯшиш мекард бо ӯ шинос шавад, ва ҳатто духтаракон-чирлидерҳо бо ӯ муошират кардан мехостанд. Овозае паҳн шуд, ки ӯ яке аз онҳоро ба базми хатми мактаб даъват карданӣ аст. Ҳангоме ки ба китфи бародари калонӣ такя кардан мумкин аст, ҳаётамон ба таври мӯъҷизаосо дигаргун мешавад.
Ту инро паси сар карда метавонӣ. Аммо на аз он сабаб ки ту боқувват ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари ту боқувват аст. На аз он сабаб ки ту сазовор ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари Ту сазовор аст. На аз он сабаб ки ту бузург ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари Ту – Фармонравои Олӣ — бузург аст, ва Ӯ барои ту дар осмонҳо ҷой тайёр кардааст.
БОБИ 13
Бо хайрбодҳо хайрбод намо
Ҷон Гленн чӣ тавр идора кардани ҳавиопаймои қиркунандаро медонад. Ӯ ҳангоми Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ панҷоҳу нӯҳ парвози ҷангӣ кардааст ва ҳангоми ҷанг дар Корея — навад парвоз. Ӯ дар бораи суръат хуб бохабар аст — дар соли 1957 ӯ ҳангоми парвози трансконтиненталӣ рекорди суръатро гузошт. Ҷон Гленн дар кайҳон низ буд. Дар соли 1962 ӯ аввалин астронавти амрикоӣ шуд, ки ба кайҳон парвоз намуд. 1 Ва боз ӯ дар интихобот ғолиб шуда метавонад: аз соли 1974 то соли 1999 ӯ сенатор аз иёлати Оҳайо буд.
Ҷон Гленн бисёр корҳоро карда метавонад: ӯ нутқҳои таъсирбахш гуфтан, комиссияҳои ҳукуматиро роҳбарӣ намудан, китобҳо навиштан метавонад. Аммо бо вуҷуди ҳамаи лаёқатҳо ва дастовардҳояш, коре ҳаст, ки ӯ карда наметавонад: Ҷон бо занаш хайрухуш карданро ёд нагирифт.
Онҳо якдигарро қариб аз тифлӣ медонанд, зеро дар шаҳраки Ню-Конкорд, иёлати Оҳайо, якҷоя ба воя расидаанд. Ва дилпур бош: астронавти дӯстдоштаи мардум ва сенатор Ҷон Гленн ба ту мегӯяд, ки қаҳрамони ҳақиқӣ дар оилаи ӯ — духтарест, ки ӯ дар соли 1943 бо вай оиладор шудааст.
Энн гирифтори шакли вазнини тутилагӣ буд, ва 85% кӯшишҳои сухангӯии ӯ беҳуда буданд. Ӯ бо телефон гап зада наметавонист, дар тарабхона фармоиш дода наметавонист, ба таксист гуфта наметавонист, ки ӯро ба куҷо барад. Дар Универмаг барои ёрӣ муроҷиат карда наметавонист. Энн тайёр буд соатҳои дароз дар ҷустуҷӯи моли даркорӣ дар мағоза гардад, то ки бо ҳеҷ кас гап назанад. Ӯ аз имконияти рӯй додани дилхоҳ воқеаи фавқулодда дар оила метарсид, зеро шубҳае дошт, ки рақами 911-ро гирифта, ба коргардони Хадамоти наҷотдиҳӣ мақсадашро фаҳмонда метавонад.
Мушкилоти хайрухуш кардан ҳам аз ҳамин сабаб мебошанд. Барои Ҷон фикр дар бораи хайрухуш кардан бо занаш тоқатфарсо буд, аз ҳамин сабаб ин ду шахс маросими махсуси хайрухуш карданро коркард намудаанд. Пеш аз ҳар дафъаи ба рейс рафтан ё дилхоҳ сафари корӣ ҳамсарон ба таври зерин хайрухуш мекарданд.
Ман ба мағоза рафта, як баста сақич мехарам, — мегуфт Ҷон.
Зуд баргард, — дар ҷавоб мегуфт Энн.
Ва Ҷон ба Япония, Корея ё ба кайҳон мерафт.
Бо мурури замон ба шарофати муолиҷаи интенсивӣ суханронии Эннӣ беҳтар ва фаҳмотар шуд, ва худаш — дилпуртар шуд, аммо дар муоширати ҳамсарон калимаҳои «хайр, хуш бош» ҳанӯз ҳам ба забон оварда намешавад. Дар соли 1998 сенатор Гленн дар таърихи кайҳоннавардӣ астронавти пиронсолтарин гардид — ӯ бо киштии кайҳонии «Discovery» боз парвози кайҳонӣ намуд. Пеш аз парвоз ӯ аз рӯи анъанаи маъмулӣ ба занаш гуфт: «Ман ба мағоза рафта, як баста сақич мехарам», фақат ин дафъа ӯ ба вай тӯҳфае дод: як баста сақич. Эннӣ онро дар кисаи сарисинагӣ дар назди дил нигоҳ медошт, то даме ки Ҷон сиҳат-саломат ба хона баргашт.1
Хайрбод. Ҳеҷ кас ин суханро ба забон овардан намехоҳад: на ҳамсари астронавт, на модари кӯдаки томактабӣ, на падари арӯс, на шавҳаре ки занашро дар беморхона хабар мегирад, на зане ки дар надзи қабр бо шавҳараш хайрбод мегӯяд.
Дар мавриди охирин калимаи «хайрбод» махсусан бароямон нафратовар мебошад. Марг хайрбоди тамоман тоқатфарсо мебошад. Ман ин сатрҳоро он вақт навишта истодаам, ки талхии хайрбод дар дилам чун санг вазнинӣ мекунад. Дар давоми ҳафт рӯзи охир дар калисои мо панҷ маросими хайрбод бо марҳум гузашт: аз дуои раҳмат барои тифл сар карда, то дуои раҳмат барои дӯсти 94-сола. Ин ғам дар дили ман асар нагузошта наметавонист — ман рӯҳафтода шуда, ба ғаму ғусса дода шудам. Дар ҷустуҷӯи тасалло ман фикр кардам: «Рӯҳафтода нашав, Макс. Ба воқеият сар фаровар. Охир, марг қисми ҷудоинопазири ҳаёти мост».
Ва ҳамон дам эътироз намудам: «Тамоман ин тавр нест!» Зода шудан як қисми ҳаёт аст, ҳамчунин нафаскашӣ, ханда, оғӯшгирии дӯстдорона ва бӯсаҳо пеш аз хоб. Марг ба ин чӣ дахл дорад? Мо на барои он офарида шудаем, ки «хайрбод» гӯем. Дар нақшаи ибтидоии Худо ҳеҷ гуна хайрбод набуд, ва низ ба ин маъно марг ва нафаси охирин ва тапиши охирини дил набуд.
Марг ғосиб, таҷовузкор, қаламкашиҳои бемаъно дар заминаи асарҳои нотакрори Лувр мебошанд. Марг зидди қоида аст. Чаро бояд Худо ману рафиқамро, ки ҳамроҳ моҳӣ сайд мекунем, баракат дода, баъд онро кашида гирад? Чаро ба зан хурсандии модар буданро тӯҳфа карда, баъд ногоҳ аз ин хурсандӣ маҳрум кунад, ва кӯдакашро — аз ҳаёт? Муҳим нест, ки ту инро чӣ тавр маънидод мекунӣ, — дар хайрбод як чизи ғайритабиӣ ҳаст.
Яъқуб ва Юсуф. Дилҳои ҳар ду зери фишори видоъ бо якдигар азоб мекашиданд. Ба Яъқуб дар бораи марги Юсуф дурӯғ гуфта, бародарон ба падар либоси хунолуди писарашро доданд ва гуфтанд, ки бародари онҳоро ҳайвони ваҳшӣ даридааст. Яъқуб аз ин хабари ғамангез хеле андӯҳгин шуд ва «…либоси худро чок зада, палос дар бар кард, ва рӯзҳои бисёр барои писари худ мотам гирифт» (Ҳас. 37:34).
Ӯ ашк мерехт, то даме ки оби дидагонаш тамом шуданд ва дилаш аз ғаму андӯҳ пажмурда шуд. Ӯ ду шахси азизтаринашро аз даст дод: Роҳел мурд, Юсуф ҳалок шуд. Чунин ба назар мерасид, ки баъди чанде худи нахустпадар аз пайи онҳо меравад. «Ва ҳамаи писаронаш ва духтаронаш ҷамъ омаданд, то ки ӯро тасаллӣ диҳанд; вале ӯ тасаллиро қабул намекард, ва мегуфт: «Бо мотам назди писари худ ба гӯр меравам». Ва падараш барои ӯ мегирист» (о. 35).
Юсуф низ барои ҳамин ғусса мехӯрд. Ду даҳсола гузаштанд, аз хона ҳеҷ хабаре набуд. Зодрӯзҳо, ҷашнҳо, идҳои ҳосилот… Ӯ ҳеҷ гоҳ наздиконашро фаромӯш намекард.
Ба бародарон худро ошкор намуда, Юсуф пеш аз ҳама пурсид: «Оё падарам зинда аст?» (Ҳас. 45:3). Ӯ пеш аз ҳама дар бораи аҳволи падараш пурсон шуд. Акнун ӯ дар бораи ба ҳам пайвастани оила фикр мекард. Юсуф ба бародарон фармуд, ки аҳли оилаҳояшонро аз Канъон гирифта ба Миср биёранд.
Ва Юсуф, мувофиқи амри фиръавн, аробаҳо ба онҳо дод, ва тӯшаи роҳ ба онҳо дод. Ба ҳар яке аз онҳо як даста либос дод, вале ба Бинёмин сесад сиккаи нуқра ва панҷ даста либос дод. Ва ҳамчунин барои падари худ даҳ хари боршуда бо нозу неъмати Миср ва даҳ модахари боршуда бо ғалла ва нон ва хӯрок барои сафари падари худ фиристод. Ва бародарони худро фиристод, ва чун онҳо равона шуданд, ба онҳо гуфт: «Дар роҳ ҷанҷол накунед». Ва аз Миср баромаданд, ва назди падари худ Яъқуб ба замини Канъон омаданд
о. 21:25
Ба Канъон баргаштани Яъқуб мафтункунанда буд. Ҳеҷ гуна латтаҳои дарида ва харҳои лоғар. Онҳо либосҳои чармин ва мӯзаҳои аз чарми тимсоҳ дӯхташуда пӯшида, сарвори мошинҳои модели охирин, бо тӯҳфаҳои зиёд омаданд. Занон ва фарзандонашон наздик омадани онҳоро аз дур диданд. «Хайрият, шавҳарон ва падаронамон баргаштанд!» Ҳама ба пешвози онҳо шитофтанд.
Аз хайма Яъқуб ба берун баромад. Муйҳои сафедаш то китфон мерасиданд, қоматаш хамида, чеҳрааш пурожанг шуда буд. Кафи дасташро ба рӯяш соябон карда ва чашмонашро нимпӯш намуда, ба писарони офтобхӯрдааш ва тӯҳфаҳои овардаашон нигарист. Ӯ аз онҳо пурсиданӣ буд, ки ҳамаи инро аз куҷо дуздидаанд, аммо яке аз писаронаш гуфт: «…Юсуф ҳанӯз зинда аст, ва ӯ ҳокими тамоми замини Миср аст». Вале дили ӯ ошуфта шуд; зеро ки ба гапи онҳо бовар накард» (о. 26).
Дили пирамард сустӣ кард, ба ӯ лозим омад, ки шинад. Леё ба шавҳараш об овард ва ба писаронаш нигоҳи сарзанишкунанда намуд, гӯё гуфтанӣ буд, ки падари пиронсолро фиреб додан хуб нест. Аммо ин фиреб набуд. «Ва ҳамаи суханонеро, ки Юсуф ба онҳо гуфта буд, ба ӯ нақл карданд; ва аробаҳоеро, ки Юсуф барои овардани ӯ фиристода буд, бидид; ва рӯҳи падари онҳо, Яъқуб, боз зинда шуд…» (о. 27).
Ғаму андӯҳе ки Яъқуб тамоми ин солҳо аз сар мегузаронд, ӯро аз қатраи охирини хурсандӣ маҳрум карда буданд. Аммо ҳамин ки писаронаш суханони Юсуфро ба ӯ расонданд, ки чӣ тавр ӯ дар бораи падараш пурсупос мекард ва даъват мекард, ки дар Миср сокин шаванд, рӯҳи Яъқуб зинда шуд. Яъқуб аробаҳо ва либосҳои фохири писаронашро, ки худ аз худ далели ҳаққонияти суханони онҳо буданд, дид. Ӯ ба писаронаш, ки ҳангоми нақл хурсандона сар меҷунбонданд, нигоҳашро равона намуда, бовар кард, ки боз писарашро хоҳад дид.
Чашмони ӯ аз хурсандӣ дурахшиданд, китфонаш рост шуданд: «…Ва Исроил гуфт: «Бас аст! Писари ман Юсуф ҳанӯз зинда аст; меравам ва пеш аз мурданам ӯро мебинам (о. 28). Аҳамият деҳ: дар нақл ногоҳ номи дуюми Яъқуб зикр мешавад! Умеди ба ҳам пайвастани оила аз ин бештар корҳоро низ карда метавонад. Он моро гӯё дигаргун мекунад — мо аз ноумедӣ ба ҷустуҷӯи роҳи баромад аз вазъияти ба миён омада мегузарем, аз гӯшанишинӣ ба зиёрати ҷойҳои муқаддас рӯ меоварем. Ва ба ҷои Яъқуб (пошнаи пойро ба даст гирифт) дар мо Исроил (шоҳзодаи Худо) бедор мешавад.
«Ва Исроил бо ҳар чи дошт, ба сафар рафт, ва чун ба Беэр-Шебаъ омад, барои Худои падари худ Исҳоқ қурбониҳо кард» (Ҳас. 46:1). Дар лаҳзае ки сухан дар бораи он меравад, Яъқуб 130-сола буд, яъне тамоман пир шуда буд. Ғайр аз синни зиёд, ба мусофирати ӯ боз як чизи дигар халал мерасонд: дарди банду буғумҳо, аммо ҳеҷ чиз Яъқубро аз вохӯрӣ бо писараш боздошта наметавонист. Ӯ асо ба даст гирифта, фармуд: «Ҳамаи он чизҳоеро, ки бор кардан мумкин аст, бор кунед! Мо ба Миср меравем!»
Дар ин ҷой нақл ба бознигарии панорамавӣ гузашта, ба мо имкон медиҳад, ки аз баландии парвози паранда ба кӯчидани тамоми авлоди Яъқуб нигарем. Ба шарофати номнависӣ ҳеҷ яке аз аъзои оилаи ӯ фаромӯш нашудааст: занҳо, писарон, фарзандони онҳо — ҳеҷ кас партофта нашудааст. Хулоса, тамоми авлод, ки аз ҳафтод кас иборат буд, ба роҳ баромад.
Ва ин сафар хеле ҷолиб буд: аҳромҳо, қасрҳо, киштзорҳои обёришаванда, тӯдаҳои баланди силос — аҳли оилаи Яъқуб ҳеҷ гоҳ ин гуна чизҳоро надида буданд. Ва инак, лаҳзае фаро расид, ки ҳама онро ин қадар интизор буданд! Дар уфуқ мансабдорони мисрӣ бо тамони шукӯҳи худ намудор шуданд: аспҳо ва аробаҳо бо сарбозони мунтахаби фиръавн.
Ҳангоме ки ин эскорти бодабдаба ба Яъқуб наздик шуд, пирамард пеш рафт, то чеҳраи касеро, ки аробааш аз дигарон тезтар ба пешвози ӯ мешитофт, дида тавонад. Писари дӯстдоштаашро шинохта, ӯ пичирросзанон гуфт: «Юсуф, писарам…»
Юсуф, ҳокими Миср бесаброна ба аробакаш мефармуд, ки аспҳоро тезтар ронад. Ҳамин ки ду корвони серодам ба ҳам вохӯрданд, ӯ аз ароба ҷаста фаромад ва сӯи аробаи падараш шитофт. «…ва чун ӯро бидид, ба гарданаш овезон шуд, ва муддате бар гарданаш бигирист» (о. 29).
Расмиятҳои аз рӯи анъана муқарраршуда барканор гузошта шуданд. Юсуф рӯяшро ба китфони падар гузошта «муддате бигирист». Ҳангоме ки либоси Яъқуб аз ашкҳои рехта тар шуд, ҳар ду ба қароре омаданд, ки дигар ҳеҷ гоҳ ба якдигар «хайрбод» намегӯянд.
Хайрбод. Барои баъзеи мо ин калима дигаргунии ҷиддиро дар тақдир ифода мекунад, ва барои аз ӯҳдаи он баромадан танҳоии ноумедона ва андӯҳи фарогирро паси сар кардан лозим меояд. Кати духобаат барои як худи ту хеле васеъ шудааст. Дар хонаат хомӯшӣ сокин шудааст, ва ба ту чунин метобад, ки ҳозир ҳамсарат номатро гирифта ҷеғ мезанад. Ҷудоӣ дили туро шикастааст, чунон ки замоне дили Яъқубро шикаста буд. Дар атроф, гӯё ки ҳеҷ гап нашуда бошад, ҳаёт ҷӯш мезанад, аммо ту худро танҳо ва таркшуда ҳис мекунӣ, чунки «хайрбод» гуфта наметавонӣ.
Дар ин маврид рӯҳафтода нашав. Худованд аз нохушиҳои ту бохабар аст. Ӯ ҳамаи хайрбодгӯиҳои моро ба ҳисоб гирифтааст, чун зарраҳои рег дар соати регӣ. Агар дар девори қасри осмонӣ тақвим овезон бошад, яке аз рӯзҳо дар он ҳатман бо ранги сурх ба давра гирифта, бо ранги зард ҷудо карда шудааст. Худо он рӯзро барои ба ҳам пайвастани оилаи Худ муқаррар намудааст.
Чунки Худи Худованд бо бонги даъват, бо садои фириштаи муқарраб ва карнайи Худо, аз осмон фуруд хоҳад омад, ва онҳое ки дар Масеҳ мурдаанд, аввал зинда хоҳанд шуд. Баъд мо, зиндаҳо, ки боқӣ мондаем, бо якҷоягии онҳо бар абрҳо бурда хоҳем шуд, то ки Худовандро дар ҳаво пешвоз гирем, ва ҳамин тавр ҳамеша бо Худованд хоҳем буд. Пас ҳамдигарро бо ин суханон тасаллӣ диҳед.
1 Тас. 4:16–18
Ин рӯз номаълум намемонад. Зиёда аз он — ин рӯзи бузург хоҳад буд. Дар бораи фаро расидани он Сарфаришта бо овози карнай эълон хоҳад кард. Ҳазорон ҳазор фариштаҳо дар осмонҳо пайдо мешаванд (ниг.: Яҳудо 14–15). Қабрҳо ва умқҳои баҳрҳо мурдаҳоро берун хоҳанд партофт.
«Бори дуюм [Масеҳ] на аз барои пок кардани гуноҳ зоҳир хоҳад шуд, балки барои онҳое ки Ӯро интизор доранд, то наҷот ёбанд» (Ибр. 9:28). Зоҳир шудани Ӯ воқеаи нотакроре хоҳад буд, ки тамоми инсоният шоҳиди он хоҳад гардид. «…ва Ӯро ҳар чашм хоҳад дид…» (Ваҳй 1:7). Ӯро Мусо хоҳад дид. Наполеон ба тарафи ӯ хоҳад гашт. Чашмони Мартин Лютер ва Христофор Колумб аз ҳайрат калон кушода хоҳанд шуд. Ҳокими бадкирдор дар дӯзах ва риёзаткашони сафедпӯш дар биҳишт, ҳамаи сокинони Замин аз Одам то тифли як дақиқа пеш таваллудшуда ҳангоми садо додани карнай шоҳидони бозомадани Исои Масеҳ хоҳанд шуд.
Аммо на ҳама хурсанд хоҳанд шуд. «…Нишонаи Писари Одам дар осмон намудор хоҳад шуд; ва он гоҳ ҳамаи қабилаҳои рӯи замин навҳа хоҳанд кард ва Писари Одамро хоҳанд дид, ки бо қудрат ва шукӯҳи бузург бар абрҳо меояд…» (Мат. 24:30). Чунон ки дар Китоби Ҳастӣ номҳои ҳамаи аъзоёни оилаи Яъқуб навишта шудаанд, ҳамин тавр номҳои ҳамаи аъзоёни оилаи Худо дар Дафтари Ҳаёт сабт карда шудаанд. Худованд ҳар касеро, ки даъвати Ӯро қабул кардааст, ном мегирад, ва бо касоне ки аз Ӯ даст кашидаанд, бо эҳтиром муносибат намуда, аз зарурати бо Ӯ дар абадият будан озод мекунад. Дар он рӯз хоҳиши касоне ки ба Исо имон овардаанд, иҷро мегардад, ва Падари Осмонӣ онҳоро барои ба ҳам пайвастани оилаи Худ ҷамъ меоварад.
Ин ба ҳам пайвастан то чӣ андоза олидараҷа хоҳад буд! «Ва Худо ҳар ашкро аз чашмони онҳо пок хоҳад кард…» (Ваҳй 21:4). Ин аввалин коре хоҳад буд, ки Падари Осмонӣ мекунад. Ӯ меҳрубонона рухсораҳои ҳар як кӯдакро сила карда, гӯё мегӯяд: «Хайр, бас аст… дигар гиря накун». Роҳи тӯлонии ҳаёти мо ба охир мерасад, ва мо Ӯро мебинем.
Ва касонеро мебинем, ки моро аз онҳо марг ҷудо карда буд. Магар мо на ҳаминро бесаброна интизор ҳастем? «…Баъд мо, зиндаҳо, ки боқӣ мондаем, бо якҷоягии онҳо бар абрҳо бурда хоҳем шуд, то ки Худовандро дар ҳаво пешвоз гирем, ва ҳамин тавр ҳамеша бо Худованд хоҳем буд. Пас ҳамдигарро бо ин суханон тасаллӣ диҳед» (1Тас. 4:17–18).
Стивен Кертис Чапмен ва занаш Мэрӣ Бет ба иҷро шудани ин ваъда умед доранд. Моҳи майи соли 2008 духтари панҷсолаашон дар садамаи автомобилӣ ҳалок шуд. Азбаски Стивен ҳамчун сарояндаи сурудҳои масеҳӣ дар тамоми ҷаҳон машҳур аст ва ӯро ҳама дӯст медоранд, суханони ҳамдардӣ ва дастгирӣ аз тамоми гӯшаҳои ҷаҳон ба ӯ меомаданд. Ҳамсарон Чепменҳоро мавҷи зангҳои телефонӣ ва номаҳои электронии ҳамдардикунанда фаро гирифт, аммо як гуфтугӯро ӯ махсус дар ёд нигоҳ дошт. Шубон Грег Лорӣ, ки ҳамчунин дар садамаи автомобилӣ писарашро аз даст додааст, ба ӯ ва Мэрӣ Бет муроҷиат намуда, гуфт: «Дар ёд нигоҳ доред, ки ояндае ки шуморо интизор аст, назар ба гузаштаатон беандоза бештар аст».1
Марг моро на танҳо аз шахси наздик ҷудо мекунад — ҳамроҳи ҷасади ӯ мо базми оиладоршавии фарзандамон ва беҳтарин солҳои бо ӯ мегузарондамонро, ки ҳеҷ гоҳ рӯй намедиҳанд, дафн мекунем. Мо орзуҳои худро дафн мекунем. Аммо дар осмонҳо ин орзуҳо ҳатман амалӣ мешаванд. Худо ба мо «таҷдид кардани ҳама чиз»-ро (Аъм. 3:21) ваъда додааст. «Таҷдид кардани ҳама чиз» барқарор гардидани ҳамаи робитаҳои аз даст додаамонро дар бар мегирад.
Колтон Барпо ҳамагӣ чорсола буд, ҳангоме ки бо ҷарроҳии таъҷилӣ аппендиксашро бурида партофтанд. Волидонаш хурсандӣ мекарданд, чунки кӯдакашон зинда монд, аммо баъдтар нақлҳои ӯро гӯш карда, чӣ фикр карданашонро намедонистанд. Дар давоми якчанд моҳ Колтон таассуроташро дар бораи ҳолати худ дар вақти зери наркоз буданаш нақл мекард ва он чиро, ки дар осмонҳо дида буд, муҳокима менамуд. Писарак корҳоеро, ки волидонаш ҳангоми ҷарроҳӣ мекарданд, муфассал тасвир намуд, ва дар бораи касоне ки дар осмонҳо дид, нақл намуд: дар бораи одамоне ки пештар бо онҳо ҳеҷ гоҳ вонахӯрда буд ва дар бораи онҳо ҳеҷ кас ҳеҷ гоҳ нақл накарда буд. Дар китоби «Осмонҳо воқеӣ мебошанд» падари Колтон суханонеро меоварад, ки писараки чорсола ба модараш гуфтааст: «Ман хоҳарча доштам, ки дар шиками ту мурд. Ҳамин тавр не, очаҷон?»
Дар ҳузури писарашон волидон ҳеҷ гоҳ дар бораи бачапартоӣ сухане нагуфта буданд. Колтон хеле хурд буд, то ки ба воқеа сарфаҳм равад. Ваҷоҳати модараш аз ҳайрат дигаргун шуд.
Кӣ ба ту гуфт, ки ман кӯдаке доштам, ки дар шикамам мурд? — бо ҷиддият пурсид Соня.
Ӯ худаш ба ман гуфт, очаҷон. Хоҳарчаам гуфт, ки дар шиками ту мурд… — Колтон як чизи нохубро ҳис карда, бо хавф чашмонашро ба тарафи модар бардошт. — Ҳамааш хуб аст, очаҷон, — шитобон илова намуд ӯ. — Аҳволи ӯ хуб аст. Худо ӯро қабул кард.
Соня аз диван ғеҷида, ба назди Колтон ба зону истод ва ба чашмоми писараш нигариста, пурсид:
Ту гуфтанӣ ҳастӣ, ки Исо ӯро қабул намуд?
Не, очаҷон. Падари Ӯ!..
Чашмони Соня фурӯзон шуданд.
Ӯ ном надорад. Туву падарам ба ӯ ҳеҷ номе надода будед.
Волидон хеле ҳайрон шуда буданд. Колтон инро аз ҳеҷ ҷой дониста наметавонист.
Аммо писарак боз як чизро дар ёд дошт. Пеш аз он ки барои бозӣ кардан давида равад, ӯ онро ба онҳо нақл намуд.
Ҳа, боз ӯ гуфт, ки бесаброна интизори он аст, ки ту ва падарам ба осмонҳо меравед. 1
Касе дар осмонҳо худи ҳамин суханонро дар ҳаққи ту мегӯяд. Бобоят? Холаат? Фарзандат? Онҳо бесаброна он рӯзеро интизоранд, ки тамоми оилаи Худо бо ҳам мепайвандад. Магар мо низ набояд ба ҳамин умед бандем? «Бинобар ин мо низ, ки дар гирди худ чунин абри шоҳидонро дорем… майдони дар пеши мо бударо бо сабр… тай кунем» (Ибр. 12:1). Аз осмон ба мо миқдори зиёди шоҳидон менигаранд, ки дар байни онҳо Ибҳоҳимҳо, Яъқубҳо ва Юсуфҳои ҳамаи замонҳо ва халқҳо ҳастанд. Онҳо майдони дар пешашон бударо тай карда, дастовардҳои ҳаётии фарзандони ҷисмонӣ ва рӯҳонии худро мушоҳида мекунанд. «Гӯш деҳ», — мегӯяд муаллифи Нома ба Ибриён, — ва ту мешунавӣ, ки чӣ тавр туро фарзандони Худо, ки дар осмонҳо мебошанд, рӯҳбаланд мекунанд». “Бидав! — мегӯянд онҳо. — Бидав! Ту аз ӯҳдаи ин мебароӣ!”»
Дар манзили охирини осмониямон хайрбод тамоман нахоҳад буд. Мо Китоби Муқаддас, самимият ва бовариро ба некӣ ёд хоҳем кард, аммо хайрбодҳоро?.. Мо хайрбодҳоро барои ҳамеша фаромӯш мекунем.
Бигузор ин пешгӯӣ, ҷаҳонбинии моро дигаргун намуда, моро аз рӯҳафтодагӣ ба рӯҳбаландӣ, аз андӯҳ ба умед, аз хайрбодҳои заминӣ ба саломҳои осмонӣ гардонад. Фармонравои Олӣ ба хона баргаштани моро пешакӣ муқаррар намудааст, пас биёед ба пешвози Ӯ равем!
БОБИ 14
Осуда бош ва худро нигоҳ дор
Он рахнаро дар суроби биноҳои осмонхарош мебинед?
Ман ба пеш хам шуда, ба тарафе нигаристам, ки ронанда — Фрэнк ном ҷавонмарди фарбеҳ ишора мекард. Гиребони куртааш барои ӯ беҳад танг буд, дастони ғафсаш чанбараки мошинро медоштанд.
Бо дасташ ба биноҳои Манҳеттени Поёнӣ ишора карда, ӯ илова намуд:
Пештар дар ин ҷо Бурҷҳои Дугоник қомат афрохта буданд. — Ӯ гумон кард, ки ман ҷои ишоракардаи ӯро надидам, ва фаҳмонданӣ шуд: — Он рахнаро дар тарафи чапи бинои баландошёнаи нӯкдор мебинед? Се рӯз пеш дар он ҷо ҳанӯз Маркази умумиҷаҳонии савдо қомат афрохта буд. Ман аз болои кӯпрук гузашта, ҳар рӯз онро медидам. Ин манзараи олидараҷа буд! Дар он рӯзе ки ман бори аввал ин бурҷҳоро надидам, ба занам занг зада гиря кардам.
Ба маркази харобаҳо равона шуда, мо аз назди бисёр мошинҳои ёрии таъҷилӣ гузаштем, ки қад-қади роҳ истода буданд. Хешовандони ҳалокшудагон дар назди Маркази тибби оилавӣ дар назди докҳо ҷамъ шуда буданд, ки он ҷо беморхонаи шинокунандаи «Тасалло» дар соҳил истода буд. Ҳама хабарҳоро интизор буданд, аммо умед ба он ки ҳанӯз зиндамондаҳо ошкор мешаванд, бо гузашти ҳар як сония торафт бештар ба фиреби назар табдил меёфт.
Аз се нуқтаи тафтиш гузашта, мо мошинро нигоҳ доштем ва ним мили боқимондаро пиёда тай кардем. Ҳафтаи гузашта ин роҳравҳо пур аз одамоне буд, ки дар тан либоси хокистарранги бумазӣ дошта, бо телефонҳои мобилӣ дар бораи нарху наво гуфтугӯ мекарданд. Ҳоло бошад роҳравҳо дар зери қабати рангреза ва хокрӯба ниҳон буданд, ҳаво бӯи дуд дошт. Ман қарор додам фикр накунам, ки ҳангоми нафаскашӣ шушам аз чиҳо пур мешавад.
Ман интизор набудам, ки сӯхторро мебинам, аммо бо вуҷуди борон ва миқдори зиёди об, ки сӯхторхомӯшкунандагон рехта буданд, дар харобаҳои бурҷҳо ҳанӯз забонаҳои оташ дида мешуданд. Ҳамчунин бисёр осеб дидани биноҳои ҳамсояро интизор набудам — дар ҳеҷ кадоми онҳо терезаҳои шишаҳояшон нашикаста намонда буд. Меҳмонхонаи «Marriott», бинои сеюми Маркази умумиҷаҳонии савдо, ҳамчунин хароб гашта буд. Дар ягон рӯзи дигар ин воқеа овозаи ҳангомадор мегардид.
Аммо беш аз ҳама ман аз он ҳайрон шудам, ки одамони атроф карахт ва моту мабҳут шуда буданд. Тақрибан дувоздаҳ нафар сӯхторхомӯшкунандагон бо либосҳои кории зард аз мо пеш гузашта рафтанд. Боз як миқдор сӯхторхомӯшкунандагон аз рӯ ба рӯ меомаданд. Онҳо аз назди якдигар гузашта рафтанд. Чеҳраҳои сӯхторхомӯшкунандагони навомада тира буд, аммо чеҳраҳои касоне ки онҳоро иваз мекарданд, боз ҳам тиратар буд. Нигоҳҳои онҳо ба монанди болорҳои биноҳои харобгардида, ки рафиқони онҳоро дар зери худ дафн карда буданд, оҳанин метофтанд.
Ба монанди ҳама, ман дар ҳолати шок будам: на ашкҳо, на гулӯгир шудан аз алам — фақат карахтӣ. «Ин биноҳои харобгардида чандин ҳазор касро дар зери шикастапораҳои худ дафн кардаанд», — аз харобаҳои дуркардаистода чашм кандан натавониста, фикр мекардам ман. Забони фоҷиае ки бар Амрико омад, ба ман шинос набуд. Ман аз эҳсосе раҳо шуда наметавонистам, ки ҳозир овози режиссёр садо медиҳад: «Камера! Стоп! Ба навор гирифта шуд!» Зиёда аз ин, ман хеле мехостам бинам, ки аз харобаҳои қалбакӣ актёрҳои гримкардашуда берун мебароянд. Аммо кинокамераҳо набуданд, фақат арматураи печутобхӯрда ва пораҳои бетон.
Бегоҳии ҳамон рӯз ман бо афсари полис, ки даромадгоҳи Маркази тибби оилавиро нигаҳбонӣ мекард, гуфтугӯ намудам. Ӯ дар назди лавҳаи фанерӣ, ки дар он суратҳо часпонда шуда буданд, меистод. Ин як навъ Девори Гиря буд, ки дар он хешовандони бедаракшудагон суратҳои наздиконашонро часпонда буданд — бо умеди он ки онҳо ёфт мешаванд. Ман аз афсар пурсидам, ки чеҳраи одамоне ки ба ин суратҳо менигаристанд, чиро ифода менамуд.
— Ҳеҷ чизро, — гуфт ӯ. — Тамоман ҳеҷ чизро.
— Онҳо гиря мекарданд?
— Не.
— Шумо чӣ? Шумо гиря мекардед?
— Ҳанӯз не. Ман ашкҳоямро то ҳадди имкон дарунтар пинҳон кардам.
Бисёр касон ба воқеаи рӯйдода бовар кардан намехостанд, ин барояшон як навъ анестетик буд.
Тасаввур кардан душвор нест, ки ин одамон чиро эҳсос менамуданд. Фалокатҳо метавонанд моро аз такягоҳ маҳрум намуда ба вартаи ноумедӣ партоянд.
Аммо ба офате бармегардем, ки ба сари ҳамзамонони Юсуф омада буд. «Ва дар тамоми замин нон набуд; зеро ки гуруснагӣ бағоят сахт буд, ва замини Миср ва замини Канъон аз гуруснагӣ дар ҳолати хароб буд» (Ҳас. 47:3).
Юсуф барои оштӣ шудан бо бародарон кӯшишҳои зиёд ба харҷ медод, ва дар айни замон аз натиҷаҳои офати табиӣ наҷот додани кишварро давом медод. Аз он замоне ки ба замин қатраи охирини борон борид, ду сол гузашт. Осмон ба таври чашмхиракунанда нилгун метофт. Офтоб беамон месӯзонд. Замин ба биёбон табдил ёфта ва то уфуқ бо скелетҳои ҳайвонҳои мурда пур шуда, таҷассуми ноумедӣ гардида буд. Хушксолӣ боиси аз кор баромадани заминҳои кишт гардид. Аз кор баромадани заминҳои кишт ва нобуд шудани ҳосил боиси қаҳтӣ гардид. Ҳангоме ки мардум барои ёрӣ ба фиръавн муроҷиат намуданд, ӯ гуфт: «…Назди Юсуф биравед, ва он чи ӯ ба шумо гӯяд, бикунед» (Ҳас. 41:55).
Юсуф бояд аз ӯҳдаи офати табиӣ мебаромад!
Акнун миқёси офати табииро бо миқёси яке аз натиҷаҳои он муқоиса мекунем. Солҳо гузаштанд, ва мардум ба Юсуф гуфтанд: «…Ту ба мо ҷон даровардӣ; дар назари хоҷаи худ илтифот биёбем, ва ғуломони фиръавн бошем» (Ҳас. 47:25).
Чунон ки мебинем, халқ оромиро нигоҳ медошт. Агарчи хатари он вуҷуд дошт, ки вазъият аз зери назорат баромада, ба ошӯбҳои стихиявӣ табдил меёбад, мисриён, ба ҷои он ки ҳукуматро танқид кунанд, амалан ба он арзи сипосу миннатдорӣ намуданд. Ба сари кас фикре меояд, ки оё Юсуф дар курсҳои менеҷменти вазъиятҳои бӯҳронӣ таҳсил накарда буд? Агар таҳсил карда бошад, ӯ маҳз дар ҳамон ҷо суханонро аз худ карда буд, ки баъдтар ба бародаронаш гуфт: «…Худо маро пеш аз шумо барои ҳифзи ҳаёт фиристод. Зеро ҳоло ду сол шудааст, ки гуруснагӣ бар замин ҳукмфармост, ва боз панҷ соли дигар на шудгор мешавад, на дарав. Лекин Худо маро пеш аз шумо фиристод…» (Ҳас. 45:5–7).
Дар баҳо додани вазъияти бӯҳронӣ Юсуф аз аввал то охир ба Худо муроҷиат менамуд. Дар фаҳмиши ӯ Худо гуруснагиро ба миён овард, Худо барои аз сар гузарондани он ёрӣ расонд, ва вазъият як лаҳза ҳам аз зери назорати Худо берун нашуда буд. «Худо…гуруснагӣ…Худо».
Ту масъалаҳои ҳалталабро чӣ гуна таҳлил мекунӣ?
— Иқтисодиёт… иқтисодиёт… иқтисодиёт… иқтисодиёт…
— Ҷудошавӣ… ҷудошавӣ… ҷудошавӣ… ҷудошавӣ…
— Зани ҷанҷолӣ…зани ҷанҷолӣ… зани ҷанҷолӣ… зани ҷанҷолӣ…
Ба ҷои он ки дар бораи тавоноии Худо шаҳодат диҳӣ, ту бо майли бештар дар хусуси мушкилоти худ гап мезанӣ? Дар чунин маврид боиси ҳайрат нест, ки ҳаёти ту хуб нест, зеро ту бо рафтори худ изҳор менамоӣ, ки Худо ба ҳалли масъалаҳои ту ҳеҷ дахолат надорад ва иштирок намекунад.
Аммо ин тамоман чунин нест. Ҳатто гуруснагӣ дар Миср барои иҷрои нақшаи Худо хизмат намуд.
Ба қарибӣ ба ман бо як дӯстам вохӯрда, бо ӯ хӯроки наҳорӣ хӯрдам. Қисми зиёди сӯҳбатамон ба ин ё он андоза ба аҳволи саломатии писари чордаҳсолааш дахл дошт. Ҳафт сол пеш дар сипурзи бача варами бадсифатро ошкор намуданд. Аз пайи ин хабари тарсовар якчанд моҳи дуоҳои бошиддат ва курси химиотерапия гузаштанд. Бача сиҳат шуд. Ҳозир ӯ дар дастаи мактаби худ футболбозӣ мекунад ва дар бораи табобат дар клиникаи онкологӣ тамоман фаромӯш кардааст. 
Инак он қисми нақли дӯстам, ки ман махсусан ҷолиб меҳисобам. Он ба воқеае дахл дорад, ки пеш аз ошкор шудани бемории бача рӯй дода буд. Ҳангоме ки ӯ ҳафтсола буд, ӯ бо амакбачаҳояш бозӣ мекард. Яке аз онҳо тасодуфан бо пояш ба шиками бача зад. Дарди сахт волидонро водор намуд, ки писарашонро ба беморхона баранд. Духтур аз ҳолати бемор ба ташвиш афтода, исрор намуд, ки тамоми шиками ӯ ҳаматарафа муоина карда шавад. Писарро ба назди ҷарроҳ фиристоданд ва ӯ варами бадсифатро ошкор намуд ва дур кард. Пас аз он ки варам дур карда шуд, дӯстам аз духтури табобаткунанда пурсид, ки ба фикри ӯ, писараш аз кай инҷониб ба бемори саратон гирифтор шудааст. Духтур дар додани ҷавоби аниқ душворӣ кашид, аммо тахмин кард, ки шакл ва андозаҳои варам аз он шаҳорат медиҳанд, ки он на дертар аз ду-се рӯз аз лаҳзаи дигаргуншавияш ошкор карда шудааст. «Пас, — хулоса кардам ман, — Худо он зарба ба шикамро барои он истифода бурд, ки писари туро сари вақт ҷарроҳӣ кунанд».
Боз ман бароятон қиссаи Изабелларо нақл мекунам. Сею ним соли аввали ҳаёти ӯ дар ятимхона дар Никарагуа гузаштааст. Духтарак на танҳо падару модар надошт, балки ҳамчунин умеди пайдо намудани онҳоро надошт. Бо гузаштани ҳар моҳ имконияти фарзандхонд шудани ӯ камтар мешуд. Дар бораи дигар ятимон низ ҳаминро гуфтан мумкин буд.
Аммо ногоҳ ангушташ мағзи дар монд. Ин он вақт рӯй дод, ки кӯдак ҳамроҳи дигар кӯдакон ба майдончаи бозӣ мебаромад. Аз дарди сахт духтарак сахт дод зад. Саволе ба миён меояд, ки чаро Худованд ба ин бадбахтӣ роҳ дод? Чаро Худои тавоно ва олиҳиммат кӯдакеро, ки бе ин ҳам ғаму андӯҳро чашида буд, ҳифз накард?
Шояд бо ҳамин восита Ӯ диққати фарзандхондкунандаи амрикоӣ Райан Шнокеро, ки дар ҳуҷраи ҳамсоя буд, ҷалб кардан мехост? Райан ҳамроҳи занаш Кристина якчанд моҳ инҷониб кӯдакеро фарзандхонд карданӣ буданд. Азбаски дар наздикӣ ҳеҷ кадоме аз кормандони ятимхона набуд, Райан ба ёрӣ шитофт: ӯ ба ҳавлӣ давида баромад, ва Изабелларо ба даст гирифта ором кард.
Баъди якчанд моҳ, ҳангоме ки Райан ва Кристина орзуи амалинашавандаи фарзандхонд карданро тарк карданӣ буданд, онҳо Изабелларо ба ёд оварданд ва қарор доданд, ки кӯшиши охирин кунанд. Ин дафъа онҳо кӯдакро фарзандхонд карда тавонистанд, ва акнун Изабелла дар оилаи некӯаҳвол ва хушбахти амрикоӣ ба воя мерасад.
Зарба ба шикам?
Ангуште ки мағзи дар мондааст?
Худо дард намерасонад, аммо Ӯ албатта онро ба нафъи мо гардонда метавонад. «…Фармонгузори таборак ва ягона, Подшоҳи подшоҳон ва Худованди худовандон…» (1 Тим. 6:15). Чунон ки осмон аз замин баланд аст, роҳҳои Ӯ аз роҳҳои мо ба ҳамон андоза баландтар мебошанд (ниг.: Иш. 55:9). Чӣ қадар ақлнорас аст доварии Ӯ ва таҳқиқнопазир аст роҳҳои Ӯ (ниг.: Рум. 11:33)! Нақшаҳои Худо на ҳамеша ба фаҳмиши мо дастрас мебошанд, аммо магар ин факт барои чунин тахмин кардан монеъ шуда метавонад, ки Худо як кори нек карданӣ аст? Юсуф аз ӯҳдаи ин масъала ба хубӣ баромад, зеро тахмин кард, ки Худо на танҳо аз мушкилоти ӯ бохабар аст, балки ҳамчунин пурра дар ҷониби Ӯст.
Ин ба ӯ имкон дод, ки бо хиради додаи Худо мусаллаҳ шуда, бӯҳрони омадаистодаро дилпурона пешвоз гирад. Дар давоми ҳафт соли фаровонҳосилӣ ӯ зиёдатии ғалларо дар анборҳо ҷамъ карда, дар ҳафт соли ояндаи қаҳтӣ ба эҳтиёҷмандон тақсим карда медод. Ҳангоме ки захираҳои хӯроквории мардум ба охир мерасид, Юсуф дар ивази пул, чорво ё бо гарави моликияти ғайриманқул ба онҳо ғалла медод. Вазъияти иқтисодии кишварро ба низом дароварда, ӯ дар хусуси маҳви бесаводии молиявии мардум ғамхорӣ намуд. «Ва чун ҳосил бирасад, панҷякашро ба фиръавн бидиҳед; ва чор ҳиссаи он аз они шумо бошад барои зироати замин ва барои хӯроки шумо ва аҳли хонаи шумо, ва барои хӯроки кӯдакони шумо» (Ҳас. 47:24).
Чунин сиёсати иқтисодӣ сазовори он аст, ки ҷовидон гардонда шавад. «Ҳафт сол сарфа кун. Ҳафт сол фурӯш. Ва бо ҷидду ҷаҳд идора кун». Чӣ чиз аз ин осонтар буда метавонад?
Ҳеҷ гуна мӯъҷиза — кас дилгир мешавад.
Ин беҳад одӣ ва муқаррарӣ аст. Ку обҳои аз ҳам ҷудошудаи баҳри Қулзум, деворҳои фурӯрехтаи Ериҳӯ ё аз қабр берун омадани Лаъзори эҳёшуда? Вазъияти фоҷиавӣ барои ҳалли худ таъсири ба ҳамон андоза қавиро металабад, ҳамин тавр не? Ҳатмӣ нест.
Мо бе ҳеҷ гуна асос рӯҳонияти шахс ва таассуроти маҳвнашавандаеро, ки ӯ ба атрофиён мерасонад, баробар меҳисобем. Ҳавворӣ Петрус беморонро шифо медод, ҳавворӣ Павлус мурдаро зинда мекард, аммо ба ҳар як Петрус ва Павлус даҳ Юсуф ёфт мешавад — мардон ва заноне ки атои идоракунӣ доранд, ва ба шарофати роҳбарии дилпуронаи онҳо Худо халқҳоро наҷот медиҳад. Юсуф ҳеҷ гоҳ беморонро шифо намедод, аммо ӯ барои пешгирии бемориҳо ёрӣ дод. Юсуф ҳеҷ гоҳ мурдаҳоро зинда намекард, аммо ӯ роҳ надод, ки одамон аз гуруснагӣ бимиранд. Ӯ нақша тартиб дода, онро бо қатъият пайравӣ менамуд, ва аз ҳамин сабаб бисёр касон зинда монданд. Юсуф нақшаи беғаразона ва муназзамро пеш гирифта, ғолиб шуд.
Дар арафаи ҷанг бо Олмон ҳукумати Британия ба Вазорати иттилоот фармоиш дод, ки якчанд вариантҳои плакатҳои ташвиқотиро таълиф ва чоп кунанд. Идея аз он иборат буд, ки дар байни халқ шиорҳои рӯҳбаландкунанда паҳн карда шавад. Талаб карда мешуд, ки шрифтҳо ҷиддӣ, рангҳо кам бошанд (на зиёда аз ду ранг) ва тоҷи Георги VI мавҷуд бошад (ҳамчун ягона унсури графикӣ).
Плакати якум сентябри соли 1939 нашр шуда дар ҷойҳои ҷамъиятӣ часпонда шуд:
ДАЛЕРӢ
НЕКБИНӢ,
ВА ҚАТЪИЯТИ ТУ
МОРО БА ҒАЛАБА
ОВАРДА МЕРАСОНАНД
Баъди чанде плакати дуюм пайдо шуд:
ОЗОДӢ
ДАР ХАТАР АСТ!
ОНРО БО ТАМОМИ ҚУВВА
ҲИМОЯ КУН!
Ҳар ду плакат дар ҳамаи деҳаҳои Британия, дар ҳамаи истгоҳҳои роҳи оҳан, дар пабҳо, мағозаҳо ва тарабхонаҳо — хулоса дар ҳама ҷо часпонда шуда буданд. Аммо плакати сеюм паҳн карда нашуд. Ва агарчи тиражи он зиёда аз дуюним миллион нусха буд, плакатро ҳеҷ кас надид, то даме ки баъди қариб шаст сол онро соҳиби мағозаи букинистӣ дар шимолу шарқи Англия дар яке аз қуттиҳои китобҳои кӯҳна, ки дар музояда харида буд, ошкор намуд.
Дар плакати сеюм чунин навишта шуда буд:
ОРОМИРО НИГОҲ ДОР
ВА
ТОҚАТ КУН!
Плакатро тоҷ оро медод, он бо ҳамон усул иҷро карда шуда буд, аммо ҳеҷ гоҳ паҳн карда нашуда буд, зеро паҳн кардани он фақат дар ҳолати аз ҷониби Олмон ишғол шудани Британия ба нақша гирифта шуда буд. Букинисти мо плакатро ба чаҳорчӯба гузошта, девори мағозаашро бо он оро дод. Плакат хеле машҳур шуд, ва соҳиби мағоза истеҳсоли варақаҳои тасвирдор ва кружкаҳои коферо бо тасвири тоҷ ва ин матн ба роҳ монд. Аз афти кор, ҳамзамонони мо даъвати гузаштагонро дар хусуси нигоҳ доштани оромӣ ва тоқат кардан баҳои баланд доданд. 1
Аз ҳамаи қаҳрамонони библиявӣ Юсуф беш аз ҳама асос дошт девори офиси худро бо ин плакат оро диҳад. Ҷаҳони ӯ — ҷаҳони гроссбухҳо, графикҳо, диаграммаҳо, сметаҳо, ҳисоботҳои семоҳа ва солона буд. Ҳар рӯз, ҳар моҳ, ҳар соли ӯ ҳамин тавр мегузашт. Дар айни ҳол ӯ оромиро нигоҳ медошт ва тоқат мекард.
Ту низ чунон карда метавонӣ. Ва бигузор падидаҳои табиат ва ба низом даровардани сатҳи некӯаҳволии кишвар дар ихтиёри ту нест, ту наздикшавии сунамиро боздошта наметавонӣ, ва на ҳамеша садамаи авромобилиро пешгирӣ карда метавонӣ, аммо нақшаи амалҳоро тартиб дода метавонӣ. Дар ёд нигоҳ дор, ки Худо аз душвориҳои ту бохабар аст. Аз ӯ хоҳиш намо, ки ба ту дастуруламали қадам ба қадамро диҳад ва ду-се қадамеро нишон диҳад, ки худи ҳозир бояд гузорӣ.
Барои маслиҳат ба касе муроҷиат намо, ки аллакай бо чунин мушкилот рӯ ба рӯ шуда буд. Аз дӯстон хоҳиш намо, ки бо дуоҳояшон дастгирӣ намоянд. Аз вазъияти ба миён омада роҳи баромадро биҷӯй, аммо аз ҳама муҳимаш, нақшаи аз бӯҳрон баромаданро тартиб деҳ.
Бизнес-гуруи маъруф Ҷим Коллинз дар ин хусус якчанд мулоҳизаҳои муфид дорад. Дар ҳамкорӣ бо Мортен Ҳансен ӯ стратегияи роҳбариро тадқиқ намуда, муайян карданӣ мешуд, ки чаро баъзе ширкатҳо дар шароити нобасомонии иқтисодӣ ва ҳатто ҳарҷу марҷ инкишоф меёбанд, аммо дигар ширкатҳо аз байн мераванд. Дар ҷустуҷӯи ҷавоби ин савол ӯ фаъолияти зиёда аз бист ҳазор ширкатҳоро таҳлил намуд ва ба хулосаи зерин омад: «[Сарварони бомуваффақият] беш аз дигарон эҷодкор нестанд. Онҳо аз дигарон дурандештар нестанд. Онҳо беш аз дигарон дилписанд нестанд. Онҳо беш аз дигарон шӯҳратпараст нестанд. Онҳо беш аз дигарон омади кор надоранд, Онҳо тайёр нестанд беш аз дигарон ба кори хатарнок даст зананд. Онҳо аз дигарон далертар нестанд. Онҳо беш аз дигарон ба қадамҳои ҷиддӣ ва далерона майл надоранд. Пас онҳоро аз дигар роҳбарон чӣ чиз фарқ мекунонад? Пеш аз ҳама, худназоратии ҳайратовар дар вазъияти назоратнашаванда».1
Дар ниҳояти кор сарвари бомуваффақият — на шахсияти ғайримуқаррарӣ, балки роҳбари масъулиятшинос ва солимфикр аст. Ба монанди Руал Амундсен. Дар соли 1911 ӯ экспедитсияи норвегиро ба қутби ҷанубӣ роҳбарӣ намуд. Дар айни замон Роберт Скотт экспедитсияи британиро ба Антарктида роҳбарӣ менамуд. Ҳар дуи онҳо бояд аз қитъаи хушкии пешгӯинашаванда ва нисбат ба одам беамон ба сӯи қутб ҳаракат мекарданд. Ҳар ду ба таҷҳизоти техникии он замон дастрасии якхела доштанд. Бо вуҷуди ин Амундсен ва дастаи ӯ 34 рӯз пештар аз дастаи Скотт ба Қутби ҷанубӣ расиданд. Ба шарофати чӣ?
Ба шарофати нақшаи аниқ. Амундсен худро чун стратеги олидараҷа нишон дод. Нақшае ки ӯ онро қатъиян риоя менамуд, аз он иборат буд, ки ҳар рӯз аз понздаҳ то бист мил масофа тай карда шавад. Новобаста ба вазъи обу ҳаво, понздаҳ-бист мил масофаро тай кардан даркор буд. На кам ва на зиёд. Дастаи ӯ ҳар рӯз аз понздаҳ то бист мил масофаро тай мекард.
Бар хилофи ӯ, Скотт чунин амал намекард. Дастаи ӯ ҳангоми мусоид будани обу ҳаво масофаҳои зиёди беҳолкунандаро тай менамуд, ва ҳангоми номусоид будани обу ҳаво тамоман ҳаракат намекард. Ду роҳбар ва ду тарзи амал ҳангоми ҳалли ҳамон як масъалаи фавқулодда, ва ду натиҷа. Амундсен дастаи худро ба сӯи ғалаба пеш мебурд, одамони ӯ аз экспедитсия сиҳату саломат баргаштанд, аммо Скотт дастаи худро ба сӯи мағлубият ва марг мебурд.
Ва ҳамааш аз сабаби набудани нақшаи боварибахш ва дилпурона. Агар ту ба вазъияти душвор афтӣ, чиро афзал меҳисобидӣ? Ба мӯъҷиза умед бастан? Интизор шудани он ки ба таври фавқуттабиӣ нон афзун мешавад ё баҳри пурталотум тамоман ором мешавад? Худо, чун пештара, мӯъҷизаҳоро дар ихтиёр дорад.
Ва боз Худо метавонад ба ту гӯяд: «Ман бо туям. Ман бадиро ба некӣ гардондан метавонам. Аммо ҳоло биё нақшае тартиб медиҳем». Бовар намо, ки Ӯ ба ту ёрӣ додан мехоҳад.
Қудрати соҳбихтиёронаи Худо бефаъолиятии моро дар назар надорад. Баръакс, Худо аз мо муносибати масъулиятшиносонаро ба воқеаҳо интизор аст. Боварӣ ба Худованд ба мо имкон медиҳад, ки оқилонатар андеша намоем ва бо қатъияти бештар амал намоем. Масалан, чун Наҳемё, ки гуфтааст: «…мо пеши Худои худ дуо мегуфтем, ва бар зидди онҳо рӯзу шаб посбононро гузоштем, то ки аз онҳо худро муҳофизат намоем» (Наҳ. 4:9).
«Мо дуо мегуфтем…ва посбононро мегизоштем». Мо боварӣ менамудем ва амал мекардем. Он чиро, ки худат ба ҷо оварда наметавонӣ, ба ихтиёри Худованд супор. Ба Ӯ итоаткор бош, ва ҳар он чи қудрати ба ҷо овардани онро дорӣ, ба ҷо овар.
Ба душвориҳо имкон надеҳ, ки туро фалаҷ гардонанд. Ба андӯҳ имкон надеҳ, ки туро шикаст диҳад. Ба тарс имкон надеҳ, ки туро тарсонад. Бефаъолиятӣ роҳи баромад нест. Ба андозаи қувват амал намудан дуруст аст. Ва дар айни ҳол ба Худо боварӣ намудан алалхусус дуруст аст. Фақат…
ОРОМИРО НИГОҲ ДОР
ВА
ТОҚАТ КУН!
БОБИ 15
Бадбахтӣ. Худо. Некӯӣ
Ҳар яки моро ҳаёт ба замин афканда метавонад. Ҳеҷ як шахс аз пешподиҳиҳои он барканор монда наметавонад. На зане ки аз ишқварзии ниҳонии шавҳараш бохабар шудааст. На соҳибкоре ки маблағгузориҳои ӯро шарики ноинсофаш аз худ кардааст. На духтари наврас, ки ошкор мекунад, ки он чи ҳамчун мулоқоти романтикӣ ба назар мерасид, боиси ҳомила шудани ӯ гардидааст. На шубоне ки селоби мушкилоти ҳалнопазире ки аз боиси азобҳо ва изтиробҳо ба миён омадаанд, имонашро ноустувор гардондааст.
Умед бастан ба он ки мо аз мушкилоти зиндагӣ барканор мемонем, аҳмақона мебуд.
Аммо чунин ҳисобидан, ки бадӣ ҳамеша тантана мекунад, аз он ҳам аҳмақонатар аст.
Аз саҳифаҳои Китоби Муқаддас беист овози имон шунида мешавад: бадбахтиҳои моро Худо ба росткории мо табдил медиҳад. Эҳтимол, ту бо умеди зуд ҳал намудани мушкилоти худ ба ин китоб рӯ овардӣ. «Панҷ қадам ба сӯи ғалаба бар нохушиҳо». Бубахш, ки ноумед кардам. Ман барои ту на маслиҳатҳои мӯъҷизаосо дорам, на чӯбчаи сеҳрнок, аммо чизеро, аниқтараш, Касеро ошкор намудаам, ки аз ҳама гуна формулаҳои афсонавӣ хеле беҳтар аст.
Ман дар бораи Худо мегӯям. Ҳангоме ки Худо маркази ҳаёти мо мегардад, ҳамаи бадбахтиҳои мо бароямон ба некӯӣ табдил меёбанд.
Магар қиссаи Юсуф дар бораи ҳамин чиз шаҳодат намедиҳад? Касе ки бадбахтиҳо яке пайи дигар ба сараш меомаданд — рад шудан аз ҷониби оила, ғуломӣ, зиндон, — аз озмоишҳо ғолибона баромада, қаҳрамони замони худ шуда тавонист. Яке аз охирин муроҷиатҳои ӯ ба бародарон ин буд: «Шумо дар ҳаққи ман қасди бад доштед, вале Худо онро ба некӯӣ гардонид…» (Ҳас. 50:20).
Бадбахтӣ, Худо, некӯӣ — инак «нуқтаҳои такягоҳ»-и ҳамаи сужетҳо дар саҳифаҳои Навиштаи Муқаддас.
Бадбахтӣ ба ҳаёти Айюб дохил шуда, ӯро васваса менамуд ва меозмуд. Айюб то ҳадди имкон мубориза мебурд, аммо ҳамин вақт Худо дахолат намуда, соҳибихтиёрии Худро изҳор кард ва ҳақиқати Худро эълон намуд. Ҳангоме ки Айюб ниҳоят Худоро интихоб намуд — Айюб, ки иблис ӯро ҳадафи асосии ҳуҷумҳои хашмгинонаи худ карда буд, — дар назди ҳама изҳор намуд, ки Худо росткор аст. Натиҷааш чӣ буд? Некӯӣ.
Бадбахтӣ ба ҳаёти Мусо дохил шуда, ӯро пур аз хашм намуд ва водор намуд, ки барои раҳо намудани ҳамқавмонаш назораткунандаи мисриро кушад, аммо ҳамин вақт Худо дахолат намуда, ӯро ба муддати чил сол ба биёбон фиристод, то ки Мусо фикрашро дигар кунад. Дар ниҳояти кор Мусо Худоро интихоб намуд ва на ҷанговар, балки шубони озодкунанда шуд. Натиҷааш чӣ шуд? Некӯӣ.
Бадбахтӣ ба ҳаёти Довуд дохил шуд: ӯ зино кард;
ба ҳаёти Дониёл: ӯ асир шуда ба кишвари бегона бурда шуд;
ба ҳаёти Наҳемё: Уршалими ӯро душманон хароб карда буданд.
Аммо Худо дахолат кард, ва ба шарофати Ӯ
Довуд таронасаро, мунодии файз шуд,
Дониёл дар кишвари бегона ҳоким шуд,
Наҳемё аз ҳисоби Бобил Уршалими харобшударо аз нав бино кард.
Натиҷааш чӣ шуд? Некӯӣ.
Инак тантанаи некӯӣ!
Исо чӣ? Чанд дафъа дар ҳаёти заминии Ӯ бадбахтӣ ба некӯӣ табдил ёфта буд?
Соҳиби меҳмонхона дар Байт-Лаҳм, ки волидони Исоро ба остона роҳ надод, барои шабгузаронии онҳо танҳо оғилро пешниҳод карда метавонист. Бадбахтӣ! Худо ба ин ҷаҳон дар оғил омад — дар ҷои бенамудтарин дар тамоми ҷаҳон. Некӯӣ.
Дар базми арӯсӣ май тамом шуд. Бадбахтӣ! Меҳмонони домод ва арӯс шоҳидони аввалин мӯъҷизаи Исо шуданд. Некӯӣ
Тӯфон ҳаввориёни сустимонро сахт тарсонд. Бадбахтӣ! Дар рӯи он қадам задани Исоро дида, имони онҳо афзун шуд. Некӯӣ.
Панҷ ҳазор кас намедонистанд, ки чӣ тавр оилаҳояшонро сер кунанд, — рӯзи номувофиқ барои шарик шудан ба шогирдони Масеҳ. Сабадеро, ки дар он панҷ нон буд, Исо ба дӯкони нон табдил дод — беҳтарин рӯз барои шогирди Ӯ шудан.
Бо Исо бадбахтиҳо мунтазам, бебозгашт ва чунон ки рӯз шабро иваз мекунад, ба некӯиҳо табдил меёбанд. Илова ба ин озодии рӯҳонӣ меоваранд.
Салибро дар теппа мебинӣ? Мешунавӣ, ки сарбозони румӣ ба сарпӯши тобут мехи охиринро мезананд? Душманони Исо заҳрханд мекунанд. Ӯрдуҳои иблисона дар интизории ғалаба мебошанд. Ҳамаи он чи бадиро таҷассум мекунад, аз хурсандӣ дастонро ба ҳам месояд. «Ниҳоят, — пичиррос мезанад иблис, — ин дафъа ғалаба бо ман аст».
Дар давоми ҷумъаи ғамангез ва шанбеи хомӯш чунин тофта метавонист, ки ҳақ ба ҷониби ӯст: ҷасади аз зарбу лат афгоршудаи Масеҳ ва оҳи пеш аз марг кашидаи Ӯ, Марями гирякунанда, ки заминро бо қатраҳои хуни муқаддас обёрӣ мекунад. Пайравони Писари Худо Ӯро ҳанӯз пеш аз ғуруби офтоб аз салиб фароварданд, сарбозони румӣ қабрро мӯҳр заданд ва замин бо торикии шаб фаро гирифта шуд.
Аммо он чиро, ки иблис ғалабаи ниҳоии бадӣ меҳисобид, Худо ба тантанаи мутлақи некӯӣ табдил дод. Худо сангро як тараф ғелонд, ва Исои табассумкунандаро, ки бо қадамҳои бардамона оромгоҳи Худро тарк мекард, саҳарии якшанбе пешвоз гирифт. Агар бо диққат нигоҳ кунем, дида метавонем, ки чӣ тавр шайтон думашро хам карда, аз Ӯ мегурезад. «Охир, кай ман ғолиб шуда метавонам?» — гирякунон мегӯяд ӯ.
Ҳеҷ гоҳ. Қиссаҳои Исо, Юсуф ва ҳазорон имондорони дигар моро бовар мекунонанд, ки дар дастони Худо бадие ки иблис меандешад, дар ниҳояти кор ба некӯӣ табдил меёбад.
Исботи зиндаи ин — Кристина Кейн аст. Панҷ фут ва се дюйм ғайрати пурҷӯшу хурӯш, ҳиссиёт ва муҳаббатро тасаввур намоед, ва шумо дар бораи зани шиноси ман аз Австралия тасаввуроте пайдо мекунед. Дар назди Кристина будан — монанди он аст, ки ҳамроҳи Юсуфи ҳозиразамон бошед. Ӯ бар зидди яке аз бадиҳои бузургтарини замони ҳозира — бар зидди ғуломии шаҳвонӣ мубориза мебарад. Ӯ акасаран дар хона нест: дар як сол даҳ моҳ Кристина ба кишварҳо ва қитъаҳои гуногун сафар карда, бо президентҳо, вазирон ва аъзоёни парламент вомехӯрад. Ӯ балои ҳамаи даллаҳо ва муборизи нотарс бар зидди ҷинояткории муташаккил аст. Шубҳае надорам, ки Кристина ва мададгори вафодори ӯ, Худо, дар ояндаи наздик ба тобути ғуломии шаҳвонӣ барин бадии иҷтимоӣ мехи охиринро мезананд. Некбинии таъсирбахши зане ки ҷаҳонбинияш ба таври ҷиддӣ дигаргун шудааст!
Дар сисолагӣ Кристина тасодуфан ошкор намуд, ки ӯ духтари ҳақиқии волидонаш нест: ҳамсароне ки ӯро тарбия карда буданд, ин фактро аз ӯ пинҳон дошта буданд. Кристина ҳақиқатро фаҳмида, қарор дод, ки волидони биологии худро ёбад.
Аз ҳуҷҷати расмӣ, ки таваллуд шудани ӯро тасдиқ мекард, ӯ фаҳмид, ки модари ӯ Панайота ном зани юнонӣ аст, аммо дар графаи «номи падар» навишта шуда буд, ки «номаълум аст». Кристина нақл мекунад, ки «ба ин калима нигариста, ӯ фаҳмиданӣ мешуд, ки чӣ тавр чунин шахси барои ӯ муҳим ба калимаи иборат аз ҳашт ҳарф табдил ёфта метавонист… ва худи калима низ барои ӯ бемаврид метофт».1
Аммо ин ҳанӯз ҳамааш нест. Дар графаи «номи кӯдак» калимаи дуюм буд, ки онро хонда, Кристина қариб нафасгир мешуд: «беном».
Ҳамин тариқ, падари кӯдак «номаълум» аст, худи кӯдак «беном» аст. Аз ин ҳуҷҷат бармеомад, ки Кристина Кейн — ҳамагӣ «Метрикаи № 2508 аз 23-юми сентябри соли 1966» аст.2
Кӯдаке ки падару модараш ӯро партофтаанд — чӣ чиз аз ин бадтар буда метавонад? Ба зӯроварии шаҳвонӣ дучор шудан аз ҷониби касоне ки хешовандони худ меҳисобӣ, касоне ки аз нотавонии ту истифода бурда, ҳар рӯзи солҳои кӯдакии туро ба даҳшат табдил медиҳанд. Дувоздаҳ соли зӯроварии боздоштанашаванда!..
Бо вуҷуди ин, бадиеро, ки «хешовандон»-и Кристина содир карда буданд, Худо ба некӯӣ гардонд, зеро зани ҷасур қарор дод, ки захмҳои рӯҳии гузаштаро реш накунад, балки ваъдаи Падари Осмониро ба назар гирад. Ӯ порчаро аз Китоби Ишаъё хуб дар ёд нигоҳ медошт: «…Парвардигор Маро аз батн даъват намудааст, аз шиками модарам номи Маро зикр кардааст…» (Иш. 49:1). Аз пайи Юсуф Кристина қарор дод, ки ба Худое ки ба ӯ бовар кард, бовар кунад.
Баъди чандин сол, дар бораи ҳолати бадбахтонаи духтараконе ки ба ғуломии шаҳвонӣ афтодаанд, фаҳмида, ӯ аллакай медонист, ки бояд чӣ кунад. Ин зане ки замоне беном буда, ба зӯроварӣ дучор шуда буд, барои наҷот додани духтаракони ҳозираи беном, ки гирифтори зӯроварӣ шудаанд, шитофт. Нақшаи иблис, ки Кристинаро нобуд карданӣ буд, ӯро рӯҳбаланд намуд, ки ба дигар азобдидагон ёрӣ расонад. Офисҳои ташкилоти ҷамъиятии ӯ «A 21 Compaign» дар тамоми ҷаҳон ҳастанд. Аъзоёни ин ташкилот «бар зидди хариду фурӯши одамон, барномаҳои пешгирии зӯровариҳо дар мактабҳо ва сағирахонаҳоро таълиф менамоянд, ва ба касоне ки гирифтори зӯроварӣ шудаанд, ёрии ихтисосмандонаи ҳуқуқиро таъмин менамоянд, ва ба онҳо дар ҷойҳои бехатар паноҳгоҳ ва баъд дар марказҳои махсуси офиятёбӣ истироҳат ва барқароршавиро пешкаш мекунанд».3 Ҳоло, ки ман ин сатрҳоро менависам, садҳо занҳои ҷавон аз ғуломӣ озод карда шудаанд ва ёрии даркориро ба даст овардаанд. 4
Ман ҳеҷ гоҳ такрор карданро бас намекунам, ки бадии андешидаи иблисро Худо… Давомашро ту худат нағз медонӣ.
Ё намедонӣ? Ту бовар намекунӣ, ки бадие нест, ки Худо онро ба некӯӣ табдил дода натавонад? Бовар намекунӣ, ки Ӯ туро аз ҳама гуна чоҳ берун бароварда метавонад, бо зимни чоҳе ки ту ҳозир ба он афтодаӣ?
Чӣ мешуд, агар Юсуф ба хулосае меомад, ки Худо ба ӯ ёрӣ дода наметавонад? Охир ӯ дар ҳар як лаҳза метавонист аз Худо рӯ гардонад, ва вазъиятҳое ки ба ин тела медоданд, дар давоми роҳи пурмонеаи ӯ бисёр буданд. Юсуф метавонист бовариро аз даст диҳад ва ақиб нишинад. «Кифоя. Бас аст. Ман меравам».
Ту низ метавонӣ аз баҳри Худо бароӣ. Дар қабристони умедҳо касоне бисёранд, ки аз Худованд умедашонро канда, ба таблиғоти иблис дар хусуси худои камқувват дода шудаанд. Аз ту хоҳиш мекунам: ба сафи онҳо дохил нашав!
Худо дар ту Юсуфро мебинад. Ҳа-ҳа, дар ту! Ту ба чоҳ афтодаӣ. Дар оилаи ту бесарусомонӣ ва ҳарҷу марҷ аст. Ҳаёти ту аз маҳбусӣ дар зиндони мисрӣ кам фарқ дорад. Аммо Худо туро назди Худ даъват мекунад.
Ба оилаи ту Юсуф даркор аст — қосиди файз дар рӯзи ғазаб ва қасос. Ба авлодони ту Юсуф даркор аст — ҳалқаи қавӣ дар занҷири имон. Ба ҳамзамонони ту Юсуф даркор аст. Дар ҷаҳон гуруснагии рӯҳонӣ ҳукмфармост. Оё ту барои касоне ки ба умед эҳтиёҷ доранд, такягоҳи умед мешавӣ? Оё ту Юсуф мешавӣ?
Ба Худо боварӣ намо. Не, бе ҳазл, ба Худо боварӣ намо. Ӯ ба ту ёрӣ медиҳад, ки бадбахтии худро паси сар кунӣ. Оё ин осон ва зуд ба амал меояд? Умедворам. Чунин буда метавонад, агарчи бояд эътироф намуд, ки аҳён-аҳён. Аммо дер ё зуд Худо ҳама гуна бадиро ба некӯӣ мегардонад.
Ӯ дар ин кор Моҳир аст.

САВОЛҲО БАРОИ АНДЕШАРОНӢ

БОБИ 1
Ту инро паси сар карда 
метавонӣ
1. Дар аввали боб се бор ин сатрҳо вомехӯранд: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».
а) Ҳар як ҷумларо дар алоҳидагӣ дида мебароем. Дар кадоми онҳо шумо барои худ тасалло ё рӯҳбаландии бештар меёбед? Ва кадоми ин ҷумлаҳоро, агар бошад, дар ин порча дидан намехостед? Чаро?
б) Ин суханонро Макс Лукадо ба се каси гуногун мегӯяд, ки бо душвориҳои муайян рӯ ба рӯ шудаанд: ба зане ки шавҳараш ӯро бо се фарзанд тарк кардааст; ба марди миёнсоле ки барои суханони таҳқиромез аз кор озод карда шудааст; ба духтари ҷавоне ки бояд байни модар ва падари ҷудошуда интихобе намояд. Кӯшиш кунед мухтасар баён намоед, ки мушкилии вазъияти шумо, ки ҳозир ба миён омадааст ё дар гузашта ҷой дошт, дар чист.
в) Макс Лукадо диққати моро ба се аксуламали маъмулии нодуруст ба вазъиятҳои мушкил ҷалб мекунад. Дар кадоме аз тасвирҳои чунин рафтори нодуруст, ки дар зер оварда шудаанд, шумо худро мешиносед? Кадоми онҳоро шумо худи ҳозир дар вазъияти мураккаб нишон медиҳед, ё ҳангоми бо мушкилот рӯ ба рӯ шудан намоиш дода метавонед?
•	Аблаҳӣ: ман ба он майл дорам, ки дар бораи ҳеҷ чиз фикр накунам, ба далелҳои ақл ва дурандешӣ аҳамият надиҳам, маслиҳатҳои оқилона ва муҳокимарониҳои солимро сарфи назар намоям, ва аввалин кореро, ки ба гӯшаи хотирам меояд, ба ҷо оварам.
•	Содалавҳӣ: ман дидаву дониста нодида гирифтани мушкилотеро, ки бо онҳо рӯ ба рӯ мешавам, афзал меҳисобам; ба ман дурандешӣ ва тафаккури танқидӣ намерасад, ман ба таъсири суханон ва амалҳоям аҳамият намедиҳам, ва ба орзуҳои дур аз воқеият дар хусуси дигаргун намудани хусусияти олами атроф ва табиати инсон дода мешавам.
•	Рӯҳафтодагӣ: ман кӯшиш мекунам худро аз касоне ки ба ман дилсӯзӣ мекунанд ё ба ман ғамхорӣ карданӣ мешаванд, барнанор гирам. Ба ман эҳсоси ноумедӣ, холигии ботинӣ, нотавонӣ, бадбахт будан хос аст.
2. Боби 37-уми Китоби Ҳастиро хонед. Дар он воқеаҳое тасвир ёфтаанд, ки пеш аз фоҷиа дар оилаи Юсуф рӯй дода буданд, ва муфассал дар бораи он нақл карда мешавад, ки чӣ тавр ӯро дастгир карда, ба Миср ба ғуломӣ фурӯхтанд.
а) Дар ин қисса се персонажи асосӣ ҳастанд: бародарон (ҳамчун як чизи ягона), Юсуф ва Яъқуб. Кадоме аз се типи нодурусти аксуламал ба вазъияти мушкил ҳар яки ин персонажҳоро тасвир менамояд?
Бародарон: _____________________________________
Юсуф: _________________________________________
Яъқуб: _________________________________________
б) Бо ёрии персонажи аз боби 37-уми Китоби Ҳастӣ интихобкардаатон ва намунаи рафтори дар саволи 1-ум зикршуда, ки типи аксуламали ин персонажро ба вазъиятҳои мушкил аниқтар аз ҳама тасвир медиҳад, тасвир намоед, ки чӣ тавр худи шумо ба мушкилот аксуламал менамоед. Масалан, агар шумо аксуламали рӯҳафтодагиро интихоб карда бошед, тасвир намоед, ки байни шумо ва қаҳрамони библиявӣ, ки ба вазъиятҳои мушкил ҳамин гуна аксуламал менамояд, чӣ умумият ё чӣ фарқ ҳаст? Чӣ чиз дар суханон ва амалҳои ӯ ба шумо ёрӣ дод, ки ба вазъияти мушкили худ ба таври дигар нигаред? (Шояд, шумо хоҳиш пайдо мекунед, ки боби 37-уми Китоби Ҳастиро бори дигар хонед ва ба суханону амалҳои ин персонаж дар вазъияти муайян диққати махсус диҳед.)
в) Шумо аз персонажи интихобкардаатон чӣ фарқ доред, агар фарқ дошта бошед? Чаро?
3. Дар охири боби 37-уми Китоби Ҳастӣ Юсуф ба Миср меравад. Яҳудиён Мисрро Мисраим меноманд. Решаи ин калима маънои «маҳдуд кардан, монеъ шудан, ҳудуд гузоштан»-ро дорад. 1 Мо дарҳол ҳудуди танг ё маҳкамро тасаввур менамоем. Дар чунин маврид гуфтан мумкин аст, ки барои Юсуф Миср — Мисраими ӯ — аз ҳамон лаҳзае сар шуд, ки ӯ ба чоҳи беоб партофта шуд, ва тангӣ боз муддати зиёд ӯро тарк намекард (ғуломӣ, дасисаҳо, зиндон).
а) Дар вазъияти Юсуф пурра табиӣ мебуд, ки бо асорат муросо накарда, тамоми қувваро барои баромадан аз вазъияти ба миён омада равона кунад. Ба фикри шумо, чаро ӯ ҳеҷ як кӯшише накард, ки гурехта халос шавад? Тасвир кунед, ки ӯ ба ҷои ин чӣ гуна рафтор намуд?
б) Шумо дар бораи маҷози дар Миср будан чӣ фикр доред? Оё гуфта метавонед, ки азобҳо бароятон маҳдудиятҳои муайянеро ба миён овардаанд ё соҳаи фаъолияти шуморо хеле танг кардаанд? Кадом маҳдудиятҳо барои шумо дардноктар мебошанд?
в) Шумо аксуламали худро ба ин гуна маҳдудиятҳо чӣ тавр тавсиф медиҳед? Масалан, оё фикрҳо ва кӯшишҳои шумо асосан ба он равона карда шудаанд, ки аз ҳалли масъалаи дар наздатон истода канораҷӯӣ кунед, ё ба ҷустуҷӯи ҳалли он ё ба ягон чизи дигар?
4) Бо мурури инкишофи саргузашти Юсуф шахсияти ӯ хеле дигаргун шуд. Ҷавони нозпарвард, ки ғайр аз худаш дар бораи ҳеҷ кас фикр намекард, сарвари дурандеши авлоди худ шуд ва онро аз гуруснагӣ наҷот дод. Ҳамаи он чи Юсуфро ба танг меовард, ба лагери таълим ва машқ табдил ёфт, ки барои ӯ роҳи тангро ба сӯи амалӣ гардидани нақшаи азалии Худо тайёр кард.
а) Тарбия тайёрии беҳтарин ба зиндагӣ аст. Дар натиҷаи ин раванд нотавон тавоно мегардад, ноӯҳдабаро — моҳир. Дар вазъияти душвори шумо чӣ гуна захираҳои тарбия ниҳон мебошанд? Кадом «мушакҳо»-ро дар он машқ медиҳед?
б) Он чи бо вуҷуди кӯшишҳо, ҳозир аз дастатон намеояд, ба шарофати кӯшишҳоятон баъдтар аз дастатон меояд. Ин ҳақиқат аз қиссаи Юсуф дар қиссаи худатон чӣ гуна метобад?
5) «Қиссаи Юсуф» дар Китоби Муқаддас барои он ҷой дода шудааст, ки ба Худои болотар аз ҳама гуна бадӣ боварӣ намуданро ба мо ёд диҳад. Худо Бофанда ва Бинокори олидараҷа аст ва бадии андешидаи иблисро ба нафъи мо мегардонад. Барои дастболо шудан, дар лаҳзаи аз ҷиҳати стратегӣ муҳимтарин, ба захираи калидии аксаран ниҳонӣ рӯ оварда, бар ҳариф ғолиб шудан лозим аст. Оё ин суханон ба шумо ёрӣ медиҳанд, ки дахолати Худоро ба ҳаётатон фаҳмед ва қабул намоед.
6) К.С. Люис гуфтааст: «Худо ҳангоми ҳаловатҳоямон пичирросзанон гап мезанад, бо виҷдонамон бо овози баланд гап мезанад, аммо ҳангоми дардҳоямон фарёд мекунад — ин мегафони Ӯст, то ки ҷаҳони каршуда шунавад».2 Андеша намоед, ки қиссаи Юсуф ба шумо дар бораи азобҳо ё мушкилоте ки аз сар мегузаронед, чиро нақл карда метавонад. Агар Худо ҳангоми дардҳои шумо фарёд мекарда бошад, Ӯ бо ин чӣ гуфтан мехоҳад? Ӯ аз шумо чӣ гуна ҷавобро интизор аст?
БОБИ 2
Ба миср поён фаромадан
1. Юсуф ҳамчун ғулом ба Миср омад. Ӯ аз ҳама чиз маҳрум шуд, ба истиснои як чиз — таъйиноти худ. Юсуф боварӣ дошт, ки Худо нақшаҳои Худро тартиб дода, ба ӯ умед мебандад, ва бо ин мақсад вазъиятҳои ҳаётии ӯро фаъолона истифода мебарад.
а) Ба фикри шумо, вазъиятҳои мушкили ҳаётӣ ба боварӣ ба Худо, яъне бовар кардан ба он ки Ӯ дар ҳаёти шумо фаъолона иштирок мекунад, чӣ гуна таъсир мерасонанд?
б) Фикр кунед, оё бовар мекунед, ки ҳаёти абадии шумо пурра ва комилан дар дасти Худост, ва Ӯ Наҷотдиҳандаи шумост ва шумо абадиятро дар ҳузури муқаддаси Ӯ мегузаронед? Ҳаёти абадии худро ба ихтиёри Худо супурда, чаро шумо шубҳа доред, ки Ӯ дар хусуси ҳаёти заминии шумо ғамхорӣ мекунад?
2. Яке аз тарзҳои имконпазири фикр кардан дар бораи таъйиноти худ — ба ёд овардани анҷоми пешакӣ маълуми қисса аст, ҳам қиссаи Худо, ҳам қиссаи мову шумо. Магар ин олидараҷа нест? Бо даҳони пайғамбар Ишаъё Худо мегӯяд:
Паёмҳои пешинаро аз замони қадим ба ёд оваред, зеро ки Ман Худо ҳастам, ва Худои дигаре нест, ва амсоли Ман нест. Оқибатро аз ибтидо, ва он чиро, ки ҳанӯз рӯй надодааст, аз қадим баён менамоям; Ман мегӯям: “Иродаи Ман иҷро хоҳад шуд, ва ҳар он чиро, ки хостаам, ба ҷо хоҳам овард”.
Иш. 46:9–10
Ин усули «баён намудан» дар табиати Худо ва тарзи амали Ӯ як чизи тамоман нотакрорро ошкор мекунад. Дар қиссаи Юсуф мо мавриди хусусии чунин «баён намудан»-ро мушоҳида мекунем, ҳангоме ки Худо бо ёрии хобҳо ба хизматгори Худ он чиро, ки бояд бо ӯ рӯй диҳад, ошкор мекунад (ниг.: Ҳас. 37:5–11).
а) Дар бораи душвориҳо ё замонҳои вазнин фикр кунед, ки шумо ягон вақт бо онҳо дучор шудаед. Ба ақиб нигариста, ба ёд оваред, ки кадом нишонаҳо ба он ишора мекарданд, ки он лаҳза Худо бо шумо буд? Зоҳиршавии ғайричашмдошти некӯкории ягон кас? Дигаргуниҳои мусбат дар муносибатҳо ё вазъиятҳо? Чӣ тавр Худо шуморо ба воқеаҳои минбаъда тайёр мекард? Оё дар натиҷаи ҳамаи он чи аз сар гузарондед, боварии шумо ба Худо зиёд шуд?
б) Таҷрибаи пештараи ба ҳаёти шумо дахолат кардани Худо — ё гӯё дахолат накардани Ӯ — ба боварӣ ба Ӯ дар вазъиятҳои ҳозира чӣ тавр таъсир кард?
в) Бисту чор соати гузаштаро ба ёд оваред. Кадом нишонаҳои марҳамат ва файзи Худоро — агарчи хурд бошанд ҳам — дида метавонед? Ду ё сето ҳамин гуна нишонаҳоро нависед.
г) Ин нишонаҳо дар бораи кадом ниятҳои Худо нисбат ба ҳолати ҳозираи шумо шаҳодат дода метавонанд?
3. Мо ба таъйиноти худ боварӣ дорем: мо он чиро, ки аз даст додан ғайриимкон аст, устуворона нигоҳдорӣ мекунем. Дар ду намунаи аниқ — аз даст додани ҷои кор ва қатъ гардидани муносибатҳо — Макс Лукадо нишон додааст, ки чӣ тавр таъйиноти худро фаромӯш накардан ва ба он боварӣ доштан даркор аст. Ин мисолҳоро ҳамчун намуна истифода бурда, ду се изҳоротро оваред, ки ба шумо дар устувор намудани боварӣ ба таъйиноте ки Худо бароятон омода намудааст, ёрӣ медиҳанд.
4. «Дар Миср низ зинда мондан мумкин аст, агар ба даъвати Худо ”ҳа” гӯед». “Ҳа” гуфта, шумо эътироф мекунед, ки Худо дар бораи шумо ҳама чизро медонад (ниг.: Заб. 138). Шумо ба Довуд ҳамроҳ мешавед, ки боварӣ дошт: «Парвардигор ба нафъи ман анҷом хоҳад дод. Парвардигоро! Меҳру вафои Ту ҷовидонист; кори дастҳои Худро тарк накун» (Заб. 137:8).
а) Чӣ тарз, агар ин имконпазир бошад, шумо ба даъвати Худо “не” гуфта метавонистед?
б) Агар тахмин кунем, ки ба даъвати Худо “не” гуфтани шумо — аз муҳаббати Худо қисман даст кашидан аст, ба фикри шумо, ин “не” гуфтани шумо ба ояндаатон чӣ гуна таъсир мерасонад?
в) Шумо дар оянда оид ба чӣ ба Худо “ҳа” гуфта метавонед?
БОБИ 3
Танҳо, аммо тамоман танҳо не
Макс Лукадо чор қадами аниқро пешниҳод мекунад, ки ба шумо ёрӣ медиҳанд, то барои ҳузури Худо «ки моро он гуна фаро гирифтааст, ки обҳои уқёнуси Ором обсангҳои марҷониро фаро гирифтаанд» кушода шавед.
1. Изҳор намо, ки ҳақ дорӣ дар ҳузури Худо бошӣ. Саҳифаҳои Навиштаи Муқаддас пур аз изҳорот дар бораи наздикии ҳузури Худо мебошанд.
Дар водии сояи марг роҳ равам ҳам, аз бадӣ наметарсам, чунки Ту бо ман ҳастӣ; асо ва чӯбдасти Ту маро дилбардорӣ мекунад
Заб. 22:4
Парвардигори лашкарҳо бо мост, Худои Яъқуб паноҳгоҳи мост
Заб. 45:8
…Ва инак, Ман ҳаррӯза то охирзамон бо шумо ҳастам.
Мат. 28:20
Туро тарк нахоҳам кард в туро нахоҳам партофт
Ибр. 13:5
Ҳуқуқи дар ҳузури Худо будан доштани худро изҳор намуда, шумо ин ҳуқуқи худро ҳифз менамоед ва чизи ваъдашударо ҳамчун афзалияти худ талаб мекунед. Ин мавқеи қатъият, далерӣ ва ҷуръат аст.
а) Шумо муносибати худро ба наздикии ҳузури Худо чӣ гуна тавсиф медиҳед? Оё гуфтан мумкин аст, ки ин ҳақиқатро эълон намуда, шумо қатъият, далерӣ ва ҷуръат зоҳир мекунед? Ё ба шумо бештар шубҳаҳо, беҷуръатӣ ва бефаъолиятӣ хос мебошанд?
б) «Рӯзҳои озмоишҳо аз мо ҷасорат ва имонро металабанд». Порчаҳои дар боло овардашударо аз нав ҳамчун суханоне ки шахсан ба шумо гуфта шудаанд, хонда бароед ва далерона изҳор намоед, ки дар вазъияти имрӯза ба наздикии ҳузури Худо ҳақ доред. Ду се изҳоротро нависед, ки боварии шуморо ба он исбот мекунанд, ки Худо дар лаҳзаи мушкилӣ ҳамеша дар назди шумост.
2. Ба ёд овар, ки Худо то чӣ андоза дилписанд аст. Некӯкориҳои Худо — хусусиятҳои ҳамешагии табиати Худо буда, исбот мекунанд, ки дар замонҳои мушкил шумо ҳамеша ба Худо умед баста метавонед.
а) Таймерро ба ду дақиқа рост кунед. Дар ин муддат ҳар қадар ҳақиқатҳои Китоби Муқаддасро дар бораи некӯии Худо ба ёд оваред, нависед. (Пеш аз рост кардани таймер рӯйхати мувофиқи Макс Лукадоро хонданатон аз манфиат холӣ нест (→)). Агар шумо вақти бeштар дошта бошед, таронаи 85-уми Забурро аз нав хонед ва ҳамаи некӯкориҳои Худоро, ки Довуд зикр кардааст, навишта гиред.
б) Рӯйхати ҳақиқатҳои Китоби Муқаддасро, ки тартиб додаед, дида бароед. Дар он ду-се хусусияти Худоро, ки бароятон махсусан муҳим мебошанд, ҷудо намоед. Чаро ҳозир маҳз онҳо бароятон ин қадар аҳамиятнок метобанд? Онҳо кадом ваъдаҳои Худоро тасдиқ мекунанд?
3. Дарди худро дар дуо баён намо. «Оё аз Худо хашмгин шудан мумкин аст? Оё аз усулҳои Ӯ ноумед ва дилмонда шудан мумкин аст? Воситаҳои интихобкардаи Ӯро дашном додан чӣ? Ҳамаи он чиро, ки дар бораи Ӯ фикр мекунӣ, бигӯй. Бигузор донад! <…> Худдорӣ накун ва дар ҳаққи Ӯ дафтарчаи шикоятӣ тартиб деҳ».
а) Шикоят ҳуҷҷати расмӣ аст, ки дар он пеш аз ҳама масъалаи ҳалталаб баён карда шудааст, ва ҳуҷҷатро шаxсе медиҳад, ки ҳақ дорад суханонаш шунида шаванд. Шикояти хурде тартиб дода, дар он масъалаи ҳалталаберо, ки ба қарибӣ бо он рӯ ба рӯ шудаед, баён намоед. Бо шумо чӣ рӯй дод?
б) Ин вазъият дар муносибати шумо бо атрофиён, ба худ, ба Худо кадом эҳсосотро бедор намуд?
в) Бо Худо дар бораи масъалаи ҳалталаби худ ошкоро гап занед. Ё шикоятҳои худро дар дафтаре нависед, ё онҳоро бо овози шунаво баён кунед. Ба васвасаи пинҳон кардан ё зикр накардани ҳақиқат дар бораи фикрҳо ва ҳиссиёти худ дода нашавед. Тамоми бори ноумедиҳо ва азобҳои рӯҳии худро назди Худо оваред.
4. Ба одамони Худо такя кун. Худо дар байни касоне ки ба номи Ӯ ҷамъ мешаванд, ҳузур дорад (ниг.: Мат. 18:20). Ташбеҳи хеле таъсирбахши Макс Лукадо моро даъват мекунад «моллюскҳои баҳрӣ шавем, ки ба зери киштии калисои Худо сахт часпида гирифтаанд». Молюскҳои дутабақа ҳаёти худро чун мавҷудоти хурди озодона шинокунанда сар мекунанд, аммо бо мурури калонтар шудан онҳо бояд ба ягон сатҳи мустаҳкам часпида гиранд. Бо ин мақсад онҳо моддаи махсуси чандир ва часпак ҳосил мекунанд, ки тадриҷан сахт мешавад. Моллюскҳо зиёд шуда, колонияҳои даврашакли васеъшаванда ташкил медиҳанд. Ба шарофати ин онҳо ба сатҳи мустаҳками интихобкардаашон сахттар мечаспанд.
а) Ба тафсилот дода нашуда, бигӯед, ки ҳозир ба ҷамъомади имондорон вафодор будани худро чӣ гуна тавсиф медиҳед? Оё шумо худро як ҷузъи ин ҷамъомад ҳисоб мекунед ё ҳанӯз озодона шино мекунед? Агар шумо бо ҷамоати масеҳӣ робитаи зич дошта бошед, чӣ фикр доред, оё ин робита суст шуда истодааст, ё баръакс, мустаҳкам шуда истодааст? Чаро?
б) Ҳангоме ки ба одамон такя мекунед, шумо ба онҳо вобаста мешавед. Ҳафтаи оянда ба кадом муносибатҳо такя карда метавонед? Дар айни ҳол вобастагии шумо дар чӣ зоҳир мекардад? Оё хоҳиш мекунед, ки ба шумо ёрии амалӣ расонанд, ё дуои аниқ гӯянд? Ё бо дӯстатон кофе нӯшида дар бораи озмоише ки дар пеш доред, гуфтугӯ менамоед? Ё ягон чизи дигар?
БОБИ 4
Аҳмақиро бо аҳмақӣ ислоҳ кардан ғайриимкон аст
1. Сарбориҳое ки мо ҳангоми паси сар намудани «пастобҳо»-и вазъиятҳои бӯҳронӣ ё нобасомониҳои тӯлкашидаи зиндагӣ аз сар мегузаронем, метавонанд қувваи равонӣ ва рӯҳонии моро аз байн баранд, ва муносибатҳоямонро бо атрофиён мураккаб гардонанд. Сарбориҳоеро, ки дар лаҳзаи додашуда бо онҳо рӯ ба рӯ мешавед, баҳо дода, дараҷаи кам шудани қувваи худро муайян намоед. Дар гирди ададе ки ҳолати шуморо аниқтар баҳо медиҳад, давра кашед.

Ман беҳол шудаам. Ман барои ислоҳ намудани вазъияти ба миён омада ва мустаҳкам кардани муносибатҳои байнишахсиятӣ қариб қувват надорам.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Ман беҳол нашудаам. Ман барои ислоҳ намудани вазъияти ба миён омада ва мустаҳкам кардани муносибатҳои байнишахсиятӣ ба қадри кофӣ қувват дорам

а) Шумо барои тасвири сатҳи баланди беҳолшавии худ кадом ташбеҳро истифода мебаред: либоси фарсуда, маҷрои хушкидаи дарё ё муҳаррике ки бо қатраҳои охирини сӯзишворӣ ҳаракат мекунад?
б) Ташбеҳи интихобкардаатон дар бораи кадом эҳтиёҷот шаҳодат медиҳад? Дигар хел карда гӯем, ҳозир беш аз ҳама чӣ чиз бароятон камӣ мекунад?
2. Дар натиҷаи беҳолшавӣ мо гоҳо амалҳои деструктивӣ мекунем, ки намунаҳои онҳоро Макс Лукадо меоварад: аҳмақии камро бо аҳмақии бештар ислоҳ карданӣ мешавем, бо қарори хато вазъияти мураккабро мураккабтар мекунем, наздиконамонро бо суханони ҳардамхаёлона меранҷонем, ба амалҳои ноинсофона даст мезанем. Оё шумо ба чунин амалҳои деструктивӣ роҳ намедиҳед? Аз кадом сарчашма қувват гирифтанӣ ҳастед, то ки ба чунин амалҳо роҳ надиҳед?
3. Худсафедкуниҳо ва «далелҳои ақл» («Ҳеҷ кас ҳеҷ чизро намефаҳмад». «Ман ба даст намеафтам». «Ман фақат инсон ҳастам») — ин байрақчаҳои сурх моро огоҳ мекунанд, ки агар чунин амалҳоро давом диҳем, бо як аҳмақӣ аҳмақии дигарро ислоҳ карданӣ мешавем. Даллас Уиллард гуфтааст: «Барои ман он идеяҳо, ҳиссиёт ва амалҳои аз ҳаёти пештара боқимонда хатари бештари рӯҳонӣ доранд, ки ман онҳоро “муқаррарӣ” мепиндорам, чунки “ҳама ҳамин тавр мекунанд” ва “ман фақат инсон ҳастам”».3
а) Кадом «идеяҳо, ҳиссиёт ва амалҳои аз ҳаёти пештара боқимонда»-и шумо ба худсафедкунӣ ва «далелҳои ақл» эҳтиёҷ доранд?
б) Ба амалҳои деструктивӣ майл доштани шумо чӣ хатари имконпазир дорад?
4. Боби 39-уми Китоби Ҳастиро хонед, ки дар он дар бораи он гуфта мешавад, ки Юсуф дар муошират бо зани Пӯтифараъ «ба пастоб» бархӯрд.
а) Одатан, худсафедкуниҳо ва «далелҳои ақл» диққати моро ба он чи бароямон камӣ мекунад, ё ба он чи дар вазъияти ба миён омада нохуб аст, ҷалб менамоянд. Чӣ тавр ҷавобе ки Юсуф ба зани соҳиби худ дод, нуқтаи назари ӯро ба воқеаҳо ошкор мекунад (саҳ. 9)?
б) Вафодорӣ — садоқат ва боинсофӣ аст. Қаҳрамонони ин боб чӣ гуна вафодорӣ ва бевафоӣ зоҳир мекунанд? Ҳар кадоми онҳо ба кӣ писанд омадан мехоҳад? Суханон ва амалҳои Юсуф, зани Пӯтифар ва худи Пӯтифарро дида бароед.
в) Бо назардошти се типи инсон, ки дар ин боб зикр шудаанд, тасвир намоед, ки ҳозир кӣ объекти вафодории шумост ва он дар кадом сатҳ аст? Аз рӯи суханонатон, шумо ба кӣ писанд омадан мехоҳед?
г) Оё намунае оварда метавонед, ки Худо дар айни бадбахтиҳо ва фалокатҳое ки ба саратон фурӯ рехтанд, нисбат ба шумо вафодор буд?
5. Юсуф вафодорӣ ба Худоро интихоб намуда, ба «далелҳои ақл» гӯш додан ва сафед кардани рафтори ношоистаро рад намуд. Ин дуруст буд, аммо барои ӯ хеле гарон афтид.
а) Довуд маслиҳат додааст: «…Қурбониҳои ростиро пешкаш намоед, ва ба Парвардигор таваккал кунед» (Заб. 4:6). Дар робита бо рафтори деструктивӣ, ки ба он моил будани шумо дар саволҳои 2-юм ва 3-юм ошкор шудааст, аз шумо кадом қурбонӣ талаб мешавад?
б) Ҳалли кадом масъаларо ба ихтиёри Худованд супориданатон лозим аст?
БОБИ 5
Пас, ин фақат тайёрӣ буд?
1. «Худо ҳар рӯз моро ба воситаи одамон, азобҳо ё мушкилот меозмояд».
а) Макс Лукадо, ки бо озмоиш рӯ ба рӯ шуда буд, бояд ба қароре меомад, ки ранҷиданро давом диҳад ё узр хоҳад, вазъияти ба миён омадаро сарфи назар намояд ё онро ислоҳ кунад. Ба ёд оваред, ки оё дар давоми 24 соати охир ба ягон хел озмоиш дучор нашудаед? Шумо бо кадом мушкилӣ дучор шудед ва он аз шумо чӣ гуна ҳалро металабид?
б) Дар озмоишҳои имтиҳонӣ ё баҳоҳо гузошта мешаванд, ё аз санҷиш гузашт/нагузашт навишта мешавад. Шумо аксуламали худро ба озмоише ки дар давоми шабонарӯзи охир дучор шудаед, чӣ гуна баҳо медодед?
в) Мавзӯи дарсеро, ки ба Макс Лукадо дода шуд, чунин номидан мумкин аст: «Самимият дар муносибатҳои байнишахсиятӣ». Мавзӯи дарси шумо чӣ ном дорад? Агар шумо ин дарсро хуб аз худ намоед, чиро меомӯзед? Ва агар наомӯзед, бо чӣ зарар ё натиҷаҳои манфӣ дучор шуда метавонед?
2. Озмоишҳоро дар ҳаёти Юсуф — ҳамчунин озмоишҳои шуморо, — Худо на барои ҷазо додан, балки барои тайёр кардани ӯ истифода бурд. Мавҷудияти ин фарқи куллиро Клайв Люис тасдиқ намуда, чунин гуфтааст: «Агар ин ҷаҳонро маконе ҳисобем, ки фақат барои хушбахтии мо муқаррар шудааст, он тамоман тоқатфарсо аст, аммо агар онро макони таълим ва ислоҳ ҳисобем, он нисбатан тоқатпазир метобад».4
а) Шумо бори аввал дар ин бора шунида, чӣ фикр кардед? Оё ин изҳорот тасаввуроти шуморо дар бораи чӣ будани озмуда шудан аз ҷониби Худо дигаргун намуд?
б) Юсуф намедонист, ки озмоишҳо барои тайёр кардани вай фиристода шудаанд, ва ҳамаи дарсҳои ба вай омӯзондашуда ба он равона карда шудаанд, ки сарвари ба Худо вафодорона хизматкунанда ва ба Ӯ умед мебаста буданро ёд гирад. Ба монанди Юсуф, шумо метавонед пай набаред, ки Худо шуморо ба кадом хизмат тайёр мекунад, аммо дарсҳои Ӯ худ аз худ метавонанд ба шумо самти хизмати ояндаатонро нишон диҳанд. Агар ба онҳо бо диққат нигаред ва «мавзӯъҳо»-и дарсҳо-озмоишҳои охиринатонро ба ёд оваред, пас, ба фикратон, Худо шуморо ба чӣ тайёр мекунад?
3. Нуқтаи назари библиявӣ ба озмоишҳо дар баёни Яъқуб чунин садо медиҳад:
Эй бародарони ман, вақте ки ба озмоишҳои гуногун дучор мешавед, инро барои худ шодии бузурге ҳисоб кунед, чун медонед, ки имтиҳони имони шумо сабрро ба вуҷуд меоварад; ва сабр бояд амали комил дошта бошад, то ки шумо комил ва солим буда, ҳеҷ камбудие надошта бошед.
Яъқ. 1:2–4
Ин нуқтаи назар мухолифи он чизест, ки ҷамъияти ҳозира меъёр ва қобили қабул меҳисобад.
а) Феъли калидие ки муносибати моро ба озмоишҳо дигаргун карда метавонад, «ҳисоб кунед» аст. Ба забони юнонӣ «ҳисоб кунед» феълест, ки раванди тафаккурро тасвир менамояд, на ҳолати эҳсосотиро. «Яъқуб на дар бораи он чи мо бояд дар вазъиятҳои душвор ҳис кунем, балки дар бораи он чи мо бояд дар хусуси онҳо фикр кунем, мегӯяд».5 Дар партави вазъиятҳои худ шумо дар хусуси чунин фарқ байни фикрҳо ва ҳиссиёт чӣ андеша доред? Ва дар робита бо пешниҳоди бо шодии бузург фикр кардан дар бораи он чи дар назари аввал ба шумо ҳеҷ шодӣ намеоварад, чиро эҳсос мекунед?
б) Олиме пешниҳод мекунад, ки ба ҷои «ба нохушиҳо нигаристан», «аз миёни нохушиҳо ба натиҷаи имконпазири онҳо нигарем».6 Шумо ба нохушиҳои худ нигариста, чӣ фикр мекунед? Мувофиқан, ҳангоме ки аз байни онҳо менигаред, кадом фикрҳо ба саратон меоянд?
4. «Паёми Худоро ба онҳо [ба касоне ки Худо шуморо бо онҳо иҳота мекунад] расон, ва озмоиши ту барои онҳо шаҳодат мегардад. <…> Озмоишҳои ту барои онҳо паёми ту гардида метавонанд». Дар доварии доираи ҳуқуқи умумӣ шаҳодат изҳороти шоҳид аст, ки дар назди омма баъди қасам ёд намудан дода шудааст. Барои дастгирии фактҳо ва ҳақиқат ӯ як қатор далелҳоро баён менамояд. Фикр дар бораи он ки шумо шоҳиди он ҳастед, ки дар маркази мушкилотатон Худо ҳамроҳатон амал менамояд, чиро ба шумо ёдрас мекунад? Шумо, чун шоҳид, бо шаҳодати худ кадом фактҳо ва кадом ҳақиқатро изҳор менамоед?
БОБИ 6
Сабр кун, то даме ки Худо амал менамояд
1. Ҳангоме ки Юсуфро ба ғуломӣ фурӯхтанд, эҳтимол ӯ 17-сола буд, ва ҳангоме фиръавн ӯро вазифадор намуд, ки корҳои камтар кардани натиҷаҳои нохуши хушксолии чандинсоларо сарварӣ намояд, 30-сола буд. Вақти дар хонаи Пӯтифараъ ва дар зиндон будани ӯ 13 солро ташкил дод.
а) Ба ёд оваред, ки 13 сол пеш бо шумо чӣ рӯй медод. Се воқеаи дар ёдатон мондаро нависед, ва баъд се эпизодро оваред, ки сатҳи ҳозираи балоғати рӯҳонӣ ва эҳсосотии шуморо тавсиф медиҳанд. Балоғати рӯҳонӣ ва эҳсосотии онвақта ва ҳозираи худро дар муносибатҳои байнишахсиятӣ муқоиса кунед.
б) Байни муносибати шумо ба воқеаҳо дар ин ду давраи ҳаётатон, яъне сатҳи онвақта ва ҳозираи балоғати рӯҳонӣ ва эҳсосотии шумо чӣ фарқе ҳаст?
в) То даме ки Юсуф интизор буд, Худо амал карданро давом медод. Агар 13 соли охири ҳаётатонро вақти интизорӣ ҳисобед, дар бораи дахолати Худо ба вазъиятҳоятон ва иштироки Ӯ дар раванди ҳамчун шахсият инкишоф ёфтанатон чӣ мегӯед?
2. Бар хилофи Худо мо бисёр вақт шитоб мекунем. Навиштаи Муқаддас борҳо моро даъват мекунад, ки ба Парвардигор умед баста бо фурӯтанӣ сабр намоем, ва нависандаи таронаҳои Забур тимсоли боварибахши онро тасвир менамояд, ки ин гуна интизорӣ чӣ гуна аст ва барои он чӣ даркор аст:
Ба Парвардигор умедворам, ҷонам умедвор аст; ва ба сухани Ӯ умед бастаам.
Ҷонам Парвардигорро мунтазир аст, зиёда аз он ки посбонон субҳидамро, зиёда аз он ки посбонон субҳидамро.
Эй Исроил, ба Парвардигор умед банд, зеро ки меҳру вафо назди Парвардигор аст, ва халосӣ назди Ӯ бисёр аст.
Заб. 129:5–7
Нависандаи таронаҳои Забур иқрор мешавад, ки тамоми қувваи ҷони худро ба интизории Парвардигор додааст. Тарҷумаҳои дигари Китоби Муқаддас ҳамчунин ба Худо майли беандоза доштани ӯро таъкид мекунанд: «Ҷонам Парвардигорро бештар мунтазир аст, назар ба он ки посбонон субҳидамро» (Тарҷумаи ҳозиразамони русӣ); «Ҷонам ташнаи Парвардигор аст, умеди ман ба сухани Ӯст» (Wycliffe Bible Translators Singapore); «Ман ҳаётам ва дуоямро ба Худо равона мекунам ва интизори он ҳастам, ки Ӯ дар ҷавоб чӣ мегӯяд ва чӣ мекунад» (MSG).
а) Агар вазъиятҳои имрӯзаи худро давраи интизории Худованд меҳисобида бошед, ҳолати ҷони худро чӣ гуна тавсиф медиҳед? Оё аз пайи нависандаи таронаҳои Забур эътироф карда метавонед, ки пурра ба интизории Худованд дода шудаед? Ё ба ҳар ҳол ташвиш мекашед ва аз рӯи эҳтиёт «варианти эҳтиётӣ»-ро ба нақша гирифтаед?
б) Ба тарҷумаҳои зикршудаи Китоби Муқаддас такя карда, кӯшиш кунед бо суханони худ баён намоед, ки ҳозир Худовандро то чӣ андоза интизор ҳастед.
в) Ба худ иқрор шавед, ки кадоме аз ду хоҳиши шумо одатан афзунтар аст: ташнаи Худо будан ё аз Ӯ ба даст овардани чизи мехостаатон? Оё фарқро байни ин ду хоҳишҳо мебинед?
г) Чӣ тавр тимсоли посбонон, ки шабона посбонӣ мекунанд, барои фаҳмидани он ёрӣ медиҳад, ки ба Парвардигор боварӣ намудан ва ин интизориро фаъолонатар кардан чӣ маъно дорад?
3. «Интизории библиявӣ» кӯшиши шиддатнокест, ки ба шарофати дуо ва имон имкон медиҳад диққатамонро ба Худо равона намоем. Интизор шудан «ба Парвардигор тобеъ шудан ва ба Ӯ умед бастан» аст (ниг.: Заб. 36:7; курсиви ман. — М. Л.). Ҷумлаҳои дар зер овардашударо истифода баред ва фикр кунед, ки ба Худо интизор будани худро дар рӯзҳои наздик чӣ тавр тақвият дода метавонед.
а) Ман ба шарофати дуо диққати худро ба Худо равона карда метавонам…
б) Ман ба шарофати имон диққати худро ба Худо равона карда метавонам…
в) Ман ба Худо тобеъ шуда, диққати худро ба Ӯ равона карда метавонам…
БОБИ 7
Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по меистад
1. Балласт порсангест, ки ҳама мувозинатро нигоҳ медорад, яъне қувваи самташ мухолифро ҷуброн мекунад. Балласти Юсуф «боварии амиқ ба фармонравоии олии Худо буд, ки ба ӯ устуворӣ мебахшид». Дар давоми 13 сол он ба ӯ ёрӣ медод, ки пас аз ҳар як зарбаи тақдир ба по хезад: хиёнат, ғуломӣ, тӯҳмат, маҳбусӣ, рад карда шудан. Назди фиръавн ҳозир шудани Юсуф ибтидои раҳоии ӯ буд, аммо қувваи мухолиф амали худро давом медод. Фақат акнун мушкилии Юсуф дигар хел буд: на бадбахтӣ, балки найранг буд.
а) Порчаи Ҳас. 41:1–44-ро хонед, ки дар он қиссаи хоббиниҳои фиръавн ва вохӯрии аввалини ӯ бо Юсуф муфассал баён карда мешавад. Ба суханоне ки фиръавн дар бораи Юсуф гуфт (саҳ. 15) ва ба аксуламали ӯ (саҳ. 16, 25, 28, 32) диққати махсус диҳед.
б) Найранг — иғвои пардапӯш кардашуда аст, ки боиси худфиребӣ мегардад, ки дар навбати худ моро дар рӯ ба рӯи бадбахтӣ аз ҳимоят маҳрум мекунад. Шумо найранги пардапӯш кардашударо дар суханоне ки фиръавн ба Юсуф гуфт, чӣ гуна тавсиф медодед (саҳ. 15)? Агар Юсуф ба ин иғвои пардапӯш кардашуда дода мешуд, ӯро дар оянда ба кадом бадбахтиҳо дучор шуда метавонист?
в) Имони Юсуф борҳо самаранокии худро исбот карда буд, ҳангоме ки Юсуф воқеаҳои гузаштаро маънидод карда (саҳ. 28, 28, 32) ва воқеаҳои дар ояндаи наздик рӯй медодаро пешгӯӣ карда (саҳ. 16, 32), ба фармонравоии мутлақи Худо ишора менамуд. Барои Юсуф фармонравоии Худо ҳам ба гузашта, ҳам ба оянда дахл дошт.
Юсуф ҳамагӣ якчанд соат қабл аз зиндон озод шуда буд. Дар ин вазъият ӯ барои бехатар гардондани ояндаи худ пеш аз ҳама дар ҳаққи худ ғамхорӣ карда метавонист, аммо ӯ чунин накард. Ин рафтори ӯ муносибаташро бо Худо чӣ гуна тавсиф медиҳад? Оё ин рафтори Юсуф ба фармонравоии мутлақи Худо имони беҳудуд доштани ӯро исбот мекунад?
г) Суханони фиръавнро дар порчаҳои Ҳас. 41:15 ва 41:39 муқоиса кунед? Имони Юсуф чӣ гуна ба нуқтаи назари фиръавн таъсир расонд? Фикр кунед, ки дар нуқтаи назари фиръавн чӣ чиз дигаргун шуд ва чӣ чиз чун пештара боқӣ монд.
2. Дигаргуниҳо дар ҳаёт (аз азобҳо ба сӯи раҳоӣ) пур аз атоҳои саховатмандонаи Худо мебошанд. Ниҳоят интизории хастакунанда бо сабукӣ, воқеаҳои нав ва умедҳои нав иваз мешавад, аммо чунон ки қиссаи Юсуф нишон медиҳад, ин дигаргуниҳои хушбахтона бе мушкилот нестанд.
а) Ҳангоме ки аз азобҳо раҳо шудани худро пешбинӣ мекунед ё аллакай ё аз онҳо раҳо шудаед, кадом найранг, яъне иғвои пардапӯш кардашударо, ки боиси худфиребӣ мегардад, интизор шудан мумкин аст? Фикр кунед, ки чӣ тавр шумо ноаён дар баҳодиҳии воқеаҳо ба Худо умед бастанро тарк карда, ба қувваи худ такя карданро интихоб карда метавонед?
б) Агар ба иғвоҳои пардапӯш кардашуда дода шавед, ба кадом бадбахтиҳо дучор шуда метавонед? Андеша намоед, ки чӣ чиз шуморо ба фикре водор карда метавонист, ки дар оянда бехатарии худро мустақилона таъмин намоед.
в) Имони Юсуф ба нуқтаи назари фиръавн таъсир расонд. Боварӣ ба фармонравоии мутлақи Худо ба кадом муносибатҳои бароятон муҳим таъсир расонда метавонад? Оё умедворед, ки тасаввуроти ин одамонро дар бораи Худо, ва шояд дар бораи худатон, дигаргун мекунед?
3. Устувории босубот ҳатман ба тарзи зиндагии пештара бозгаштанро дар назар надорад. Раҳоии Юсуф ӯро ба ҳаёти одатӣ дар хонаи падар барнагардонд, ва ҳаёти лейтенант Сэм Браун пас аз он воқеаи даҳшатоваре ки бо ӯ дар Афғонистон рӯй дод, ба таври куллӣ дигаргун шуд. Ҳам ин ва ҳам он ба шарофати ду омил устувор монанд: онҳо тайёр буданд аз гузашта даст кашанд ва дигаргуниҳоеро, ки Худо ба амал меоварад, қабул намоянд.
Чунин аст ваъдаи Навиштаи Муқаддас барои ҳар касе ки зери зарбаҳои тақдир хам намешавад:
Хушо касе ки дар озмоиш вафодор мемонад, зеро вақте ки вай имтиҳон медиҳад, тоҷи ҳаётро, ки Худованд ба дӯстдорони Худ ваъда кардааст, ба даст хоҳад овард.
Яъқ. 1:12
а) Раҳоиро аз душвориҳо ва азобҳои имрӯза интизор шуда, шумо ба он умед мебандед, ки баъзе умедҳои шумо амалӣ мегарданд. Маҳз кадом умедҳо? Шумо то чӣ андоза хоҳони бозгаштан ба тарзи зиндагии пештара ҳастед?
б) Эҳтимолияти ғайриимкон будани бозгашт ба ҳаёти пештара дар шумо кадом фикрҳо ва эҳсосотро пайдо мекунад?
в) Бисёр одамон Худоро чунин дӯст медоранд, ки тайёранд Ӯро такягоҳи худ гардонанд. Мукофоте ки ба онҳо барои устуворӣ ваъда шудааст, «тоҷи ҳаёт» аст. Дар тарҷумаи дигари Китоби Муқаддас ин ваъда чунин садо медиҳад: «Хушо касе ки аз ҳамаи озмоишҳо устуворона мегузарад, зеро онҳоро паси сар карда, ӯ тоҷи ҳаётро ба даст меоварад, ки Худо ба дӯстодоронаш ваъда додааст» (MSG). Ин ваъда ба ҳаёти абадӣ дахл дорад, аммо ба ҳамин андоза ба ҳаёти заминӣ низ дахл дорад (ниг.: Заб. 26:13–14).
Ба фикри шумо, Худо дар чӣ чиз на танҳо бештар ба Ӯ боварӣ намудан, балки ҳамчунин бештар Ӯро дӯст доштанро пешниҳод мекунад?
Шумо бояд аз чи чиз даст кашед, то ҳаёти наверо, ки Худо ваъда додааст, қабул намоед?
БОБИ 8
ҲАНГОМЕ КИ ДАР ЗИНДАГӣ ҲАМА ЧИЗ НОБАСОМОН АСТ, ОЁ ХУДО ЧУН ПЕШТАРА НЕКӯСТ?
1. Кристина Тейлор дар бораи барҳам хӯрдани шартномаи яктарафа бо Худо баъди мурда таваллуд шудани кӯдакаш чунин гуфт: «Дар дили ман тарс сокин шуд, ва имонам хароб шудан гирифт. «Ҷазираи бехатарӣ»-и ман, ки онро Худо кафолат дода буд, дар тӯфони зиндагӣ ғарқ шуд. <…> Бори аввал дар ҳаётам ҳисси изтироб, чун кирм, маро аз дарун хӯрдан гирифт».
а) Пештар бисёрии мо кӯшиш мекарданд бо Худо шартнома банданд. Агар Худо __________________ кунад, ман ӯҳдадор мешавам, ки _____________________.
Шумо замоне бо Худо дар бораи чӣ шартнома бастанӣ будед? Дар вазъияти ҳозираатон дар бораи чӣ шартнома бастанӣ ҳастед?
б) Ҳангоме ки Худо шартҳои Кристинаро «вайрон кард», ӯ ба бӯҳрони имон дучор шуд. Натиҷаи шартномаи шумо бо Худо чӣ буд? Оё боварие ки ба некӯии Ӯ доштед, тағйир ёфт?
в) Кадом саволҳо дар хусуси некӯии Худо ҳозир шуморо азоб медиҳанд? Масалан, агар Худо мушкилии шуморо ҳал карда метавониста бошад, чаро дар ин кор сустӣ мекунад? Чаро Худои нек ба чунин беадолатӣ роҳ медиҳад? Оё Худо мушкилиятонро ба некӯӣ табдил медиҳад?
2. «Худо ваъда додааст, ки ҳамаи он чи бо мо рӯй медиҳад, ба ин ё он тариқ бароямон ба некӯӣ табдил меёбад, аммо ин маънои онро надорад, ки ҳамаи он чи рӯй медиҳад, некӯст. Баъзе воқеаҳои ҳаётамон нафратовар буда метавонанд, аммо дар ниҳояти кор ҳамааш бо хубӣ анҷом меёбад».
а) Ба фикри шумо «ба некӯӣ табдил меёбад» аз «некӯст» чӣ фарқ дорад? Оё ин фарқ вазъияти ҳозираи шуморо мефаҳмонад? Ва оё дарки ин фарқ барои фаҳмидани саволҳои дар боло овардашуда аз пункти «в» ёрӣ медиҳад?
б) «Аммо мо бояд бо он маънидоде ки Худо ба мафҳуми некӯӣ медиҳад, боварӣ намоем». Агар ба шумо супориш дода шавад, ки некӯӣро маънидод кунед, ҳаёти шумо чӣ гуна тағйир меёбад. Дар ин маврид шуморо кадом афзалиятҳо ва нороҳатиҳо интизоранд?
3 Ҳавворӣ Павлус бо душвориҳо ва таъқиботи зиёд дучор шуда, медонист, ки азобҳо қисми таркибии муносибатҳо бо Наҷотдиҳанда мебошанд.
Ва агар фарзандонаш бошем, ворисонаш низ ҳастем: ворисони Худо ва ҳамирсони Масеҳ ҳастем, агар ҳақиқатан бо Ӯ азобу уқубат кашем, то ки бо Ӯ низ ҷалол ёбем.
Рум. 8:17
Зеро ба шумо ба хотири Масеҳ ато шудааст, ки ба Ӯ на танҳо имон оваред, балки барои Ӯ уқубат ҳам кашед.
Флп. 1:29
Павлус ҳамчунин таъкид менамуд, ки дилпурӣ ба ҳаёти абадӣ доштан хеле муҳим аст:
Зеро, ба ақидаи ман, азобу уқубатҳои замони ҳозира назар ба он ҷалоле ки дар мо зоҳир хоҳад шуд, ҳеҷ аст.
Рум. 8:18
Зеро уқубати сабуки мо, ки кӯтоҳмуддат аст, ҷалоли абадиро барои мо ба андозаи бениҳоят бузург ба вуҷуд меоварад.
2 Қӯр. 4:17
а) Ҳама медонанд, ки ҳаёт бо шахси дӯстдошта на танҳо хурсандиҳои якҷоя, балки ҳамчунин ғамҳои якҷояро дар назар дорад. Муносибатҳо бо шахси азиз чӣ тавр барои фаҳмидани он ёрӣ мерасонанд, ки на танҳо дар ҷалол, балки дар азобҳои Масеҳ шарик будан чӣ маъно дорад?
б) Гоҳо мо моҳияти воқеаҳоро фаҳмиданӣ шуда, чунин савол медиҳем: «Ин баъди як ҳафта ба ман чӣ гуна таъсир мерасонад? Баъди як моҳ? Баъди як сол?» Ҳавворӣ Павлус тахмин намудааст, ки ҳаёти заминӣ хеле кӯтоҳ аст, то дар бораи мушкилҳое ки аз сар мегузаронем, тасаввуроти дуруст ҳосил намоем, — барои ин ба онҳо аз нуқтаи назари абадият нигаристан даркор аст.
Кӯшиш кунед фикран ба муддати як ҳафта, як моҳ ё як сол аз вазъиятҳои имрӯзаатон дур шуда, онҳоро бинед. Фикр кунед, ки ин мушкилот ба ҳаёти ҳаррӯзаи шумо, ба муносибатҳо бо одамон ва ба тасаввурот дар бораи некӯаҳволии худ чӣ таъсире мерасонанд? ин тасаввуроти шумо бо мурури замон чӣ тавр дигаргун шуда метавонад?
4. Кӯдакро аз даст дода, Кристина Тейлор аз худ мепурсид, ки чаро Худо ба ин роҳ дод. Ӯ дар блоги худ навишт: «Ягона хулосае ки ман баровардам, ин буд: ман бояд аз ҳадди сабру тоқат, ки худам муқаррар намудаам, даст кашам ва ҳаётамро, ҳар лаҳзаи онро бечуну чаро ба ихтиёри Худо диҳам, новобаста ба он ки воқеаҳои он ба ман маъқуланд ё не».
a) Ҳангоме ки дар бораи ҳудуди сабру тоқати худ фикр мекунед, шумо чиро ба ёд меоваред? Чиро зери назорати мутлақи Худо супоридан бароятон мушкил аст?
б) Ихтиёран даст кашидан аз назорат намудани вазъият — қарори ҳамеша хатарнок ва бисёр вақт тарсовар аст, аммо оё дар ин қарор барои шумо ягон чизи ҷолиб ё умедбахш нест? Агар шумо назорати ҳаёти худро ба ихтиёри Худо супурда бошед, ба даст овардани кадом таҷрибаи рӯҳониро, ки дар дигар вазъият ғайриимкон аст, интизор ҳастед?
БОБИ 9
Илтимос, ақаллан каме шукргузор бош
1. Барои амалӣ намудани ягон идея ё тафтиши ягон назария ба онҳо шакли аниқ додан даркор аст. Ба писарони худ ном дода, Юсуф яке аз идеяҳои худро бо сухан баён намуд. Ҳамин тавр ӯ ба маънои таҳтуллафзӣ ба Худо изҳори миннатдорӣ намуд ва ин корро ду бор кард.
а) Ба ёд оваред, ки кай шуморо ҳисси миннатдорӣ аз ягон кас ё аз Худо фаро мегирифт. Ин миннатдориро шумо дар кадом шакл изҳор намудед? Рафтор, суханон ва амалҳои худро таҳлил намоед?
б) Чаро миннатдории худро маҳз ҳамин тавр баён кардан барои шумо муҳим буд? Агар шумо ин корро намекардед — худатон ё касони дигар чӣ гуна талафот дода метавонистед?
в) Оё таҷрибаи худатон ба шумо ёрӣ расонд, то рафтори Юсуфро, ки ҳамчун шукргузорӣ ба Худо, писарони худро номҳои ғайриодӣ дод, беҳтар фаҳмед?
2. Номгузорӣ ба шахсе ки номгузорӣ шудааст, таъсири хеле зиёд мерасонад. Илоҳиётшинос Александр Дмитриевич Шмеман чунин меҳисобад, ки номгузорӣ ва шукргузорӣ робитаи зич доранд:
Чизеро ном додан… Худоро барои он шукргузорӣ намудан аст… Ва дар Китоби Муқаддас ин на амали «динӣ», балки худи моҳияти ҳаёт аст, ки мунтазам аз ҷониби Худо дода мешавад. Худо тамоми мавҷудотро бо муҳаббати худ пур кардааст, ҳама чизро «хеле хуб» офаридааст. Ва аз ҳамин сабаб ҷавоби «табиӣ» ба ин тӯҳфа — шукргузорӣ аст. Худоро шукргузорӣ намудан, ҷаҳонро ҳамон тавр дидан, ки Худо онро мебинад, «ҳамкор»-и Худо будан — ва дар ин шукргузорӣ ва қабулкунӣ — ҷаҳонро шинохтан, онро номгузорӣ кардан, дарк намудани моҳияти он…7
а) Тарзи зиндагӣ — инъикоси таҷрибаи ҳаррӯзаи мост, ки аз муносибатҳо, рафтор ва амалҳои бароямон муқаррарӣ ташаккул меёбад Ба саволи якум ҷавоб дода, ва зоҳир намудани шукргузориро, ки ҳозиракак дар бораи он сухан мерондем, ба асос гирифта, кӯшиш кунед баён намоед, ки Худоро бо тарзи зиндагии худ шукргузорӣ намудан чист. Чунин шукргузорӣ аз шумо чӣ гуна муносибатҳо, рафтор ва амалҳоро металабад?
б) Шукргузорӣ лаёқати ба ҷаҳон бо чашмони Худо нигаристанро дар назар дорад. Номҳое ки Юсуф ба писаронаш дод (→) нуқтаи назари ӯро ба ҷаҳон чӣ гуна ошкор мекунанд?
3. То даме ки мо субъект ё объекти шукргузории худро пай набарем, номгузорӣ кардан — шукргузорӣ намудан наметавонем. Ҳар қадар ба хурдтарин зоҳиршавии файз дар ҳаётамон бодиққаттар муносибат намоем, малакаҳои амалии шукргузорӣ ҳамон қадар муваффақиятноктар инкишоф меёбанд.
а) Дар хусуси «хурдтарин» сабаб барои шукргузорӣ андеша намоед. Дусе намунаи чунин сабабҳоро оваред, ки дар 24 соат, ё дар як соати охир, ё навакак пай бурдаед, ва барои онҳо Худоро шукргузорӣ кардан мехоҳед.
б) Шумо дараҷаи мушоҳидакории худро ҳозир чӣ гуна баҳо медиҳед? Дигар хел карда гӯем, оё файзи Худо, тӯҳфаҳои саховатмандонаи Худоро тез-тез пай мебаред ва шукргузории худро ба Ӯ баён менамоед?
4. Макс Лукадо чор сабаби имконпазири шукргузорӣ кардан нахостани одамонро зикр намудааст. Дар назди оне ки ба шумо бештар хос аст, ишора гузоред.
•	Машғул будан. Ман вақт надорам! Ман чунон машғул ҳастам, ки бисёр вақт барои изҳори шукргузорӣ фурсат намеёбам ё фаромӯш мекунам.
•	Беҳад эҳтиёткор будан. Лаҳзае сабр кунед! Аз афти кор, ҳамаи ин хеле хуб аст, аммо ман пеш аз вақт хурсандӣ кардан намехоҳам. Ин беҳад хуб аст, то ки ҳақиқат бошад. То даме ки ба мавҷудияти файз боварӣ ҳосил кунам, шитобон шукргузорӣ намудан лозим нест.
•	Худпарастӣ. Хуб, мебинам — чизи меарзидагӣ аст ва аз як тараф, ман, албатта, барои он шукргузор ҳастам, аммо аз тарафи дигар — ҳаёти ман акнун дигаргун мешавад, аммо ман инро пешбинӣ накарда будам, бинобар ин ман нисбат ба ин сабаб ҳиссиётҳои мураккаб дорам.
•	Худписандӣ. Кору бор ва аҳволи ман пештар ҳам бад набуданд. Илова ба ин, шукргузорӣ барин ҳарзаи эҳсосотӣ далели сустии кас аст. Шахсан ман ба ҳеҷ чиз эҳтиёҷ надорам.
•	Ягон чизи дигар.
Ин сабаб асосан дар муносибатҳо бо Худо, бо одамон, ё ҳам бо Худо, ҳам бо одамон шукргузор набудани шуморо тавсиф медиҳад?
Оё дар лаёқати ба Худо ва ба одамон шукргузорӣ баён кардани шумо фарқ ҳаст — ва агар ҳаст, чӣ фарқ ҳаст? Кадоми онҳоро шумо бештар шукргузорӣ мекунед? Ба кадоми онҳо аниқтар, самимитар шукргузорӣ мекунед ва чаро?
5. «Дар соати озмоиши барои инсон даҳшатноктарин, дили Исо пур аз шукргузорӣ буд. Ҳангоми рӯшноии рӯз ҳар кас Худоро шукргузорӣ карда метавонад, аммо Исо моро таълим медиҳад, ки Худоро ҳатто ҳангоми ғафстар шудани торикии шаб шукргузорӣ намоем». Шумо чӣ фикр доред, барои озмоишҳо дар кадом соҳаи ҳаётатон Худо шукрузориро аз шумо интизор аст? Фикр кунед, чӣ тавр шумо шукргузории худро ба ӯ баён карда метавонед (шояд, дар шакли хаттӣ баён намудан, ба касе гуфтан ё ба ягон тарзи дигар изҳор намудан). Агар шумо ба шукргузорӣ намудани Худо тайёр набошед, ба Ӯ дар бораи душвориҳои худ ё дар бораи хоҳиши шукргузорӣ надоштани худ гӯед. Аз Ӯ барои қадами навбатии худ файз дархост намоед.
БОБИ 10
Дар хусуси ранҷишҳо дар оила гап мезанем
1. «Агарчи Юсуф дар куҷо ёфтани аҳли оилаашро медонист, қарор дод, ки чунин накунад. Муносибатҳои оилавиро ба ҳоли худ гузошта, ва аз ин рӯ ислоҳнашуда боқӣ гузошта, ӯ чунин ҳисобид, ки гузашта дар гузашта бимонад». Калимаҳо ва ибораҳои дар зер овардашуда баъзе мушкилоти аёни психологиро дар оилаи Юсуф тавсиф медиҳанд. Бо рӯйхати онҳо шинос шуда, онҳоеро, ки дар оилаи шумо дида мешаванд, ҷудо намоед.

•	Танҳоӣ
•	Оиладории пур аз мушкилот
•	Марги бемаҳал
•	Нафрат
•	Рақобат байни фарзандон
•	Эрка кардани яке аз фарзандон
•	Талафоти вазнин
•	Муносибати таҳқиромез
•	Аз фарзанд даст кашидани волидон
•	Айб
•	Фиреб
•	Хиёнат
•	Бефарзандӣ
•	Ранҷишҳо
•	Хиёнат
•	Таҳқирҳо
•	Ишқварзӣ берун аз никоҳ
•	Муносибати бераҳмона
•	Дилшикастагӣ
•	Ба худ фурӯ рафтан
•	Дамдузд будан
•	Сарфи назар кардани атрофиён
•	Ягон чизи дигар

а) Кӯшиш кунед як-ду натиҷаи манфиро, ки мушкилоти психолигии оилаатон боиси онҳо шудаанд, муайян намоед.
б) Мушкилоти психологии оилаатонро таҳлил намуда, оё ба ҳамон гуна хулосае намеоед, ки пештар Юсуф омада буд, яъне гузашта дар гузашта бимонад? Ё, баръакс, ошкоро мехоҳед мавҷудияти онҳоро эътироф намоед? Дигар аъзоёни оилаатон дар ин хусус чӣ фикр доранд?
в) Ҳангоме дар бораи зарурати таҳлил намудани гузаштаи оилаатон ё бо дигар аъзоёни оила муҳокима кардани натиҷаҳои манфии мушкилоти ҳалнашудаи оилавӣ фикр мекунед, шуморо чӣ чиз метарсонад ё ташвиш медиҳад?
2. Раванди шифоёбии ҷон инҳоро дар бар мегирад: шумо тафсилоти дардноки захмҳои ба ҷонатон расонидашударо ошкор мекунед ва аз Худо хоҳиш менамоед, ки ҳамроҳи шумо боз ин дардро аз сар гузаронад.
а) Ҳангоми ҷавоб додан ба саволи 1-ум шумо натиҷаҳои манфиро ошкор кардед. Дар бораи онҳо фикр карда, кадом ду се эпизодро ба ёд овардед? Агар ҷузъиёти ин эпизодҳоро хаттӣ баён намудан бароятон душвор бошад, фикр кунед, ки чаро? Ҳангоме ки дар бораи зарурати навиштани тафсилоти воқеа фикр мекунед, кадом ҳиссиётҳо шуморо фаро мегиранд?
б) Ҳангоми андешидан дар хусуси ҷавоб ба саволи гузашта чӣ гуна мадади Худо ба шумо даркор аст? Шумо дар кадом шакл ҳузур, роҳнамоӣ ва тасаллои Ӯро ҳис кардан мехоҳед?
3. Бо ранҷишҳои кӯҳнашуда рӯ ба рӯ шудан боиси изтироб шуда метавонад. Пас аз ҷудоии тӯлонӣ бародаронашро вохӯрда, Юсуф худро ба онҳо шинос накард, бо онҳо сахтгирона гап зад, бар зидди онҳо айбдоркуниҳои бардурӯғ пеш овард, онҳоро ба зиндон партофт, аммо баъд озод кард, барои бозгаштани онҳо шартҳо гузошта, якеро гаравгон гирифт, ҳиссиёташро пинҳон дошт ва худро шинос накарда, ба онҳо саховатмандӣ зоҳир намуд (ниг.: Ҳас. 42:6–28).
а) Шумо ҳангоми имконияти таҳлил намудани ранҷишҳои кӯҳна ва амалҳои ба он вобастаи касоне ки шуморо ранҷондаанд, чӣ гуна ҳиссиёти мухталифро эҳсос мекунед?
б) Кадом амалҳои Юсуфро шумо беш аз ҳама ба амалҳои худ ҳамонанд мекунед ва чаро?
4. «Парвардигор ба мо, аз он чи мехоҳем, бештар медиҳад ва чунон захмҳои диламонро, ки аз мавҷудияти онҳо хабар ҳам надорем, шифо мебахшад. Ӯ мехоҳад на танҳо диламонро ба даст оварад — Ӯ онро шифо додан мехоҳад. Чаро? Чунки шахси захмдоршуда атрофиёнро захмдор мекунад».
а) Дар кадом соҳаи ҳаёт дили шумо беш аз ҳама захмдор аст? Инҳо мушкилӣ дар муносибатҳо бо одамон, ҳисси беҳимоя будан, талафоти калон, рафтори худнобудкунанда, гуноҳро бас карда натавонистан ё нобарориҳо буда метавонанд. Вазъияти худро мухтасар баён намоед.
б) Захми дили худро чӣ гуна эҳсос мекунед? Масалан, агар дар худ мушкилоти муоширатро ошкор карда бошед, захми дилро ҳамчун бахшида натавонистан, набудани умеди оштишавӣ ё андӯҳи рафънашаванда аз боиси гузаштаи дарднок эҳсос карда метавонед.
в) Дили шифонаёфта чӣ тавр шуморо ба амалҳое водор карда метавонад, ки одамонро сахт меранҷонанд ё ба онҳо таъсири бад мерасонанд? Муносибатҳои гузашта ва низ робитаҳои ба қарибӣ бо одамон доштаатонро таҳлил намоед.
5. Роҳи Юсуф ба сӯи оштӣ бо аҳли оилааш тӯлонӣ ва мушкил буд, аммо он аз зоҳиршавии хурди раҳмдилӣ ва файз сар шуд: Юсуф ҷуволҳои бародаронро бо ғалла пур кунонд ва нуқраеро, ки барои ғалла пардохта шуда буд, ноаён ба онҳо бозгардонд. Амали беғаразона!
а) Юсуф ба бародарон чизеро дод, ки онҳо беш аз ҳама ба он эҳтиёҷ доштанд. Онҳо тайёр буданд барои ғалла нуқра диҳанд, аммо ӯ ба онҳо тӯҳфа кард. Шумо чӣ фикр доред, аъзоёни оилаатон дар робита бо воқеаҳои гузашта аз шумо чиро интизоранд?
б) Худо шуморо ба чӣ гуна зуҳуроти раҳмдилӣ ва файз нисбат ба наздиконатон таҳрик медиҳад?
БОБИ 11
Қасос ширин аст, аммо баъд…
1. Қасос — подош, кӯшиши ҷазо додани шахсе ки шуморо ранҷондааст, баробар кардани паллаҳои тарозуи адолат аст. Дар баъзе мавридҳо, чун хонаи кина, ки Ҷозеф Ричардсон сохт, қасос метавонад шаклҳои ғайримуқаррарӣ гирад.
а) Ба монанди Ҷозеф Ричардсон, баъзе одамон душмании ҷавобиро дар шакли фаъолонаи агрессивӣ зоҳир мекунанд. Дигарон онро дар шакли ғайрифаъоли агрессивӣ зоҳир мекунанд, дар дил ниҳон медоранд. Чунин шахс аз касе ки ӯро ранҷондааст, аз ҷиҳати эҳсосотӣ канораҷӯӣ мекунад ё умуман ҳама гуна муносибатҳоро бо ӯ бармеканад. Кадоме аз ин ду шакли агрессия — фаъолона ё ғайрифаъол ба шумо бештар хос аст?
б) Як ё ду тарзи амали моҳирона ё на он қадар моҳиронаи худро барои қасос гирифтан аз шахсе ки шуморо ранҷонидааст, номбар намоед. Онҳо ба шахси дигар ва ба худи шумо чӣ гуна таъсир мерасонанд?
2. Ҳавворӣ Павлус масъалаи муносибатҳоро дар заминаи муносибатҳое ки бо Масеҳ дорем, аз назар мегузаронд:
…Масеҳ низ барои шумо уқубат кашида, ба шумо намунаи ибрат боқӣ гузошт, то ки аз пайи Ӯ равона шавед. <…> Гирифтори бадгӯӣ гардида, Ӯ ҷавобан бадгӯӣ намекард; азоб кашида, таҳдид намекард, балки Худро ба Довари Одил месупурд.
1 Пет. 2:21, 23
а) Ба юнонӣ «супурдан» бо калимаи paradidomi ифода меёбад, ки маънояш «ба зери посбонии касе додан ё супурдан» аст. Дар Юнони қадим ин феълро барои тасвири супоридани асир ё ба маҳкама ҳозир намудани гумонбаршаванда истифода мебурданд.8 Бо назардошти феъли юнонии paradidomi шумо чӣ тавр тасвир мекардед, ки ба ҷои ташнаи қасос будан ба Худо боварӣ намудан чӣ маъно дорад?
б) Вохӯрии Юсуфро бо бародарон таҳлил намуда, кӯшиш кунед муайян намоед, ки кадом амалҳои ӯ шаҳодат медиҳанд, ки ӯ ба қувваи худ такя мекард, ва кадом амалҳояш шаҳодат медиҳанд, ки ӯ ба Худо боварӣ менамуд.
в) Порчаи дар боло иқтибосшудаи Китоби Муқаддас ба кадом андоза шуморо даъват мекунад, ки итоаткорона ба азобҳо тоб оваред, ва ба кадом андоза шуморо ба қасос гирифтан ҳавасманд мекунад.
3. «Аз душманон қасос гирифтан? Охир, ин вазифаи Худо аст. Душманонро бахшидан? Ана ин вазифаи ману шумост». Ҳамчун имондорон, мо бояд на танҳо қасос нагирем — ба мо фармуда шудааст, ки душманони худро дӯст дорем: 
Фармудаи қадимии “ёри худро дӯст дор” ва шарики нонавиштаи он “душмани худро бад бин” ба шумо шинос аст. Ман дар назди шумо вазифаи хеле душвортарро мегузорам ва ба шумо мегӯям: душманони худро дӯст доред. Бигузор ба шарофати онҳо дар шумо на сифатҳои бад, балки нек инкишоф ёбанд. Ҳангоме ки ба шумо дард мерасонанд, ба онҳо бо қувваи дуо ҷавоб диҳед, зеро он вақт шахсияти ҳақиқии шумо — моҳияти аз ҷониби Худо офаридашуда зоҳир мегардад. Худо маҳз ҳамин тавр амал мекунад. Ӯ беҳтарин чизеро ки дорад, медиҳад, — офтобро, ки заминро гарм мекунад ва боронро, ки онро ғизо медиҳад, — ба ҳар кас, новобаста ба он ки бад аст, ё нек.
Мат. 5:43–45 MSG.
а) Кадом сифатҳои бароятон хосро беҳтарин меҳисобед? Онҳоро бо истифодаи на зиёда аз панҷ калима ё ибора тасвир намоед. Масалан: шумо худро чунин тавсиф дода метавонед: «Ман раҳмдил, саховатманд, ҳозирҷавоб ҳастам».
б) Шумо — офаридаи Худо — сифатҳои беҳтарини худро ба ёд оварда, нисбат ба касоне ки бояд бахшед ё дӯст доштанашон душвор аст, чиро эҳсос менамоед?
4. «Ҳангоми бахшидан гоҳ-гоҳ ин гуна духелагӣ дида мешавад. Бахшидан ногоҳ фаро намерасад, дар роҳи он монеаҳо ва таваққуфҳо кам нестанд: гоҳ офтоб мебарояд, гоҳ уфуқро абрҳо фаро мегиранд. <…> …Аммо ин муқаррарӣ аст. Ҳангоме ки сухан дар бораи бахшидан меравад, мо ҳама навкорон мебошем. <…> …То даме ки барои бахшидан кӯшишҳо мекунем, аллакай мебахшем».
а) Кӯшишҳоеро ба ёд оваред, ки шумо барои бахшидани касе сарф намудаед. Чӣ тавр ба ин муваффақ шудед? Оё розӣ ҳастед, ки қарори бахшидан яккарата буд? Оё ҳаракати шумо ба сӯи бахшидан тадриҷӣ буд? Дар роҳи он монеаҳо ва таваққуфҳо буданд?
б) Акнун шумо худро аз нуқтаи назари бахшида тавонистан чӣ гуна баҳо медиҳед? Шумо кӯшишҳои фаъолонаро барои бахшидан давом медиҳед ё якравона аз онҳо канораҷӯӣ мекунед?
в) Фармудаи Исо аз боби 5-уми Инҷили Матто чун «бо қувваи дуо ҷавоб диҳед» садо медиҳад. Дуои хайр дар ҳаққи касе ки шуморо ранҷондааст, дар забони шумо чӣ гуна садо медиҳад?
БОБИ 12
Ҳокими олимақом Бародари туст
1. «Бародарони калонӣ вазъиятро комилан дигаргун карда метавонанд».
а) Ба фикри шумо, бародари (ё хоҳари) калонии идеалӣ чӣ хусусияти фарқкунанда дорад? Ҷавоби худро нависед.
б) Дар кӯдакӣ чӣ гуна дастгирии бародари калонӣ ба шумо намерасид? Дар кадом вазъият ба шумо беш аз ҳама шахсе даркор аст, ки сифатҳои дар боло зикршударо дорад?
в) Будан ё набудани ҳимоятгар ба шумо дар кадом вазъият таъсир расонд ва чӣ тавр?
г) Ҳозир ба шумо чӣ гуна ёрии бародари калонӣ намерасад? Дар кадом вазъият шумо беш аз ҳама дар хусуси дастгирии шахсе орзу мекунед, ки сифатҳои дар боло зикршударо дорад?
2. Юсуф ва бародаронаш иштирокчиёни ба ҳам пайвастани фавқулода ва мелодраматикӣ шуданд (→).
а) Ин қиссаро хонда, шумо ба кадом андоза худро ба Юсуф ҳамонанд мекунед, ки дар ҳолати афзалиятнок буда қарор медиҳад, ки бародаронашро бахшад ё набахшад?
б) Ба кадом андоза шумо худро ба бародарони Юсуф ҳамонанд мекунед, ки дар ҳолати нохуб ва беҳимоят буда, ба бахшида шудан эҳтиёҷ доранд?
в) Порчаи Ҳас. 45:15-ро хонед. Кадом хусусиятҳои хоси бародари калониро дар муносибати Юсуф бо бародарон мебинед?
3. Ҳавворӣ Павлус Масеҳро ба таври боварибахш дар симои Бародар тасвир намудааст:
Зеро ҳар киро, ки Ӯ пешакӣ шинохтааст, онҳоро низ пешакӣ муайн кардааст, ки ба сурати Писараш монанд шаванд, то ки Ӯ дар миёни бародарони бисёр нахустзода бошад <…> Кӣ маҳкум мекунад? Оё Масеҳе ки мурдааст, вале боз эҳё шудааст? Оё Ӯ, ки ба ямини Худо нишастааст? Оё Ӯ, ки дар ҳаққи мо шафоат мекунад?
Рум. 8:29, 34
Ояти охирини ин порчаро бо ҳамон оят дар тарҷумаи MSG муқоиса мекунем:
Касе ки барои мо мурдааст — Касе ки эҳё шуд, то ки дар байни мо зиндагӣ кунад! — ҳозир дар ҳузури Худо ҳамчун Пуштибони мо ҳузур дорад.
о. 34
а) Дар Аҳди Ҷадид бисёр симоҳои маҷозии Масеҳ ҳастанд: Ӯро ба чӯпон (ниг.: Юҳ. 10:11), токи ангур (ниг.: Юҳ. 15:5), нур (ниг.: Юҳ. 8:12) ва нон (ниг.: Юҳ. 6:35) монанд мекунанд. Ҳамчун Бародар тасвир ёфтани Масеҳ (хусусан калонӣ) дар бораи кадом хусусиятҳои нотакрори Масеҳ шаҳодат медиҳад?
б) Оё шумо гуфта метавонед, ки Масеҳ шуморо дастгирӣ мекунад, ва ҳамин дастгирии бародари калонӣ ба шумо намерасид (ба саволи 1-ум баргардед)?
в) Шумо дар вазъияте ки ҳозир ба он рӯ ба рӯ шудаед, ба кадом пуштибонӣ ва шафоати Исо эҳтиёҷ доред?
4.«Ту инро паси сар карда метавонӣ. Аммо на аз он сабаб ки ту боқувват ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари ту боқувват аст. На аз он сабаб ки ту сазовор ҳастӣ, балки аз он сабаб ки Бародари Ту сазовор аст».
а) Дар вазъияти ҳозираатон шумо чӣ кор карданӣ ҳастед, то ки онро паси сар намоед? «Сазовортар» шудан хоста, бештар ба қувваи худ умед бастан?
б) Чаро дар ин вазъият ба Масеҳ такя кардан ва ба Ӯ ҳамчун ба Бародари калонӣ боварӣ кардан душвор аст?
БОБИ 13
Бо хайрбодҳо хайрбод намо
1. «Марг хайрбоди тамоман тоқатфарсо мебошад».
а) Шумо ба кӣ маҷбур будед, ки «хайрбод» гӯед? Кадом талафотҳо дар робита бо ин хайрбод ғами шуморо афзунтар карданд? Аз даст додани умедҳо, нақшаҳо, муоширати дӯстона, идҳои якҷоя?
б) Ҳатто агар марг шуморо аз шахси дӯстдоштаатон ҷудо накарда бошад ҳам, азобҳо ҳамеша бо талафоти муайян ҳамроҳӣ мекунанд. Шумо бо мушкилоти ҳозир аз сар мегузаронидаатон рӯ ба рӯ шуда, чӣ талафотҳо додед? Оё ин аз даст додани ҳисси ҳимоя, муносибатҳои наздик, ягон хел имкониятҳо, бо касби худ машғул будан, ҳисси озодӣ, саломатӣ ё орзу?
2. «Дар атроф, гӯё ки ҳеҷ гап нашуда бошад, ҳаёт ҷӯш мезанад, аммо ту худро танҳо ва таркшуда ҳис мекунӣ, чунки «хайрбод» гуфта наметавонӣ». Гоҳо мо аз хайрбод даст мекашем, зеро бо он ки шахси азизамон ё чизи дӯстдоштаамон бебозгашт аз даст рафтааст, муросо кардан намехоҳем.
а) Дар бораи кадом талафотҳои зикршуда (ниг.: саволи 1-ум) шумо то ҳол ғам мехӯред ва аз кӣ (ё аз чӣ) ҳанӯз ҷудо шудан намехоҳед?
б) Чаро ба онҳо хайрбод гуфтани шумо душвор аст?
3. Якчанд дақиқаро ба тадқиқи ҳақиқати библиявӣ дар хусуси осмонҳо сарф намоед. Порчаҳои зеринро аз Китоби Муқаддас хонда, калимаҳо ва ибораҳоеро, ки бароятон махсусан муҳим метобанд, навишта гиред.

Ваҳй 21:3–4
2 Қӯр. 5:1–5
Юҳ. 14:1–31
Флп. 3:20–21
1 Қӯр. 15:50–54
Ваҳй 22:3–5
Заб. 15:11
Юҳ. 3:2
Луқ. 22:28–30

а) Ба калимаҳо ва ибораҳое ки навишта гирифтед, нигаред. Оё байни рӯйхати худ ва талафоте ки дар ҷавоб ба саволи 1-ум баён кардаед, ягон умумият мебинед?
б) Кадом тасалло ё изҳороти умедбахшро шумо дар ин оятҳо пайдо намудед?
4. К.С. Люис навиштааст:
Ҳангоме ки некӣ ва бадӣ пухта мерасанд, онҳо қувваи бозгашткунанда пайдо мекунанд. <…> Одамони замин инро намефаҳманд. Онҳо дар бораи азоби муваққатӣ мегӯянд: «Инро ҳеҷ чиз аз байн бурда наметавонад», ва намедонанд, ки хушбахтӣ тамоми гузаштаро рангин ва дигаргун мекунад. 2
а) Шумо чӣ фикр доред, оё некӣ метавонад дар ниҳояти кор нашъунамо карда аз ҳолати ноболиғонааш барояд, яъне пухта расад? Таҷрибаи рӯҳонии шумо ин идеяро чӣ гуна тасдиқ мекунад ё рад менамояд?
б) Бо назардошти он ки некӯкориҳои алоҳида танҳо дар осмонҳо ба камолоти пурраи худ мерасанд, шумо нашъунамои онҳоро дар душвориҳо ва талафоти ҳозираи худ чӣ гуна баҳо медиҳед? Оё онҳо, ба монанди тухмӣ, дар зери замин дар ҳолати инкишофи инконпазир мебошанд? Ё гул-гул шукуфта, аллакай самар оварда истодаанд?
в) Ҳангоме дар бораи осмонҳо чун имконияти «аз назар гузарондани гузаштаи худ» андеша менамоед, чӣ фикре ба саратон меояд? Кадомеро аз воқеаҳои гузашта барои ҷалоли Исои Масеҳ дигаргуншуда дидан мехоҳед?
5. Муаллифи Нома ба Ибриён моро даъват мекунад, ки худро дар ҷои варзишгарони мусобиқакунанда тасаввур намоем (ниг.: Ибр. 12:1–3). Тасаввур намоед, ки шумо дар майдони варзиш чандин давр медавед. Шуморо фарёдҳои таҳсинкунандаи мухлисон ва наъраи пурваҷди ҳаводорон қариб кар мекунанд, дар ҳоле ки мухлисони шумо варзишгарони номӣ мебошанд. Онҳо албатта медонанд, ки на танҳо ба марра расидан, балки аввалин шуда ба он омадан чӣ маъно дорад. Дар байни мухлисони вафодори шумо Иброҳим, Соро, Исҳоқ, Яъқуб, Юсуф ва ҳамаи касонеро, ки пеш аз шумо майдони мусобиқаро тай кардаанд, шинохтан мумкин аст (ниг.: б. 11). Онҳо ҳама баробар аз ҷой хеста, ба шумо мегӯянд: «Бидав! Бидав! Бидав!»
а) Шумо майдони мусобиқаи заминии худро тай карда, чеҳраҳои кадоме аз «мухлисон»-и худро дидан мехоҳед? Қаҳрамонони бароятон аҳамиятноки Китоби Муқаддасро ва шахсони ба дилатон наздикро, ки «мусобиқа»-ашон аллакай ба охир расидааст, ҳамчун «мухлисон»-атон тасаввур намоед.
б) Шумо аз «мухлисон»-атон чиро беш аз ҳама шунидан мехоҳед? Кадом рӯҳбаландкунӣ аз даҳони онҳо ба шумо ёрӣ мерасонад, ки суръатро паст накунед, нигоҳатонро аз Исо дур накунед ва хурсандиҳои ояндаро фаромӯш накунед?
БОБИ 14
Осуда бош ва худро нигоҳ дор
1. Юсуф тахмин намуд, ки Худо аз бадбахтиҳое ки бо ӯ рӯй додаанд, бохабар аст. «Худо гуруснагиро ба миён овард, Худо барои аз сар гузарондани он ёрӣ расонд, ва вазъият як лаҳза ҳам аз зери назорати Худо берун нашуда буд».
а) Ба кадом андоза шумо боварӣ доред, ки Худо ба мушкилоти ҳозираи шумо муносибате дорад? Сатҳи имони худро шумо чӣ гуна баҳо медиҳед: хеле паст, миёна, баланд? Онро чӣ гуна тасвир менамоед?
б) Кадом воқеаҳо ба баҳодиҳии имонатон таъсири бештар расондаанд? Ду-сетои онҳоро номбар намоед. Инҳо ҳам воқеаҳое буда метавонанд, ки хеле пеш рӯй додаанд, ҳам воқеаҳое ки ба қарибӣ рӯй додаанд, ва низ таассурот, ягон чизи нав дар муносибатҳо ва ғайра.
2. Макс Лукадо ду қиссаро нақл карда буд, ки дар онҳо Худо воқеаҳои худ аз худ дарднокро истифода бурда, онҳоро ба нафъи қаҳрамонони ин қиссаҳо гардонд (→).
а) Агар дар бораи душвориҳои имрӯзаи худ гап занед, ба нафъи худатон табдил ёфтани кадоми онҳоро умедворед?
б) Агар шубҳае надоред, ки Худо ҳатман дарди шуморо ба нафъатон мегардонад, ин дар тасаввуроти имрӯзаатон дар бораи ҳаёт чӣ гуна инъикос меёбад?
3. Барои аввалин шуда ба Қутби ҷанубӣ расидан Руал Амундсен нақшаи амалҳоро, ки тартиб дода буд, қатъиян риоя менамуд. Мувофиқи ин нақша дастаи ӯ новобаста ба вазъи обу ҳаво ҳар рӯз 15–20 мил масофаро тай менамуд. Роберт Скотт бошад, баръакс, нақшаи пешакӣ тартиб додашуда надошт: ҳангоми мусоид будани вазъи обу ҳаво дастаи ӯ то ҳадди имкон бештар ба пеш ҳаракат карда, беҳол мешуд, ҳангоми бад будани обу ҳаво бошад тамоман ҳаракат намекард. Дертар, дар китоби ба ин экспедитсия бахшидашудаи худ Амундсен навишта буд: «Ғалаба касеро интизор аст, ки ҳама кораш дуруст аст — ва инро омади кор меноманд! Мағлубият, албатта, насиби касе мешавад, ки сари вақт чораҳои эҳтиётии даркорӣ наандешид, — ва инро ноомади кор меноманд!»10
а) Байни тарзи амали Амундсен барои фатҳ намудани Қурбӣ ҷанубӣ ва амалҳои Юсуф барои ҳалли масъалаҳои қаҳтӣ чӣ умумият ҳаст?
б) Ба фикри шумо, барои ҳалли мушкилоти шахсӣ ё вазъиятҳои бӯҳронӣ «сари вақт қабул намудани чораҳои даркорӣ» чӣ маъно дорад? Ҳангоме ки ба ин савол ҷавоб медиҳед, метавонед намунаи Юсуфро аз назар гузаронед, ва на танҳо онро, ки ӯ дорои қудрат ва ҳокимият буда, аз ӯҳдаи қаҳтӣ баромад, балки ҳамчунин онро, ки ӯ ҳангоми дар хонаи Пӯтифараъ хизматгор буданаш чӣ гуна амал менамуд.
в) Оё гуфтан мумкин аст, ки одатан шумо аз рӯи намунаи Роберт Скотт амал намуда, ба вазъиятҳои мусоид ва номусоиди беруна имкон медиҳед, ки амалҳои ҳаминлаҳзаинаатонро муайян намоянд? Ё шумо бештар ба Руал Амундсен монанд ҳастед, ки пешравии собитқадамонаи ӯ ба вазъиятҳои беруна вобастагӣ надошт?
г) Қиссаи Амундсен ва Скотт барои ислоҳ намудани вазъияти худатон чӣ вазифаҳоро дар назди шумо мегузорад? Он ба шумо чӣ умеде медиҳад?
4. Мумайизони соҳаи ҳалли вазъиятҳои бӯҳронӣ Ҷим Коллинз ва Мортен Ҳансен муқаррар намуданд, ки худдорӣ (худназоратӣ) хусусияти асосии фарқкунандаи роҳбарони бомуваффақияти ширкатҳо аст (→). Даллас Уиллард худдориро (худназоратиро) чунин тавсиф медиҳад: «собитқадамона ба анҷом расондани кори саркарда ё табъи худро сарфи назар намуда, ба мақсади гузошташуда расидан».11
а) Ҳангоме шумо дар бораи душвориҳои худ фикр мекунед, одатан дар кадом марҳала худдорӣ ва боварӣ ба қувваи худ бароятон камӣ мекунад? Кадом омилҳо худдориро бароятон махсусан душвор мекунанд?
б) Навиштаи Муқаддас мегӯяд, ки «Худо дар шумо, бо ҳусни таваҷҷӯҳи Худ, ҳам хоҳиш ва ҳам амалро ба вуҷуд меоварад» (Флп. 2:13). Худо дар шумо бояд кадом хоҳиш ва амалро ба вуҷуд оварад, то ки шумо аз ӯҳдаи табъи худ баромада тавонед?
5. «Ту нақшаи амалҳоро тартиб дода метавонӣ. Дар ёд нигоҳ дор, ки Худо аз душвориҳои ту бохабар аст. Аз ӯ хоҳиш намо, ки ба ту дастуруламали қадам ба қадамро диҳад ва ду-се қадамеро нишон диҳад, ки худи ҳозир бояд гузорӣ».
а) Вобаста ба хусусияти мушкилиҳо, нақшаи амалҳои шумо метавонад кӯтоҳмуддат бошад, то ки барои дар давоми як соати наздик ҳал намудани мушкилиҳо ёрӣ диҳад, ҳам дарозмуддат бошад, ки барои ҳалли мушкилот якчанд ҳафта ё ҳатто моҳҳоро металабад. Кадом ҳудудҳои замонӣ барои ҳалли нақшаи шумо бештар қобили қабул метобанд? Як соат, як рӯз, як ҳафта ё мӯҳлати бештар?
б) Дар ин муддати вақт ба чӣ ноил шудан мехоҳед? Кӯшиш кунед, ки мақсадатон аниқ ва қобили баҳодиҳӣ бошад. Масалан: «ба Худо бештар боварӣ намудан» — худ аз худ мақсади бад нест, аммо онро чен кардан душвор аст. Онро чунин баён намудан беҳтар аст: «Ҳар боре ки тарс ва шубҳаро ҳис мекунам, ман дар рӯзномаи дуоиям дуои кӯтоҳеро навишта, қарори ба Худо боварӣ намуданро тасдиқ мекунам».
в) Шумо худи ҳозир барои расидан ба мақсади дар назди худ гузоштаатон кадом ду-се қадам гузошта метавонед? Агар мустақилона муайян намудан ё гузоштани қадамҳои даркорӣ бароятон душвор бошад, шумо аз кӣ мадад меҷӯед?
БОБИ 15
Бадбахтӣ. Худо. Некӯӣ
1. Дар зер даҳ ҳақиқати библиявӣ оварда шудаанд, ки шумо китоби «Ту инро паси сар карда метавонӣ»-и Макс Лукадоро хонда, бо онҳо шинос шудед:
•	Ҳаёти ман барои Худо китоби кушода аст (ниг.: Заб. 138).
•	Худо дар назди ман аст (ниг.: Заб. 23:4).
•	Худованд мақсадҳои Худро дар ҳаёти ман амалӣ менамояд (ниг.: Заб. 137:8).
•	Худо таҷрибаеро, ки ман ҳангоми озмоишҳо ҳосил намудаам, барои омӯзондан ва ба ҳаёти фаровон тайёр кардани ман истифода мебарад (ниг.: Яъқ. 1:2–4); ҳамаи озмоишҳо муваққатӣ мебошанд (ниг.: 1 Пет. 1:6).
•	Худо доимо маро такмил медиҳад (ниг.: Флп. 1:6).
•	Ман ба Худованд такя карда метавонам, зеро Ӯ вафодор, раҳмдил ва тавоност (ниг.: Заб. 129:5–7).
•	Ҳамчун мукофот ба касоне ки аз озмоишҳо гузаштаанд, тоҷи ҳаёт ваъда шудааст (ниг.: Яъқ. 1:12).
•	Ба ҳаёти заминӣ аз нуқтаи назари абадият нигаристан ба ман имкон медиҳад, ки мушкилоти худро мушкилоти муваққатӣ ҳисобам (ниг.: 2 Қӯр. 4:17).
•	Исо барои ман шафоат мекунад (ниг.: Рум. 8:34).
•	Дар дастони Худо бадии андешидашуда дар ниҳояти кор ба некӣ табдил меёбад (ниг: Ҳас. 50:20).
а) Ин ҳақиқатҳо ба муносибатҳои шумо ба мушкилоти ҳаётӣ ва ба даст овардани таҷрибаи амалии паси сар намудани онҳо чӣ гуна таъсир расондаанд? Оё гуфтан мумкин аст, ки ин китобро хонда, шумо муносибати худро ба мушкилоте ки ба саратон омадаанд, дигаргун намудед? Агар ҳа, чӣ гуна?
б) Ду-се ҳақиқатро зикр намоед, ки ҳозир бароятон беш аз ҳама муҳиманд. Онҳо кадом эҳтиёҷоти рӯҳониро қонеъ менамоянд?
в) Аз номи шахси якум якчанд ҳақиқатҳои дар боло зикршударо тасвир намоед, ки ҳозир бароятон муҳим мебошанд. Масалан: «Ба Худо маълум аст, ки фардо ман бо чиҳо рӯ ба рӯ мешавам. Ҳеҷ гуна нохушиҳо дар ҳаёти ман ба Ӯ дар амалӣ намудани мақсадҳояш халал намерасонанд. Ҳангоме ки ман танҳоям, Худо дар наздам аст. Азобҳои ман бемаъно ва бемақсад нестанд — Худо онҳоро барои таълим додани ман истифода мебарад ва онҳоро ба нафъи ман мегардонад».
г) Фикр кунед, чӣ тавр ин матнро ёдрасии воқеӣ дар бораи вафодории Худо нисбат ба шумо гардонда метавонед. Масалан, онро ба ду-се дӯсти худ диҳед ва аз онҳо хоҳиш намоед, ки дар давоми як ҳафта онро ба шумо ба воситаи почтаи электронӣ дар шакли СМС-паёмакҳо фиристанд. Порчаи Китоби Муқаддасро, ки матни шумо ба он такя мекунад, аз ёд кунед, ё онро ба он ҷое гузоред, ки ҳар рӯз нигоҳатон ба он меафтад. Онро дар варақаи хурд чоп кунед ва ба гулдон часпонед — ҳамчун ёдрасии аёни он ки имони шумо ҳатто дар ин вақти бароятон душвор нашъунамо мекунад.
2. «Ҳангоме ки Худо маркази ҳаёти мо мегардад, ҳамаи бадбахтиҳои мо бароямон ба некӯӣ табдил меёбанд».
а) Дар варақи коғаз ҷадвали одии иборат аз се сутун кашида, дар он аз чап ба рост чунин сарлавҳаҳоро нависед: «Барбахтӣ», «Худо», «Некӯӣ».
б) Дар сутуни якум ду-се ибораро нависед, ки ба он мушкилоте дахл доранд, ки имрӯз бо онҳо рӯ ба рӯ шудаед.
в) Дуо гуфта, дар сутуни дуюм он сифатҳои Худоро номбар намоед, ки барои рафъ намудани мушкилоти имрӯзаатон ба шумо ёд медиҳанд.
г) Дар сутуни сеюм ҳама гуна имтиёзҳоеро, ки дар натиҷаи дахолати Худо дар ислоҳ намудани вазъияти шумо пай бурдаед, нависед. Агар шумо дар муайян кардани дигаргуниҳои мусбати ҳаёти худ мушкилӣ мекашида бошед, фикр кунед, ки кадом имтиёзҳоро дар оянда ба даст оварданӣ ҳастед. Масалан:

Бадбахтӣ	Худо	Некӯӣ	
Ман ҷои корамро аз даст додам.	Худо қудрати номаҳдуд  дорад, ва Ӯ саховатманд аст. Ӯ маро аз ғамхории Худ  маҳрум намекунад. Мушкилоти ман барои ӯ монеа нестанд ва мушкилӣ надоранд.	Ман акнун дар хусуси бехатарии худ ташвиш намекашам. Бехатарии ман  дар дастони Худост.	

3. Қиссаи Кристина Кейнро нақл карда (→), Макс Лукадо нишон дод, ки чӣ тавр Худо торикии зулмоти азобҳои моро истифода бурда, нури Худро бар мо тобонда метавонад.
а) Сабтҳоро дар ҷадвали пуркардаатон таҳлил намуда, фикр кунед, ки Худо ба ин ҷаҳон тобондани кадом нурро аз шумо талаб мекунад?
б) Даъвати Худо аз шумо фаҳмиш ва розигии пурраро интизор нест — аз шумо фақат як чиз талаб карда мешавад: қадами навбатӣ гузоштан, ҳар қадар хурд бошад ҳам. Дар давоми 24 соати наздик дар ҷавоб ба даъвати Худо кадом қадамро гузошта метавонед?
4. Дар боби 1 суханони рӯҳбаландкунандае ҳастанд, ки мазмуни тамоми китобро бо онҳо хулоса кардан мумкин аст: «Ту инро паси сар карда метавонӣ. Ҳа, дарднок хоҳад буд, аммо тоқат кардан лозим меояд. Худо ин андӯҳро ба некӣ табдил медиҳад. Ҳозир ту бояд худро ба даст гирӣ, то ки ба орзуҳои содадилона дода нашавӣ ва қадамҳои бехирадона нагузорӣ. Аммо рӯҳафтода нашав, ва бо мадади Худо ту инро паси сар мекунӣ».
а) Ба таҳлили муфассал дода нашуда, таассуроти худро аз китоби хондаатон тасвир намоед. Бигӯед, ки чӣ тавр Худо дар ҳаққи шумо ғамхорӣ зоҳир намуд? Оё ин тасалло, рӯҳбаландкунӣ, ҳикмат, таъминкунӣ буд? Ё ягон чизи дигар?
б) Ғамхории дар ҳаққи шумо зоҳиршуда чӣ гуна барои паси сар кардани мушкилот ба шумо ёрӣ медиҳад?
в) Барои дуои бе шитобкорӣ вақт ҷудо кунед. Худоро барои ғамхорӣ дар ҳаққи шумо шукргузорӣ намоед, новобаста ба он ки он чӣ тавр зоҳир гардидааст. Он чиро, ки худи ҳозир шуморо ба ташвиш меоварад, ба Худо супоред ва аз Ӯ он чиро, ки беш аз ҳама ба он эҳтиёҷ доред, хоҳиш кунед. Дар хомӯшӣ интизори он бошед, ки Худо муҳабати Худро ба шумо изҳор менамояд. Дар охири дуо Худовандро барои чигунагии Ӯ, барои таъсири тавонои Ӯ ба ҳаёти шумо ситоиш намоед.
Тавзеҳот
Боби 1. Ту инро пасо сар карда метавонӣ
1. Spiros Zodhiates, ed., The Hebrew-Greek Key Word Study Bible: Key Insights into God’s Word, New American Standard Bible, rev. ed. (Chattanooga, TN: AMG, 2008), Ҳас. 50:20. Ниг. Ҳамчунин: «Greek/Hebrew Definitions», Bible Tools, Strong’s # 2803, chashab, www.bibletools.org/index.cfm/fuseaction/Lexicon.show/ID/H2803/chashab.htm.
2. Spiros Zodhiates, ed., The Hebrew-Greek Key Word Study Bible, Ҳас. 50:20. Ниг. ҳамчунин: Strong’s Exhaustive Bible Concordance Online, #6213, www.biblestudytools.com/lexicons/hebrew/nas/asah.html.
Боби 3. Танҳо, аммо тамоман танҳо не
1. Ҷей-Ҷей Ҷаспер, сӯҳбати хоса бо муаллиф. Бо иҷозати ӯ истифода мешавад.
2. Thomas Lye, «How Are We Live by Faith on Divine Providence?» in Puritan Sermons 1659–1689 (Wheaton, II.: Richard Owen Roberts, Publisher, 1981), 1:378.
3. Edward Mote, «The Solid Rock», in Sacred Selection for the Church, comp. And ed. Ellis J. Crum (Kendallville, IN: Sacred Selections, 1960), 120. Суруди ситоиш «Сахраи пойдор» (суханони шубони англис Эдвард Моут (1797–1874)).
4. Saint Augustune: Sermons on the Liturgical Seasons, trans, Sister Mary Sarah Muldowney (New York: Fathers of the Church, 1959), 85–86.
Боби 4. Аҳмақиро бо аҳмақӣ ислоҳ кардан ғайриимкон аст
1. David M. Edwards, «Song Story; Take My Hands, Precious Lord: The Life of Thomas Dorsey», Worship leader Magazine, March/April 2010, 64–65. Copyright© 2010 by Worship Leader Partnership.
2. Ibid., 65.
3. Thomas A. Dorsey, «Take My Hands, Precious Lord» (Hialeah, FL: Warner-Tamerlane, 1938, renewed).
4. Edwards, «Song Story», 65.
Боби 5. Пас, ин фақат тайёрӣ буд
1. Howard Rutledge and Phyllis Rutledge with Mel White and Lyla White, In the Presebce of Mine Enemies — 1965–1973: A prisoner of War (New York: Fleming H. Revell, 1975), 33, 35.
2. Spiros Zodhiates, ed., The Hebrew-Greek Key Word Study Bible: Key Insights into God’s Word, New American Standard Bible, rev. ed. (Chattanooga, TN: AMG, 2008), #977, p. 1817. Ниг. ҳамчунин: Strong’s Concordance with Hebrew and Greek Lexicon, http://www.eliyah.com/cgi-bin/strongs.cgi?file=hebrewlexicon&cisindex=977.
3. Bob Benson, “See You at the House”: The Stories Bob Benson used tio Tell (Nashville Generoux, 1986), 202–203.
4. Rutledge and Rutledge, In the Presence, 39, 52.
Боби 7. Масхарабоз-лӯхтаке ки зуд ба по меистад
1. Jay Kirk, «Burning Man», GQ.com, February 2012, www.gq.com /news-politics/newsmakers/201202/burningman-sam-brown-jay-kirk –gq-february-2012, 108–15; Сэм Браун, сӯҳбати хоса бо муаллиф. Бо иҷозати ӯ истифода мешавад.
Боби 8. Ҳангоме ки дар зиндагӣ ҳама чиз нобасомон аст, оё Худо чун пештара некӯст?
1. Christyn Taylor, CaringBridge.org, August 22, 2010, created at http:// www.caringbridge.org/visit/rebecca-taylor1. Бо иҷозати ӯ истифода мешавад.
2. Joni Ericson Tada, «God’s Plan A», in Be Still, My Soul: Embracing God’s Purpose and Provision in Suffering, ed. Nancy Guthrie (Wheaton, II: Crossway, 2010), 32–33, 34.
3. Donald G. Bloesch, The Struggle of Prayer (Colorado Springs, CO: Helmers and Howard, 1988), 33.
4. Taylor, CaringBridge.
Боби 9. Илтимос, ақаллан каме шукргузор бош
1. Henry Ward Beecher, Prowerbs from Plimouth Pulpit: Selected from the Writtings and Sayings of Henry Ward Beecher, comp. William Drysdale (New York: D. Appleton, 1887), 13.
2. Миннатдории махсус ба Даниэл, ки ба нақл кардани қиссаи ӯ иҷозат дод.
Боби 11. Қасос ширин аст, аммо баъд…
1. «Spite House», New York Architecture Images, nyc-architecture.com, http:/ nyc-architecture.com/GON/GON005.htm.
2. Strong’s Exhaustive Bible Concordance Online, #5117, www.bible studytools.com/lexicons/greek/nas/topos.html.
Боби 12. Ҳокими олимақом бародари туст
1. Rick Reilly, «Matt Steven Can’t See the Hoop. But He’ll Still Take the Last Shot», Life of Reilly, ESPN.com, March 11, 2009, http:// sports.espngo.com/espnmag/story?id=3967807. Ниг. ҳамчунин: Gil Spencer. «Blind Player Helps Team See the Value of Sportsmanship», Delaware County Daily Times, February 25, 2009, www.delcotimes.com /articles/2009/02/25sports/doc49a4c50632d09134430615.
Боби 13. Бо хайрбодҳо хайрбод намо
1. «John Herschel Glenn, Jr. (Colonel, USMC, Ret.) NASA Astronaut (Former)», National Astronautics and Space Administration, Biographical Data, www.jsc.nasa.gov/bios/htmlbios/glenn-j.html.
2. Bob Greene. «John Glenn’s True Hero», CNN.com, February 20, 2012, www.snn.com/2012/02/19/opinion/greene-john-annie-glenn /index.html.
3. Аз гуфтугӯ бо Стивен Чапмен 30 ноябри 2011. Бо иҷозати ӯ истифода мешавад.
4. Todd Burpo with Lynn Vincent, Heaven Is for Real: A Little Boi’s Astounding Story of His Trip to Heaven and Back (Nashville: Thomas Nelson, 2011), 94–96.
Боби 14. Осуда бош ва худро нигоҳ дор
1. «The Story of Keep Calm and Carry On», YouTube video, 3:01, posted by Temujin Doran, www, youtube.com/watch?v=FrHkKXFRbCI&snc=fb. Ниг. ҳамчунин: Keep Calm and Carry On: Good Advice for Hard Times (Kansas)City, MO: Andrews McMeel, 2009), introduction.
2. Jim Collins, «How to Manage Through Chaos», CNN Money, September 30, 2011, http://management.fortune.cnn.com/2011/09/30 /jim-collins-great-by-choice-exclusive-excerpt.
Боби 15. Бадбахтӣ. Худо. Некӯӣ
1. Christine Caine, Undaunted: Daring to Do What God Calls You to Do (Grand Rapids: Zondervan, 2012), 48.
2. Ibid., 48–49.
3. Ibid., 191.
4. Кристин Кейн, сӯҳбати хоса бо муаллиф, ки 8-уми октябри с. 2012 баргузор шудааст. Бо иҷозати ӯ оварда мешавад.
Саволҳо барои андешаронӣ
1. Francis Rrown, S.R. Driver, Charles A. Briggs, Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon (Peabody, MA: Hendrickson, 1996), 595–596.
2. C.S. Lewis, The Problem of Pain (New York: MacMillan, 1962), 93.
3. Dallas Willard, The Divine Conspiracy: Rediscovering Our Hidden Life in God (San Francisco: HarperSanFrancisco,1998), 344.
4. C.S. Lewis, God in the Dock (Grand Rapids: Wm.B. Eerdmans, 1970), 52.
5. Craig L. Blomberg and Mariam J. Kamell, James, vol.16 of Zondervan Exegetical Commentary on the New Testament, gen. ed. Clinton E. Arnold (Grand Rapids: Zondervan, 2008), 49.
6. Scot McKnight, The Letter of James, The New International Commentary on the New Testament (Grand Rapids: Wm.B. Eerdmans, 2011), 71.
7. Alexander Schmemann, For the Life of the World: Sacraments and Orthodoxy (Crestwood, NY: St. Vladimir’s Seminary Press, 1973), 15.
8. Hartmut Beck, New International Dictionary of New Testament Theology, vol. 2, gen. ed. Colin Brown (Grand Rapids: Zondervan, 1986), «paradidōmi».
9. C.S. Lewis, The Great Divorce (New York: Macmillan, 1946), 67, Аз китоби К.С. Люис «Ҷудошавии ҳамсарон» дар тарҷумаи Н. Трауберг.
10. Roald Amundsen, The South Pole (Seattle: CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012), 139.
11. Dallas Wilard, Renovation of the Heart: Putting on the Characters of Christ (Colorado Springs: NavPress, 2002), 127.