Омартиан Сторми
Ибодатгўй аёлнинг қудрати

МУНДАРИЖА
КИРИШ
МИННАТДОРЧИЛИКЛАР
ИБОДАТНИНГ КУЧИ
Эр-хотинлик муносабатларингизни ўлимга ҳукм қилишга шошилманг
Мен-чи? Мен ҳам ибодатга муҳтожман
Ибодатни бошлашга шошилманг
1-БОБ. СИЗ ТУРМУШГА ЧИҚДИНГИЗ
Уч сўздан иборат суюкли ибодатим
Ким ўзгаради?... Менми?
Севгининг муқаддас тили
У менга қарши бўлса-ю, қандай қилиб мен у учун ибодат қиламан?!
«Сукут сақла ва ибодат қил»
Имонли ва имонга келмаган одам
Ўз уйингизни қурар экансиз
Хом хаёллардан қутулайлик
Талаб этилган ҳурмат
2-БОБ. УНИНГ ИШЛАРИ
3-БОБ. УНИНГ МОДДИЙ МАБЛАҒЛАРИ
4-БОБ. УНИНГ ИНТИМ ҲАЁТИ
5-БОБ. УНИНГ МЕҲРИБОНЛИГИ
6-БОБ. УНИНГ ВАСВАСАЛАРИ
7-БОБ. УНИНГ ШУБҳАЛАРИ
8-БОБ. УНИНГ ҚЎРҚУВИ
9-БОБ. УНИНГ МАҚСАДЛАРИ
10-БОБ. УНИНГ ҚАРОРЛАРИ
11-БОБ. УНИНГ СОҒЛИҒИ
12-БОБ. УНИНГ ҲИМОЯСИ
13-БОБ. ХУДОНИНГ СИНОВЛАРИ
14-БОБ. УНИНГ АХЛОҚИЙ ПРИНЦИПЛАРИ
15-БОБ. УНИНГ ОБРЎЙИ
16-БОБ. УНИНГ УСТИВОРЛИКЛАРИ
17-БОБ. УНИНГ ЎЗАРО МУНОСАБАТЛАРИ
18-БОБ. УНИНГ ОТАЛИК БУРЧИ
19-БОБ. УНИНГ ЎТМИШИ
20-БОБ. УНИНГ ФЕЪЛ-АТВОРИ
21-БОБ. УНИНГ ОИЛАСИ
22-БОБ. УНИНГ ҲИССИЁТЛАРИ
23-БОБ. УНИНГ ЮРИШ-ТУРИШИ
24-БОБ. УНИНГ ГАП — СЎЗЛАРИ
25-БОБ. УНИНГ ТАВБА-ТАЗАРРУСИ
26-БОБ. УНИНГ ХАЛОС БЎЛИШИ
27-БОБ. УНИНГ ИТОАТКОРЛИГИ
28-БОБ. УНИНГ ЎЗИ ТЎҒРИСИДАГИ ФИКРИ
29-БОБ. УНИНГ ИШОНЧИ
30-БОБ. УНИНГ КЕЛАЖАГИ

КИРИШ
Cторми билан узоқ йиллар олдин бўлган никоҳимиз тўғрисида сўз кетганда, баъзан: «Мен учун 25 йил хотиржамлик, сен учун 25 йил хўрлик бўлган эди», деб ҳазиллашаман. Чорак аср бирга умр кечирганимиздан кейин, менинг мураккаб шахсиятимдан қайси бир жиҳатлари Сторми учун асло сир бўлиб қолмайди. У менинг ғалабамни ҳам, тубан кетганимни ҳам, курашларимни, қўрқув ва умидсизликка тушганларимни ҳам кўрди. Менинг эр сифатида, ота ва мусиқачи сифатида давлатмандлигимга шубҳаланиш учун унда ҳамма асослар бор эди. Худо менинг олдимда сим каби чўзилмагани учун Ундан хафа бўлганимни хотиним кўрган, Худо кулдан ниманидир тиклаб, бу нарсани олтинга айлантирганда, у Худонинг мўъжизасини кўрган. Бу йўлдаги ҳар бир қадам хотинимнинг ибодатлари бўйича юз берди. Мазкур китоб Стормининг бир неча йиллар давомида тўплаган тажрибалари асосида ёзилган. Мен бир нарсани тасаввур қила олмайман: агар у мен учун ибодат қилмаганда, ҳаётим нима бўларди? Унинг ибодатлари менга тасалли бермоқда, хотиржамлик ҳиссини инъом қилмоқда, Худонинг амрларини — бир-биримиз учун ибодат қилишни ижро этишимизга ёрдам бермоқда. Эрга нисбатан ҳақиқий севгини билишга оид ягона йўл — доимо у учун ибодат қилишдан бошқа йўлни тасаввур қила олмайман. Бу қимматбаҳо ҳадя Худонинг марҳаматидан келадиган шодликни ва Унинг ҳузур-ҳаловатини эр билишига ёрдам беради.
Сторми, мен сени севаман.
Сенинг ибодатинг кучи ва ҳузур-ҳаловатини сезувчи эринг Майкл
Ушбу китобни ибодат қилиб сўраганимдан ҳам кўра кўпроқ нарса берган эрим Майклга муҳаббат билан бағишлайман. Биз икковимиз ҳам ибодатнинг кучини билдик.

МИННАТДОРЧИЛИКЛАР
Қуйидагиларга алоҳида миннатдорчилик билдираман:
• Бу китоб устидаги ишнинг қатта қисмини ўз зиммасига олган котибам, тенги йўқ ёрдамчим Сюзан Мартинесга. Сенинг сингилларча севгинг, дўстона садоқатинг, сенинг ибодат билан қўллаб-қувватлашингдан келадиган бойлик ва сахийлигинг чуқур билиминг ва жонбозлигинг билан қўшилиб, бизнинг умумий ишимизда мен учун қимматбаҳо ҳадя бўлди. 
• Эрларимиз учун Худога кўз ёшларимиз билан қилган ибодатларимизда ўзимиздан воз кечишимиз учун қандай машаққатлар турганини мен каби билган ва мен билан бирга ибодат қилган дугоналаримга бағишлайман. Ибодатда Худога чинакам садоқатингиз бўлмаганда эди, бу китоб юзага келмаган бўларди. Мен сизларни қимматли хазина сифатида юрагимда тоабад сақлайман.
• Муносабатларимиз орзулардан узоқ бўлганига қарамай, бизга — ўз ота-оналарига бўлган севгиси учун қизим Мендига ва ўғлим Крисга миннатдорчилик билдираман. Ўз муаммоларимизни ҳал қилиш учун мустақил йўл топиш олдидан ибодатнинг афзаллигини англаб етгунимизча, ўртамизда бўлиб ўтган жанжаллардан афсусдаман. Мен шунинг учун ибодат қиламанки, ўрганган ҳамма яхши нарсаларингизни оилавий муносабатларингизда давом эттиринглар.
• Янги ўғлим Жон Довуд Кендрикка миннатдорчилик билдираман. Ўғлим, ота-оналаринг самоларга кўтарилгандан кейин, сен мени ўз онангдай қабул қилдинг. Ўтган йиллар давомида муҳтож бўлган нарсамиз сен экансан. Аммо сен бизнинг ҳаётимизга кирмагунингча, бу тўғрида билмаган эдик.
• Қавмбоши Жек ва Анна Хайфордга, қавмбоши Дейли ва Жоан Эвристга миннатдорчилик билдираман: сизлар менга нима тўғрисида ибодат қилишни ўргатдингизлар ва менга ҳақиқий эр-хотинликнинг сирларини кашф қилдингизлар.
• Harvest House даги ҳамма оила аъзоларимга — ота Боб Хокинс-га ва ўғил Боб Хокинсга, Билл Женсенга, Жули МакКиннига, Тереза Эвенсонга, Бетти Флетчерга ва Лара Уейкертга — бу китобнинг пайдо бўлишида сизларнинг фаол иштирокингиз ва салмоқли ҳиссангиз учун миннатдорчилик билдираман. Ҳаммаларингиз қалбимнинг қувончисизлар, аммо мен учун энг қувончлиси — нашр раҳбари Керолин МакКридидир. Ёрдамингиз ва мададингиз учун миннатдорчилик билдираман.
• Ноширим Холли Хелверсонга миннатдорчилик билдираман: унинг касб маҳоратини ва ақлини қадрлайман.
• Том ва Петти Бруссога, Майкл ва Терри Херритонга, Ян ва Дейви Уиллиамсонга, шунингдек, Дейли ва Присцелла Наваррога — ҳаётий тажрибаларингизни мен билан ўртоқлашганингиз учун ва аёлларнинг ибодати кучи нимадан иборат эканини амалда менга кўрсатганингиз учун миннатдорчилик билдираман.
Фаросатли хотинни ким топа олади? Унинг баҳоси гавҳардан ҳам баланд. Эри унга юракдан ишонади, ҳеч нарсага муҳтож бўлмайди. У эрига ёмонлик эмас, бир умр яхшилик қилади.
Ҳикмат. 31:10–12

ИБОДАТНИНГ КУЧИ
Aввало шуни айтмоқчиманки, аёлнинг ибодати кучини эр устидан назорат ўрнатиш воситаси сифатида қарамаслик керак. Бунинг устига, ёлғон умидларга учманг, деб ҳам огоҳлантирмоқчиман. Ҳақиқатда, ҳаммаси аксинча юз беради. Ибодатнинг кучи ўзингизни, ўз кучингизга бўлган ҳар қандай эътирозларни ва имкониятларни инкор қилишдан, Худонинг кучига тўлиқ ишонишга тайёргарликдан иборат, чунки Худо ўзингизни, эрингизни, бутун ҳаётингизни, албатта, сизларнинг никоҳингизни ўзгартиришга қодир. Бу куч охир-оқибатда итоатсиз ҳайвонни жиловлаш учун қамчи бўлиш учун эмас, балки бу куч тиклаш учун юмшоқ ускунадир, бу тиклаш шунчаки ҳақ бўлиб қолган эмас, балки олишдан кўра берадиган, тўғри хатти-ҳаракат қилишга интиладиган аёлнинг ибодатлари сабабли юз бериши мумкин. Худога фақат шу тариқа шукрона айтиб, эримнинг ҳаётига киргин, деб сўрашингиз мумкин. Охир-оқибатда сизга ҳам бу инъом берилади.
Биз Майкл билан турмуш қуриб, ўртамизда келишмовчиликлар пайдо бўлганда, мен ибодат тўғрисида оз ўйлардим. Бунинг устига, охирги умидимни ибодатга боғлардим. Мен турли-туман усулларни — жанжаллар, тортишувлар, ўтинч, бўйин товлашлар, адоват ва албатта, энг оммавий усул бўлган сўз айтмай инкор қилишни бошдан кечирдим. Ибодат сабабли бу сингари таъсирнинг нохуш усулларини четлаб ўтиш мумкинлигини англаш учун маълум вақт талаб қилинди.
Сиз бу китобни ўқиётганингизда, биз Майкл билан оила қурганимизга чорак аср бўлди. Бу мўъжизадан бошқа нарса эмас, бунда сизнинг заррача хизматингиз йўқ — бу ишларнинг ҳаммаси ибодатларга жавоб берадиган Худонинг марҳамати туфайли юз бергандир. Тан олишим керакки, ҳатто узоқ йиллардан буён ўрганишда давом этсам ҳам, бу осонлик билан бўлаётгани йўқ. Майли, мен бугун ҳам илгаригидай хато қиляпман, аммо ишонч билан шуни айта оламанки, ибодат таъсир кўрсатяпти.
Афсуски, болаларим учун ибодат қилишни бошламагунимча, эрим учун тўғри ибодат қилишни билмасдим. Мен Худодан улар учун қилган ибодатларимга жиддий жавоб олганимдан кейин, эрим учун қизғин, астойдил ибодат қилишга қарор қилдим. Аммо болалар учун ибодат қилиш бирмунча осонроқ эканини билдим. Болалар туғилган кундан бошлаб биз уларнинг ҳаётида иштирок этамиз, чин юракдан уларга энг яхши тилакларни билдирамиз. Бироқ эр билан бўладиган муносабатлар, айниқса, оилавий ҳаёт кулфатларини бошдан кечирганлар учун осон эмас. Эр лоқайдлиги, тушунмаслиги билан сизни ҳақорат қилиши, қўполлиги билан сизни жуда ҳам ғазаблантириши мумкин. У худди игна сингари юракка санчиладиган сўзларни гапириши мумкин. Ҳар сафар у учун ибодат қилганингизда, йиринглаган бу яранинг оғриғини сезасиз. Юрагингиздаги бу «игна»дан қутулмагунингизча, Худога маъқул бўладиган даражада юрагингизни Унга оча олмайсиз.
Эр учун қилинадиган ибодат асло бола учун қилинадиган ибодат эмас (улар қанчалик бир хил бўлиб туюлмасин), чунки сиз эрингиз учун она эмассиз. Болаларимиз устидан бизга Худо томонидан берилган ҳукмронлик мавжуд, аммо эримиз устидан ҳукмронлик берилмаган. Бироқ бизга «душманнинг бутун куч-қудратини оёқ ости қилиш ҳукмронлиги» (Лука 10:19) ва ибодатингиз билан душманнинг режаларига қаттиқ зарба бериш иқтидори ато қилинган. Оилавий муносабатларда келиб чиқадиган кўплаб муаммолар амалда бу оилаларни тамомила йўқ қилиб ташлаш учун душман режасининг бир қисми ҳисобланади. Аммо биз шуни айтишимиз мумкин: 
• Ҳеч ким ва ҳеч нарса оиламни бузишига асло йўл қўймайман.
• Эримни ҳақиқий йўлдан оздиришларига қараб турмайман.
• Бизнинг ўртамизда кўринмас девор ўрнатишларига бефарқ қараб тура олмайман.
• Узоқлашиш занги ва бир-биримизни тушунмаслик ёки ишончсиз танланган йўл бизнинг муносабатларимизни емиришига ва биз биргаликда қурмоқчи бўлган нарсаларни бузишига йўл қўймайман.
• Бизни ажратишга ундайдиган алам ва кечириш майлининг йўқлиги билан келиша олмайман.
Оиламизга бўладиган ҳар қандай салбий таъсирга қарши тура оламиз ва оиламизни сақлаш учун Худо Ўз номи билан бизга куч-қудрат ато қилишига ишонамиз. 
Сиз ўз оилангиз атрофига иҳота ўрнатишингиз учун воситалар бор, чунки Исо шундай деб айтган эди: «Ер юзида сизлар нимаики боғласангизлар, осмонда ҳам боғланган бўлади. Ер юзида нимаики ечсангизлар, осмонда ҳам ечилган бўлади» (Матто 18:18). Сизда ёвузликни тўхтатиш ва эзгуликка йўл очиш учун Исо номи билан ҳукмронлик берилган. Сиз ибодат орқали Худога ҳамма нарсани — эрингиз мукаммал ҳаёт кечириши учун ҳалақит бераётган ичкиликбозлик, дангасалик, руҳий зиқлик, характер заифлиги, муроса қилолмаслик, доимо хавотирда юриш, қўрқув ва омадсизликлар тўғрисида айтишингиз мумкин. Шу билан бирга, буларнинг ҳаммасидан эрингиз халос бўлиши учун ибодат қилсангиз бўлади.
Эр-хотинлик муносабатларингизни ўлимга ҳукм қилишга шошилманг
Ҳозир тўғрисини айта қолай: қачонлардир, эрим билан бошқа-бошқа яшашимиз керак, балки ажралишармиз, деб жиддий ўйлаган эдим. Бугун бундай қарор мен учун маъқул эмас, чунки биринчи вариантни ҳам, иккинчи вариантни ҳам бахтсиз оиланинг муаммоларини ҳал қилиш учун яхши восита эмас, деб ҳисоблайман. Ажралиш тўғрисида Худонинг сўзларига ишонаман. Бу йўл Унга маъқул эмаслигини ва Уни қаттиқ хафа қилишини биламан, аммо бу дунёда Худони ҳаммадан кам хафа қилишни истайман. Аммю менга тўғри қарор қабул қилишга ёрдам берадиган ҳар қандай лаёқатни ўлдирувчи умидсизлик ҳисси ҳам яхши таниш. Одам ҳамма тўғри хатти-ҳаракатларини тарк этганда, чорасиз қолишини билиб олдим. Кимдир қалбингизга назар ташлаб, унда ўзини кўришга рози бўлиб, қалб ўшанга тикилишга тайёр бўлганда, ўша лаҳзадаги танҳоликнинг энг оғир дамлари менга яхши таниш. Мен шу қадар чидаб бўлмас оғриқни бошдан ўтказдимки, бу огрикдан ўлим қўрқуви мени яшаш учун ягона воситани — оғриқ манбаидан қутулишни қидиришга мажбур қилди. Ноумидлик пайдо қилган хатти-ҳаракатлар нима эканини мен биламан, чунки бундай ҳолатда сизда келажак бўлмайди. Мен кундан-кунга салбий кечинмалар босимини бошдан кечиришимга тўғри келдики, ажралишдан бошқа бирон нарса менга енгиллик бермайдигандай кўринди.
Оиламиздаги энг катта муаммо — эримнинг жаҳли тезлиги эди. Унинг ғазабига дучор бўладиган ягона нишон болаларимиз эди. Унинг сўзлари ичи-этимни кемирар, мени жунжиктирар эди. Мен бегуноҳ эдим деб асло айтмоқчи эмасман, аксинча. Мен ҳам ундан кам айбдор эмаслигимни билардим, аммо ҳаммасини қандай тўғрилашни мен билардим. Мен Худога доимо, эримни хушмуомала қилгин, ғазабнок қилмагин, хушфеъл, оғир қилгин, деб илтижо қилардим, аммо ҳеч қандай ўзгаришни сезмасдим. Наҳотки Худо мени эшитмаган бўлса? Ҳатто менда шубҳа ҳам пайдо бўлди: Худо хотиндан кўра, эрга кўпроқ марҳамат қилмаяптими?
Шу тариқа ҳаёт кечириб, бир неча йиллардан кейин кунларнинг бирида Худога шундай деб илтижо қилдим: «Эй Ота! Мен бу аҳволда ортиқ яшай олмайман. Сен ажралиш тўғрисида айтаётганингни биламан, аммо мен бу одам билан бир уйда яшай олмайман. Ёрдам бер менга, эй Худойим!» Мен қўлимда Библияни ушлаган ҳолда, соатлаб кроватда ўтирардим ва болаларни олиб, уйдан кетиш истаги билан курашардим, бу истак менда кучли эди. Аммо шуни билардимки, Худо менинг чинакам нолаларимни эшитиб, ажралишдан кейинги ҳаётим қандай бўлишини аниқ кўришимга имкон берди, болаларни таъминлашим учун қандай ишлаб пул топишим, дўстларимдан қайси бири мен билан қолиши тўғрисида ўйлашимга, энг даҳшатлиси — ажралиш болаларимнинг руҳиятига қандай таъсир этиши тўғрисидаги муаммолар устига ўйлашимга ҳам имкон берди. Бу ғоят даҳшатли манзара эди. Агар кетсам, балки енгил тортарман, аммо мен учун азиз бўлган нарса қимматини йўқотади. Худо мен билан Майкл учун бундай чора тайёрламаганини билардим.
Кроватда ўтирар эканман, Худо менга бир нарсани аён қилди: агар мен ўз ҳаётимни Унинг тахтига ихтиёрий ишонсам, агар эрим билан ажралиш мақсадидан воз кечиб, ҳамма умидларимни Худога ишониб топширсам, қандай қилиб ҳаётимни Майкл учун ибодат билан бағишлашга ўргатади. Худонинг ўғли учун сўрагандай, эрим учун қандай сўрашни У менга кўрсатади, айни пайтда У оиламни тиклаб, Ўз марҳаматини иккаламизга ёғдиради. Айрим-айрим эмас, балки биргаликда бу йўлни босиб ўтсак, икковимизга ҳам яхши бўлади. Майкл ўз ўтмишининг гирдобига маҳкам боғланиб қолган, ана шу гирдоб унинг ўзгаришига имкон бермаяпти. Агар мен рози бўлсам, Худо унинг озод бўлиши учун мендан қурол сифатида фойдаланади. Бунга рози бўлиш мен учун оғир эди, мен кўп йиғладим. Аммо рози бўлганимда, бир неча йиллардан бери менда илк бор умид учқунлари пайдо бўлди.
Мен ҳар куни Майкл учун ибодат қила бошладим, илгари ҳеч қачон бундай ибодат қилмаган эдим. Бироқ ҳар сафар юрагимдаги иллатлар учун тавба қилишимга тўғри келарди. Мендаги оғриқлар, ранж-аламлар нақадар илдиз отганини кўрдим. Мен шундай ўйлардим: Мен у учун ибодат қилишни истамайман. Худодан, унга марҳамат қил, деб сўрашни истамайман. Худо чақмоқ билан унинг қалбини яралашини, унинг шафқатсизлигини фош қилишини истайман. Мен: «Эй Худойим, эримни кечиришнинг уддасидан чиқа олмаслигимни тан оламан, менга раҳм-шафқатни ўртатгин», деб такрор-такрор айтардим.
Аста-секин икковимизда ҳам ўзгаришни сеза бошладим. Майкл ғазабга минганда, мен ҳам ғазабланиш ўрнига, одатдагидай, у учун ибодат қилардим. Худодан, унинг ғазабланиш сабабини менга аён қил, деб сўрардим. Худо менга кўрсатарди. Аҳволни ўзгартириш учун нима қилай, деб сўрайвердим. Худо менга ўргатди. Ғазаб алангаси аҳён-аҳёнда юз берадиган бўлди. Ҳар кунги ибодат сабабли қандайдир ижобий жиҳатлар юз берди. Бугунги кунда биз комилликдан ҳали узоқмиз, аммо узоқ йўлни босиб ўтдик. Бу йўл қийин кечди, аммо имоним комилки, Худонинг йўли — бу йўлдан бориш учун зарур бўлган хатти-ҳаракатлардир, чунки эр-хотинлик иттифоқига нажот берадиган ягона йўл шудир.
Эр учун хотиннинг ибодати қудрати ҳатто эр онасининг ибодати қудратидан ҳам кучлидир (мени кечиринг, онажон). Маълумки, ўз ўғли учун илтижо қилаётган онанинг ибодатидан қайноқроқ ҳеч нарса йўқ, аммо эркак уйлангач, ота-онасини қолдириб, хотини билан бир бутун бўлади (қаранг: Матто 19:5). Энди иккалови руҳан бир бўлиб бирлашган битта командадир. Худонинг назарида эр-хотин иттифоқининг кучи оиладан ташқарида уларнинг қудратини бирмунча оширади. Бунинг сабаби шуки, эр-хотинни Муқаддас Руҳ бирлаштиради, уларнинг ибодатига куч ато қилади.
Шунинг учун ибодат қилмаслик мумкин эмас: ахир, кўп нарса таваккал қилинади-ку. Тасаввур қилиб кўринг: сиз танангизнинг фақат ўнг томони учун ибодат қиласизми? Агар бир томон ҳимоядан маҳрум бўлса, ўша қисматни тананинг бошқа қисми ҳам кутади. Эрингиз ва ўзингиз тўғрингизда ҳам худди шу гапни айтиш мумкин. Агар сиз ўзингиз учун ибодат қилиб, эрингиз учун ибодат қилмасангиз, ҳеч қачон исталган марҳаматга ва руҳий етукликка эга бўлмайсиз. Эрингиз билан нима юз берса, сиз билан ҳам ўша нарса юз беради, бундан қочиб қутулиб бўлмайди.
Эр-хотин сифатида руҳан бирлигимиз бизга куч ато этади, аммо бу руҳий бирлик уни заифлаштириш учун жамики янги усулларни кашф қилаётган душманимизнинг дидига кўра бўлмайди. Душманимиз бизни турли усуллар билан васвасага солишга ҳаракат қилади: гўё ўзини ерга уриш, такаббурлик, ҳар доим ҳақ бўлишга интилиш, хоҳишсиз танишув ёки ўз заифлигига йўл қўйиб бериши ва б. У: «Ҳеч нарса ўзгармайди», «Сиз ҳеч нарса қила олмайсиз», «Ярашишга ҳеч қандай умид йўқ», «Бошқа биронтаси билан бахтиёр бўлишинг мумкин эди», деб сизни алдайди. Душманингиз, менга ишонаверсанг-чи, деб сизни ишонтиради. Чунки унга ишонишингиз биланоқ, оилангиз бузилишини у билади. Агар бу ёлғонга кўпроқ ишонсангиз, юрагингиз Худонинг ҳақиқатига қарши тош бўлиб қолади.
Ҳар қандай вайрон бўлган оилада камида бир томон Худога қарши кайфиятда бўлади. Сиз юрагингизни тош қилиб, вазиятни Худонинг назари билан кўриш лаёқатидан маҳрум бўласиз. Оила борасида бахтсиз бўлганимиздан кейин, вазиятдан чиқиш учун хасга ёпишамиз, аммо манзарани бутунисича кўра олмаймиз. Биз фақат юзада турган нарсанигина қабул қиламиз, холос. Аммо бизга нисбатан Худонинг хоҳиш-иродаси ва бу вазиятда бизнинг ролимиз ўзимиздан яширин бўлиб қолаверади. Ибодат қилганимизда эса юрагимиз Худога юз буриб, юмшайди, кўзларимиз очилади. Бизда умид учқунлари пайдо бўлади, чунки вайрон бўлиб бузилган нарсани Худо оиламизда тиклай олишига биз ишонамиз: «...қирғин келтирувчи, емирувчи чигирткалар дастидан, экинзорларингизни кемириб ташлаган, сакрайдиган чигиртка галаси дастидан кўрган зарарингизни Мен қоплайман» (Йўэл 2:25). Биз Унга ишонамиз, Ундан: «Бизни оғриқлардан, умидсиз кайфиятдан халос қилгин, юракларимиздаги шафқатсизликларга шифо бергин, бизни кечиришга ўргатгин», деб сўраймиз. Биз Худонинг кулдан севги яратишга қодир бўлган қудратига ишонамиз.
Эсингиздами, Исо хочга михлангандан кейин уч кун ўтгач, Магдалалик Марям Унинг қабрига келганда, Исо ўлик эмас, балки Худонинг қудрати билан тирилганини билди. Ўлик тирилганини кўрганда қалбни тўлқинлантирадиган шодликдан кучлироқ нарса борми! Исони тирилтирган қудрат бугунги кунда сизнинг эр-хотинлик иттифоқингизни тирилтиришга ва янги ҳаёт билан тўлдиришга қодирдир. «Ўз қудрати билан Раббимиз Исони тирилтирган Худо бизни ҳам тирилтиради» (1Кор. 6:14). Бундай ишни бажо қилишга қодир бошқа қудрат йўқ. Аммо фақат юрагингиз Худога тамомила интилганда, фақат севгини тирилтиришни кутиб, оғир йўлни босиб ўтишга шубҳасиз тайёргарлигингиз бўлганда, бундай ҳодиса юз бериши мумкин. Чунки шодликка йўл дарду аламлар орқали ўтади.
Оилангиз тақдирини ўзингиз ҳал қилишингиз лозим, «Оиламнинг тикланиши учун зарур нарсаларни қилишга тайёрманми?» деб ўзингиздан сўрашингиз керак. Сиз бир нарсага ишонишингиз лозим: оилангизда дард-аламлар, лоқайдлик ва худбинлик билан бузилган нарсалар тикланиши мумкин. Сиз шунга ишонишингиз керак: ҳаётингиздаги сизни ютиб юборадиган ҳар қандай фожиа — зўравонлик, болангизнинг ўлими, эр-хотиннинг бир-бирига хиёнати, камбағаллик, яқин одамдан жудо бўлиш, оғир хасталик ёки бахтсиз ҳодиса — ўзининг ўлим найзасидан маҳрум бўлиши мумкин. Сиз шунга ишонишингиз керакки, сизни эрингиз билан ажратиб турадиган ғов — ичкиликбозлик, гиёҳвандлик, руҳий зиқлик ҳам барҳам топиши мумкин. Сиз шуни билишингиз керак: ҳар қандай кулфат секингина, билдирмасдан эрингиз билан бўлган ўзаро муносабатларингизга ўрмалаб кирмасин, ҳар қандай сабаблар — карьера, орзулар ёки худбинларча истаклар сизнинг ҳаётингизда пайдо бўлмасин, буларнинг ҳаммаси йўл бўлиши мумкин. Сиз ишонишингиз керак: Худо буларни ҳаётингизда пайдо қилиш учун ва ҳатто бундан кўпроғини қилиш учун етарли даражада қудратли.
Агар кунларнинг бирида эрталаб уйғониб, ёнингизда ётган эрингиз сизга бегона бўлиб қолганини тушунсангиз, агар ўртангизда руҳий алоқалар ипини узаётган сўзсиз нафратни сезсангиз, агар севги ва умид аста-секин йўқ бўлиб борса, агар сизларнинг муносабатларингиз дарду аламларга, ғазабга тўла бўлса, кундан-кунга умидсизлик ортиб бораверса, агар оғиздан чиққан ҳар бир сўз ўртангизда сизларни ажратадиган ўтиб бўлмас ғовга айланиб, пона бўлиб яна ҳам чуқурроқ кириб борса — қўйингки, буларнинг ҳаммаси ҳаётингизда юз берса, имонингиз комил бўлсинки, булар Худонинг хоҳиши билан бўлмаяпти. Худо эрингиз билан сизнинг ўртангиздаги ғовларни бузиб, оилангизни тиклашни истайди. У яраларга шифо бериб, юрагингизга севги олиб кира олади. Ундан бошқа ҳеч ким буни қилишга қодир эмас.
Аммо сиз шундай деб айтишингиз лозим: «Эй Худойим! Бу зиддиятлар барҳам топсин, эрим билан менинг ўртамдаги душманлик деворлари қуласин, деб Сенга ибодат қиляпман. Биз нафрат ва дарду аламлардан ўзимизни ҳимоя қилишга ҳаракат этяпмиз. Бизни шу иллатлардан халос қилгин. Бизни кечиришга ҳаракат қилгин. Бизнинг сўзларимизда Сенинг севгинг, Сенинг тинчлигинг бўлиши учун бизнинг оғзимиз билан гапиргин. Бу деворни бузиб ташлагин, Ўзингнинг йўлларингдан бизни юришга ўргатгин. Ўлик ҳолатдан қандай кўтарилишни, Сендан шифо топишни, Сен орқали биз учун тайёрланган тикланишни бизга кўрсатгин».
Оилангиздан умидингиз қолмаганини эълон қилишга шошилманг, Худодан бошқа эрни сўраманг. У сизнинг ҳозирги эрингиздан Масиҳдаги эрни янгидан ижод қилишга қодир. Эрлар ва хотинлар бир-бирларига душманлик қилиш учун, бир-бирига бегона бўлиш учун, ўлик никоҳ билан ёки алоҳида яшаш учун, хўрликка тоқат қилолмай, ажралиш учун яратилган эмас. Худонинг қудрати биз томонда. Биз оиламизни тақдирнинг ҳукмига ташлаб қўя олмаймиз. Биз оиламиз учун курашмоғимиз лозим, чунки бизда умид бор. Агар Худо сизга ҳамроҳ бўлса, вайронагарчиликдан чиқишга ўхшаш ҳодисалар ҳаётингизда юз бермайди, ҳатто ўзингизнинг ҳиссиётларингиз ҳам бўлмайди.
Мен-чи? Мен ҳам ибодатга муҳтожман
Табиийки, ибодат қилгани киришар экансиз, бир нарсани ўйлаб қоласиз: сиз эрингиз учун ибодат қилаётгандай, эрингиз ҳам сиз учун ибодат қиладими? Бу сизга қанчалик ажойиб туюлмасин, ўзингизни йўқотманг. Эр учун ибодат — сиз томонингиздан тамасиз ва қурбон қилинган севгининг намоён бўлишидир. Эрингиз ҳеч қачон, сиз қилаётгандай ибодат қилмаслигини албатта билганингиз ҳолда, бу бағишловни қабул қилишга тайёр бўлишингиз керак. Аниқроғи, у асло сиз учун ибодат қилмайди. Сиз ундан илтимос қилишингиз ва бу тўғрида ибодат қилишингиз мумкин, аммо эрингиздан, мен учун ибодат қилинг, деб талаб қила олмайсиз. Бироқ бу сизнинг ташвишингиз эмас, балки Худонинг ишидир. Шунинг учун уни бу мажбуриятдан халос қилинг. Агар эрингиз сиз учун ибодат қилмаса, сиз эмас, у йўқотади. Сизнинг муваффақиятингиз унинг ибодати туфайли эмас, балки Худо билан шахсий муносабатларингизга боғлиқдир. Ҳақиқатан, хотин ҳам ибодатга муҳтождир. Аммо имоним комилки, биз эрларимизни ибодатчилар сифатида қараб, уларнинг ёрдамидан умидвор бўлмаслигимиз керак. Аслида эрингиз ибодатда шеригингиз бўлишни кўзлаганда, ўзини беҳуда орзу-умидлар билан овунтирган бўларди. 
Мен шуни тушундимки, бизнинг оиламизни қутқариб қолган энг самарали усул — бошқа аёлларнинг ибодат билан қўллаб-қувватлаши бўлди, мен улар билан бирга ҳар ҳафтада ибодат қилардим. Бу ҳар қандай оила учун хуш ёқишига имоним комил эди. Агар сиз юрагингизни очиб сирингизни айтадиган, ишончли икки-учта чинакам имонли аёллардан топа олсангиз, ҳар ҳафтада ибодат қилиш учун вақтни тайинланг. Бу сизнинг ҳаётингизни ўзгартиради. Бу дегани — эрингизнинг шахсий ҳаётини икир-чикиригача ҳаммага айтиб берасиз дегани эмас. Сизнинг вазифангиз шундан иборатки, Худодан, юрагимни ўзгартир, мени яхши хотин бўлишга ўргатгин, токи юрагимдаги дардларимни бошқа биров билан ўртоқлашай, деб сўранг. Эрингиз учун Худонинг марҳаматини ҳам сўранг.
Англашиладики, агар муаммонгиз жиддий бўлса, сиз ибодатчи дугоналарингизга чин юракдан ишонишингиз мумкин, ўйлаб ўтирмай, уларга дардингизни айтинг. Кўп оилаларнинг тақдири ажралиш билан тугаганини кўрдим, чунки такаббурлик ёки кимгадир ўз муаммоларини айтишдан қўрқув ўша одамларга ҳалақит берди. Аслида бошқалар улар учун ибодат қилиши мумкин эди. Ўша оилалар бир қарашда жуда омадлига ўхшайди, аммо кунларнинг бирида ҳаммаси барбод бўлади. Бу ўринда муаммонинг махфий хусусияти тўғрисида эслаш муҳим: муаммони сиз ибодатчи дугоналарингизга ишонасиз, аммо ҳеч қачон оилангизни қатъиятсизлигингиз ва шубҳаларингиз эвазига қурбон қилманг. Агар ибодатчи шерикларингиз сирни сақлай олмаса, донишманд, сезгир ва руҳан етук бўлган бошқасини топинг.
Бошқа одамлар ёки эрингиз қўллаб-қувватламаганда ҳам, сизнинг чин дилдан қилган ибодатингиз натижасини беради. Ибодатингизга жавоб олишдан олдин, фақат ибодат қилаётганингиз учунгина Худонинг марҳамати сизга ёғилади, чунки Худо сиз биландир, худди шу ердан келгусидаги ўзгаришлар бошланади.
Ибодатни бошлашга шошилманг
Эрингиз учун илтшмоснома характеридаги ибодатнинг турли йўлларини излаб ҳар томонга ўзингизни урманг. Шу китобда берилган тавсияномалар сиз учун йўл кўрсаткич бўлишига имкон беринг, сўнгра Муқаддас Руҳ сизни етаклаб бориши учун ибодат қилинг. Мураккаб ҳолатларда — дадил равишда ёриб ўтиладиган ҳолатларда, рўза ёрдамга келиши мумкин. Рўза ибодатингизни янада самаралироқ қилишга қодирдир. Муқаддас Китобга асосланган ибодат катта кучга эга. Ҳар бир бобнинг охирида Муқаддас Китобдан келтирилган керакли оятларни топасиз.
Энг муҳими — бу ерда тоқатсиз бўлишга ўрин йўқ. Ибодатга жавоб олингунча, вақт ўтади. Вақт қанча кўп бўлса, оилангизга келадиган зарар ҳам шунча катта. Худодан келадиган шифони кутишда сабрли, қатъиятли бўлинг. Ёдингизда тутинг: эрингиз билан сиз комил одамлар эмассизлар, фақат Худо комилдир. Худога оилангизнинг ҳамма эҳтиёжларини қондирадиган манба сифатида қаранг, мен қандай шифо топар эканман, деб бош қотирманг. Сизнинг битта вазифангиз бор — ибодат қилиш. Ибодатга Худо жавоб беради. Ҳаммасини Худога топширинг.
1-БОБ
СИЗ ТУРМУШГА ЧИҚДИНГИЗ
Эри учун ибодат қиладиган аёлнинг, ибодат учун доимий вақт ажратгандан кўра, юраги тоза бўлиши жуда муҳим. Агар ибодатларингиз яхши самара беришини истасангиз, Худо олдида юрагингиз тоза бўлиши лозим. Шу боис эр учун ибодат қилинганда, унинг хотини учун ибодат билан бошланиши керак. Агар сиз ғазаблансангиз, ниятингиз гуноҳли бўлса, сиз эрингизни кечира олмайсиз, ҳатто буларнинг ҳаммаси сабабли бўлса ҳам, ибодатларингизга жавобни кутиш жуда қийин бўлади. Бироқ сиз очиқ кўнгил билан Худо олдида ҳамма иллатларингиз учун тавба қилиб, ибодат қилишда давом этсангиз, оилангизда кескин ўзгаришларни кўрасиз. Баъзан хотинлар ўзларининг ибодатларига ўзлари қарши чиқадилар, чунки уларнинг қалбида тартиб йўқ. Буларни тушуниб олишим учун анча вақт талаб қилинди.
Уч сўздан иборат суюкли ибодатим
Мен эрим учун турмуш қурганимиздан бошлабоқ ибодат қилмаганимга ачинаман. Ҳар ҳолда, мазкур китобда тавсия берганимдай қилмаган эдим. Тўғри, ибодат қилардим. «Эй Худойим! Эримни ўзинг сақлагин», деб қисқа ибодат қилардим. Шу билан бирга ибодатим аниқ эди: «Оиламизни сақлагин». Бироқ кўпинча ибодатларим ўзим яхши кўрадиган «Худойим, уни ўзгартиргин» деган учта сўздан иборат бўларди.
Биз оила қурганимизда, мен эндигина имонга келган, олдинги гуноҳли йўлларимдан халос бўлган ва Худонинг халос қиладиган ва қайта тиклайдиган қудратидан бехабар эдим. «Комилликка яқин бўлган одамга турмушга чиқдим», деб ўйлардим, унинг қандайдир камчиликлари кўз олдимда жозиба бўлиб кўринарди. Вақт ўтиб, мен жозиба деб топган нарса ўзимни ғазаблантира бошларди, комиллик манзараси шунчаки сароб бўлиб чиқди. «Майклдаги мени ғазаблантирадиган ҳамма нарса йўқ бўлсин, ўшанда ҳаммаси бирданига ўзгаради, шуниси менга кифоя», деган қарорга келдим.
Эрим менинг тасаввуримдаги идеал эркакка тенглашишга асло ҳаракат қилмаётганини тушунишим учун бир неча йил вақт кетди. Уни ўзгартириш умуман мумкин эмаслигини тушунишим учун эса яна бир неча йил талаб қилинди. Ташвишларимни фақат Худога айта бошлаганимдан кейингина ниманидир тушуна бошладим. Бироқ ҳаммаси мен ўйлаганимдай бўлавермади. Шундай бўлдики, дастлаб Худонинг иштирокини мен ҳис қилдим ва ўзгара бошладим. Худо эримни ўзгартиришдан олдин менинг юрагим юмшаб, итоаткор бўлиб ўзгариши керак эди. Юз бераётган воқеаларни мен инсон каби эмас, балки Худо кўрадигандай кўришни ўрганишим керак эди.
Аста-секин шуни тушуниб етдимки, агар ўз қалбимни синчиклаб текширмасам, эрим учун чин юракдан ибодат қила олмас эканман. Юрагим қайғуга, муросасизликка тўла бўлгани учун, мен Худога келиб, ибодатларимга Ундан жавоб кута олмадим. Худо учта сўздан иборат «Худойим, мени кечиргин» деган ибодатдан бошқа Ўзига маъқул ибодатни мендан кутганини юрагим қаъридан сезиб, ўша суюкли ибодатимни айта олмадим.
Ким ўзгаради?... Менми?
Сиз шуни тушунишингизни истардим: сиз эрингиз учун, айниқса, унинг ўзгариши учун умид қилиб ибодат қилганингизда, табиийки, унда маълум ўзгаришлар юз беришини кутасиз. Аммо у биринчи бўлиб ўзгара бошлашини кутманг. Бу ўринда сиз биринчи бўлишингизга тўғри келади. Агар шу сўзлардан кейин ичингизда, худди мен билан юз бергандай, ғазаб қайнай бошласа, сиз шунга ўхшаш гапларни айта бошлайсиз: «Бир дақиқа! Ахир ўзгаришга мен муҳтож эмасман-ку!» Лекин биз кўрмайдиганни Худо кўради. Комиллик учун биз нимага муҳтож эканимизни У билади. Худо Ўз иродасига қарши турадиган биздаги нарсаларни излаб топиши учун Унга кўп вақт керак эмас. Биз юрагимизда гуноҳ қилишни тўхтатишимизни У истайди, чунки Худо билан бизни гуноҳ айиради, шундан кейин биз ибодатимизга Ундан жавоб ололмаймиз. «Юрагимда гуноҳни мен ардоқласайдим, Мени асло эшитмас эди Раббим» (Забур 65:18). Биз ибодатларимизга Худонинг берадиган жавобини тўғри тушуна олишимиз учун, У юрагимиз адоватга тўла бўлишини эмас, балки соф бўлишини истайди.
Бу талабни бажариш осон эмас, айниқса, эрингиз сизга қўполлик қилиб, гуноҳ қилганда, сизни ҳурмат қилмаганда, сизнинг гапларингизга лоқайд бўлганда, сизга мунофиқлик қилганда, ҳатто зўравонлик қилганда. Аммо Худо кек сақлашни, ғазабни, нафратни, қасоскорликни бошқа гуноҳлардан заррача кам ҳисобламайди. Бу гуноҳларингиз учун тавба қилиб, Худодан, Ўзингга маъқул бўлмаган нарсаларнинг ҳаммасидан мени халос қил, деб сўранг. Эрингизга олиб боришингиз мумкин бўлган энг буюк неъматлардан бири — сизнинг ички барқарорлигингиздир. Буни ўзгартиришнинг энг самарали усули ўзингизнинг ўзгаришингиз бўлиши мумкин.
Хавотирланманг — дастлаб мен ҳам буни жуда ёмон қабул қилган эдим. Худо билан менинг муносабатим ҳар сафар боши берк кўчага кириб қолганда, Худо билан менинг ўртамизда тахминан шундай мубоҳаса бўлиб ўтган эди:
— Худойим, кўряпсанми эримнинг қанақалигини?
— Ўзинг қандайлигингни кўряпсанми?
— Эй Ота, менда ҳам нимадир ўзгариш бўлишини айтмоқчимисан?
— Кўп нарсада. Нимада ўзгаришинг кераклигини эшитишга тайёрмисан?
— Албатта.
— Қачон тайёр бўлсанг, менга айтасан.
— Нимага мен айтишим керак, Худойим? Ахир, ўзгаришларга эрим муҳтож-ку!
— Муҳими — ким ўзгаришга муҳтожлигида эмас. Муҳими — ким ўзгаришни истаётганида.
— Эй Худойим! Ахир бу адолатдан эмас.
— Мен ҳеч қачон, ҳаёт ҳақдир, деб айтган эмасман, Мен ҳақман, деб айтганман.
— Аммо мен... 
— Кимдир биринчи бўлишни хоҳлаши керак.
— Аммо... 
— Оилангни сақлашинг сен учун қанчалик муҳим?
— Жуда муҳим. Бошқа вариантлари менга маъқул эмас.
— Яхши. Ундай бўлса, кел, сендан бошлаймиз.
— Эй Худойим! Бир фикрга келишимга ёрдам бер.
— Буни ўзинг ҳал қил.
— Эрим мен учун ибодат қилмаса ҳам, мен у учун ибодат қилаверайми? 
— Шундай. 
— Ахир, бу... Хўп, хўп... эсимда: ҳаёт ҳақ эмас, Сен ҳақсан.
(Самодан сўзсиз розилик.)
— Бўлди, таслим бўлдим. Бошлайвер. Оҳ, бу нақадар оғир дард! Ўз... ўзгартир... Наҳотки шу сўзларни мен айтаётган бўлсам?! (Чуқур хўрсиниш)
— Ўзгартир мени, эй Худойим!
Оғрияптими? Албатта! Сиз ўзгартиришингиз керак бўлган нарсалар ҳар доим оғриқ пайдо қилишини эътироф этиш лозим. Айниқса, бошқа одам ўзгариши керак, деб ишонганингизда. Аммо бу оғриқ орқали сиз янги ҳаётга келасиз. Ҳар қандай муқобил варианти ҳам кам оғриқ пайдо қилмайди, бунинг маҳсули эса доимо умиднинг, муносабатларнинг ва оиланинг ўлими ҳисобланади.
Худо энг ўлик оилани ҳам тирилтиришга қодир, аммо ўзингизни Худо олдида итоаткор қилиш ва Унинг қонунлари — кечириш, эзгулик ва севги қонунлари бўйича яшашга роз бўлишингизга бу арзийди. Бу ўз ўтмишингиз билан ва олдинги ҳаётингиз оғриқлари билан хайрлашув демакдир; улуғ жангда ғолиб бўлишингиз учун баҳсда ютқазишга рози бўлиш демакдир. «Сиз қадр-қимматингиз, туйғуларингиз, фикрларингиз тўғрисида унутишингиз керак, зўравон эрингизнинг ҳужумларига жимгина тоқат қилишингиз керак», деб айтмоқчи эмасман. Худо буни сиздан талаб қилмайди (агар сизга жисмоний ёки руҳий зўравонлик хавфи туғиладиган бўлса, зудлик билан бошқа бехатар жойга кетиб, ёрдам сўранг). Эрингиз эса ҳозирча керакли руҳий маслаҳат олади, у учун ибодат қилинг. Итоаткорлик — юрагингиздан ихтиёрий равишда чиқадиган қандайдир нарсадир. Исо айтган эди: «...Мен учун жонини йўқотган жон топади» (Матто 10:39). Ўз ҳаётингизни қурбон қилмоқчи экансиз, сиз буни ўз қалбингиз амри билан қилишингиз керак, чунки буни сиздан талаб қилиш имкони йўқ. Сиз билан Худо ўртасидаги муэосабатлар қандай бўлиши лозим? Фақат қуйидагича бўлиши лозим: «Сен истагандай бўлсин, Ота. Менга шуни ўргатгин». Бу дегани — сиз олдинги ҳаётингиздан воз кечишга ва «Мени ўзгартиргин, Худойим», деб айтишга тайёрсиз, деганидир.
Севгининг муқаддас тили
Биз бошқа одам учун ибодат қилганимизда, қалбимиздан қандайдир ғаройиб туйғу кечади. Тошюраклик йўқола бошлайди. Дард-аламлардан устун туришни ва кечиришни ўрганамиз. Охир-оқибатда биз ибодат қилаётган одамимизни севадиган бўламиз. Бу чинакам мўъжиза! Ибодатимизда Худонинг иштирокини ҳис қилаётганимиз учун ҳам мўъжиза юз беради. Худо бизни Руҳ севгиси билан тўлдиради.
Эрингиз учун ибодат қилаётганингизда, қалбингизда унга нисбатан Худонинг севгиси ортиб боради. Фақат шугина эмас — эрингиз қалбида ҳам сизга нисбатан севги ортиб бораётганини кўрасиз. Эрингиз учун ибодат қилаётганингизни ўзи ҳатто билмайди. Ибодат севгининг буюк тили бўлгани учун ҳам шу ҳодисалар юз беради. Бу биз учун мушкул. Мен шундай аёлларни кўрдимки, уларнинг қалбида эрларига нисбатан заррача севги йўқ, аммо вақт ўтиши билан ибодат пайтида ўзларида шу ҳиссиётларни намоён қиладилар. Уларнинг баъзилари ҳатто биринчи марта чин дилдан қилинган ибодатдан кейиноқ шу ўзгаришларни сездилар.
Ўз эри тўғрисида Худога гапириш — севги фаолиятини амалга ошириш демакдир. Ибодат севгини туғдиради, севги навбатдаги ибодатга ундайди, бу ибодат севгини кучайтиради. Ҳатто ибодатингиз беғараз бўлса, давом этишига қараб шундай бўлади. Эрингиз билан мулоқот қилганда сабр-тоқатли бўлиб қолганингизни кўрасиз, олдинги пайтларда жанжалларга, тортишувларга сабаб бўлган баҳоналар йўқолганини сезасиз, жанжалли масалаларни тинч йўл билан ҳал этишга муваффақ бўласиз, зиддиятларни четлаб ўтасиз. Ўрталарингизда тикланиб бораётган иттифоқнинг аниқ белгиларини кўрасиз.
Бизнинг руҳий алоқаларимиз узилганда, ҳамма нарсамиз барбод бўлади. Исо айтган эди: «...ўз ичидан бўлиниб кетган ҳар бир подшоҳлик хароб бўлади, ўз ичидан бўлиниб кетган ҳар бир шаҳар ёки уй абгор бўлади» (Матто 12:25). Агар эрингиз билан бирга ибодат қилмасангиз ҳам, ибодат бирлаштираверади. Эрим билан бўлган кучли таранг вазият ибодат натижасида йўқ бўлганини кўрдим. Эримга: «Сен учун қандай ибодат қилай?» деб берган оддийгина саволим душманлик музини эритиб, муносабатларимизда севги ва ишончни пайдо қилиши мумкин. Одатда эрим буни эшитиб тўхтар, гарчи бошқа вазиятда ундан садо чиқмаса ҳам, бундай пайтда менга батафсил жавоб берарди. Ҳатто имонга келмаган эрлар ҳам хотиинларидан бу саволни эшитганларида, саволга жавоб берганлари менга маълум.
Гап шундаки, бич эр-хотин бўлиб ҳаётда турли йўллардан бора олмаймиз, чунки биз бир бутунмиз. Биз бир умр бирга бўлишни истаймиз, умримиз охиригача сўнмас севги истаймиз. Буни бизга фақат ибодат инъом қилиши мумкин, чунки ибодат севгининг муқаддас тили билан гапиради.
У менга қарши бўлса-ю, қандай қилиб мен у учун ибодат қиламан?!
Қачонлардир эрингизни ёмон кўрганингизда, у учун ибодат қилиш тўғрисидаги ниятингиз ўзингизда исён пайдо қилганми? Менда шундай бўлган эди. Сиз ғазабга минганингизда ёки қаттиқ озор чекканингизда, бошқа одам учун ибодат қилиш жуда оғир. Аммо Худо ҳам биздан айнан шуни кутяпти. Агар Худо, душманларингиз учун ибодат қилинглар, деб бизга амр берса, ўзингиз севадиган ва Худонинг Каломи бўйича бир бутунликни ташкил қиладиган одам учун биз қанчалик қунт билан ибодат қилишимиз керак? Танқид қилиш истагидан қандай қилиб қутуламизу кечиришни қандай ўрганамиз?
Биринчидан, Худо олдида мутлақо ҳалол бўлиш керак. Мулоқотимизга ҳалақит берадиган кечирмаслик сингари зиддиятларга барҳам бериш учун ўз туйғуларимизни Худога имкон борича самимий равишда очишимиз керак. Худо олдида ҳеч нарсани бўяб кўрсатмаслигимиз лозим, чунки У бор ҳақиқатни билади. Биз унинг шартларини қабул қиламизми, Унинг олдида тавба қиламизми, шаккоклигимизни тан оламизми — Худо ана шуларни билишни истайди, холос. Фақат шундай ҳолатдагина Худо бизга таъсир кўрсата олади.
Агар эрингиздан ғазабланаётган бўлсангиз, бу тўғрида Худога айтинг. Бу хасталик кундан-кунга ўсиб борадиган рак сингари шиш бўлишига имкон берманг. «Мен ўз хоҳишим бўйича яшайман, у ҳам ўзи билганича яшайверсин», деб айтманг. Бир-биримиздан мустақил бўлиб яшашимиз бизга қимматга тушиши мумкин. «Ҳар ҳолда, Раббимиз назарида хотин эркакдан мустақил эмас ва эркак ҳам хотиндан мустақил эмас» (1 Кор. 11:11).
Бунинг ўрнига шундай деб айтинг: «Эй Худойим, бу одам учун ҳеч ҳам ибодат қилгим келмаяпти. Мен ғазабимни, оғриқларимни, кекчилигимни тан оламан, эримдан ҳафсалам пир бўлди, қалбим унга нисбатан нафратга тўла, юрагим унга нисбатан тош бўлган. Мени кечиргин, Ўз қаршингда менда тоза юрак ва ҳақиқий руҳ яратгин. Эримга янгича муносабатда бўлишимга ёрдам бер. Менга қувноқ, севгучи ва кечирувчи қалб ато қилгин, токи мен эримга юз бурайин. Унга хатоларини кўрсатгин, хатоларини чин дилдан қабул қилишига ёрдам бер. Уни тавба-тазарру ва нажот сўқмоқларидан еткалаб боргин. Эримга бўлган жисмоний ва руҳий нафратни бартараф қилишимга ёрдам бер, буларнинг сабаби — кечиришни билмаслигимдир. Бир-биримизни кечиришимизни сўрашни бизга ўргатгин. Агар мендан бирон муҳим нарса яширин бўлса, буни менга аён қил, тушунишимга ёрдам бер. Муносабатларимизда мулоқотимизга ҳалақит берадиган англашилмовчиликларни ва чалкашликларни бартараф қил. Агар икковимиздан биримизнинг хулқимизни ўзгартириш керак бўлса, умид қиламанки, Сен буни қилишга бизни ўргатасан. Бир томондан, мен ғазабимни ичимга ютаман, чунки мен уни ҳақ деб биламан, иккинчи томондан, Сенга маъқул бўладиган ишни қиламан, эй, Ота. Ҳамма ҳиссиётларимни Сенга ошкор қиляпман. Эримга бўлган севгимни қайта жонлантиргин. Вазиятни тўғрилашга ёрдам берадиган сўзларни топишимга ёрдам бер».
Агар сиз ўзингизда куч сезаётган бўлсангиз, қуйидагича кичик тажриба ўтказинг ва натижасини кутинг. Бир ой давомида ҳар куни эрингиз учун ибодат қилинг. Мазкур китобнинг ҳар бир боби охирида берилган ибодатлардан бирини ўқинг. Ҳар куни битта бобни танланг. Худодан, эримга марҳаматингни ёғдиргин, икковимизни Ўзингнинг севгинг билан тўлдиргин, деб сўранг. Юрагингиз эрингизга юмшаётганини ва эрингизнинг сизга муносабати ўзгараётганини кузатинг. Муносабатларингиз жойига тушиб, кўпроқ барқарорлашиб бораётганига қаранг. Агар бундай ибодат сизга қийинчилик билан келадиган бўлса, вазиятни Худонинг нуқтаи назари бўйича тушунишга ҳаракат қилинг, унга фақат эрингиз сифатида эмас, балки Худонинг суюкли ўғли сифатида Худонинг кўзи билан қаранг. Балки бу сиз учун буюк ваҳий бўлар. Кимдир сиздан, ўғлим учун ибодат қилгин, деб илтимос қилса, сиз рад қилмаган бўлардингиз, шундай эмасми?! Демак, ҳозир Худо ҳам шу тўғрида сўраяпти.
«Сукут сақла ва ибодат қил»
«Ҳамма нарсанинг ўз вақти бор», деб айтади Муқаддас Китоб. Бу сўзлар бевосита оиладаги мулоқотга тегишли. Гапиришнинг ҳам, сукут сақлашнинг ҳам вақти бор. Бу икки тушунчанинг фарқига борадиган аёлнинг эри бахтлидир. Эр-хотинлик ҳаётида бир оз тажрибага эга бўлган одам сукут сақлаш маъқул бўлган пайтларни билади. Эр-хотинлар ўртасида бир-бирини хафа қилиш, бир-бирининг дилини оғритиш учун имконият кўпроқ. Ҳар қандай кечирим сўрашга қарамай, айтилган сўзни қайтариб бўлмайди. Уларни фақат кечириш мумкин, аммо буни қилиш ҳар доим ҳам осон эмас. Баъзан бизнинг сўзларимиз Худонинг иродасини бажаришга ҳалақит бериши мумкин, шунинг учун яхшиси, сукут сақлаб ибодат қилган маъқул. 
Майкл икковимиз турмуш қурганимизда, мен камгап эдим, ўртамизда келишмовчилик бўлганда, сукут сақлашни афзал кўрардим. Мен ўз ҳиссиётларимни намоён қилишга шошилмасдим. Биринчи фарзандимиз туғилгандан кейин, овозимни баланд кўтарадиган бўлдим. Фикрларимни ва эътирозларимни қаттиқроқ айтганим сари, эрим шунчалик фаол қаршилик кўрсатар, биз шунчалик кўп жанжаллашар эдик. Менинг сўзларим нафақат исталган ўзгаришларни пайдо қилди, аксинча кўп ҳолларда тескари натижалар берди. Миллионлаб аёллар асрлар давомида ўрганган «Эрни «эговлаш» мумкин эмас, бу беҳуда!» деган гапни тушунишим учун бир неча йил вақт кетди. Танқид таъсир қилмайди. Одатдагидай, оддий суҳбат ҳам самара бермайди. Мен шуни англадимки, бундай вазиятда ягона ўзгармас самарали восита — ибодатдир. Муваффақият гарови шундаки, ибодатда Худодан мадад олиш учун Унинг иштирок этишини биласиз. Сиз Худонинг қаршисида гумроҳлигингиз, ёмон кайфиятингиз, фосиқлигингиз билан намоён бўласиз. Аммо ибодат қилганингизда, Худо Ўз ваҳийсига ва ниятига қарши бўлган ҳамма нарсани сизга намоён қилади.
Эрим истамаган нарсани унга қилдириш имкони йўқ. Агар у кўнглига маъқул келмаган ишни барибир охирига етказадиган бўлса, бунинг учун биз — яқинлари жазо тортамиз. Агар мен эримга бирор нарса қилдиришни истасам, Худонинг тинчлиги юрагимда қарор топмагунча, ибодат қиламан. Шундан кейингина аниқ бир илтимос билан эримга мурожаат қиламан. Баъзан Худо бу муаммо юзасидан менинг фикрларимни ўзгартиради ёки бу муаммони ҳал қилиш учун бошқа йўлни кўрсатади. Шундан кейин тамомила жим бўлиб, бу масалага қайтмайман. Бирор нарсани айтишга ошиқсам, оғзимни очишга шошилмайман — Худога, Ўзинг раҳнамолик қилгин, деб ибодат орқали мурожаат қиламан.
Аммо буни ўрганишим учун ҳам кўп вақт кетди. Ҳаммаси бир куни қуйидаги оятни ўқишимдан бошланди: «Уришқоқ ва баджаҳл хотин билан яшагандан кўра, чўлу биёбонда яшаш яхшироқ» (Ҳикмат. 21:19). Негадир бу оят менга қаттиқ ботди.
«Эй Худойим! — дедим мен Худога, — бундай бўлса, «Ошкора танбеҳ пинҳона меҳрдан яхшироқ» (Ҳикмат. 27:5) деган оятни қандай тушуниш мумкин? Эрларимиз ноҳақ бўлганда ҳам, хотинлар эрларига танбеҳ бермаслиги керакми?»
Худо шундай жавоб берди: «Бу дунёда ҳамма нарсанинг ўз тайинланган пайти бор, ҳар бир ишнинг ўз вақти бор*... сукут сақлашнинг ҳам, сўзлашнинг ҳам ўз вақти бор» (Воиз 3:1,7). Ҳамма бало шундаки, қачон нимани қилишни сен ҳам билмайсан, бу ишларни сен муҳаббат билан килишни билмайсан».
«Хўп, Худойим, — дедим мен. — Қачон гапиришни, қачон сукут сақлашни ва қачон ибодат қилишни менга ўргатгин».
Кўп ўтмай имконият пайдо бўлди. Мен уйимда аёллар ибодат гуруҳини очдим, ибодатларимиз натижаси шундай яхши бўлдики, меэ эримга, мендан ибрат олиб эркаклар ибодат гуруҳини очсанг-чи, деб таклиф қилдим. Эрим эса бу тўғрида эшитишни ҳам истамади. 
«Бунга вақтим йўқ» — мана унинг ҳар доим мендан ўзини олиб қочиш учун айтадиган тайёр жавоби.
Ибодат гуруҳи тўғрисида эрим билан гаплашганим сари, у кўпроқ ғазабланарди. Аммо Худодан: «Сукут сақлаб, ибодат қил», деган ўгитни олганимдан кейин, шу йўлдан боришга қарор қилдим: бу мавзуда гаплашишни бас қилиб, ибодат қила бошладим. Шунингдек, ибодат гуруҳимга ҳам, мен билан бирга ибодат қилинглар, деб илтимос қилдим. Орадан икки йил ўтди. Бир куни Майкл менга, эркаклар ибодат гуруҳини ташкил қилмоқчиман, деб айтиб қолди. Ўшандан буён бу гуруҳ мавжуд, мен бу гуруҳ учун ибодат қилганимни эрим ҳатто билмайди ҳам. Майли, ҳаммаси мен истаганимдай дарров бўла қолмади, аммо барибир бўлди. Шуни айтишим керакки, агар мен Худога итоат этиб, сукут сақлашни ўрганмаганимда эди, кутганим — менда йўқ бўлган бу нарса олам томонидан ижро этилган бўларди.
Муқаддас Китобдан маълумки, малика Эстер жуда муҳим илтимос билан эри — шоҳ олдига таваккал қилиб киришдан олдин, ибодат қилди, рўза тутди ва Худонинг раҳнамолигини кутди. Кўп нарса таваккал эканини у биларди. Эстер «Сенинг дўстларинг — сотқинлар, улар бизни ҳалок қилмоқчи!» деб бақириб, унинг тинчлигини бузиб югуриб бормади. Йўқ, у ибодат қилиб, эрининг севгисини қозонди, Худо ҳам шоҳ эрнинг юрагини тайёрлаб қўйган эди. Агар биз Худодан бундай вазиятда ёрдам сўрасак, У бизга ҳар доим керакли сўзларни айтади. Бу ўринда энг муҳими вақтдир.
Мен шундай одамларни биламан: улар бошқаларнинг адресига кескин, жондан ўтиб кетадиган сўзларни айтиб: «Мен тўғрисини айтдим, холос», дея гапларини оқлайдилар. Бироқ Муқаддас Китоб айтадики: «Нодон бор жаҳлини тўкиб солади, доно эса ичида сақлайди» (Ҳикмат. 29:11), дейди. Албатта, ўз ҳиссиётларини ва фикрларини ҳар қандай тийиқсиз равишда тўкиб солиши — аҳмоқликдир. Ҳамма нарсада ҳалол ва самимий бўлиш — ҳамма ҳаётий воқеаларни очиқчасига тўкиб солиш дегани эмас. Бундай пайтда шуни ёдда тутиш керакки, бундай гаплар одамларнинг қалбига зарба беради. Гарчи чин гап бахтиёр оиланинг мажбурий шарти бўлса ҳам, эрнинг нотўғри хулқ-атворини танқид қилиш нафақат номақбул, балки бефойдадир, чунки очиқчасига танқид чин ҳақиқатни очиб бермайди. Худонинг назаридаги жамики ҳақиқат ва У учун эрингизнинг хулқ-атвори катта муаммо бўлиб гавдаланмайди, фақат сиз учун муаммо, холос. Бизнинг вазифамиз — эрларимизни биз истагандай иш тутишга мажбур қилиш эмас, балки уларни Худога яқинлаштириш, Худо уларга таъсир этиши учун имконият яратишдир.
Сиз нима яхшию нима ёмон эканини фарқлашни ўрганишингиз зарур. Агар аҳволингиз ҳар иккисидан бирортасига тўғри келмаса, ўз фикрингизда қолинг ёки бу муаммо учун ибодат қилинг, токи юз берган вазиятнинг ҳамма деталларини хотиржам муҳокама қилиш учун имкониятга эга бўлинг. Муқаддас Китоб шундай таълим беради: «Ҳеч қачон гапиришга шошилма, қалбингда Худога ваъда беришда ҳовлиқма. Худо жаннатда, сен эса ердасан, шунинг учун камгап бўлгин» (Воиз 5:1). Эшитиш учун вақт бор, аммо маслаҳат берманг; қўллаб-қувватланг, аммо амалий танқид билан қарши чиқманг.
Мен асло сизга, эрингизнинг истагига қарши бирон сўз айта олмайдиган тилсиз жонзотга айланинг, деб таклиф қилмоқчи эмасман. Асло ундай эмас. Ҳар қандай ҳолатда ҳам сиз ўз муносабатингизни, фикр ва ҳиссиётларингизни тўғридан-тўғри айтишга ҳақлисиз. Бироқ бир марта айтганингиздан кейин, эрингизни тинч қўйинг, то иш зиддият келтириб чиқаргунча унга тазйиқ ўтказаверманг.
Агар сиз, барибир эримга нохуш гапни айтишим керак, деб ҳисобласангиз, Худодан мадад сўранг. Худодан, эрим эшитиши учун кўнгли мойил бўлган вақтни танлашим учун ёрдам бергин, деб сўранг. Биламан: оғзингиздан сўзлар отилиб чиқаётганда ўзингизни ушлашингиз мушкул. Аммо қанчалик қийин бўлмасин, аввало, сўзларингизни эшитиши учун Худога ижозат беринг, токи У Ўз Руҳи билан юрагингизни тўлдирсин. Бу жуда қийин, айниқса, эрингиз билан сизнинг муносабатларингиз бузилган бўлса, ҳар бир сўз юракка ўқдек қадалади. Мен гапиришни бошлашдан олдин ибодат қилишни билмаганим учун ҳалигача афсус қиламан. Менинг гапларимни кўпинча эрим душманлик, деб иғво қилар, бир-биримизнинг юзимизга ёмон сўзларни ёғдирардик, сўнгра афсус қилардик. У менинг ҳамма таклифларимни ўз «мен»ига суиқасд сифатида, ниманидир қилишга ёки нимадир бўлишга мажбур бўлиш сифатида қабул қиларди, аммо мен эса ҳар доим унинг манфаатлари учун яхши ният ва ғамхўрлик қилардим. Бироқ буларни тушуниш учун унга Худодан келиши керак эди.
Биз ўз танамиздан эмас, Худодан куч олганимизда, ниманидир ўз сўзларимиз билан исботлашимизга, сўзларимиздан куч ахтаришимизга ҳожат қолмайди. «Чунки Худо салтанати сўзда эмас, балки қувватдадир» (1 Кор. 4:20). Фаолиятни сўзлар эмас, балки сўзлар билан бирга юз берадиган Худонинг қудрати пайдо қилади. Сўзларингизни айтишдан олдин ибодат қилсангиз, сўзларингизда нақадар қудрат борлигига ҳайрон бўласиз. Агар сукут сақлашни ўрганиб, Худо фаолият кўрсатишига имкон берсангиз, ҳаётингизда аниқ ўзгаришларни кўриб, янада кўпроқ ҳайратланасиз.
Имонли ва имонга келмаган одам
Агар эрингиз имонга келмаган бўлса, дастлабки уринишларингиз натижасиз бўлгандан кейин, Худо тўғрисида унга қайта гапирганингиз нима билан тугашини била олмайсиз. Албатта, бу тўғрида гапириш керак, агар у бефаҳм, сизнинг гапларингизга лоқайд бўлса ёки гапларингиз уни ғазаблантирса, уринишларингизни тўхтатиб, ибодат қилинг. Муқаддас Китоб айтадики, хотин эридан ҳамма нарсага сўзсиз эришиши мумкин, чунки эр хотинида кўраётган нарса эр хотинидан эшитадиган нарсани баландроқ айтади. Муқаддас Китоб «аёлларнинг ор-номусли, покдомон хулқ-атворини кўриб, бирон сўз айтилмасданоқ қойил қоладиган» (1Бут.3:1) эркаклар тўғрисида айтади. 
Худо: «Мен худди олдин бўлгандай, аммо ҳозирча йўқ нарсаларга қарайман», деб айтади. Сиз ҳам Ундан намуна олиб: «Мен муғомбирлик қилмайман, аммо эримнинг ҳозирча йўқ, худди бордай ҳаёти тўғрисида айтаман, ҳатто у ҳали имонга келмаган бўлса ҳам, уни имонли сифатида қараб ибодат қиламан», деб айтинг. Албатта, уни ўз хоҳишига қарши бирор иш қилишга мажбурлаш сизнинг ҳукмронлигингиз остида эмас. Аммо Худонинг овози эримнинг руҳига ёриб кирсин, дея ибодат қилганингизда, Худонинг қудрати сизнинг ҳукмронлигингизга ижозат беради. Эрингизнинг Худога юз буриши учун ибодат қилишингизга қанча вақт кетиши аҳамиятли эмас, майли, бунинг учун бутун умр кетсин. Муҳими, вақт беҳуда кетмаган бўлади. Эрингиз Худога ишониши ёки ишонмаслигига қарамасдан, сиз доимо у учун ибодат қилишингиз мумкин. Бунинг учун аввало мазкур китобда берилган ибодатни ўқиб, юқоридан ғаройиб жавобларни кутинг.
Ўз уйингизни қурар экансиз
Сиз ўзингизни қанчалик эркин сезманг, шуни билингки, сиз турмушга чиққанингиздан кейин, сизнинг зиммангизда икки мажбурият — уй ва болалар масъулияти ётади. Ҳатто сиз ишлаб, эрингиз уй ишлари ва болалар билан машғул бўлганда ҳам, барибир, уйингизни тинчлик, хотиржамлик масканига айлантириш сизга ишониб топширилган, токи хонадонингиз оилангиз учун янгиланиш, ҳаёт ва севги манбаи бўлиб қолсин. Аммо бундан ташқари, сиз жозибадор, пазанда, ажойиб она, жисмоний, руҳий ва маънавий соғлом аёл намунаси бўлиб қолишингиз керак. Кўпчилик аёллар учун бу юк жуда ҳам оғир бўлиб туюлади. Аммо медалнинг иккинчи томони ҳам бор — бу юкни бир ўзингиз олиб боришингиз керак эмас, чунки сиз Худодан мадад сўрашингиз мумкин.
Сиз Худодан, уйимни шундай қурайинки, оилам учун худди самовий масканга ўхшаб қолсин, бу масканда жонли мулоқот оқсин, менга шуни ўргат, деб сўранг. Худодан ҳамма нарса учун — уйда тозалик бўлсин, чойшаблар ювилган бўлсин, ошхонада тартиб бўлсин, қазноқча ма холодильник тўла бўлсин, кроватдаги ўрин йиғиштирилган бўлсин, деб сўрайверинг. Буларнинг ҳаммаси одатдаги ҳол бўлиб қоладики, эрингиз ҳатто кундалик ишларингизни сезмай қолади, сиз ҳам ундан ҳар куни (умуман, ҳеч қачон) мақтов кутмайсиз. Бироқ у аста-секин одатдаги қулайликлар рўйхатида нимадир йўқлигини сезади. Балки эрим ойлаб лампочка ёки батарея олиш учун шкафга бош суқмаслиги мумкин, аммо шундай қилганда, лампочка ҳам, батарея ҳам ўша жойда бўлиши керак. У кечқурун уйга келиб, уйда нон борлигини кутишга ҳақли. Мен ҳам ўзимга боғлиқ бўлган ҳамма нарсани қиламан. Мен ҳам Худодан, шундай хонадон барпо қилишга мени ўргатгинки, эрим хурсандчилик билан келадиган бўлсин, мен ҳам дўстларимни мамнуният билан таклиф қила олай, деб сўрайман. Бунинг учун кўплаб ашқол-дашқоллар олиб келиш, дизайнерни таклиф қилиш шарт эмас. Биринчи уйим жуда кичкина, эски мебеллар қўйилган эди. Уйим чиройли бўлсин деб, деворларни бир дугонам билан бирга бўяган эдик. Бунинг учун бир оз хаёлий тасаввур ва ғайрат керак, холос.
Уйингиз бутун оилангиз учун ҳақиқий бошпана бўлиши учун, эрингиз оила бошлиғи бўлишига имкон беринг, ўзингиз эса оиланинг юраги бўлинг. Ҳар иккаласи бўлиш ҳам қийин. Эрингиз оила бошлиғи бўлишга лойиқми ёки йўқми, бу вазифага у мосми ёки йўқми — бундан қатъий назар, бу ишни Худо қилди. Худонинг қарори шундай. Аммо бу дегани — эр ёки хотиннинг мақомини юқори қўйиш керак дегани эмас. Улар тенг ҳуқуқлидирлар. Агар эрингиз оила бошлиғи бўлиш ҳуқуқига эга бўлса, имкон беринг; агар сиз оиланинг юраги бўлишга даъват қилинган бўлсангиз ва ҳатто бир ўзингиз оилани таъминлаётган бўлсангиз ҳам, бор ғайратингизни ишга солинг. Икковингизнинг орангиздаги биринчилик учун курашнинг бу манбаи йўқолмасин. 
Гап қайси бирингиз ишлаётганингизда эмас, балки уй ишлари билан ким бандлигида, бу икки вазифа — хонадон бошлиғи ва унинг юраги вазифаси сизнинг тушунчангиз бўйича ўзаро қандай муносабатда бўлаётганида. Қачонлардир эрим ҳафталаб рўзғор ва болалар билан машғул бўлишига тўғри келган эди, чунки мен китобимни белгиланган вақтида тугатишим керак эди. Шунда ҳам мен ҳеч қачон унинг оила бошлиқлигига ҳамла қилган, унинг оила бошлиғи сифатидаги ҳуқуқини поймол қилган эмасман. Баъзан, эрим бир оз дам олсин, деб ўзим ишлашимга тўғри келган эди. Бу кўпчилик эр-хотинлар учун жуда нозик масала, яхшиси, бундай вазиятда эр ва хотин — оила бошлиғи ва унинг юраги ўртасидаги муносабатлар уйғунлиги сақлансин, деб ибодат қилганингиз яхши.
Уйда тартиб сақлаш ҳамма нарсада бекаму кўстликни ва муаммолар йўқлигини билдирмайди, бу дегани — сизнинг уйингиздаги вазият назорат остида деганидир. Оилани таъминлаш учун ҳар иккалангиз ҳам бир хилда кўп ишласангиз, уй ишлари ҳам икковингизнинг ўртангизда тенг бўлиниши лозим. Агар эрингиз бунга рози бўлмаса, яхшиси, бир оз пул сарф қилиб, ташқаридан ёрдамчи ёллаган маъқул. Бўлмаса, оиланинг ажралиши, психолог (психотерапевт) ёки даволовчи шифокор, ҳатто дафн жараёнлари муносабати билан кўп молиявий сарф-харажатлар бўлиши мумкин. Бу масалада ҳам Худодан, Ўзинг йўл кўрсат, деб ёрдам сўранг.
Юқорида айтилганларнинг ҳаммаси сизнинг танангизга, руҳингизга, жонингизга алоқадор, чунки буларнинг ҳаммаси алоҳида эътибор ва ғамхўрликни талаб қилади. Бир куни радиодан «ток шоу» эшитиб ўтирган эдим. Бир аёл машҳур психологга шикоят қилиб қолди: «Эрим, сенда мени жалб қиладиган ҳеч нарса топа олмаяпман, деяпти». Олиб борувчи: «Сиз жозибали бўлиш учун нима қиляпсиз?» деб аёлдан сўради. Телефон қилаётган аёл нима жавоб беришини билолмай қолди. Гап шундаки, жозибадорлик ўз-ўзича келмайди. Ҳатто энг гўзал аёллар ҳам жозибадорлигини сақлаш учун кўп куч сарф қилганлар. Малика Эстер ўз мамлакатидаги энг гўзал аёллардан бири эди, шунга қарамай, у шоҳ ҳузурида ҳозир бўлишдан олдин бир йил давомида тайёргарлик кўрди.
Ҳар биримиз ўзимиздан ўзимиз сўрашимиз керак: «Эримга жозибадор бўлиб қолишим учун нима қиляпман? Покизаманми? Муттасил равишда жисмоний тарбия билан машғул бўлиб, ёшлигимни сақлаш, аъзоларимнинг ҳаётий фаолиятини сақлаш учун ғамхўрлик қиляпманми? Қоматимни ва иш қобилиятимни сақлаш учун парҳезга риоя қиляпманми? Замонавий кийинаманми? Энг муҳими: ҳар куни Худо билан ёлғиз вақт ўтказаманми?» Мен кафолат бераман: Худо билан қанчалик кўп вақт ўтказсангиз, бутун қиёфангиздан нур ёғилиб туради. «Жозиба алдамчи, чирой эса ўткинчидир, аммо Худодан қўрқадиган аёл кўкка кўтарилади» (Ҳикмат. 31:30).
Сиз ўзингизга, соғлиғингизга, ўз келажагингизга эътиборсизлик билан қараманг. Бунда заррача худбинлик йўқ. Худбинларча ҳам иш тутманг. Нима қилиш лозимлигини Худодан сўранг, Ундан, менга йўл кўрсат, деб сўранг. Муқаддас Руҳ менда, менинг хонадонимда истиқомат қилсин, деб сўранг.
Хом хаёллардан қутулайлик
Tўйимиздан кўп ўтмай, бир куни эрим ишдан қўнғироқ қилиб, мендан: «Кечки овқатга жўжа гўштидан қовургин», деб илтимос қилди. Мен дўконга бориб, керакли ҳамма нарсани сотиб олдим ва эрим истаган таомни тайёрладим. Аммо эрим келиб уйга кириши биланоқ, остонада туриб, шундай деди: «Негадир бугун қовурилган жўжа егим келмаяпти, эзилган мол гўштидан таом егим келяпти». Мен бу пайтда қандай аҳволга тушганимни тасаввур қилиб кўринг-а. Бундай аҳвол бир неча марта такрорланди. Ҳатто Майкл неча марта кечки овқатга етиб бораман, деб ваъда бериб, кейин овқатни столга олиб келиб қўйганимдан ўн дақиқа ўтар-ўтмас телефон қилиб: «Ҳали ишларим кўп, бирон жойда ҳамкасбларим билан овқатланиб оларман», деб айтганини ҳисобласам, ҳисобимдан адашиб кетаман. Охири тушундимки, у мендан жаҳли чиқяпти, хафа бўляпти. Жанжал қилиш бефойда — бундан аҳвол фақат ёмонлашади, холос. У ўзини ўзи ҳимоя қила бошлади, «Мен қандай аҳволда қолганимни сен тушунмайсан», деб мени айблаб, ўзини оқлайдиган бўлди. Мен тушундимки, агар мен эътирозларимни қайта кўриб чиқсам, икковимизга ҳам яхши бўлар экан. Шундан бошлаб Майклнинг таъбини ҳисобга олмай, фақат ўзим ва болаларим учун овқат тайёрлайдиган бўлдим. Агар у овқатга етиб келса, биз учун кутилмаган ёқимли янгилик бўларди, агар келмаса, бунга ҳам кўэикиб кетаверардим.
Мен энди йўлини топишга ўргандим: эримдан хафа бўлганимда, унинг фазилатлари тўғрисида ўзимга ўзим эслатардим. Ошхонада оғир уй ишларида менга ёрдам берганини неча марта эслаганман, У садоқатли эр ва бирон марта ҳам шубҳаланишимга баҳона яратмаган. У имонли, жамоатга боради, Муқаддас Китоб ўқийди, ибодат қилади. Унда олийжаноб аҳлоқий фазилатлар бор. У мени, болаларини севади, ўз истеъдоди билан Худога ҳамду сано ўқийди. У оилани ҳар доим таъминлаб келади. Ҳаммаси аксинча бўлиши ҳам мумкин эди-ку. Шунинг учун кечки овқатга келган-келмаганини баҳона қилиб жаврашга арзимайди.
Баъзан шундай ўйлайман: оила қураётган ёш қизча кейин умидсизликка тушмасин, деб оилавий ҳаётда учрайдиган бир қанча талабларнинг узун рўйхатидан қутулиши учун мрслаҳат бериб бажонидил ёрдам берган бўлардим. Эри бу рўйхатни топиб олиб, бунга мувофиқ яшашни ҳатто ҳаёлига ҳам келтирмаган бўларди. Ўз -ўзидан маълумки, никоҳ асосини ташкил қиладиган бир қатор муҳим масалалар бор ва бу масалалар никоҳгача муҳокама қилиниши лозим: булар — молиявий масалалар, суғурта масалалари, ҳалоллик, олийжаноблик, ахлоқий тамойиллар, севгида жисмоний ва руҳий бирлик. Агар сизларнинг оилангиз булардан маҳрум бўлса, талаб қилишга ҳақлисиз; агар ҳеч нарса ўзгармаса, бу тўғрида ибодат қилишингиз мумкин. Ўша одам менинг ҳамма талабларимга мос келсин, деб талаб қилишга ҳақли эмассиз. Эркаклар зуғумларингизга тоқат қила олмайди ҳам, ҳамма талабларингизни бажара олмайди ҳам.
Бунинг ўрнига, ибодат билан Худога ҳамма муаммоларингизни айтинг ва Ундан жавоб кутинг. Эримиз устидан назорат ўрнатишга ҳаракат қилиб ва улар олдига кўпдан-кўп талабларни қўйиб, сўнг жаҳлимиз чиқиб юради ва бизнинг талабларимизга улар жавоб бера олмасликларини билганимиздан кейин, гарчи бунда асосий айбдор ўзимиз бўлсак-да, тарвузимиз қўлтиғимиздан тушади. Оиламда энг катта мураккаблик — Майклдан кутган умидларим пучга чиққандан, у қандай бўлиши лозимлиги тўғрисида тасаввурларим чилпарчин бўлгандан кейин пайдо бўлди. 
Хаёлий тасаввурларингиздан халос бўлинг. Эрингизни ўзгартириш учун мажбур қилишларингиз ва унинг сизга маъқул бўлиш учун ҳаракатлари муваффақиятсизликка маҳкум, икковингизга ҳам умидсизликдан бошқа ҳеч нарса келтирмайди. Яхшиси, Худодан, эримни Ўзингга маъқул қилиб ўзгартиргин, деб сўранг. Чунки У кутганингиздан ҳам яхши қилади. Зотан, «Худо қилган ҳар бир иш тоабад ўзгармас, бу ишга ҳеч нарса қўшиб бўлмайди, ундан ҳеч нарсани айириб бўлмайди» (Воиз 3:14). Эрингизни ўз ҳолича қабул қилинг, унинг камолоти учун ибодат қилинг. Ундаги ўзгаришларни кўрганингизда эса, билингки, Худонинг қудрати намоён бўляпти. «Жоним ёлғиз Худода ором топар, умидимга мени У етказар» (Забур 61:16). Энг катта умидларингизни эрингиздан эмас, Худодан қилинг.
Талаб этилган ҳурмат
Шуниси қизиқки, Худо эрдан, хотинингни сев, деб, хотиндан эса, эрингни ҳурмат қил, деб талаб этади: «Хулласи калом, ҳар бир эр ўз хотинини ўзини ўзи севгандай севсин. Хотин ҳам эрини ҳурмат қилсин» (Эфес. 5:33). Имоним комилки, биронта аёл севмаган одамига турмушга чиқмайди, аммо кўпинча тўйдан кўп ўтмай, хотин эрини ҳурмат қилмай қўяди. Одатда, ҳурматнинг йўқолиши севгининг барҳам топишидан устун келади, кўп ҳолларда эркаклар буни оғирроқ, биз ўйлагандан ҳам оғирроқ кечирадилар.
Эрга нисбатан ҳурматнинг йўқолиши жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Аҳд сандиғини Қуддусга олиб келганларида, шоҳ Довуд оддий кийимда Худонинг ва халқнинг олдида хурсандчиликдан ўйинга тушди. Буни Довуднинг хотини Михал кузатиб турган эди. Михал эрининг шодлигини бирга баҳам кўриш ўрнига, унга нафрат билан қаради (қаррнг: 2 Шоҳ. 6:16). У юз бераётган воқеаларга Худонинг кўзи билан қараш ўрнига, эрини танқид қилди. Эрига ҳурматсизлик қилгани унга қимматга тушди: Худо Михални жазолади, у умрбод бефарзанд ўтди. Имоним комилки, эрларимизга етарли ҳурмат кўрсатмасак, нафақат оиламизга путур етади, балки янги ҳаётдан ҳам ўзимизни маҳрум қиламиз.
Яна бир мисол келтираман: малика Ваштига эри уюштирилган зиёфат пайтида меҳмонлар олдига шоҳона либосда ҳозир бўлиш тўғрисида фармон берди, чунки эри шундан роҳатланмоқчи эди. Аммо малика эрининг фармонига итоат қилмади. Малика эрини пастга ураётганини билса ҳам, эрнинг фармонига итоат қилмади: «Лекин малика Вашти келмади, мулозимлар орқали шоҳнинг берган фармонини бажаришдан бош тортди. Шоҳ бундан қаттиқ ғазабланди, маликадан ғоятда жаҳли чиқди» (Эст. 1:12-13). Натижада Вашти маликалик мартабасидан маҳрум бўлди. У нафақат эрининг — шоҳнинг обрўйига путур етказди, меҳмонларга беписандлигини ҳам намойиш қилди. Агар хотин эрнинг қалбида маликалик мартабасини сақлаб қолмоқчи бўлса ва унинг дўстларини хафа қилишни истамаса, у эрини хафа қилмаслиги керак (гарчи хотиннинг фикрича, эр шунга лойиқ бўлса ҳам). Ахир, бунинг баҳоси жуда баланд.
Агар сиз эрингизга ҳурматсизлик қилган бўлсангиз, дарров Худо олдида тавба қилиб, шундай деб айтинг: «Эй Худойим, мен эримни Сен Каломингда амр этганингдай қадрламаётганимни тан оламан. Мен юрагимда оғриқдан ҳимоя қиладиган девор ўрнатганман. Аммо мен шуни истайман: бу девор қалбимни даволаганинг ҳақи-ҳурмати бузилсин. Эримни етарли ҳурмат қила олмаганимдан афсус чекяпман. Эримга нисбатан мен қилган беҳурматлик ва унинг шаънига айтган қўпол гапларим Сенга қарши гуноҳ эканини тан оламан. Сен менга бермоқчи бўлган кучли севги юрагимда қарор топишига имкон бермайдиган тўсиқларни вайрон қил. Қалбимдаги шафқатсизлик деворини бузиб ташла, Сенга маъқул келишим учун эримни қандай ҳурмат қилишимни менга кўрсат. Эй Худойим! Эримга нисбатан Сенинг севгинг билан тўла қалб ато қилгин, эримни Сенинг кўзларинг билан кўришимга ёрдам бергин».
Бундай ибодат эрингиздаги катта имкониятни кўришингизга, унинг камчиликларига диққат қилмаслигингизга имкон беради. Сиз эрингиз учун мадад бўладиган ва оилангизни янги ҳаёт билан тўлдирадиган сўзларни айтишга ўрганасиз. Агар ҳар доим фақат салбий жиҳатларга эътибор қаратаверсангиз, севги ўлади, фақат яхши томонларни кўришга ҳаракат қилсангиз, севги камол топади. Агар эрингизга нисбатан севги билан тўла, Худо истиқомат қиладиган юрак вужудингизда уриб турса, сиз ҳамма нарсага янгича кўз билан қарайсиз. Вақти-вақти билан эрингизнинг феъл-атворини, хатти-ҳаракатларининг сабабларини, унинг ҳиссиётларини тушунолмайсиз, аммо Худо сизга донолик ато қилади, ҳақиқий оламдаги вазиятни кўришингизга ёрдам беради. Худодан, шундай қобилият инъом қил, деб сўранг.
Сиз оилали аёл сифатида ўзингиз учун ибодат қилганингизда, Муқаддас Китобдаги яхши хотин намунасини ёдингизда тутинг. Муқаддас Китоб айтадики, яхши хотин уйи тўғрисида ғамхўрлик қилади, уйини бошқаради, пулни ҳам донолик билан сарф қилади, тўғри тақсимлашни билади. У ўз соғлиғини ўйлайди, ташқи кўринишига эътибор қилади, қунт билан меҳнат қилади, ноёб касб эгаси бўлади, кўп нарсани қила олади, доимо келажак тўғрисида ғамхўрлик қилади. У эрининг обрўсини сақлайди. У кучли, ўзига ишонади, тақводор, кексаликдан қўрқмайди. Унинг гаплари донолиги, яхшилиги билан ажралиб туради. Бекорчилик унга бегона, ҳар доим уй ишлари билан банд. Эри ва болалари уни мақтайди. У ташқи гўзаллик сеҳрига суяниб колмайди, Худо олдида қўрқув — унинг энг яхши безаги эканини билади. У эрининг ишларига ёрдам беради, мазмунли ҳаёт кечиради (Ҳикмат. 21).
Ажойиб аёлнинг — Худога тамомила итоаткор бўлиб, Унинг ҳимояси остидагина шундай даражага эришадиган аёлнинг қиёфаси шудир. Бу фазилатларнинг гултожи шундаки, у эрининг ишончини қозонади, чунки у «У эрига ёмонлик эмаё, бир умр яхшилик қилади» (Ҳикмат. 31:12). Мен бир нарсани биламанки, хотин эрига келтириши мумкин бўлган энг катта «яхшилик» — хотиннинг ибодатидир. Демак, ибодат қиламизми?
Ибодат
Эй Худойим, мен яхши хотин бўлишимга ёрдам бер. Мен яхши тушунаман: буни Сенинг мададингсиз амалга ошира олмайман. Мени худбинликдан, сабрсизликдан, жаҳлдорликдан халос қил, бу иллатларимни олийжанобликка, фидойиликка, итоаткорона сабрга айлантир. Мени ёмон одатларимдан, ёмон кайфиятимдан, қўпол сўзлардан халос қил, сабр, эзгулик, содиқлик, юмшоқ феъл ато қил, ўзимни ўзим назорат қилишни ўргат. Юрагимдаги шафқатсизликка шифо бер, бу деворларни Ўзингнинг ваҳийинг қудратли кучи билан бузиб ташла. Менга янги юрак ато қил, юрагимда севги, тинчлик, шодлик яратгин (қаранг: Гал. 5:22). Ўз кучим билан ўзим устимдан ҳукмронлик қила олма йман. Фақат Сен мени ўзгартиришинг мумкин.
Юрагимдаги гуноҳни, айниқса, эримга нисбатан қилган гуноҳимни кўрсат. Эримни лозим даражада севмаганим ва ҳурмат қилмаганим учун, унга жаҳлимни тўкиб солганим учун, уни танқид қилганим, кек сақлаганим учун кечирим сўрайман. Менга хафагарчиликдан, ғазаб ва умидсизликдан қутулишимга, эримни Сен кечирадигандай кечиришимга ёрдам бер. Фақат Сен тамомила, ўтмишни асло эслатмасдан кечира оласан. Шундай қилгинки, мхн оиламни шифолашнинг уддасидан чиқай, оиламга хотиржамлик олиб келай. Мен билан эрим ўртасида соғлом мулоқот ўрнат, бизни бегонасирашдан қутқаргин, ажралишга олиб келадиган остонадан бизни узоқлаштиргин.
Эримнинг ёрдамчиси, дўсти бўлишимга ёрдам бер. Хонадонимизни тинч, хотиржам жойга айлантиришим учун менга ёрдам бер, токи эрим ҳар доим хурсандчилик билан қайтсин. Ўзим тўғримда ғамхўрлик қилишни ўргат, токи эрим учун жозибали бўлиб қолай. Мен кучга тўла, собит, қобилиятга ва руҳан, маънавий жиҳатдан бой аёл бўлишим учун ёрдам бер. Мени эрим фахрлана оладиган хотин қилиб яратгин. 
Мен ҳамма умидларимни Сенинг хочингга боғлайман. Мен эримни фақат Сен қондира олишинг мумкин бўлган эҳтиёжларни қондириш мажбуриятидан халос қиламан. Менга ёрдам бер: мен эримни қандай бор бўлса, шундайлигича, ўзгартирмасдан қабул қилай. У тамомила ўзгармаслигини ҳам тушунаман, аммо айни пайтда унда ажойиб ўзгаришлар бўлишига умид қиламан, бундай ўзгаришларни фақат Сен қила оласан. Эрим манфаатдор бўлиши учун Сен уни ўзгартиришингга ишонаман; яна шуни тан оламанки, биронтамиз комил эмасмиз ва ҳеч қачон бундай бўла олмаймиз. Фақат Сен, эй Худойим, комилсан, мен умид қиламан: биз комилликка яқинлашувимизга Сен ёрдам берасан.
Мени эрим учун ибодат қилишга ўргатгин, ибодат қиладиган тилимни чинакам севги тилига айлантиргин. Агар бизнинг севгимиз ўлган бўлса, Сен тирилтиргин. Чинакам севги борлигини менга кўрсат, ўша севгини намоён қилишни менга ўргатгинки, эрим буни ҳис қила олсин. Бизнинг ўртамизда бирликни барпо қилгин, токи биз ҳамма нарсада бир фикрда бўлайлик (қаранг: Омос 3:3). «Сабр ва тасалли манбаи бўлган Худонинг Ўзи эса, Исо Масиҳ ўргатганидек», (Рим. 15:5) бир-биримиз билан ҳамфикр бўлишни бизларга ато этсин. Шундай қилгинки, биз битта команда бўлиб, ўзаро баҳслашишни, мустақил бўлиш учун курашни бас қилайлик. Бизни якдил бўлиб ишлашга ўргатгин, оиламизнинг бирлиги ҳақи-ҳурмати, бир-биримизнинг хатоларимизга ва заиф томонларимизга эътибор бермайлик. Бизни тинчликка интилишга, бир-биримизга таянч бўлишга ўргатгин (қаранг: Рим. 14:19). Биз «ўзаро низоларга йўл қўймай, фикр-хаёлда тамомила якдил бўлайлик» (1 Кор. 1:10).
Биз ўзимизни Сенга ва бир-биримизга бағишлаганимиз кундан-кунга мустаҳкамланиб борсин, деб ибодат қиламан. Сенинг амрингга мувофиқ, эрим оиламизнинг бошлиғи бўлишига ёрдам бер. Эримни қўллаб-қувватлашга, ҳурмат қилишга ва бу чўққига чиқиши учун ёрдам беришимга мени ўргатгин. Менга ёрдам бер: унинг қалбидаги истакларни тушунай, унинг фикрлари билан ўртоқлашай. Унинг ҳаракатларини, эҳтиёжларини менга аён қил. Эҳтимол тутилган муаммолар пайдо бўлмасдан олдин менга кўрсат. Оиламиздаги ҳаётни илҳомлантиргин.
Эй Раббим, мени бошқача одам қилиб яратгин. Мени ҳаётга янгича, умид билан қарашга ўргатгин. Менга эр деб ато қилган одаминг билан менинг ўртамда янгича муносабатлар ўрнатгин. Унга бошқача, янгича кўз билан қарашга мени ўргатгин, юрагимни янги севги, янги шафқат, янги истаклар билан тўлдиргин. Шундай қилгинки, токи мен Худонинг янги ижоди, ҳурматга сазовор хотин бўлайин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Бинобарин, сизларга айтаман: сиз ибодатда нимаики сўрасангиз, олишингизга ишонинглар ва эришасизлар. Ибодат қилиб турганингизда бировда гинангиз бўлса, уни кечириб юборинг, токи осмондаги Отангиз ҳам сизларнинг гуноҳларингизни кечирсин.
Марк 11: 24-25
Бир-бирингизга кўнгилчан ва меҳр-шафқатли бўлинглар. Худо сизларни Масиҳ ҳақи кечиргани каби, сизлар ҳам бир-бирингизни кечиринглар.
Эфес. 4:32
Сўраб туринг, сизга берилади. Излаб туринг, топасизлар. Тақиллатиб туринг, сизга очилади. Чунки ҳар бир сўраган олар, излаган топар, тақиллатганга эшик очилар.
Матто 7:7-8
Уй донолик билан қурилади, идрок билан мустаҳкам бўлади. Хоналар эса билим билан турли қимматбаҳо, қимматли бойликка тўлади.
Ҳикмат. 24:3-4
Яхшилик қилишдан безмайлик. Агар бўшашмасак, ўз вақтида бунинг ҳосилини ўриб оламиз.
Гал. 6:9
2-БОБ
УНИНГ ИШЛАРИ
Билл умуман ишламайди. Оиланинг молиявий муаммоларини ҳал қилиш масъулиятини хотини Кимнинг зиммасига юклаб қўйди, ўзи эса бу пайтда хаёллар оғушига берилади. Аммо ёмон томони шундаки, Ким бир ўзи ёлғиз моддий оғирликни олиб бориш мажбуриятидан асло хурсанд эмас, Билл эса ўн етти йилдирки, режа тузади, аммо натижа умуман йўқ. Ишончим комилки, Биллнинг фаолиятсизлиги асосида қўрқув ётибди: «Агар ўзим орзу қилган ишни топа олмасам, бир умр ўзим ёмон кўрадиган иш билан шуғулланишимга тўғри келади», деб қўрқади. 
Стивен ишда ҳолдан тойгунча меҳнат қилади. У на дам олишни билади, на ўз меҳнатидан лаззатланишни билади. У оилада кам бўлади, болалари эса улғаймоқда. У зарурат юзасидан ҳўкиздай ишламайди, балки бир кун ишламай қўйсам, одамлар мени ҳурмат қилмай қўяди, натижада уларнинг кўз олдида қулайман, деб қўрққанидан меҳнат қилади.
Биз эркакларнинг ўз ишига ҳаддан ташқари қаттиқ муносабатларини келтирдик. Бу, бир томондан, худбинлик, қўрқув, ўзига ишончсизлик, зиқлик, келажакдан қўрқув сабабли ишдан бўйин товлашга уринишдир. Худо дангасалар тўғрисида шундай деган: «Эшик ўз ўқида айланади, танбал эса ўз ўрнида» (Ҳикмат. 26:14). Ёки: «...уйқучилик жулдур кийим кийдиради» (Ҳикмат. 23:21). Яна: «Дангасанинг йўли тиканли четан девор кабидир...» (Ҳикмат. 15:19); «Дангасанинг орзуси ўлимга олиб келади, чунки қўллари ишга бормайди» (Ҳикмат.21:25). Бошқача айтганда, дангаса одам ҳеч қачон ҳеч нарсага эришмайди, ҳеч қандай мулкка эга бўлмайди, аммо унинг йўли тиканзордир, натижада у ҳалокатга учрайди.
Иккинчи оғир вазият — ҳолдан тойиб қолгунча ишга муккасидан кетишдир. Бундай одамлар тўғрисида Худо қуйидагиларни айтган эли: «Очкўзлик билан тортиб оладиганларнинг аҳволи шу! Улар ўз ҳаётига зомин бўлади» (Ҳикмат.1:19). «Аммо қарасам, ўз қўлларим билан қилган ишларим, қилган ҳамма меҳнатим — буларнинг ҳаммаси беҳуда экан, шамолнинг орқасидан қувишдай экан. Бу дунёда бирорта фойдали нарса топилмаслигини билдим» (Воиз 2:11). Бундан шундай хулоса келиб чиқадики, ишга муккадан кетиш одамни лоқайд қилиб қўяди, унинг ҳаёти мазмунини йўққа чиқаради.
Биринчи вариант ҳам, иккинчи вариант ҳам одамни бахтли қилмайди, ҳаётини мазмунли қилмайди. Худонинг мадади билангина беғалва ишни топиб, янги ҳаётни мазмунли бошлаш мумкин бўлади.
Одамни у ёки бу ноиложликка мажбур қиладиган сабаб — барибир қўрқувдир. Гап шундаки, ўзини ўз ишига ўхшатиш эркак кишига одатдир. Бошқалар уни қадрлашларига эҳтиёж сезади, у ўзини ғолиб деб ҳис қилишни истайди. Бу мақсадга эришиш воситасини эса у одатдагидай, ўзининг ишида кўради. Келажакда омадсиз бўлиб қолиш уни қўрқитади. У ўз қобилиятидан пастроқ иш бажарса, бу ҳолат уни ерга уради. Агар ўз меҳнатининг самарасини кўрмаса, бу ҳолат уни эзади, у ўзини ноқобил деб ҳис қилади. 
Эркаклар учун иш ҳаётдан қониқиш мезони эканини Худо билади. У: «Ҳамма еб, ичиб, ўз қилган меҳнатининг роҳатини кўрсин, бу Худонинг инъомидир» (Воиз 3:13), деб айтган эди. Эркак кишининг ўз ишидан хурсанд эмаслиги муаммоси — ишнинг моҳиятида эмас, балки иш у учун қанчалик мазмунга эгалигида. Ўз ишида ҳеч қандай мазмун кўрмаётган эркак бир кун келиб шуни пайқаши мумкинки, арзимас мукофотлар эвазига бутун кучини берган иш унинг кўзи олдида келажаги йўқ бўлиб кўринади, ҳар ҳолда бу ишга ҳаётини бағишлашга арзимайди. Бундай пайтда эркак киши, бунинг устига, кексайиб қолган одам шундай хаёлга бориши мумкин: «Мен ҳеч кимга керак эмасман. Дуч келган одам билан мени алмаштириб юборишлари мумкин. Энди мен олдинги қилган ишларимни бажара олмайман. Бирор нарсани ўрганишга энди қариб қолдим. Мен учун энди асло умид қиладиган нарса йўқ». Бундай вазият эркак киши учун жуда хавфли бўлиши мумкин.
Гэри, унинг отаси ва бобоси ўз ҳаётларида моддий маблағ билан боғлиқ бир хил муаммони бошдан кечирган эдилар. Уларнинг ҳар бири бошидан ўтаётган воқеа устида жуда кеч ўйладилар. Ҳаммалари ишларининг мазмун-моҳияти тўғрисида ўйламасдан, пала-партиш алмаштиравердилар. Улар моддий фронтда доимо жанг қилиб келдилар. Уларнинг ота-оналари ҳеч қачон, болаларимизнинг истеъдоди очилсин, уларни кимлардир йўқласин, уларнинг ҳаётига Худонинг марҳамати келсин, уларнинг олдида ҳамма эшиклар ланг очилсин, улар ҳар қандай топшириқни бажара олсинлар, деб ибодат қилмадилар. Кўринадики, қаерда Худонинг аралашуви йўқ бўлса, воқеа ўша ерда такрорланаверади.
Болам учун, деб астойдил ибодат қиладиган ота-оналарнинг фарзандлари ўзларини қониқтирадиган иш излаганларида, муваффақиятга эришадилар. Балки уларнинг мартабага эришуви дастлаб қийинчилик билан кечади, аммо улар мақсадни биладилар, ўзларининг вазифларини тушунадилар, айнан шу нарса уларга тўғри йўлдан боришларига ёрдам беради. Бошқа одамларга жуда яхши маълум бўлган умидсизлик, руҳан тушкинлик уларни четлаб ўтади. Болаларининг ҳаётини режалаштирадиган ота-оналар орасида озчилиги Худонинг ниятини тушунишга ҳаракат қилади. Боланинг ҳаёти имкониятлар хоҳишига ташлаб қўйилганда, касб излаб сарсон бўлиш бошланади, Бу сарсонгарчилик парокандалик, шубҳа, умидсизликдан бошқа ҳеч нарса олиб келмайди. Агар эрингизнинг ҳаёти айнан шундай бошланган бўлса, сизнинг ибодатларингиз бу аҳволни ўзгартириши мумкин.
Агар эрингиз ота-онасининг ибодатидан маҳрум бўлса, буни сиз тўғрилашингиз мумкин. Сиз: «Эримнинг кўзи очилсин, Худо унга кўрсатадиган йўлни, Худонинг ниятини у кўрсин», деб ибодат қилишингиз мумкин. Эрингиз қандай касб-кор билан шуғулланишидан қатъий назар, сизнинг ибодатларингиз туфайли у ўзини керакли, қадрли деб ҳис қилади. Сиз уни, Худо сизга қобилият, истеъдод ато қилган, сиз учун келажакда қандайдир ажойиб нарса тайёрлаб қўйган, деб ишонтиришингиз мумкин. Шундан кейин сиз Худога, эримга ҳеч қайси одамлар маҳрум қила олмайдиган янги имкониятларни кўриши ва тушунишига ёрдам бергин, деб ибодат қилинг. Сиз ибодатларингиз билан унинг йўлларини очишингиз мумкин.
Эрингизнинг мартабаси юқорилаб бораверганда ҳам, барибир унинг ишидаги ҳамма нарса Худонинг иродаси бўйича юз бериши учун ибодат қилиш керак. Ана шунда ҳаммаси силлиқ кетади. Менинг эрим мусиқа басталайди, у мусиқа продюсеридир. У кўпинча менга, сенинг ибодатларинг мени сақлади, номаъқул мижозлар билан алоқага киришишдан қочишимга ёрдам берди, деб айтарди. У «оғир», баттарин, омадсиз одамлар билан ишлашига ҳеч қачон тўғри келмаган, агар бу ишнинг хусусиятларини ҳисобга олсак, буни ҳақиқий мўъжиза деб айтиш мумкин. Мен ҳар доим, Худо эримни яхши одамлар билан учраштирсин, унга кўнгилсизликлар олиб келадиган одамлардан узоқроқ қилсин, деб ибодат қилардим. Агар бизнинг ибодатларимиз эрларимизнинг порлоқ мартабага эришишлари учун қодир бўлмаса ҳам, сезиларли даражада уларнинг ишларини енгиллаштиришга ва кераксиз муаммолардан халос қилишга қодирдир.
Агар эрингиз қанча меҳнаткаш бўлса, баъзан унинг дам олишига, ишдан чалғишига ғамхўрлик қилинг, бир оз муддатга бўлса ҳам оиланинг молиявий муаммолари юкидан халос қилинг. Эркаклар дам олишга муҳтожлик сезадилар. Бусиз улар «ишга кўмилиб», ҳар турли васвасалар олдида заиф бўлиб қолишлари мумкин. Сизнинг ибодатларингиз эрингизга, ҳаёт мазмуни ишда эмас, балки Худога эргашишда, деб тушунишига ёрдам беради. Эрларимиз бу мувозанатни топишлари учун ибодат қиламиз.
Ибодат
Эй Раббим, эримнинг ишини марҳаматлагин, деб Сенга ибодат қиляпман. Иши унга нафақат омад ва моддий фаровонлик, балки катта лаззат ҳам олиб келсин. Агар унинг ҳаётида ишидаги бирон нарса Сенинг комил ироданг билан мос келмаса, унга намоён қил. Унинг хатоси нимада эканини унга кўрсат, уни тўғри йўлга сол. Куч топишига, келажакни кўришни ўрганишига, фаолиятсизлик ва дангасаликдан қутулишига ёрдам бер. У қўрқув, худбинлик ёки масъулият ваҳимаси туфайли ишдан бўйин товламасин. Аммо унга яна шуни кўрсатгинки, у бошқа одамларга ёқиш учун сулайиб қолгунча жон-жаҳди билан ишламасин. Сен ато қилган нарсадан бошқа нарсани у истамаслигига ўргатгин. Уни ўз муваффақиятлари билан хурсанд бўлишига, кўп нарсага эришишига интилмасликка ўргатгин. Унга улгуриши учун ёрдам бергин, аммо муваффақиятга эришиш йўлида ҳар қандай мажбур қилишдан, зўрлашдан халос қилгин.
Сенга яна шунинг учун ибодат қиламан: Сен эримнинг ишида Хўжайин бўлгин, у ҳамма ишларини Сен билан бирга қилсин. У ўзига иш қидириши, топиши ва кўнгилдагидек бажариши учун Сен унга ато қилган қобилиятга ишонишида ёрдам бер. Биронта инсон беркита олмайдиган келажак эшикларини у учун оч. Унинг касб маҳоратини оширгин, маҳоратини ҳар йили мукаммаллаштириб боришига ёрдам бер. Эримга нима билан ёрдам бера олишимни менга кўрсат.
Мен яна унинг иши ишончли, доимий, муваффақиятли, ўзи учун ёқимли, яхши ҳақ тўланадиган бўлиши учун ибодат қиламан. У қуйидаги амрга доимо содиқ бўлсин: «Ғайратингизни сусайтирманулар. Оташин руҳ билан Раббингизга хизмат қилинглар» (Рим. 12:11). У Сенинг барҳаёт сувинг ўзани бўйига ўтқазилган дарахтга ўхшайди, бу дарахт ўз вақтида ҳосил беради. У юзага келган ҳолат талаби билан қаддини букилмай, руҳан кўтаринки бўлишига, муваффақиятга эришишига ёрдам бер (қаранг: Забур 1:3).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Ўз ишига моҳир устани кўрганмисан. У оддий одамларга эмас, шоҳга хизмат қилади.
Ҳикмат. 22:29
Бой бўлай деб кўп ҳаракат қилма, фаҳму фаросат билан бу фикрингдан воз кеч. Бойлик кўз очиб-юмгунча йўқ бўлади, қанот қоқиб бургутдай осмонга учиб кетади.
Ҳикмат. 23:4–5
Агар инсон бутун дунёни эгалласа-ю, ўз жонига зарар етказса, бундан қандай наф кўради? Ёки инсон ўз жони эвазига қандай тўлов топаркан?
Матто 16:26
Раббимиз Худонинг лутф — карами бизга ёр бўлсин, қўлларимиз ижоди учун бизга барака бергин, о, қўлларимиз ижоди учун барака бергин!
Забур 89:17
3-БОБ
УНИНГ МОДДИЙ МАБЛАҒЛАРИ
Эрингизнинг бутун ҳаётидаги муваффақият кўпроқ унинг пулга бўлган муносабатига боғлиқ. У сахийми ёки хасисми? У бошқаларнинг муваффақиятидан хурсанд бўладими ёки ҳасаддан куйиб-ёнадими? Пул у учун марҳаматми ёки лаънатланган нарсами? Моддий маблағларини у қандай сарфлайди — ақл биланми ёки тентакларчами? Моддий масалаларда икковингиз келиша оласизми ёки доимо уруш-жанжалми? Оиланинг зиммасида пулни ёки пул етишмаслиги деб ёхуд катта қарзларни деб жанжал қилиш сингари оғир юкдан бошқа ҳеч нарса ётмайди. Фақат эгаллаган нарсамизни Худонинг хоҳиши билан қўлга киритганимизни англаганимиздан кейингина, бор нарсамиз устидан Унга, Хўжайин бўл, деб таклиф қилганимиздан кейингина, пул билан ёки пул йўқлиги билан боғлиқ муаммолардан қоча оламиз.
Гарчи эрим ҳар доим яхши пул топган бўлса ҳам, пул миқдори нуқтаи назаридан унинг иши доимо «гоҳ ундай, гоҳ бундай» тамойилига асосан қурилган эди. Бир пайтлар кризис бир йил давом этди, буни ҳаммамиз сезиб турардик. Биздан қарздор бўлган компания нақд пул йўқлиги сабабли бир тийин ҳам тўлай олмай қолди. Оғир вақтлар бўлган эди ўшанда. Агарда биз Худодан умид қилмаганимизда ва ҳамма молиявий муаммоларимизни Унга ишониб топширмаганимизда, бундан баттар бўлиши мумкин эди. Худога итоат этиб, жамоатга ушр берганимиз бизга тасалли берарди. «Сарвари Олам шундай дейди: Маъбадимда озиқа бўлиши учун, ушрни беками-кўст қилиб олиб келинглар. Шу йўл билан Мени синаб кўринглар. Мен осмон эшикларини очиб, сизларга марҳаматимни сероб қилиб ёғдирмайманми?!» (Мал. 3:10). Камбағалларга ва ҳожатмандларга назр бериш тўғрисидаги амрга ҳам биз содиқ эдик: «Бахтлидир бечорага жон куйдирганлар, кулфатда қолганларида Эгам уларни қутқарар» (Забур 40:20). Биз доимо Муқаддас Китоб ваъдаларини ёдимизда тутардик: «...асло муҳтожлик кўрмас Эгамга юз бурганлар» (Забур 33:11). Биз Худони чинакамига излардик. «Биз Худога ҳаёт манбаи деб ишониб ва Унинг амрларига риоя қилиб, Унинг марҳаматига сазовор бўламиз», деб ишонардик. Биз муҳтож бўлган нарсаларни У бизга беради. Худди шундай ҳам бўлди.
Агар молиявий муаммоларингизни Худонинг ҳомийлигига топширсангиз ва бу масалада Унинг хоҳиш-иродасини бажарсангиз, кўплаб молиявий муаммолар ечилиши мумкин. Демак, У бер, деб амр берганда, бериш лозим. Худо Ўз хоҳишини ижро этувчиларга нажот, ҳимоя, марҳамат ва янги ҳаёт ваъда қилади. Акс ҳолда бизга қашшоқлик олиб келадиган ҳақоратни татиб кўришимизга тўғри келади: «Камбағалнинг йиғисига ким қулоқ солмаса, ўзи йиғлаганда ҳам ҳеч ким жавоб бермайди» (Ҳикмат. 21:13). Хасислик бор нарсангдан ҳам қувонишдан маҳрум қилади, бу эса кўплаб ҳаётий муаммоларга олиб келади.
Маълумки, бойлар бор, аммо уларнинг баъзилари назр қилиш деган тушунчани асло тасаввур ҳам қила олмайдилар. Аммо уларнинг ҳаётига диққат билан назар ташласак, улар Худонинг кўп марҳаматини — ички барқарорликни, ҳимояни, севгини, руҳий хотиржамликни, соғлиқ ва мукаммал ҳаётни кўрмайдилар, ўзлари ҳам бунинг сабабини тушунмайдилар. Улар бойликларини асрайдилар, аммо ундан шодланиш қобилиятини йўқотадилар. Буларнинг сабаби — ҳақиқий ҳаётга калит Худони билиш ва Унинг йўлларидан юриш эканини билмасликларидадир. Бу эса ўз вақтини, қувватини, севгисини, истеъдоди ва маблағини Худонинг ихтиёрига тўлиқ ишонч билан тақдим қилишни билдиради.
Эрингиз ҳаётга бу калитни топиб, ўзининг маблағларига нисбатан Худонинг хоҳиш-иродасини тушуниши учун ибодат қилинг. Эрингиз сахий қалб эгаси, бошқалар билан бўлиша оладиган, борига қаноат қилиб, ортиқчасини истамаслиги учун ибодат қилинг. Мен, кўп пул топиш ақлсизлик, деб айтмоқчи эмасман, аксинча. Эркак киши ўз иши учун лозим даражадаги мукофотни олиши, хотини эса бунинг учун ибодат қилиши керак. Бир хилдаги оғир, силлани қуритадиган ва оқибатда қашшоқликка абадий йўлдош бўлган алам, жиззакилик, хасталик ва ҳасадгўйликка олиб келадиган меҳнат одамни ҳурматга сазовор қилмайди. Ҳар қандай ҳолатда ҳам ибодат қилинг, токи марҳамат ёмғири Худонинг қўлидан эрингизнинг устига ёғилсин. «Эгамизнинг марҳамати бойлик келтиради, бойликка ғам-ташвиш қўшмайди» (Ҳикмат. 10:22).
Аниқроғи, ҳамма молиявий муаммоларимиз ҳам ибодат орқали ҳал бўлмайди, чунки баъзан Худо молиявий қийинчиликлардан эътиборимизни нимагадир тортиш учун ёки ниманидир ўргатиш учун фойдаланади. Аммо ҳеч хавотирланманг — сизнинг ибодатларингиз эрингизни кераксиз курашлардан ва зарбалардан муҳофаза этади. Худо итоаткор, миннатдор, сахий қалбларга марҳамат қилишни истайди, бу қалблар ўзларининг хазинасини Худода кўрадилар. «Хазинангиз қаерда бўлса, юрагингиз ҳам ўша ерда бўлур» (Матто 6:21). Худо шуни истайдики, эрингиз ўз хазинасини пули орқали топмасин, балки У орқали топсин.
Ибодат
Эй Худойим, мен барча молиявий маблағлари мизни Сенга ишониб топширяпман. Маблағларимизнинг Хўжайини Сен бўлгин, булардан Ўз мақсадинг учун фойдалангин. Икковимизни ҳам Сенинг инъомингни тўғри идора қилишга ўргатгин. Пул сарфлаш масалаларида бизни келишувчиликка ўргатгин. Биз қарзнинг оғир юкидан халос бўлайлик, деб ибодат қиламан. Бизга қаерда ва қачон нотўғри иш қилганимизни кўрсатгин, бизни доноликка ўргатгин. Бузилган нарсаларни тиклагин, бизга Ўзингнинг раҳнамолигингни ато қилгин. Бойлигимизни кўпайтиришда донолик билан иштирок этишни менга ўргатгин. Бизнинг бор нарсамиз Сеники эканини доимо эслайлик, бунинг учун биз доимо Сенга шукрона айтайлик.
Сен Ўз каломингда бизга амр қилганингдай, эрим (исмини айтинг) Сенга ва бошқаларга кўнгилдан чиқариб назр қилишни ўрганиши учун ибодат қиламан. У пулни бошқариши учун унга донолик ато қилгин, пулни донолик билан сарф қилишни, ўз келажагини доноларча режалаштиришни ўргатгин. Сендан сўрайман: пулни тентакларча совуриш билан хасислик ўртасидаги беғалва томонини топишига ёрдам бер. У иши учун доимо яхши ҳақ олсин, унинг пуллари ҳеч зарар кўрмасин, ўғирланмасин, беҳудага совурилмасин. Пулларини кўпайтиргин, пулининг асоси доимо ишончли бўлсин. Эрим ҳеч қачон молиявий муаммолар билан қийналмасин, балки барча зарур нарсалар ўзига бориб тақалишини билиб, биринчи навбатда, Сенинг Шоҳлигингни изласин (қаранг: Лука 12:31).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Нима еймиз, нима ичамиз, деб қайғуриб юриб безовта бўлманглар. Дунё халқлари ҳадеб бу нарсаларнинг пайида юрадилар. Лекин сизларнинг Отангиз буларга муҳтож эканингизни билади-ку! Сизлар яхшиси Худо Шоҳлиги пайида бўлинглар ва қолгани сизга насиб этади.
Лука 12:29-31
Бундай инсон ҳаёти ҳақида қайғурмайди ҳам, чунки Худо унинг қалбини завқланиш билан банд қилади.
Воиз 5:19
Камбағалга берган одам кам бўлмайди, кўриб кўрмасликка олган эса кўп лаънатга учрайди.
Ҳикмат. 28:27
Мен ҳам ёш эдим, энди кексайдим, Кўрмадим солиҳнинг тарк этилганини, Уларнинг зурриёти нонга зор бўлганини.
Забур 36:25
Эгамнинг Ўзи сизларнинг ҳар қандай эҳтиёжингизни Исо Масиҳ орқали, Ўзининг улуғвор бойлиги билан қондиради.
Флп. 4:19
4-БОБ
УНИНГ ИНТИМ ҲАЁТИ
Бу китобда эркаклар ҳаётининг энг асосий ташкил қилувчи томонлари тўғрисида айтилади. Мен шундай ҳисоблайман: агар биз уларни ҳаётнинг ўзлари учун катта аҳамиятга эга бўлган соҳаларида бахтли қила олсак, улар учун ҳаётнинг унчалик аҳамиятга эга бўлмаган томонларига мурожаат этсак, биз янада шод-хуррам яшаймиз.
Аёллар билан омадсиз оилалар учун йигирма йил ибодат қилдик. Бу оилалар аслида бўш, ўлик, доимо биринчилик учун курашиб келган. Шундай оилаларни кўриб, аёллар учун жинсий алоқа қанчалик аҳамиятсиз эканига амин бўлдим. Улар бу тўғрида ўйламас экан-да, деган хулосага бормаслик керак. Уларнинг ҳаётида доимо эътибор талаб қиладиган янада муҳим муаммолар — болалар тарбияси, иш, молиявий муаммолар, уй ишлари, руҳий зарбалар, чарчоқ, эри билан олишиш натижасида хасталикқа дучор бўлиш — шунчалик кўпки, зарур ишлар рўйхатида жинсий алоқа энг охирида турар экан. Баъзи аёллар ҳафталаб, ойлаб, баъзан йиллаб у ёки бу сабабга кўра эрлари билан алоқа қилмас эканлар. Оила бузила бошлаганда эса, улар жуда ҳайрон бўладилар. Ҳатто агарда хотинни интим ҳаётдаги бундай иш тамомила қониқтирган ҳолатда, унинг эри ҳаётининг бу муҳим соҳасида ўзини камситилган, деб ҳис қилиши мумкин.
Аёллар учун жинсий алоқа эркакка ўзининг мойиллигини ёки севгисини ифодалаш усули ҳисобланади. Агар эркак аёлни хафа қилиб, дилини оғритса, фақат аёлнинг кўнглини совутса ва ҳеч қандай қўллаб-қувватламаса, ўша эркак билан ёқимли муносабатда бўла олмайди, аёл ўзини хўрланган, ёлғиз ҳис қилади. Аммо эркаклар учун жинсий алоқа қандайдир мутлақ заруриятдир. Агар бундай иш билан машғул бўлиб турмаса, кўриш ва эшитиш қобилияти хиралашади, қобилият ва туйғулари ўтмаслашади. Агар эркакнинг ҳаётидаги бу муҳим соҳа рад қилинса, эр хотинини эшитмай қўяди, хотинининг истакларини тушунишни истамайди. Хотинда эса ҳаммаси аксинча. «Биз бошқа муҳим муаммоларни ҳал қилгунимизча, жинсий алоқа кутиб туриши мумкин», деб ўйлайди аёллар. Агар жинсий алоқа бундан олдин бўлса, бу муаммони ҳал қилиш имконияти бирмунча кўпаяди.
Шунинг учун эр-хотинлик муносабатларингизда жинсий алоқани зарур ўринга олиб чиқиш лозим. Бунинг учун яхши шароит борми ёки йўқми, сизнинг хоҳишингиз борми ёки йўқми — агар эрингиз билан яхши муносабатни сақламоқчи бўлсангиз, эрингизни тушунишингиз ва унинг эҳтиёжларини қондиришингиз муҳим. Эркакни ҳаётнинг айнан шу соҳасида ерга уриш, мулзам қилиш, ҳеч нарсага арзимайдигандай ҳис уйғотиш жуда осон, чунки у жинсий алоқадан бошқа бирон нарсада ўзини кўпроқ тўлақонли ва кўпроқ жиззаки ҳис қила олмайди.
Эркак ва аёллар бу соҳада Худонинг нуқтаи назарини тушунмаганлари сабабли, жинсий муносабатлар муаммоси кенг тарқалган. Аммо Муқаддас Китоб бу тўғрида жуда аниқ гапиради: «Хотиннинг бадани устидан хотин эмас, балки эри ҳокимлик қилади. Худди шундай, эрнинг бадани устидан эр эмас, балки хотини ҳокимлик қилади. Бир-бирингиздан бош тортманглар. Фақат ўзаро келишгандан сўнг, [рўза тутиш ва] ибодат қилиш учун вақтинча жудо бўлинглар. Кейин яна қовушинглар, токи ўзингизни тия олмаганингиздан фойдаланиб, шайтон сизларни васвасага солмасин» (1 Кор. 7:4-5). Эр билан хотин ўртасидаги жинсий алоқа — Худонинг ғояси. Доимий интим мулоқотдан қочиш керак эмас. Фақат рўза, ибодат ёки хасталик пайтида бу мустасно бўлиши мумкин.
Оила қурилгандан кейин танамиз ўзимизники эмас, биз бир-биримизга жисмоний томондан эътибор беришимиз керак. Жинсий алоқанинг тез-тез такрорланиши бизнинг эҳтиёжимизга эмас, балки бошқа одамнинг эҳтиёжига боғлиқ. Агар жинсий алоқага муносабатингиз сизнинг эҳтиёжларингиз ёки истакларингиз туфайли белгиланса, демак, бу масалада Худонинг муносабатини сиз тушунмайсиз. «Сизнинг танангиз бошқа одамга хурсандчилик бағишлаши керак», деб айтади Худо. Табиатан шундай қурилганки, жинсий алоқа эркакка зарур, у уйлангач, хотин эрнинг бу эҳтиёжларини қондириш учун масъулдир. Агар шундай бўлмаса, кўп нарса ўзаро муносабатларда заифлашади. Биз эса турли васвасалар олдида ожиз қоламиз, бу васвасалар биз тасаввур қилгандан кўра хавфлироқдир. Бу ҳодиса ҳамманинг бошида бўлиши мумкин, шунинг учун иккалангизнинг интим томонларингиз ва эрингизнинг ҳаёти ибодатга муҳтож. Яхшиси, муаммолар пайдо бўлмасдан олдин, ибодатни бошлаш лозим.
Агар эрингиз сиз истагандан ҳам кўпроқ жинсий алоқани истаса, ибодат қилинг, токи Худо бу жиҳатдан сизга ёрдам берсин. Ўзимнинг тажрибамдан шуни биламанки, эр-хотинларнинг интим ҳаётидаги катта мураккабликлар — уларнинг болалари ёш, кўп эътибор талаб этилган пайтда пайдо бўлади. Болаларингиз ухлагани ётганда, сиз чарчаб бўлгансиз ва фақат битта нарсани ўйлайсиз — тезроқ ухласам, дейсиз, аммо эрингизнинг бу кеча бошқа режаси бор. Сиз унинг ҳаракатларини қатъий равишда рад қилиб: «Бекорларни айтибсан, мен чарчаганман», деб айтишингиз ёки унга кайфиятингизни айтишингиз мумкин. Шунда эрингизнинг ўзи: «Бўпти, дамингни ол», деб айтиши мумкин. Ёки эрингизнинг кескин хатти-ҳаракатидан норозилигингизни ифодалашингиз ҳам мумкин, бундай пайтда эрингизда айбдорлик ҳисси ёки жаҳл пайдо бўлади. Аммо мен тўртинчи вариантини топганман, менинг назаримда бу варианти айтилганлардан энг яхшисидир. Қаранг-чи, балки сизга буниси маъқул келиб қолар.
Эрингиз сизга хоҳиши тўғрисида гапира бошлаганда, кўзингизни тепага қаратманг, хўрсинманг, бунинг ўрнига: «Бўпти, ўн беш-йигирма дақиқа вақт беринг», деб айтинг. Шу вақтда ўзингизга оро беринг, масалан, душга тушинг ёки ванна қабул қилинг, баданингизни хушбўй сочиқ билан артинг ёки яхши кўрадиган атирингиздан сепинг (бундай атирни шундай интим пайтлари учун сотиб олиб, сақлаб қўйинг), сочларингизни тўғриланг. Юзингизга бир оз косметика суртсангиз ҳам зарар қилмайди, лаб бўёғи суртишингиз ҳам мумкин. Ички либосингизни кийинг, бу либосда эрингиз сизни асло рад қила олмайди. Камчиликларингиз тўғрисида хавотир олманг — эрингиз камчиликларингизга эътибор бермайди. Чиройли енгил кўйлагингизни кийганингизда, нуқсонларингизни яширади. Шундан кейин «Эй Худо, менга куч-қувват бергин, қалбимни эримга мойил қилгин», деб ибодат қилинг. Эрингиз сизни кўриб, ҳайратланади: «Бекорга кутмабман», деб ишонч ҳосил қилади. Сиз ҳам ўзингизни кўриб: «Ажойиб шерик бўлишим мумкин экан-ку», деб ҳайратланасиз. Икковингиз ҳам ширин уйқуга кетганингизда, сизга ҳам жуда ёқади. Озгина кетган вақт албатта, сизларнинг оилангиз учун катта ҳузур-ҳаловат олиб келади.
Аммо эр хотинига эътиборсиз бўлганда, аксинча ҳолат юз бериши ҳам мумкин. Эрда хотинига нисбатан қизиқишнинг йўқолишига сабаб — жисмоний, интеллектуал ёки ҳиссий йўналишда бўлиши мумкин. Агар эркак ойлаб жинсиз алоқа қилмай юраверса, унга нимадир бўлган. Ё у жисмоний хасталикдан азоб чекяпти, ё уни омадсизлик, умидсизлик ёки руҳий зиқлик эзяпти. Бундай пайтда ибодат ёрдам бериши мумкин: ибодат муаммони очиб ташлайди ва уни ҳал қилиш йўлларини кўрсатади. Зарурат туғилганда, профессионал ёрдам учун мурожаат қилиш мумкин. Бу ажралишга жазм қилгандан ёки йўқотилган соғлиқни ё ишдан чиққан асабларни тиклашдан кўра арзон ҳамда осонроқ. Бу хасталиклар доимо оиланинг ҳалокатига йўлдош бўлади. Ғазаб, аламга йўл қўйманг, шафқатли бўлинг. Ҳар доим соғлом, жозибали бўлишга ҳаракат қилинг. Агар ўзингиз ва баданингиз тўғрисида ғамхўрлик сизга хурсандчилик бағишламаса, буни эрингиз учун қилинг. У яхши кўрадиган кўйлагингизни кийинг, сочларингизни ўзгартиринг, янги кўринишингиз билан уни ҳайратга солинг. Ҳар доим келишган бўлинг. Бир сўз билан айтганда, лапашанг бўлманг.
Оилада жинсий алоқага менсимай қараш ёмон оқибатларни келтириб чиқаради. Буни ёдингизда тутинг. Жисмоний мулоқотларингизда узоқ танаффусга йўл қўйманг. Агар бу давр чўзиладиган бўлса, Худодан, бунинг сабабини кўрсат, вазиятни ўзгартир, деб сўранг. Ёдингизда тутинг: жинсий тозалик учун ибодат қилиш ҳеч қачон кеч эмас. Илгари бошингиздан нималарни кечиргансизлар — энди бунинг ҳеч қандай аҳамияти йўқ. Баъзан бу соҳадаги муаммолар эр-хотинларнинг оила қургунларигача жинсий алоқадаги тажрибалари муносабати билан келиб чиқади. Бу тўғридаги хотиралардан халос бўлиш учун ибодат қилинг. Юрагингиз ҳақиқат учун очилганда, сиз покланасиз. Ҳаммаси эса ибодатдан бошланади. Худонинг бу инъомига ва ҳаётингизнинг бу муҳим соҳасига ибодат қилиш учун бепарво бўлманг.
Ибодат
Эй Худойим, эримнинг жинсий ҳаётида марҳамат қилгин, ҳаётининг бу муҳим соҳасида унга янги куч ато этгин. Нима бузилган бўлса, тиклагин, нима мувозанатга муҳтож бўлса, мувозанатга келтиргин. Бизни лоқайдликдан, умидсизликдан, бир-биримиздан норози бўлишдан, беҳаловатликдан, гина-кудуратдан, совуқ бефарқликдан сақлагин. Бир-биримиз учун вақт топишимизга, самимий, очиқчасига мулоқот қилишга, бир-биримизнинг эҳтиёжларимизга эътиборли бўлишимизга ёрдам бергин. 
Бизнинг жинсий муносабатларимиз тоза, жисмоний, кўнгилда туғилган бўлсин, ҳеч қандай ифлос шаҳват бизни васвасага солмасин. Ўтмишдаги хатоларнинг юкидан бизни халос қил, оиламиз қурилгунча бўлган ўтмишдаги жинсий алоқа тажрибалари оқибатларидан онгимизни тозалагин. Ҳаётимиздан ҳар қандай васвасани, эр ёки хотиннинг хиёнат қилиши учун ҳар қандай имкониятларини йўқ қилгин. Бизни «зинодан сақлагин», токи ҳар биримиз ўз идишимизни эплаб, муқаддас ва иффатли сақлайлик» (қаранг: 1 Сал. 4:3–4). Биз фақат бир-биримизни истайлиқ, бошқа ҳеч кимни истамайлик. Жозибали, суюкли бўлишга мени ўргат, эримга шерик сифатида ёқай, шуни ҳам ўргатгинки, токи эрим ўзини қондириш учун четдан ҳеч қачон истамасин.
Эримга хизмат қилишим учун муҳим нарса жинсий алоқа эканини тушунаман. Мен ҳеч қачон ундан худбинлик мақсадларида, найранг воситаси сифатида фойдаланмаслигимга ёрдам бер. Ҳаётимизнинг бу соҳасини Сенга ишониб топшираман, Худойим. Бунда ҳар доим янгилик, ҳаёт ҳукмрон бўлсин. Сенга қандай кўриш маъқул бўлса, шундай қилгин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Зинодан қочинглар! Инсон қиладиган ҳар қандай гуноҳ бадандан ташқарида бўлади. Зино қилувчи эса ўз шахсий баданига қарши гуноҳ қилади. Наҳот билмасангиз? Сизнинг баданингиз ўзингизда яшаётган Муқаддас Руҳнинг маъбадидир. Уни сизга Худо берган, сизлар ўзларингизга тегишли эмассизлар. Қиммат баҳо билан сотиб олиндингизлар. Шунинг учун баданингиз [ва руҳингиз] билан Худони улуғланглар. [Чунки сизлар Худога тегишлисиз.]
1 Кор. 6:18-20
Бадан эса зино учун эмас, балки Раббимиз учундир, Раббимиз эса бадан учундир.
1 Кор. 6:13
Булоқларинг ташқарида, ирмоқларинг кўчада оқсинми? Уни бегоналар билан баҳам кўрма, фақат ўзингники бўлсин. Булоғинг сувлари муборак бўлсин, кўз очиб кўрганинг билан қувонгин. Жозибали оҳу ва гўзал кийик! Унинг оғуши сени қониқтирсин, доим унинг севгиси билан қаноатлангин.
Ҳикмат. 5:15-19
5-БОБ
УНИНГ МЕҲРИБОНЛИГИ
Том билан Пэтти турмуш қурганларига бир неча йил бўлган эди. Уларнинг муносабатларида илиқлик йўқлиги тўғрисида Пэтти эри билан гаплашмоқчи бўлди. Том эр сифатида ажойиб эди. Уларнинг интим ҳаёти ҳам жуда яхши эди, аммо бошқа нарсаларда на илиқлик, на меҳрибонлик бор эди. Том хотинини севмас эди, деб айтиш мумкин эмас, аксинча, Том хотинини чинакамига севарди. Сабаби шу эдики, Том болалигидан бошлаб эркалатишдан маҳрум бўлиб ўсган эди. Пэтти бунинг учун ўзини айбдор ҳис қилар, эрини хафа қилишни ва кўнглини оғритишни истамас эди. Аммо Пэттининг ўзи ҳам болалигида меҳрибонлик ва илиқликни билмагани учун, бу нарсалар уларга эр-хотинлик муносабатларида жуда зарур эди. Ҳар сафар Пэтти эрига шундай эътироз билдирганда, Том тузатишга ҳаракат қиларди. Аммо кўп ўтмай ҳаммаси асл ҳолига қайтар ва иккаласи ҳам қаттиқ хафа бўларди. Охири, Пэтти умид узиб, қалбида аллақандай бўшлиқни ҳис қиладиган бўлди. У бундан кейин севгисиз, меҳрибончиликсиз қандай яшашини тасаввур ҳам қилолмасди. Бироқ Томни ўзгартиришга ҳам ҳеч қандай умид қолмади.
Ниҳоят, Пэтти бу аламга ортиқ бардош қила олмай, ибодат гуруҳига бу муаммосини айтиб берди ва бунинг учун ибодат қилишларини гуруҳдан илтимос қилди. Гуруҳдаги сингиллар ҳар ҳафта чин дилдан ибодат қилдилар. Пэтти Худонинг Руҳи ўзининг ҳаётига кирганини ҳис қилди. Худонинг Руҳи Пэттига тўғри овқатланиш ва жисмоний машқлар билан шуғулланишни бошлаш зарурлигини кўрсатди. Пэтти илгари жисмоний машқларни назарига илмасди. У Худонинг ўгитларига итоат этиб ва риоя қилиб, ўзини яхши ҳис қила бошлади, эри унга мулойим муносабатда бўлишга лойиқлигини тушуна бошлади. Пэтти ўз истак-хоҳишлари учун айбдорлик ҳиссидан қутулиши лозим эди, чунки Худо буни ҳам истаган эди. Кўп ўтмай Худо Пэттини Том билан янгидан суҳбат қилишга чорлаётганини у ҳис қилди. Аммо Томнинг Пэттига муносабати яхши томонга ўзгариши учун Пэтти ва унинг дўстлари ибодат қилганлари сабабли, ҳаммаси Муқаддас Руҳнинг раҳнамолиги остида юз бериши керак эди.
«Бу суҳбат учун мен бутун жасоратимни ёрдамга даъват қилишимга тўғри келди, — деб ҳикоя қилиб берганда Пэтти менга. — Ҳаммаси ажралиш билан тугайди, деб қўрққандим, чунки бу нарсалардан икковимиз ҳам шунчалик безиллаб қолган эдикки, вазиятни ўнглаш мумкин эмасдай туюларди. Аммо Худо бу лаҳзада зарур бўлган севги каломини менга айтиб турарди. Бу суҳбат оиламиздаги ажойиб ўзгаришларнинг бошланиши бўлди».
«Пэтти менга: «Азизим, мен севадиган ва ишонадиган сендай ажойиб одам барча фазилатларга эга бўлганинг ҳолда, қандай қилиб менга нисбатан совуққон бўласан?!» деб айтганда, бурилиш юз берди», — деб эслайди Том».
«Менинг сўзларим уни ҳушёр торттирди, — деб ҳикоя қилган эди Пэтти, — унга умид бағишлаб, яна уриниб кўришга арзийдиган иш эканига ишонтирди».
Бу сафар Том бошқача иш тутди. У бу муаммо тўғрисида эркаклар ибодат гуруҳига айтди, гуруҳ аъзолари дарров унинг илтимосига жавоб бердилар. Улар Томни кундалик ибодат билан қўллаб-қувватлаб қолмадилар, балки Пэттига ҳар куни у ёки бу шаклда меҳрибонлик кўрсатишга уни мажбур қилдилар.
«Мен буни бажонидил таклиф қилдим, чунки ўзгаришни жуда ҳам истаган эдим, — деди Том. — Мен Пэттини севаман, уни хафа қилишни истамайман. Мен ўзгаришни истардим ва бу фақат Муқаддас Руҳнинг раҳнамолиги остида бўлиши мумкинлигини билардим».
Ибодат гуруҳидан битта одам ҳар куни Томга телефон қилиб: «Пэтти сенинг ғамхўрлигингни сезиши учун бугун нима қилдинг?» — деб сўрарди. Улар Томга, меҳрибонлигингни мана бундай-мана бундай қилиб кўрсат, деб маслаҳат беришар, вақти-вақти билан Пэттидан: «Хўш, менинг ишларим қандай кетяпти?» деб сўраб тур, деб тавсия қилишарди. Муқаддас Руҳнинг иштирокисиз буларнинг ҳаммаси қаттиқ толиқтирадиган бўлиши мумкин эди. Том ўзини тайёргарлик билан Худонинг ихтиёрига топширгани учун, бу гаплардан Пэтти ғазабланмасди.
«Энди у уйга келиб, биринчи қиладиган иши — мени қучоқлаб, ўпади, — деб табассум билан гапирган эди Пэтти. — Қучоқлаб ўпишни бошлагандан кейин беш кун ўтгач, ўзимни тамомила янги одам ҳис қилдим».
Том ва Пэттининг муаммолари — кам учрайдиган муаммо эмас. Ҳатто Худога чинакам содиқ бўлган кўп одамлар самимият ва меҳрибонликдан маҳрум бўлган ўлик оилада яшайдилар. Аммо кўп аёллар бу аҳволга сабр қиладилар ва шикоят қилмайдилар, чунки уларнинг эрлари уларга бошқа ҳамма нарсани муҳайё қиладилар. Аммо Худо эр-хотин муносабатларига бундай қарамайди: «Эр ўз хотинига нисбатан ва хотин ўз эрига нисбатан эр-хотинлик вазифасини бажо келтирсин» (1 Кор. 7:3). «Қучоқлашнинг ҳам ўз вақти бор», деб айтади Муқаддас Китоб (қаранг: Воиз 3:5). Сиз никоҳдан ўтганингиздан кейингина, бу вақт келади. Меҳрибонлик кўрсатиш эркаклар учун биринчи ўринда эмас, чунки уларнинг тушунчаси бўйича кўпинча жинсий алоқа ва меҳрибонлик бир нарса. Аёллар эса эрнинг ғамхўрлигига қаттиқ эҳтиёж сезади. Агар сизнинг оилангизда бу йўқ бўлса, ибодат қилинг, токи Муқаддас Руҳ қудрати сизларнинг эр-хотинлик муносабатларингизни тубдан ўзгартирсин.
Ибодат
Эй Худойим, эрим билан менинг муносабатларимда доимо меҳрибонлик бўлсин, деб ибодат қиламан. Ўзимизни такаббурликдан, ҳафсаласизликдан халос қилишга ёрдам бер, бир-биримизга севгимизни очиқ ифода қилишни ўрганишимизга ёрдам бер. Бир-биримизни севишимизни, қадрлашимизни бир-биримизга қандай кўрсатишни бизга ўргат. Меҳрибон, ёқимли суйишлар бизда ҳар куни бўлсин. Совуққонликдан, лоқайдликдан, тундликдан қутулишимизга ёрдам бер, бир-биримизга илиқлик, севги инъом қилишни ва бир-биримизга мафтун бўлишни ўргат. Ўзгаришимизга, руҳан ўсишимизга ҳалақит берадиган нарсаларни йўқ қилиб ташла. Агар биттамиз иккинчимизга кўпроқ меҳрибон бўлсак, бизнинг иттифоқимизда мувозанат ўрнатгин.
Агар бизнинг бир-биримизга совуққонлигимиз болаларимизга салбий таъсир этса, болаларимизнинг оиламизга таъсири ҳам салбий бўлса ёки биз эр-хотин эканимиз тўғрисида уларда тескари фикр пайдо қилса, тузалишимизга ёрдам бер, токи улар учун яхши намуна бўлайлик. Хатоларимизни мардона тан олишимизга ва ҳаётимизни ўзгартириш истагини ифода қилишимизга бизни ўргатгин.
Оворагарчиликлар, бандлигимиз бир-биримизга қизиқишимизни йўқотишимизга сабаб бўлмасин, биз ҳеч қачон бир-биримизни ўзимизча тушунадиган бир нарса деб қабул қилмайлик, бир-биримизга меҳрибонликни намоён қилиш ҳеч қачон бизга машаққат бўлмасин. Шундай қилгинки, севгини ифода қилишнинг бу усули оиламизни мустаҳкамласин. Биз ҳар доим бир-биримизни муҳаббат билан ўпиб саломлашайлик (қаранг: 1Бут. 5:14). Биламан: фақат Муқаддас Руҳ қудрати умр давомида бардош берадиган ўзгаришларни пайдо қилиши мумкин. Мен ҳамма нарсани Сенга ишониб топшириб, сўрайман: биз Ўзинг маъқул кўрадиган эр-хотинлар бўлишимизга ёрдам бер.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Агар сизларда Масиҳдан келган бирон жасорат, муҳаббатдан туғилган бирон тасалли, Муқаддас Руҳдан илҳомланган бирон бирдамлик, дилдан чиққан бирон меҳру шафқат бор бўлса, у ҳолда менинг севинчимни мукаммал қилиб, фикр-зикрингизда якдил, меҳр-муҳаббатингизда айнимайдиган бўлинглар, ўзаро ҳамдард ва ҳамфикр бўлиб юринглар.
Флп. 2:1–2
Шундай қилиб, эркаклар ўз хотинларини ўз таналарини севгандай севишлари керак. Ўз хотинини севган ўзини ўзи севади. Ҳеч ким ҳеч вақт ўз танасини ёмон кўрмаган. Аксинча, уни озиқлантириб, парвариш қилади. Масиҳ ҳам Ўз умматини худди шундай озиқлантириб, парвариш қилади.
Эфес. 5:28–29
Ҳар бир киши ўз манфаатинигина эмас, балки бошқаларнинг манфаатини ҳам кўзласин.
Флп. 2:4
Унинг чап қўли бошим остидадир, ўнг қўли мени қучоқлайди!
Қўшиқ. 2:6
Ҳар ким ўзининг эмас, ўзганинг манфаатини кўзласин.
1 Кор. 10:24
6-БОБ
УНИНГ ВАСВАСАЛАРИ
Оила қурганимиздан кейин дастлабки кунлардаёқ, Худодан: «Майкл билан мени ҳар хил васвасалардан сақлагин», деб сўрардим. Билмадим, ибодатларимнинг натижасими ёки ўзимизни доимо пок тутишга ҳаракат қилганимизми — биттамиз бирон марта бўлса ҳам иккинчимиздан шубҳаланишга йўл қўймадик. Аммо имоним комилки, бунда катта ролни гарчи ҳаммаси муҳим бўлса ҳам, инсоний ҳаракатларимиздан кўра, Худонинг қўли иштироки ўйнади.
Мен бир неча оилаларни биламан: уларнинг ҳаётида хиёнат бор эди. Хотиннинг ибодат қилишга истаги борлиги сабабли ва эрнинг эса ўзгариши ва оилани сақлаш учун Худога юрагини очиш истаги туфайли бу оилалар тобора гуллаб-яшнаб бормоқда. Бундай мўъжизалар Муқаддас Руҳнинг ўзгартирувчи қудрати билан бирга, итоаткор қалбнинг ибодатини яратишга лаёқатлидир.
Дугоналаримдан бирининг эри, улар ажралишларидан олдин, ҳар сафар унинг бирорта энг яхши дугонаси билан кўп марта хиёнат қилди. Мен: «Дугонам «дўст» танлашда нимага амал қилар экан», деб қизиқдим, аммо бирон марта ҳам: «Юрагинг Худога қанчалик содиқ, ибодатга қанчалик жиддий муносабатда бўласан», деб сўрамадим. Дугонам ибодат қилишини билардим. Аммо қанчалик ибодат қилмасин, Муқаддас Руҳ овозини эшитишни истамайдиган юрак ўзгармайди.
Васваса бугунги кунда ҳамма жойда яшириниб кутади. Эрларимиз у ёки бу гуноҳдан ҳимоя қилинган, деб айтиш аҳмоқлик бўлур эди. Муқаддас Китоб айтади: «Ўликлар диёри ва жаҳаннам ҳеч тўймаганидай, инсоннинг кўзи ҳам асло тўймайди» (қаранг: Ҳикмат. 27:20). Агар бу ҳақиқат бўлса, васваса имконияти ҳар доим бор, биз ҳар доим ҳушёр туришимиз керак. Баъзилар ичкиликбозлик, гиёҳвандлик туфайли васвасага бериладилар, бошқалари пулга ва ҳокимиятга ўчликни бошдан кечирадилар, яна баъзилари очофатлик ёки порнографияга, шаҳватга берилиб гуноҳ қиладилар. Душман бизнинг энг заиф томонларимизни билиб, тузоқ қўяди. Масала бизнинг йўлимизда гуноҳ бўлишида эмас, балки гуноҳга дуч келганимизда ўзимизни қандай тутишимиздадир. Бундай пайтда мен битта воситани — ибодатни тавсия қиламан. Эҳтимол, одамни қарор қилган хатти-ҳаракатидан ибодат ҳимоя қила олмас, аммо ибодат восвосчининг овозини заифлаштириши ва унинг ҳужумларига қаршиликни кучайтириши мумкин. Ибодат одамга йўлни тўғри танлашни кўрсатиши мумкин.
Муқаддас Китобнинг айтишича, Худо бизни васвасага солмайди, балки ўзимизнинг истакларимиз бизни васвасага солади. Айнан истакларимиз бизни гуноҳга олиб боради, оқибатда бизни ҳалок қилади. Аммо «Синовга сабр-тоқат қилган одам бахтиёрдир. Чунки у синовдан ўтгач, Раббимизни севувчиларга насиб бўладиган ҳаёт тожига сазовор бўлади» (Ёқуб 1:12). Биз синовдан ўтишимиз Худога маъқулдир, чунки У бизга марҳамат қилишни истайди. Аммо биз танамизнинг истакларини эмас, Худонинг йўлларини танлашимиз учун Унга қанчалик ишонамиз — Худо шуни билишни истайди. Агар биз бутун қалбимиз билан Худони изласак, Ундан мадад сўрасак, Худо бизга доимо йўл кўрсатади.
Кўнгилсизликлар келишидан олдин ибодат қилишни бошлаш зарур. Исо шогирдларига «васвасага берилмаслик учун» (Лука 22:40) ибодат қилишга, ҳушёр туришга амр берган эди, чунки «руҳ тетик, тана эса заифдир» (қаранг: Марк 14:38). Агар эрингиз васваса билан кураш даврини бошдан кечираётган бўлса, ибодат қилинг, токи унинг чинакам ибодатгўй дўстлари топилсин, ўша дўстлари билан очиқчасига ўртоқлашсин, ибодат у учун катта мадад бўлсин. Худо олдида ва бошқа имонлилар олдида чинакам эътироф васвасанинг кучини пасайтиради. Афсуски, кўп эркаклар ўзларининг васвасалари тўғрисида истар-истамас сирлашадилар ва бунинг устига бу васвасалардан ҳимоя қилишга тўсиқ қўядилар.
Агар барибир ибодатлардан кейин ҳам, эрингиз васвсага берилса, ўзингизни айбламанг, чунки қарор қабул қилган — эрингиздир. У Руҳ бўйича эмас, тана йўлидан кетишни танлади. «Мен шуни айтмоқчиман: Илоҳий Руҳ амри билан яшанглар, шунда табиатингиздаги ёмон эҳтирослар жунбишга келмайди. Чунки инсон табиати Илоҳий Руҳга, Илоҳий Руҳ эса инсон табиатига қарши йўналтирилган. Бу иккови бир-бирига душман бўлгани учун, сизлар истамаганингизни қиласизлар» (Гал.5:16–17). Эрингиз учун ибодат қилишни тўхтатманглар. У васвасага қанча тушмасин, билингки, Худо уни қандай қутқаришни билади, сиз эса Худонинг хоҳиши билан бу нажот йўлини топишда эрингизга ёрдам беришингиз мумкин. Агар Худо сабабли оилангиз бу ҳужумлардан холи бўлса, ҳеч нарса ўзгармасин, деб ибодат қилинг.
Ибодат
Эй Худойим, Сенга ибодат қиламан: эрим йўлида учрайдиган ҳар қандай васвасаларга қарши туриши учун унга куч бергин. Унинг онгидан бемаъни фикрларни йўқотгин, токи бу фикрлари қалбига ўрнашиб, хатти-ҳаракатларига ўтмасин. Уни васвасага солмагин, балки хиёнат, порнография, гиёҳвандлик, ичкиликбозлик, овқатга очкўзлик, қиморбозлик ва ахлоқий бузуқликдан қутқар. Айниқса, уни (васвасанинг аниқ номи) дан қутқар. Руҳининг заиф томонларини қутқар. Ўтиб бўлмас қалъа сингари ҳаётий қийинчиликларни енгиши учун унга куч ато қилгин. У: «Кўз олдимда ҳар турли жирканч нарсанинг рози эмасман пайдо бўлишига» (Забур 100:3) деб айтсин.
Эй Ота, Сен айтган эдинг: «Ўзини тута олмайдиган одам деворсиз вайрона шаҳар кабидир» (Ҳикмат. 25:28). Эрим (исмини айтинг) ни ёвузлик кучи синдирмасин, балки Сенинг қудратинг сақласин, деб ибодат қиламан. Унинг атрофида муҳофаза деворларини ўрнат. Уни Ўзингнинг Руҳинг билан тўлдир, Сенга алоқадор бўлмаган нарсаларнинг ҳаммасини улоқтириб ташла. Унга ўзини ўз руҳи билан бошқаришни, у учун васваса бўлган ҳамма нарсага қаршилик кўрсатишни ўргат. У «ёмонликдан нафратланиб, яхшиликка чирмашиб олсин» (қаранг: Рим. 12:9). Гуноҳлардан уни муҳофаза қил, гуноҳларга қарши туриши учун шижоат ато қил, унга тананинг хоҳишига риоя қилишни эмас, Руҳ бўйича иш тутишни ўргат.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Васвасага тушганда ҳеч ким: «Худо мени синаб кўраётир», — демасин. Чунки Худо ёмонлик васвасасига тушмайди, Ўзи ҳам ҳеч кимни васвасага солмайди. Лекин ҳар ким ўзининг эҳтиросига берилиб, алданиб васвасага дучор бўлади. Кейин эҳтирос ҳомиладор бўлиб гуноҳни туғади, гуноҳ эса етилиб, ўлимга сабаб бўлади.
Ёқуб 1:13-15
Бошингизга оддий инсоний васвасадан бошқа васваса келмаган. Худо эса содиқдир, У кучингиздан ортиқ васвасага тушишингизга йўл қўймайди, лекин васваса билан бирга тоқат қилишингиз учун иложини ҳам беради.
1 Кор. 10:13
Айш-ишрат ва ичкиликбозлик билан эмас, шаҳватпарастлик ва фисқ-фужур билан эмас, жанжалкашлик ва ҳасадгўйлик билан эмас, балки кундузга яраша, одоб билан кун кечирайлик. Раббимиз Исо Масиҳни |iсовутдай| кийиб олинглар ва табиатингизнинг гуноҳли ҳавас-эҳтиросларини қониқтиришга интилманглар.
Рим. 13:13-14
Бойликка интилганлар васваса тузоғига илинадилар, инсонларни балою ҳалокатга йўлиқтирувчи кўп бемаъни ва зарарли ҳавасларга қурбон бўладилар.
1 Тим. 6:9
Башарий табиатнинг ишлари маълум, чунончи: фаҳшбозлик, ҳаром-ҳаришлик, фисқ-фужур, бутпарастлик, жодугарлик, душманлик, жанжалкашлик, рашк-ғазаб, манманлик, ихтилофчилик, бидъатчилик, ҳасад, қотиллик, ичкиликбозлик, айш-ишрат ва шуларга ўхшаган ишлар. Сизларни олдин огоҳлантирган эдим, яна огоҳлантиряпман: бу каби ишларни қилувчилар Худо Шоҳлигидан бебаҳра бўладилар.
Гал. 5:19-21
7-БОБ
УНИНГ ШУБҲАЛАРИ
Олдин мен эримнинг мусиқага истеъдоди борлигини айтиб, унинг фикрлашидаги чалкаш-чулкашликни тушунтирган эдим. Унинг артистлик маҳорати, бир томондан — ёрқин ва қизғин, иккинчи томондан — ғамгин ва нохуш. У умидсизликка тушган пайтда: «Мендан ҳеч нарса чиқмайди, мен арзимас одамман, ўз ишимни уддалай олмайман», деган фикрлар билан калласи тўла бўлар эди. Бундай ўйлашига аниқ асос йўқ эди, унинг ижодида энг сермаҳсул ва муваффақиятли пайтлар бўлганда, бу сингари фикрлар келар эди. «Ҳа, ўзи шунақа», деб унинг ақлида, табиатида юз бераётган можароларни ўйлаши керак эмаслигини мен бошида тушунмаган эдим. Майкл ўз шубҳалари билан бўлаётган жангда ёлғиз бўлиши керак эмаслигини ҳам тушундим. Агар икковимиз бир бутун бўлсак, унинг фикрлаш тарзига бўлган ҳар қандай ҳужум менга ҳам бўлган ҳужум эди, шунинг учун у билан ёнма-ён туриб: «Эримнинг ҳаётида Худо гапирмаяпти — бу душманнинг овозидир, эримнинг онгида, икковимизнинг ҳаётимизда душман ўлим билан ҳалокатли ўйинларни ўйнаётганини кузатиб, қараб тура олмайман», деб айтардим.
Мен ўзимнинг тажрибамни ўтказишга ва «иблиснинг ҳийлаларига қарши тура олишга» (қаранг: Эфес.6:11) қарор қилдим. Қандай бўлмасин, Муқаддас Китоб бизга «ҳар турли дуо ва ёлворишлар билан, Муқаддас Руҳ илҳоми билан ҳар доим ибодат қилишни, ибодатда ҳушёр ва саботли бўлиб, барча Худонинг азизлари учун илтижо қилишимизни» (Эфес. 6:18) буюради. Ўз -ўзидан англашиладики, «барча азизлар» ифодасини одамларнинг ахлоқий феъл-атворига кўра уларнинг категорияси деб тушуниш керак эмас. Бу категорияга менинг эрим ҳам киради. Бир неча ойлик илтижолардан кейинги натижалардан ҳайратда қолдим: Майкл ўз фикрлари оқими билан бошқаришни ўрганибгина қолмади, балки унда душманнинг амалга ошириши мумкин бўлган режаларига ибодатларимнинг кучли таъсирини ҳам кузатдим. Эрим менинг ибодатларимга жавобни тез-тез кўргани сари, унинг онгини банд қилган ёлғоннинг пайдо бўлишини шунчалик яхши тушунадиган бўлди ва бу ёлғонларга кам ишонишни истар эди.
Мамлакат бўйлаб маърузалар қилиб сафарда юрганимда, жамиятнинг турли қатламларига мансуб аёллар билан кўп гаплашиб, бу муаммо нақадар долзарб эканидан ҳайратланардим. Аслида бу муаммо уларнинг эрларининг ҳаётидаги вазият ва эрларининг хулқ-атвори билан боғланмаган эди, балки уларнинг ҳаммасини бир хилда пайдо бўлган шубҳалар қамраб олган эди. Ниҳоят, мен бир нарсани англаб етдим: ҳамма эркакларнинг ҳам душмани бор, бу душман улар учун Худо тайёрлаган нарсаларни йўқ қилишга интилади. Хотинларга ҳам ўша душман ҳужум қилади, амьо баъзи ҳолатларда эркаклар кўпроқ заиф бўлиб чиқади. Ҳатто энг кучли эркак ҳам заифлашиши, муаммолар юки остида қадди букилиши, умидсизланиши ва Худодан юз буришга олиб кетадиган тузоққа тушириши мумкин. У ҳар доим ҳам «ҳаётингда юз берган кўнглсизликларни бартараф қилиб бўлмайди», деб ишонтирмоқчи бўлган иблиснинг қопқонини кўра олмайди. Унинг калласида «умид йўқ», «ҳаммаси ёмон», «барбод бўлди», «мумкин эмас», «ҳаммаси тамом бўлди», «нимага ҳаракат қилишим керак?!» деган фикрлар чарх уради. Эр ҳақиқатни ёлғондан ажратишни ўрганиши, юқоридаги сўзлар ўрнига «умид», «гуллаб-яшнаш», «имконият», «муваффақият», «янгидан бошланиш» деган сўзларни эшитиши, буларнинг ҳаммаси Худодан эканини билиши учун хотин ибодат қилсин.
Худонинг каломи ва Худога ҳамду сано — мана, эрингизнинг онгига ҳужум қиладиган иблис ёлғонига қарши иккита энг кучли қурол. «Худонинг каломи жонли ва таъсирли, ҳар турли дудама қиличдан ўткирроқдир. У жон билан руҳни, бўғинлар билан иликни бўлгундек суқилиб киради, юракнинг хаёлу ниятларини фош қилади» (Ибр. 4:12). Сиз Худонинг каломини эълон қилаётганингизда, нотўғри фикрларни кўра бошлайсиз, фикрингиз бундан ўз кучини йўқотади. Агар эрингиз бир ўзи Худонинг каломини эълон қилишга қодир бўлмаса, унинг иштирокида ёки ўзингиз ёлғиз ибодат қилганингизда, Худонинг каломини сиз айтишингиз мумкин, шундан кейин ижобий натижани кўрасиз. Мен кўп марта шундай қилганман, эрим ўзида юз берган ўзгаришлар тўғрисида гувоҳлик бериши мумкин. Мен доимо Майклга: «Худо сенга қўрқув руҳини эмас, балки қудрат ва севги руҳини ҳамда соғлом фикрлашни берган» (қаранг: 2Тим.1:7), деб эслатаман. Мен унга: «Соғлом фикр сени ҳеч қачон тарк этмасин, деб ибодат қиляпман», дея айтаман.
Худога ҳамду сано қудратли қуролдир. Биз Худога ҳамду сано айтганимизда, Унинг иштирокини таъминлаймиз, Унинг иштироки орқали эса биз шифо топамиз, натижада бизнинг ҳаётимиз бошқача тус олади. «Чунки улар Худони идрок этганлари ҳолда, Уни Худо сифатида улуғламадилар ва Унга шукрона айтмадилар. Бунинг ўрнига бемаъни хаёлларга берилиб, уларнинг бефаросат диду дилига зулмат тушди» (Рим.1:21). Носоғлом фикрлар эрингизнинг калласини тўлдиришини истамасангиз, унинг идроки соғлом, тоза бўлсин, деб Худога ҳамду сано айтинг. Ана шунда у ўзининг заиф томонларини аниқ, очиқ-равшан кўриб, буларни бартараф қила олади.
Руҳий зиқлик, алам, ғазаб, қўрқув, бегоналашиш, ёлғизлик, жаҳлдорлик, васвасалар олдида заифлик, ёвузлик ва турли хасталиклар — бу иллатларнинг ҳаммаси каллада туғилади. Агар сиз ўз фикрларингиз билан ҳаётингизни бошқаришни ўрганмасангиз, бу иллатлар бошқаради. Шунинг учун Худо ҳамма фикрларимизни ҳам ҳақиқат сифатида қабул қилмасликни ўргатади. «Итоатсиз, ёмон ва ўз фикрлари бўйича юрадиган халққа ҳар кун Мен қўлларимни чўздим» (Ишаё 65:2). Худо шуни истайдики, Унинг фикрлари бизники бўлсин, биз «Масиҳнинг ақли»га (қаранг: 1 Кор. 2:16) эга бўлайлик. Келинглар, ибодат қилайлик, токи эрларимиз Масиҳнинг ақлига эга бўлсин, ўзларининг фикрларини Худога итоаткорлик учун асир қилсин. Қайси биримиз бунга эҳтиёж сезмаймиз?!
Ибодат
Эй Худойим, Эримнинг ақл-идрокини ҳимоя қилгин, деб сенга ибодат қиламан. Шайтоннинг ёлғонларидан уни ҳимоя қил, Сен амр қилганингдай, унга Ўзингнинг овозингни бошқа ҳар қандай овоздан фарқлашга ва ўзининг бутун ақл-идрокини Сенга итоат қилишга ўргатгин. Шундай қилгинки, у Сенинг каломингга ва ҳақиқатингга ташна бўлсин, нотўғри фикрларни билиб олсин. У ёлғонга қарши туриши учун куч бергин. Унга Масиҳ сингари ақлга эгалигини эслатгин. Агар душман эримни безовта қилса, душманни эримнинг онгини тозалашга қодир Муқаддас Руҳ ёрдами билан қуваман. Эй Худойим, Сен менга «душманнинг бутун куч-қудратини оёқ ости қилиш иқтидори»ни бергансан (қаранг: Лука 10:19). Бу куч-қудрат билан ҳамма ёлғончи руҳларга, эримнинг ҳаётидан даф бўлинглар, деб буйруқ бераман. Худо эрим (исмини айтинг)га соғлом ақл ва ўз ҳаётини аниқ кўра олиш қобилиятини берди, деб эълон қиламан. Уни ҳеч қачон нопок, гуноҳли, салбий фикрлар безовта қилмасин, аммо ҳаётида ёқимли, маъқул ва комил Худонинг хоҳиш-иродаси тўғрисида гувоҳлик бериши учун унинг ақл-идроки янгича фикрласин (қаранг: Рим. 12:2).
У «Раббимиз билан иттифоқ бўлиб, Унинг куч-қудрати таъсирида қувватли бўлиши»(қаранг: Эфес. 6:10) учун ёрдам бер, ҳеч нарса уни безовта қилмаслигига, Сенинг олдингда ибодат ва миннатдорчилик билан кечирим сўраб ўз орзуларини айтишига ёрдам бер, токи ҳар қандай ақл-идрокдан юқори бўлган Сенинг қудратинг унинг Исо Масиҳдаги қалбини ва фикрини асрасин (қаранг: Флп. 4:6–7). Ниҳоят, у ҳар доим нима ҳақиқий, нима адолатли, нима пок, нима севги билан тўлиқ, нима лойиқ, нима мақтовга сазоворлиги тўғрисида фикр юритсин (қаранг: Флп. 4:8).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Бизнинг ҳаётимиз бандалик бўлса ҳам, башарий куч билан жанг қилмаяпмиз. Бизнинг жангдаги қурол-аслаҳамиз башарий эмас, балки қалъаларни яксон қилиш қудратига эга бўлган руҳий аслаҳалардир. Биз Худонинг қудрати билан сафсаталаргабарҳам берамиз. Худо билимига қарши бош кўтарган ҳар қандай баланд иддаони қуритиб юборамиз. Ҳар қандай фикрни Масиҳга бўйсундириб асир қиламиз.
2 Кор. 10:3–5
Башарий табиатнинг мурод-мақсади — ўлимдир. Илоҳий Руҳнинг мурод-мақсади — ҳаёт ва тинчликдир.
Рим. 8:6
Aммо аъзойи баданимда бошқа бир қонун иш кўради: бу қонун онгим маъқуллаган |iХудо| Қонунига қарши курашиб туради ва аъзойи баданимда амал қилувчи гуноҳ қонунига мени асир этади.
Рим. 7:23
Худога шукр, Раббимиз Исо Масиҳ соясида Ўзи қутқаради!
Рим. 7:25
Раббинг бўлган Худовандни бутун қалбинг билан, бутун жонинг билан, бутун онгинг билан ва бутун қувватинг билан севгин. Мана бу энг муҳим амр.
Марк 12:30
8-БОБ
УНИНГ ҚЎРҚУВИ
Бу оламдаги кўп нарса бизни қўрқувга солади, фақат аҳмоқ буни рад қилади. Аммо бизни қўрқув эгаллаб олганда, биз қўрқувнинг асири бўламиз. Кўпинча эркаклар қўрқувга осонгина ўлжа бўладилар, шунинг учун уларнинг тез-тез «бирдан... ?» «Бирдан керакли пулни ишлай олмасам-чи?» «Хотиним билан болаларимга бирон нарса бўлиб қолса-чи?» «Агар ёмон касаллик билан оғриб қолсам-чи?» «Бирдан бизнесим барбод бўлса-чи?» «Агарда яхши ота бўла олмасам-чи?» «Бирдан ногирон бўлиб, оиламни боқа олмай қолсам-чи?» «Кимдир мени сиқувга олса ёки менга хавф солса-чи?» «Бирдан авария бўлиб кетсам-чи?» «Агар ўлиб қолсам нима бўлади?» деган савол қийнайди. Қўрқувни одам енгади (қаранг: Забур 47:7) ва қўрқувни ҳалок қилади (қаранг: Забур 77:33). Агар одамни «қаттиқ қўрқув қамраб олган» (қаранг: Лука 8:37) бўлса, у Худо билан алоқасини йўқотади ва Худонинг яхши хоҳишини кўрмай қўяди.
Майкл билан турмуш қурганимиздан кейин икки йил ўтгач, биз қавмбошимиз Жек Хайфорд, унинг хотини Анна ва жамоатимиздаги бир неча одам билан бирга Италия, Греция ва Исроил бўйлаб саёҳатга жўнадик. Майкл саёҳат давомида истар-истамас юрарди. Грецияга келганимизда у энди қаттиқ ҳаяжонда эди. Бир неча кун ўтгач, чарчаб, толиққанимиздан кейин бир кун кечқурун у зорланиб қолди:
— Бўлди, бу ерда ортиқ тура олмайман.
— Нимадан қўрқяпсан? — деб сўрадим.
— Агар ҳозироқ уйга қайтмасам, ҳаётим барбод бўладигандай.
Кеч бўлишига қарамай, мен қавмбошимиз Жекка телефон қилиб: «Эрталаб биз кетяпмиз», деб айтдим. Чамаси, у ўринга ётган шекилли, ўша зоҳоти деди:
— Ҳозир сизларнинг олдингизга бораман.
У келгандан кейин, Майкл ҳаммасини очиқчасига айтди. Қавмбошимиз уни қучоқлаб, Самовий Отамиз сени нақадар севади-я, деб гап бошлади.
— Худо сени Ўзининг ўғли деб қабул қилган, — деди қавмбошимиз. — Сен қудратли ва севгучи Отанинг ҳимояси остида бўлганингда, ҳеч нарсадан қўрқма.
Қавмбошимиз Жек: «Бу самовий севгини Майкл сеза олсин», деб ибодат қилди. Муқаддас Руҳ фаолиятининг бундай намоён бўлиши Майкл учун катта янгилик бўлди. Қавмбошимиз туфайли Майкл қўрқувдан халос бўлиб, саёҳат охиригача гуруҳимиз билан бирга бўлди. Яна бир нарса яхши бўлди: Қуддусда мен ҳомиладор бўлиб, тўққиз ойдан кейин ўғлимиз Кристофер туғилди, бу кун қавмбошимиз Жекнинг ҳам туғилган куни эди. Агар қўрқув бизни бошқаришига имкон бермасак, бизда ажойиб ҳодисалар юз беради. 
Қандайдир қўрқувга соладиган фикр билан ҳолдан тойдирадиган қўрқув ҳисси ўртасида фарқ бор: каллангизга қўрқувга соладиган фикр келганда, қандайдир конкрет муаммо учун ибодат қилишга сизни мажбур қилади. Ҳолдан тойдирадиган қўрқув ҳисси иродангизни шол қилиб қўяди. Албатта, сиз эрингизнинг юраги Муқаддас Руҳ билан тўлишига тарафдорсиз, аммо вайронагарчилик келтирувчи қўрқув уни эгаллаб олганда, сиз аралашмай туролмайсиз. «Бироқ кимдан қўрқишингиз кераклигини сизларга уқтирай: кишини ўлдиргандан кейин жаҳаннамга ташлашга ҳам қодир бўлган Худодан қўрқинглар» (Лука 12:5). Бизга муносиб бўлган ягона қўрқув — Худодан қўрқувдир.
Агар сизда Худодан қўрқув бўлса, Худо сизни душманлардан қутқаришга (қаранг: 4 Шоҳ. 17:39), сизни ёмонликдан халос қилишга (қаранг: Ҳикмат. 16:6), Ўз назарини сизга қаратишга (қаранг: Забур 32:18), сизга Ўз шафқатини кўрсатишга (қаранг: Лука 1:50), сизга бойлик ва шуҳрат ато этишга (қаранг: Ҳикмат. 22:4), сизни барча ҳаётга зарур бўлган нарсалар билан таъминлашга (қаранг: 33:10), сизга Ўз аҳдини намоён қилишга (қаранг: Забур 24:14), болаларингизга ва набираларингизга марҳамат қилишга (қаранг: Забур 102:17), сизга қатъий ишонч инъом қилишга (қаранг: Ҳикмат. 14:26), ҳаётингизни хотиржам қилишга (қаранг: Ҳикмат. 19:23), сизга узоқ умр беришга (қаранг: Ҳикмат. 10:27), кўнглингиз истаганини қондиришга (қаранг: Забур 144:19) ваъда беради. Яна нима исташ мумкин? Худонинг эзгу, ҳимоя қилувчи ва комил севгиси эрингизни қамраб олиши ва уни жамики қўрқувлардан халос қилиши учун ибодат қилинг.
Ибодат
Эй Раббим, Сен Ўз каломингда: «Севгида қўрқув йўқ, аксинча, комил севги қўрқувни қувиб чиқаради. Қўрқоқ кишида севги камолотга етмаган, чунки қўрқув жазо тушунчаси билан боғлиқдир» (1 Юҳ. 4:18), деб эълон қилган эдинг. Эримни Ўзингнинг севгинг билан комил қилгин деб Сенга ёлвораман, токи ҳеч қандай кўрқув унинг устидан ҳукмрон бўлмасин. Биламан: Сен унга қўрқмаслик руҳини, қудрат, севги ва соғлом фикр руҳини бердинг (қаранг: 2 Тим. 1:7). Исо Масиҳ номи билан, қўрқув унинг устидан бошқа ҳукмронлик қилмасин, деб ибодат қиламан. Аммо Сенинг каломинг унинг вужудининг ҳар бир ҳужайрасига ёриб кирсин, Сенинг севгинг унда юз бериши мумкин бўлган ҳамма нарсадан ҳам чексиз эканига, уни севгидан ҳеч нарса маҳрум қила олмаслигига ишонсин.
Сендан сўрайман: у Сенда Отани кўрсин, Сенинг севгинг ҳеч қачон алдамаслигини, Сенинг қудратингга ўхшаш қудрат йўқлигини, Сенинг севгинг иштирок этганда, у ҳеч нарсадан қўрқмаслигини кўрсин. Вайрон қилувчи қўрқувдан уни халос қил, Ўзингнинг қўрқувингни бошқаларда рўёбга чиқар (қаранг: Ерм. 32:40). Уни Ўзингнинг йўлингга сол, Худойим. Унга «Сенинг ҳақиқатинг билан юриш»га ёрдам бер. Унинг севгисини «Сенинг исмингдан қўрқиш билан» барқарор қил (Қаранг: Забур 85:11). У туриб, дадиллик билан: «Худованд мен томонда, мен қўрқмайман, инсон менга не қила олар?!» (Ибр. 13:6) «Сенда нақадар фаровонлик мўл, Ўзингдан қўрқадиганларга сақлайсан буни» (Забур 30:20) деб дадил айта олиши учун, инсонлар олдида қўрқмасин.
Мен унга (эрингизнинг исмини айтинг) шундай деб айтаман: «Дадил бўл, қўрқма, ана Худойинг, Худонинг қасоси келади, Худойинг келиб, сени қутқаради» (Ишаё 35:4); «Сен ҳақиқат ила мустаҳкамланасан, зулмдан узоқ бўласан, ваҳимадан қўрқишингга ҳеч қандай асос йўқ, чунки ваҳима сенга яқин келмас» (Ишаё 54:14); «Шунда қўрқмассан туннинг ваҳимасидан, Қўрқмассан кундузнинг хавф-хатаридан, Зулматда билдирмай келадиган вабодан, Қоқ пешинда қирғин келтирувчи ўлатдан. (Забур 90:5–6). «Худонинг руҳи, донолик ва идрок руҳи, маслаҳат ва қалъа руҳи, ихтиёр ва солиҳлик руҳи» сени қамраб олсин, сен «Худодан қўрқув» руҳи билан тўлгин (Ишаё 11:2–3).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Эгамнинг фариштаси қароргоҳ қурар Эгамдан қўрққанларнинг атрофида, Эгам ҳам уларга нажот бахш этар.
Забур 33:8
Эгамга юз бурдим, У жавоб берди, Ҳамма қўрқувлардан У халос қилди.
Забур 33:5
Ҳатто зулмат водийсида юрсам ҳам, Хавф-хатардан қўрқмайман, чунки Сен мен билан. Сенинг чўпон хивчининг ва таёғинг — Улар мени ҳимоя қилар.
Забур 22:4
Қўрқма, чунки Мен сен биланман; беҳаловат бўлма, чунки Мен сенинг Худойингман; Сени мустаҳкам қиламан, сенга ёрдам бераман, ҳақиқатнинг ўнг қўли билан сени қўллайман.
Ишаё 41:10
Эгам нурим ва нажотимдир, Кимдан мен қўрқардим?! Эгам ҳаётимнинг қалъасидир, Ким мени қўрқита олар?!
Забур 26:1
9-БОБ
УНИНГ МАҚСАДЛАРИ
Ҳар биримизнинг мақсадимиз бор. Биз шу мақсад учун яшаймиз. Бу бизнинг вазифамиз, бурчимиздир. Умуман, биз Худони шарафлаш ва Унинг хоҳиш-иродасини бажариш учун яшаймиз. Ҳаётимизда биз бу мақсадни қандай амалга оширамиз — ҳар биримизнинг шахсий ишимиздир. Эрингиз бу оламда яшашдан мақсадини билиши, унинг ҳаёти тасодиф эмас, балки ер юзида маълум ният билан яшаётганини тушуниши лозим. У маълум мақсад билан яратилганига ишонч ҳосил қилиши керак. Агар у ўз вазифасини тушунса ва ўзи даъват қилинган нарса билан машғул бўлса, керакли одам бўлади, шунда мукаммал ҳаётнинг барҳаёт манбаини топади. Бу сизни ҳам бахтиёр қилади.
Оила қурганимиздан буён ўтган чорак аср давомида мен ўрганган асосий ҳақиқатдан бири шундан иборатки, хотин эрига тазйиқ ўтказмаслиги, фалончи бўл, мана бундай бўл, деб мажбур килмаслиги керак экан. Фақат ўшандай бўлиши учун ибодат қилиши лозим. Худо ундан Ўз хоҳишига кўра маъқул, ҳеч кимники бўлмаган нарсани ясаши учун ибодат қилишга хотинининг қурби етади. Эр фақат унга боғлиқ бўлиб қоладими? Худога ўз қалбини очишга рози бўладими, ўзига қаратилган самовий даъватни эшитадими? Худо «бизни муқаддас бир даъват билан чақирганини, бунга биз савоб ишларимиз туфайли эришмаганимизни, аксинча, Худо Ўз хоҳиши билан азалий вақтларданоқ Исо Масиҳ орқали бизга иноят қилишга қарор қилган» (2 Тим.1:9) овозни эшитадиган бўладими? «Худо... биз учун ҳам Ўзининг орзу-ниятини амалга ошириб, бизни Масиҳ орқали азалдан танлади ва самовий меросдан баҳраманд қилди» (Эфес. 1:11), шунинг учун Эрингиз Масиҳдаги меросхўрдир. Аммо эрингиз Худонинг бу даъватини эшитиши учун, ўзининг ҳамма ишларини Худонинг ниятларига мувофиқ бажариши учун ибодат қилгани сиз даъват этилгансиз.
Агар одам Худонинг амрларига мувофиқ яшамаса, унинг безовталигини сезасиз. Гарчи нималигини аниқ айта олмасангиз ҳам, унга нимадир бўлганини ҳис қиласиз. Агар ўз вазифасини бажарадиган одам ёнингизда бўлса, сиз у одамнинг ички ишончини ва қатъийлигини, ўзининг нимага даъват этилганини чуқур тушунишини кўрасиз. Хўш, сизнинг эрингиз қандай яшаяпти? Унинг ҳаётда бемақсад, маъюс тентираб юргани сизни безовта қиляптими? Агар шундай бўлса, «Эй Худойим, эримни бу ҳолатдан олиб чиқ, унга Ўз ниятингни аён қил, янги истиқболни кўрсат», деб ибодат қилинг.
Эрингизнинг ҳаётий шароити дарров ўзгаришига бу ибодат кафолат бермайди. Бу юз бериши мумкин бўлган ҳолат, аммо кўпинча бошқа нарса юз беради — унинг мақсади ўзгаради. Менинг Довуд деган дўстим бор. У анча йилдан бери самолётсозлик заводида ишлайди. У Худонинг овозини эшитиб, Унинг ўзига қаратилган даъватини — кам таъминланган оилаларнинг яшаш шароити оғир болаларига ёрдам беришни англади. Шу билан бирга, ўз ишини ташлаши керак эмаслигини ҳам тушунди. Оилани таъминлаш учун маоши етарли эди. Янги иш учун зарур бўлган вақт унинг ихтиёрида қолди. Довуд бундай оилалар учун овқат тарқатиш, ижтимоий таъминланмаган ўсмирлар учун бепул концертлар, нажот топмаганлар учун масиҳийлар вазифасини ташкил қилди, ҳатто ўзаро рақобатлашаётган гуруҳлар ўртасида музокаралар олиб борди. Ғазабдан алангаланаётган бу шаҳарда тинчлик барпо қилиш учун у барча имкониятларини ишга солди. Бу жуда машаққатли иш, аммо бу иш Довуднинг ҳаётини мазмунли қилади. У нима учун яшаётганини билади, шаҳар аҳли билан бирга ёнма-ён яшаб эса, сезмаслиги мумкин эмас. Ташқи кўринишидан у оддий, асло бақувват одам эмас, аммо руҳан қудратлидир, унда Муқаддас Руҳ қудрати бор. Довуднинг хотини Прицилла унинг нима учун даъват қилинганини билади, шунинг учун қўлидан келганича ёрдам беради.
Худо эрингиз учун қандай вазифа тайёрламасин, У ҳаётингизнинг мазмунини шунда кўради: сиз эрингизни қўллаб-қувватланг, унинг ишларида иштирок этинг, майли, ибодат билан бўладими, далда бериш ёки бошқа восита билан бўладими, барибир. Баъзи аёллар бу ёрдамни шинам оилани яратиш, бола тарбиялаш, эри учун доимо ибодат қилиш билан кўрсатади. Бошқа баъзи аёллар эрларининг бизнесида шерик ёки фаол ёрдамчи бўла оладилар. Ҳар қандай ҳолатда ҳам Худо ўзингизни шахс сифатида намоён қилиш имкониятингизни рад қилмайди. Худо эрингизнинг даъват қилингани билан тўлиқ уйғун бўлган ва унинг вазифасига тўсқинлик қилмайдиган шарт билан бу ишда сизга аниқ вазифа беради. Худо тартибсизликлар, чалкашликлар, зиддиятлар ва сиз учун кўнгилсиз ҳолатларни яратиши мумкин эмас. У вақт меъёрларини яратган Худодир. Ҳар биримиз фақат Худо белгилаган вақтда бирор ишга даъват қилинишимиз мумкин.
Агар эрингиз Худо у учун қўйган мақсад сари бораётган бўлса, ишонч ҳосил қилаверинг: душман унинг онгига шубҳа уруғини ташлашни кечиктирмайди, айниқса, у келажакдаги муваффақиятларининг аниқ манзарасини кўз олдига келтира олмаса. Сизнинг ибодатларингиз эрингизга шубҳалар асирлигидан халос бўлишга, Худонинг овозини эшитишга ёрдам беради, Худонинг йўлида собит туришга ўргатади. Ибодатларингиз унинг ҳаётини мақсадга йўл қилади.
Ибодат
Эй Худойим, эрим (унинг исми) Сенинг даъватингни эшитсин, деб ибодат қиламан. У Масиҳдаги одам бўлиши учун ёрдам бер, унинг ҳаётидаги буюк мақсадни ўзига кўрсат. Унинг онги Сенинг даъватинг берадиган умидни тушуниши билан ёрисин (қаранг: Эфес.1:18).
Эй Худойим, Сен бизни даъват қилганингда, бизга куч-қудрат ато қиласан. Сен уни Ўзингнинг даъватингга лойиқ бўлиб яшашга, Ўзинг тайинлаган Худонинг одами бўлишига ўргат. Унга доимо бу даъват тўғрисида эслатиб тур, Сен қўйган мақсаддан бўйин товлашига йўл қўйма. Беҳуда ишларга майл пайдо қилиши учун имкон берма. Шубҳалар уни қул қилиб олмаслиги учун, ҳар қандай шубҳани йўқ қил. Унинг кўзлари вазиятдан юқорига қарасин, Сен у учун қўйган мақсадни кўрсин. У Сен тайинлаган вақтни кутиши учун сабр-тоқат бергин. Унинг юрагидаги хоҳиши Сенинг хоҳиш-иродангдан ҳеч қачон фарқ қилмасин, деб ибодат қиламан. У ҳар доим Сенинг раҳнамо бўлишингни истасин, унинг қалби Сенинг ҳар бир каломингни сезгирлик билан қабул қилсин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Бутун инсонлар мен каби бўлишларини истар эдим. Лекин ҳар бир кишининг Худодан олган ўз қобилияти бор, бириники бу бўлса, бошқаники удир.
1 Кор. 7:7
Хуллас, ҳар бир кишига Раббимиз қандай тақдир ато этган бўлса, Худо уни қандай ҳолатда даъват этган бўлса, шундай турмуш кечирсин. Мен бутун Масиҳ жамоатларига шундай буюраман.
1 Кор. 7:17
Шу сабабдан биз тинмай сизлар учун ибодат қиламиз: Худойимиз сизларни Ўз даъватига лойиқ кўрсин, Ўзига хос куч-қудрат билан бутун яхши мурод-мақсадингизни рўёбга чиқарсин, ҳар бир имонли ишингизга омад берсин.
2 Сал. 1:11
Раббимиз Исо Масиҳнинг Худоси, улуғвор Падар, Ўзини таниб-билишингиз учун сизга ҳикмату ваҳий руҳини ато этсин. Унинг Ўзи сизларнинг кўнгил кўзларингизни ёруғ қилсин, токи У сизларни нақадар улуғ бир умидга чорлаганини билиб олинглар, Ўз азизларини қанчалик бой ва улуғвор бир меросга сазовор қилганини қадрланглар. Биз, имонлиларга таъсир ўтказаётган Худонинг ҳадсиз-поёнсиз куч-қудрати буюклигини ҳам билиб олинглар.
Эфес. 1:17-19
Сенга У кўнглинг истаганин инъом қилсин, ҳамма режаларингни рўёбга чиқарсин
Забур 19:5
10-БОБ
УНИНГ ҚАРОРЛАРИ
Бир куни эрим битим тузибди-ю менга ҳеч нарса айтмабди. Иш тамомила юришиб кетгандан кейин бу тўғрида билдим. Ўшандан бошлаб мен тинчлигимни йўқотдим. Ҳа, ғоя ҳақиқатан ҳам ажойиб, Майклнинг режалари улкан эди, аммо хавотирлик ва қўрқув ҳиссидан қутула олмасдим. Мен қанчалик кўп ибодат қилганим сари, бу ҳиссиёт менга маҳкамроқ ёпишиб олаверди. Бу тўғрида эримга айтганимда, у менга шундай жавоб берди: «Мен тўғри қарор қабул қилишга лойиқлигимга сен ишонмайсан». У ўз ишини давом эттиришга аҳд қилганини, ҳеч ким унга ҳалақит беришни истамаётганини менга билдирди.
Мен учун ягона йўл — ибодат қилиш эди, холос. Мен Худога қайта-қайта мурожаат этавердим: «Хато қилаётган бўлсам кўрсатгин. Майклнинг ҳамма ишлари кўнгилдагидай бўлишини истардим, ахир, унинг ғояси яхши. Аммю агарда ҳиссиётларим мени алдамаётган бўлса, Майклга адашаётганини кўрсат, токи у битим тузиш жараёнини вақтида тўхтатсин. Унга ҳақиқатни намоён қилиб, эшикни ёп».
Шартнома имзоланишидан бир оз олдин — эрталаб соат ўн бирларда бирдан Майклнинг кўзлари очилди, бошқа жиҳатларнинг ҳақиқий сабабларини очиб берадиган бир қатор деталларни у кўрди. Илоҳий ваҳий унга ҳақиқатни очиб берди, шундай қилиб, битим имзоланмади. Майклга хатосини тан олиши қанчалик қийин бўлмасин, кўнгилсизликлар уни четлаб ўтганидан хурсанд бўлди.
Орадан маълум вақт ўтгач, бу китоб устида ишлаётганимда, эримдан: «Менинг ибодатларимнинг қандайдир таъсирини ўшанда сезганмисан?» деб сўрадим. Майкл биринчи навбатда шундай деди: «Жиддий қарор қабул қилиш пайти келганда, мен ҳал қилишим керак эди. Сенинг ибодатларинг менинг кўзларимни очди, оғир кўнгилсизликларга олиб келадиган шубҳали битим тузишдан мени сақлади».
Ҳамма эркаклар ҳам ўз ҳақлигига ишонишини ёдда тутишимиз лозим: «Одамнинг ҳар қандай йўли ўзининг назарида тўғри» (Ҳикмат. 21:2). Агар биз Худодан сўрасак, У бизга донолик, ҳақиқатни ёлғондан фарқлаш қобилиятини инъом этиши мумкин. Донолик муваффақият келтиради (қаранг: Воиз 10:10) ва бегонанинг тажрибасини эътиборга олишни ўргатади (қаранг: Ҳикмат: 15:31). Биз ўз эрларимизни доно ҳолда кўришни истаймиз.
Доноликнинг тескариси аҳмоқликдир. Муқаддас Китоб аҳмоқ одамни қуйидагича тасвирлайди: «ўзига ишонадиган» (Ҳикмат. 28:26), «ақлли сўзлардан нафратланадиган» (Ҳикмат.23:9), эшитишни истамайдиган, балки фақат «ақллилигини кўрсатадиган» (Ҳикмат. 18:2). Бошқача айтганда, ундай одам билан гаплашиш қийин, у ҳар доим жанжаллашишга мойил (Ҳикмат. 20:3), унга тушунтиришга ҳаракат қилсангиз, у ғазабга минади (Ҳикмат. 14:16). Аҳмоқ онгли равишда ўз хатти-ҳаракатлари оқибатини ўйлаб кўрмайди, шунинг учун тўғри қарор қабул қила олмайди. Агар эрингиз шундай бўлса, ибодат қилинг, токи доноликка эга бўлсин.
Агар эрингиз фақат баъзи пайтларда аҳмоқлик қиладиган бўлса, уни фош қилманг. Муқаддас Китоб: «Эгамиздан қўрқиш — доноликнинг бошидир, Худони билшш — идрокдир», (Ҳикмат. 9:10) деб айтади. Бу шуни кўрсатадики, бирон ишни бошлашингиз керак бўлганда, аввал ибодат қилинг, токи Худодан қўрқув унинг юрагида яшасин, Худо билан маслаҳат қилишни ўргансин: «Фосиқлар маслаҳатига юрмас эр бахтлидир...» (Забур 1:1). «Эрим доно бўлиб, Худога қулоқ солишни эшитадиган бўлсин», деб доимо ибодат қиладиган бўлсангиз, ҳатто у нотўғри қарор қабул қилганда ҳам, юрагида тинчлик ҳукмрон бўлади, чунки сиз ўз бурчингизни бажардингиз, Худо ҳамма нарсани яхши томонга ўзгартиришини биласиз.
Бизнинг ҳаётимиз кўп ҳолларда эрларимиз қабул қиладиган қарорларга боғлиқ бўлади. Шундай доно бўлайлик, улар танлаган йўл доимо тўғри бўлсин, деб ибодат қилайлик.
Ибодат
Эй Худойим, эримнинг юрагини Худодан қўрқув билан тўлдир, у ҳар доим қарор қабул қилишидан олдин донолик бер. Унинг юраги Сенга томон бурилсин ва Сенинг ҳақиқатингга ташна бўлсин. У Сенинг амрларингга риоя қилиб қарор қабул қилишига, Сенинг хоҳиш-иродангга мос келадиган йўл танлашига ўргат, уни аҳмоқона хатти-ҳаракатлардан сақлагин. У ўз хатоларини кўриб, бу хатолардан қочиши учун уни доноликка ўргатгин. Унинг кўзларини оч, ўзининг ҳар қандай хатти-ҳаракатлари оқибатини кўра олсин.
Эрим солиҳлар маслаҳатини эшитсин, ўрганишга ва ўзгаришга тайёр бўлсин, деб ибодат қиламан. У ҳеч қачон фосиқларнинг ёлғон гапларига қулоқ солмасин, фақат Сенинг таълимотингни қадрласин. Мен: «одамнинг юрагида ниятлар кўпдир, аммо фақат Худонинг айтгани бўлар» (Ҳикмат. 19:21), деб ибодат қиламан. Унга ҳатто уйқуда ҳам (қаранг: Забур 15:7), эрталаб ҳам йўл чўрсатгин, токи у ҳақиқат бўйича иш тутсин, тананинг даватига итоат этмасин. Сенинг кўз олдингда «бу дунёнинг донолиги ақлсизлик» эканини биламан (1 Кор. 3:19). У ҳеч қачон бу васвасага тушмасин, унинг кўзлари доим Сенга қадалган бўлсин, Сени эшитиш учун унинг қулоқлари доимо очиқ бўлсин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Донолар тинглаб билимини кўпайтирсин, идрокли эса йўл-йўриқ олсин.
Ҳикмат. 1:5
Ўзингни доно ҳисоблама. Эгамиздан қўрқ. ёмонликдан юз ўгиргин.
Ҳикмат. 3:7
Эгамиздан қўрқиш — бутун билимларнинг бошидир. Донолик ва насиҳатдан нафратланган эса нодондир.
Ҳикмат. 1:7
Улар мени чақирадилар, лекин жавоб бермайман. Улар мени қидирадилар, излайдилар, лекин тополмайдилар. Чунки улар билимдан нафратландилар, Эгамиздан қўрқишни танламадилар. Маслаҳатларимни, ўгитларимни қабул қилмадилар.
Ҳикмат. 1:28-30
Ақл-идрок йўлидан чиққанлар ўликлар орасидадир.
Ҳикмат. 21:16
11-БОБ
УНИНГ СОҒЛИҒИ
Эрим йиллаб ўз соғлиғи тўғрисида қизиқмас эди. Бу мавзуда унга бир неча марта насиҳат қилганман, кўп марта суҳбатлар олиб борганман, кўзга ташланадиган жойда махсус журнал мақолаларини қолдирганман, «Бева қолишни истамайман», деб йиғлаб-ёлворганман. Аммо ҳаммаси беҳуда эди — унинг кўзлари мени кўрмас, қулоқлари гапларимни эшитмас эди. Аммо бир куни калламга ажойиб бир фикр келди: агар ибодат унинг ҳаётининг бошқа томонларига таъсир этса, нимага бунда ҳам самара бермас экан?! Мен ўзимнинг одатдаги усулимни — «сукут сақлаш ва ибодат қилиш»ни қўллашга ва Худодан: «Майклда жисмоний машқлар билан шуғулланиш истагини уйғотгин», деб ибодат қилишга қарор қилдим. Ибодатларим бир неча ой натижа бермади, аммо бир куни эрталаб қўшни хонадан шовқин эшитдим. Ўша хонага қараб ҳайратдан қотиб қолдим: эрим тренажерда машқ қиларди. Мен ўшанда унга ҳеч нарса демадим. Ўшандан бошлаб у тренажерда шуғулланиб, ҳафтада уч марта гантел кўтарадиган бўлди. Кейинроқ у: «Ўзимни яхши ҳис қиляпман, буни илгари қилмаганимга афсусланяпман», деб айтганда, оғзимдан: «Сенга айтган эдим-ку», деган гап чиқиб кетишига оз қолди, аммо вақтида тилимни тишладим. Бу мўъжизани менинг ибодатларим пайдо қилганини Майкл бугунгача билмайди.
Эрнинг соғлиғига унинг ёши ва жисмоний ҳолатига боғлиқ бўлмаган, қандайдир ўз-ўзича бўладиган бир нарса деб қараш керак эмас. Эрингиз ўз тўғрисида ғамхўрлик қилишни ўрганиши учун ибодат қилинг, у касал бўлганда, унинг шифо топиши учун ибодат қилинг. Ҳаётимда шифо топиш тўғрисидаги ибодатларимга бир неча марта жавоб олганман, кўплаб бошқа одамларнинг шифо топганига гувоҳ бўлганман. Муқаддас Китоб саҳифаларида шифо берган Раббий кеча, бугун ва эртага ҳам бир хилдир, бунга менда ҳеч қандай шубҳа йўқ. «Мен сени шифоловчи Эгангман» (Чиқиш 15:26) деб айтган Худо айнан шуни назарда тутганига ишонаман. «Менга шифоб бер, эй Эгам, шунда мен шифо топаман» (Ерм. 17:14) деб айтган Ермиёнинг ишончига мен ҳам қўшиламан. Худойимнинг: «Мен сенинг яраларингга шифо бераман» (Ерм. 30:17) деган сўзларига ишонаман.
Исо «бизнинг хасталикларимизни кўтарди, дардларимизни ўзи чекди» (Матто 8:17). У Ўз шогирдларига «одамлардаги... ҳар қандай дарду иллатни соғайтириш учун қудрат ато этган эди» (Матто 10:1). У шундай деганди: «Имон келтирганларга... қуйидаги аломатлар ҳамроҳ бўлади... беморларга қўлларини қўйганларида, улар соғайиб кетадилар» (Марк 16:17–18). Менимча, Худо Ўзининг меҳрибонлиги билан бизга ҳар доим шифо беради. Шифо топишимизга ҳалақит берадиган биттаю битта нарса — шубхаларимиздир (қаранг: Матто 9:22).
Эрим: «Сенинг ибодатларинг кучини ўзимда 80-йилларнинг ўрталарида кўпроқ ёезган эдим», деб айтган эди. Бу пайтда врачлар унинг танасида бир нечта қаттиқ шишларни топган эдилар, врачларнинг фикрича, бу шишлар ёмон оқибатга олиб келиши мумкин эди. Текширув ишлари ўтказилди. Анализлар натижасини кутиш Майкл учун оғир синовга айланиб кетди, аммо менинг ибодатларим, унинг эътироф этишича, хавфли шиш бўлса керак, деган шубҳалар тасдиқланмаган пайтга қадар унга куч бағишлади. Ўша қаттиқ шишларни врачлар олиб ташладилар, ўшандан буён бу муаммо қайталанмади.
Шуни ёдда тутиш керакки, бизнинг ибодатларимиз ва ишончимизга қарамай, шифо беришнинг натижаси ва вақти Худонинг ҳукмронлиги остидадир. «Шифолашнинг вақти бор» (Воиз 3:3) деб айтилган. Агар ибодат қилсангизу аммо ҳеч нарса ўзгармаса, ўзингизни койиманг, чунки баъзан Худо, инсон менга итоат этсин, деб мажбурлаш учун одамнинг жисмоний хасталигидан фойдаланади. Ибодат қилишда давом этинг, аммо шуни ёдингизда тутингки, охирги сўзни айтишга Худонинг ҳақи бор.
Кимнингдир ҳаётини қутқариш тўгрисида ибодат қилганимизда ҳам шундай ҳодиса юз беради, чунки одамнинг ер юзига келиш вақтини биз белгиламаймиз. Муқаддас Китоб: «Ўлишнинг ҳам ўз вақти бор» (Воиз 3:2) деб айтади. Бу пайтнинг қачон келишини биз эмас, Худо ҳал қилади. Биз фақат бўйсунишимиз керак, холос. Биз ибодат қиламиз, Худо қарор қилади. Биз бу имтиёзни сўзсиз эътироф этишимиз лозим. Эрингизнинг соғлиғи учун ибодат қилинг, аммо бу ишнинг натижаси учун Худо қарор қилади.
Ибодат
Эй Худойим, Сенга ибодат қиламан: Ўзингнинг шифоловчи қўлларингни эрим (исмини айтинг)га қўй. Сенинг ниятингга мувофиқ, унинг ҳамма аъзолари соғлом бўлсин. Хато бўлган ҳамма нарсаларни тиклагин, ундаги ҳар қандай хасталикка шифо бер, ҳар қандай иллатдан халос қил. Унинг соғлиғини шундай мустаҳкам қилгинки, у ўз ишини муваффақият билан бажара олсин; у яхши ухлаб, куч тўплаб уйғонсин. Унга соғлом, мустаҳкам юрак бергин.
Сенга ибодат қиламан: унда ҳар доим ўз танаси тўғрисида ғамхўрлик килиш истаги, тўғри овқатланиш, жисмоний машқлар билан муттасил шуғулланиш, зарарли нарсалардан қочиш хоҳиши бўлсин. Унинг танаси Худонинг маъбади эканини ва бу маъбадни у сақлашга мажбур эканини (қаранг: 1Кор.3:16) англашига ёрдам бер. У ўз танасини Сенга тирик, муқаддас ва маъқул назр қилиб топширсин, деб ибодат қиламан.
У хаста бўлганда, уни қўллаб-қувватлаб, шифо беришингни сўрайман. Уни Ўзингнинг шодлигинг билан тўлдир, унга куч бер. Айниқса (муаммонинг номини айтинг) учун ибодат қиламан. У Сенга ишониб: «Эй Худойим, ёлворганимда, Сен шифо бердинг» (Забур 29:3), деб айта олсин. Эй Ота, Сенга шукр айтаман, чунки Сен менинг шифокоримсан. Эрим узоқ яшаб, соғлом умр кечирсин. Унинг умри тугаётганда, унинг вужуди хотиржам бўлсин, енгил, ҳеч қандай қийинчиликсиз жон берсин. Уни Ўз маконингга қабул қиладиган бўлганинг учун Сенга шукр айтаман, Худойим. Аммо бу Сен белгилаган соатда юз берсин, бир дақиқа ҳам олдин юз бермасин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Мадҳ қил, эй, жоним, Эгамизни, Унутма Унинг ҳамма яхши ишларини. Ҳамма гуноҳларимни У унутар, Барча хасталикларимга У шифо берар.
Забур 102:2–3
Эгамга сажда қилдилар кулфатда қолганларида, Эгам қутқарди уларни азоб-уқубатлардан. Каломини юбориб, уларга шифо берди, Қирилиб кетишдан уларни сақлаб қолди.
Забур 106:19–20
Орқангга қайтиб бориб, халқимнинг ҳукмдори Ҳизқиёга шу хабарни етказ: — Бобонг Довуднинг Худоси — Эгамиз шундай айтмоқда: илтижоларингни эшитдим, кўз ёшларингни кўрдим. Сенга соғлигингни қайтараман. Учинчи куни Эгамизнинг уйига чиқасан.
4 Шоҳ. 20:5
Нурларинг тонг каби намоён бўлганда, шифолашинг тез ўсади, ҳақиқатинг олдингда боради, Худонинг шуҳрати сенга ҳамроҳ бўлади.
Ишаё 58:8
Аммо бу шаҳарга яна шифо бериб, уни соғайтираман, аҳолисини сиҳат-саломатлигу тўкин-сочинликдан баҳраманд қиламан, улар хавф-хатарсиз яшайдилар.
Ерм. 33:6
12-БОБ
УНИНГ ҲИМОЯСИ
Жанг майдонида аскарлар ниҳоятда хавф остида қолганларида, мўъжиза туфайли тирик қолганлари тўғрисида биз бир неча марта эшитганмиз. Аскарлар кейинчалик билсаларки, ўша пайтда уйларида улар учун ибодат қилган эканлар. Эрларимиз ҳар куни «жанг майдонида»дирлар. Хавф-хатар уларни ҳар томондан ўраб олади. Душман авария, хасталиклар, зўравонликлар кўринишида улар учун қандай ҳалокатли тузоқ қўйганини фақат Худо билади. Уларни бахтсизлик ҳар доим кутиши мумкин бўлган жойнинг ўзи қолмади, ҳатто ўзимизнинг уйимизда ҳам хавф ўз доимга тортиб туради. Аммо Худо айтган: «Фосиқ солиҳни пойлаб турар, уни ўлдирмоқчи бўлар, аммо Худойим солиҳни фосиқнинг қўлига бермас» (Забур 36:32–33). У: «Менга ишонганларга қалқон бўламан» (қаранг: Забур 30:5) деб ваъда серади. У бизнинг эрларимиз учун ҳам қалқон бўлиши мумкин, чунки биз эрларимиз учун ибодат қиламиз, Нажоткоримиз ва Ҳимоячимиз бўлган Худога ишончимиз кучлидир.
Эрим ва болаларим машинада бирор ёққа борадиган бўлсалар, уларнинг бехатарлиги учун доим ибодат қиламан. Бир куни эрталаб Майкл кичик ўғлимизни мактабга олиб кетди, орадан кўп ўтмай уйимизда телефон жиринглади.: «Биз ҳозиргина аварияга учрадик, деди у. — Аммо ўзимизга ҳеч нарса бўлгани йўқ».
Мен ўша зоҳоти авария содир бўлган жойга йўл олдим, мен Худодан бир неча йиллар давомида, оиламни, туғишганларимни ҳимоя қил, деб сўраганларим сабабли У сақлади. У ерга келиб машинанинг аҳволини кўриб, қотиб қолдим, аниқроғи, машинадан ҳеч нарса қолмаган эди. Майклнинг кичкинагина ҳар доим ишонадиган спорт автомобилини катта юк машинаси эзиб, йўл четидаги тўсиқдан нарига чиқариб ташлаган эди. Автомобилни таъмирлайдиган жойи қолмаган эди. Суғурта компанияси ҳам буни тасдиқлади. Фақат битта нарса — Худонинг қўриқлайдиган қўли Майкл билан ўғлимни бундай даҳшатли авариядан қутқариши мумкинлигини билдим. Икковининг ҳам ҳамма ёғи кўкарган, тирналган эди, аммо жароҳат янада хавфлироқ бўлиши мумкин эди, умуман, улар ўлиши мумкин эди. Имоним комилки, Худо менинг ибодатларимга жавоб бериб, яқинларимни сақлади (умид қиламанки, ибодатларим эримга таъсир қилиб, у яна битта спорт автомобили сотиб олишдан воз кечади).
Ибодат гуруҳимиздаги аёллар эрларининг авиаучишда, автомобилда сафар қилаётганларида, ишда ва кўчада хавф-хатарга учрамасликлари учун доимо ибодат қиладилар. Биз ибодат қилаётганимизда аниқ хавфнинг номини айтмаймиз, Худодан: «Эрларимизни ҳар қандай ёмон ҳодисалардан сақлагин», деб ибодат қиламиз. Худо: «Ким била олар ғазабинг кучини?! Қаҳринг даҳшатини ўлчай олар ким?! Кунларимизни санашни бизга ўргатгин, токи доно қалб эгаси бўлайлик» (Забур 90:11–12) деб ваъда беради. Аммо бахтсизлик ҳатто имонлилар билан ҳам юз беради, бахтсизлик бирданига, кутилмаганда келади. Шунинг учун доимо эрингиз учун ибодат қилинг, чунки қачон, қаерда, қайси жанг майдонида унга сизнинг ибодатингиз керак бўлишини билмайсиз. Агар бирор ҳодиса юз берса, Худони воқеалар энг қайнаган жойга кириши учун таклиф қилганман, деб тасалли топасиз.
Ибодат
Эй Худойим, Сендан сўрайман: эрим (исмини айтинг)ни ҳар қандай фалокатдан, авариядан, хасталик, хавф-хатар ва ёвузлар ҳужумидан ҳимоя қилгин. Уна автомобиль, самолёт ҳалокатидан ҳимоя қил, уни ёвуз одамларнинг зўравонлигидан ва режаларидан сақлагин. У қаерда юрмасин, унинг қадамларини ёмонликдан четга бур. Унинг одимларини Ўз йўлингда барқарор қилгин, токи унинг одимлари иккиланмасин (қаранг: Забур 16:5), агар шундай воқеа юз берса, уни Ўзингнинг меҳрибонлигинг билан қўллаб-қувватла (қаранг: Забур 93:18). У хавф-хатарни фарқлаши учун донолик бергин, ўз йўлидан бехатар юриши учун ёрдам бер (қарану: Забур 3:21,23). Унинг қалъаси, қалқони ва суянчиғи бўлгин (қаранг: Забур 17:2–3). Уни қанотларинг соясида яширгин (қаранг: Забур 90:40), у тебранмаслиги учун унга қоя, паноҳ ва нажот бўлгин (қаранг: Забур 61:7). Фалокат унга яқинлашмасин, деб илтижо қиламан (қаранг: Забур 90:7). Уни ҳалок қилмоқчи бўлиб излаётган душманнинг ҳамма режаларидан ҳимоя қил (қаранг: Забур 102:4), ҳозир ва тоабад «у чиққанда ва кирганда» муҳофаза қил (қаранг: Забур 120:8).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
У айтар Эгамизга: «Сен паноҳим, қалъамсан, Мен умид боғлаган Худойимсан.» Албатта у халос этар сени овчининг тузоғидан, Халос этар сени қирғин келтирувчи вабодан.
Забур 90:1–2
Мени У омон сақлар Ўз чайласида Кулфатда қолган кунларимда. Чодири остида у мени яширар, Баланд қоя тепасига ўтқазиб қўяр.
Забур 26:5
Ҳатто зулмат водийсида юрсам ҳам, Хавф-хатардан қўрқмайман, чунки Сен мен билан.
Забур 22:4
Эгам — менинг қоям, қалъам, қутқарувчимдир. Худодир менинг қоям, Ундан паноҳ топаман. Удир менинг қалқоним, қудратли қуролим, қўрғоним.
Забур 17:3–4
Содиқлигингни зоҳир эт ажойиботлар ила, Ўнг қўлинг билан мадад берадиган — Сен, Эй рақиблардан паноҳ истаганлар Нажоткори! Кўзларинг қорачиғидай асрагин мени, Қанотларинг соясида яширгин.
Забур 16:7–8
13-БОБ
ХУДОНИНГ СИНОВЛАРИ
Оғир пайтларда ҳаммада ҳам кўнгилсизликлар бўлади, майли, булар сизни хижолатга солмасин. Баъзан ибодатларимиз бу кўнгилсизликлардан қочишимизга ёрдам беради, баъзан эса ёрдам бера оымайди. Кўпинча бу ҳолат бошимиздан кечираётган воқеага қандай муносабат билдиришимизга боғлиқ. Агар юрагимиз ғазабга, дарду аламга тўла бўлса, кўнгилсизликлар учун доимо Худони айблайверсак, иш ёмон кетади. Агар синовларни бошдан кечириб, Худога шукр қилиб, ҳамду сано айтсак, У бизнинг қайғуларимизни фаровонликка айлантиришга ваъда беради. «Эй биродарларим, турли синовларга дучор бўлганингизда, уни катта севинч билан қабул қилинглар. Шуни билингларки, имонингизнинг синалишидан сабр-тоқат ҳосил бўлади» (Ёқуб 1:2–3).
Хотиннинг ибодати бу даврда эрнинг ҳаётида юз берган воқеани ўзгартира олмайди, чунки эр шу кўнгилсизликларни бошдан кечириш учун ҳукм қилинган. Ахир, агар ҳаётимизда азоб-уқубат бўлмаганда эди, тасаввур қилиш мумкинки, биз қандай майда, раҳмсич ва ўжар махлуқ бўлишимиз мумкин эди. Аммо ибодатингиз барибир эрингизга ёрдам беради: эрингизда руҳий кўтаринкиликни таъминлайди, юракда миннатдорчилик, сабр, хотиржамлик туйғуларини сақлайди — шу тариқа эрингиз қабул қилган нотўғри қарор оқибатларидан уни сизнинг ибодатингиз халос қилади.
Дугонам Жейн даҳшатли синовни бошдан кечирган: унинг эри Дейвни заҳарли ўргимчак тишлаб олгандан кейин, у узоқ вақт ҳаёт билан ўлим чегарасида турди. Бу бир йилдан ортиқ чўзилиб, иккалови учун ҳам оғир давр бўлди. Бу давр мобайнида Дейв бирин-кетин қатор муаммолар билан курашишига тўғри келди. Яқинда улар бошқа штатга кўчиб, қариндошларидан, дўстларидан ва қавмидан узоқлашганларидан кейин, вазият яна ҳам чигаллашди. Тиббиёт ҳисоб-китоблари учун катта тўлов муносабати бшлан уларнинг молиявий аҳволи янада мураккаблашди. Ғазабланиш учун шунинг ўзи етарли эмасми эди?! Бироқ улар ибодат қилишни тўхтатмадилар, Худога шукр айтиб, Унда ўзлари учун куч манбаини кўрдилар.
Муттасил руҳий азобда Жен кўз ёш тўкиб, Дейв бу курашда ноумид бўлмасин, бардош бериб руҳан мустаҳкам бўлсин, деб чин дилдан ибодат қилаверди. Худо уларга мадад берди, Дейв соғайиб кетди, улар имонда шунчалик кўп ҳосил бердиларки, бунақаси камдан-кам учрарди. Бугунги кунда уларнинг иккаласи ўзларининг жамоатида яхши хизмат қиляптилар, уларнинг учта фарзанди имонда мустаҳкам бўлиб, ўз истеъдодларини Худони шарафлаш учун бағишлаяптилар. Хуллас, уларнинг ҳаёти Худонинг меҳрибонлиги гувоҳидир, Имоним комилки, ҳар иккаласи бошидан кечирган синов уларнинг феъл-атворига ва дунёқарашига катта таъсир кўрсатди.
Биз сезамизми, йўқми, Худога хизмат қилганимизда, Унинг севгиси ҳаётимизнинг ҳатто энг қайғули, танҳо, оғир қолган лаҳзаларида ҳам бизни ўраб туради. Бизга ёмон бўлганда, У доимо ёнимизда туради. Агар биз Худодан ҳимоя истаб, ибодат қилсаккина, У доимо фаровонлик ва яхшилик келтиради. «Биз биламизки, Худони севганларга, яъни Худо Ўз муроди бўйича даъват этганларга ҳамма нарса яхшилик бўлиб хизмат қилади» (Рим.8:28). Биз азоб-уқубатларни бошимиздан кечириб, Худо олдшда итоаткор бўлганимиз, «мен» деб такаббурлигимизга, ўзбиларманлигимизга чек қўйганимиз Унга маъқулдир. У бизни чинакамига Ўзининг болалари сифатида — раҳмдил, сабрли, руҳан кучли, Ўзининг шуҳратини ёювчи сифатида кўришни истайди. Биз Унинг севгисига ишонишни ўрганишимиз учун, ҳар қандай вазиятда ҳам бизга У ёрдам беришга тайёр эканини ўрганишимиз учун бизга азоб юборади.
Тўлиқ ишонч билан айта оламанки, Майкл билан бирга бошдан кечирган азобларимиз, бизни қоплаган хафалик, дард, саросималик, англашилмовчилик бизни Худога яқинлаштирди.
Аммо имкон борича ҳар сафар кўнгилсизликларни бошдан кечирганимизда, Худога чин дилдан ибодат қилиб, имонимиз ўсиб борганини, Худо йўлида руҳан мустаҳкамланганимизни сезганмиз. Тўғри иш қилганимизда эса, ўзаро севгимиз муётаҳкамланиб борарди.
Агар эрингиз синовлар майдони орқали ўтса, бурчингизни бажаринг — у учун ибодат қилинг, аммо унинг юкини ўз зиммангизга олманг. Унинг азобларини баҳам кўриш истагига қарамай, унинг машаққатларининг бир қисмини зиммангизга олиб, кўтариб боришга ҳаракат қилманг, чунки бу фақат уни заифлаштириб, унда талафотга учраш ҳиссини пайдо қилади. Бундан ташқари, сиз Худонинг иродасини ижро этишга қаршилик қилишингизни, Муқаддас Руҳни ўзингиз билан алмаштиришга ҳаракат қилишингизни Худо истамайди. Эрингизнинг азобларини кўриш сиз учун қанчалик оғир бўлмасин, воқеаларнинг боришига аралашишга ҳақингиз йўқ. Эрингиз учун ибодат қилиб, унга далда бериш ва қўллаб-қувватлаш — сизнинг вазифангиздир, чунки Худо Ўз мақсадлари учун бизга синов юборади, сиз эса Унинг йўлига қарши турмаслигингиз керак.
Агар эрингиз молиявий қийинчиликларга, хасталикка, мағлубиятга дучор бўлса, ишдан маҳрум бўлса, оилада келишмовчиликлар пайдо бўлса, у кўплаб кўнгилсизликларни бошдан кечирса, унинг ҳаёти одамлар билан таранг муносабатлар натижасидан пайдо бўладиган дарду аламлар билан заҳарланади. Шунда Муқаддас Руҳдан, эримнинг ҳаётига кириб, унинг ҳаётини ўзгартиргин, деб сўранг. Худонинг ваъдаси улуғвор манзарага эга эканига эрингизнинг эътиборини тортинг: Биз азоб-уқубатларэи бошдан кечириб, ўзимизни тўғри тутганимизда, бизда Худонинг шуҳрати бўлади. Бизнинг азоб-уқубатларимиз ичимиздаги Худонинг шуҳрати билан қиёсланганда, ҳеч нарса эмаслигини унга эслатинг. Азоб-уқубатларни бошдан кечирганимизда, ўзимизни тўғри тутамиз. «Ўйлаймизки, бизга зоҳир бўлажак улуғворлик олдида шу он азоб-уқубатларни айтиб ўтиш ҳам арзимасдир» (Рим. 8:18). Унга «Мени қўллаб-қувватлаётган Исо Масиҳнинг мадади билан ҳар нарсани қила оламан» (Флп. 4:13) деган ажойиб сўзлар билан далда беринг. 
Эрингич Худога ишонч билан «ёпишиб қолиши» учун ибодат қилинг, токи на ҳозирги азоблар, на келажакдаги синовлар уни Худонинг севгисидан маҳрум қила олмасин. «Мен аминманки, на ўлим ва на ҳаёт, на фаришталар ва на жин-ажиналар, на ҳозирги ва на келгуси ҳодисалар, на баландликлар ва на чуқурликлар ҳамда на яратилган бошқа бирон мавжудот Раббимиз Исо Масиҳ шахсидаги Худо севгисидан бизни жудо қилишга қодир эмас» (Рим. 8:38-39). Агар ҳеч нарса уни Худонинг севгисидан маҳрум қила олмаса, қанчалик оғир бўлмасин, у ҳар доим умид қилса бўлади.
Азоб-уқубатлар покловчи аланга ва ювадиган сув каби фаолият кўрсатади. Эрингиз оловда ёниб, сувга чўкиб кетишини истамайсиз-ку. Сиз уни покланган, янгиланган ҳолда кўришни истайсиз. Чунки «Бизни Севганнинг соясида буларнинг ҳаммаси устидан улкан ғалаба қозонамиз» (Рим. 8:37). «Лекин охиригача чидаган нажот топади» (Матто 24:13). Эрингиз ибодатларига Худодан жавоб кутиб, имонда қатъий туриш истагига эга бўлиши керак, унинг ибодатлари оловнинг ютиб юборадиган алангасидан, гирдобнинг даҳшатли тубсизликларидан қутқаради.
Ибодат
Эй Худойим, эримнинг азобларини ёлғиз Сен биласан. Мен фақат ташқи зоҳир бўлишини биламан, холос, Сен эса эрим елкасида кўтариб бораётган ҳамма оғирликларни кўрасан. Мен биламан: Сен бизни синаяпсан, мен Сенинг хоҳиш-иродангга қаршилик қилмоқчи эмасман. Эрим бу курашда ғолиб бўлиб чиқишини истайман, холос.
Эй Худойим, Сен бизнинг паноҳимиз ва қудратимизсан, кулфатда қолганимизда мададкоримизсан (Забур 45:2). Сен бизга «илоҳий марҳаматга ноил бўлиш ва зарурат вақтида иноят ва ёрдам олиш учун Сенинг иноят тахтингга жасорат билан яқинлашишимизга» имкон бердинг (Ибр. 4:16). Мен, марҳаматингдан мўл-кўл қилиб эрим устига ёғдиргин, деб Сенинг тахтингга келяпман. Курашиши учун эримни руҳан бардам қилгин, сабр-тоқат бхргин, у Сенга умид боғласин (Забур 26:1–4 га қаранг). Нима бўлганда ҳам, у қатъий ва мардонавор бўлишига ёрдам бер, Ҳар доим у «умиддан тасалли топишига ва қайғуларга сабрли бўлишига», (Рим. 12:12) доимо ибодат қилишига ёрдам бер. У ўз ҳаёт йўлини босиб ўтишига, умидсизликка тушмаслигига ёрдам бер. Чунки Сен: «...солиҳ етти марта йиқилиб, яна туради» (Ҳикмат. 36:23) деб айтган эдинг. «Бундай одамнинг одимларини Худо мустаҳкам қилар, унинг йўлларига Худо марҳамат қилар» (Забур 36:23) деган оятни ҳар доим эслайин.
Эрим Сенга таянсин, «кулфат ўтиб кетмагунча» (Забур 56:2) Сен унинг ҳимояси бўлишингга ишонсин, Сенинг жавобингни у кутишга ўргансин, деб ибодат қиламан. чунки «Худодан умид қиладиганларнинг кучи янгиланади, бургутдай қанотларини ёзиб, парвоз қиларлар — асло чарчамас, кетаверарлар — асло толиқмас» (Ишаё 40:31). Эрим Сендан куч олсин, Сен унинг ибодатини эшитгин, жамики ярамас одатлардан уни халос қилгин (Забур 33:17 га қаранг), деб ибодат қиламан.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Шу сабабдан беҳад хурсанд бўлинглар. Ҳозир турли васвасалар туфайли бироз қайғуришингизга тўғри келсада, лекин бу васвасалар имонингизни синаш учун фойдали эканлигини билинглар; Ҳатто фоний олтин ҳам оловда тобланиб, синалади. Шу сингари олтиндан ҳам қимматли бўлган имонингиз синовдан ўтиб, Исо Масиҳ осмонда зоҳир бўлгач, сизларга мақтов шараф келтирсин.
1 Бут. 1:6–7
Ташвишларингни юклагин Эгамизга, Сенга У мадад берар ва ҳеч қачон Эгамиз йўл қўймас солиҳнинг йиқилишига.
Забур 54:23
Мен эса илтижо қиларман Худога, Нажот беради Эгам менга. Ғамгин бўлиб фарёд қиларман туну кун, Менинг овозимни эшитар Эгам.
Забур 54:17–18
Дучор қилдинг мени кўп кулфат, азобларга, Мени яна ҳаётга қайтарурсан, Ер остидан яна мени чиқариб олурсан. Шуҳратимни яна юксалтирарсан, Қачонлардир менга яна таскин берурсан.
Забур 70:20–21
14-БОБ
УНИНГ АХЛОҚИЙ ПРИНЦИПЛАРИ
Одамнинг ҳақиқий қиёфаси унинг ортидан ҳеч ким кузатмаётганига ишонч ҳосил қилгандан кейин намоён бўлади. Гап одамнинг хар қандай вазиятда ҳам сотилмайдиган ахлоқий принциплари тўғрисида кетмоқда. Бу энг олий ва ўзгармас ҳалоллик, интизомлилик ва қадр-қиммат даражасидир. Ахлоқий тамойилларга риоя қилиш — бизнинг даврамизга мансуб бўлсин, деб истайдиган одамларга теуишли демакдир.
Комил инсоннинг сўзида ҳар доим маъно бор. У асл ниятини яшириш учун сўз ўйини қилмайди; унинг гапи «ҳа» ёки «йўқ»дан иборат бўлади, «бундан ортиғи эса шайтонликдир» (Матто 5:37). Бундай одам кимгадир ёқиш учун ўйин қилмайди. Чунки у ҳақ шш қилиб, Худога маъқул бўлишни истайди. Ундай одам жамиятдаги одамлар кўз ўнгида катта мавқега эга бўлиши мумкин, аммо Худонинг кўзи олдида тамомила ўзини хоксор тутади (Лука 16:15).
Комил инсон «Тўғри кимсалардан нафратланганлар яшар, Эгамдан қўрққанларни иззатлаганлар яшар, Ўзига зарар бўлса ҳам аҳдида турганлар яшар» (қаранг: Забур 14:4). Ҳатто ўзи зарар кўрса ҳам доимо сўзида туради. Ўзи учун ноқулай вазиятда ҳам иккиланмасдан, маслагидан қайтмайди. У учун ҳақиқат ҳамма нарсадан юқори, сиз унинг ҳалоллигига бемалол ишонишингиз мумкин. «Тўғри юрган хавф-хатарни билмайди, йўлдан қайрилган эса жазо топади» (Ҳикмат. 10:9), чунки унинг маънавий негизлари уни сақлайди, шу тариқа у Худонинг марҳаматига эга бўлади (қаранг: Забур 40:13).
Мен эримни айнан шундай одам деб айта оламан, чунки кўп ҳолларда у ноҳақлик билан юзма-юз бўлганда, ўзи ҳақиқат деб билган нарсага содиқ қоларди. Бу эса унга жуда қимматга тушарди. Мен ҳар доим, эрим солиҳлик билан иш тутсин-да, деб ибодат қиламан. Аммо менинг ибодатларимсиз эрим бундай қила олмасди, деб айтмоқчи эмасман (имоним комилки, мен у учун илтижо қилмаганимда, у ўзгармаган бўларди), балки ибодатларим у учун қийин лаҳзаларда мадад бўлар, ҳар қандай вазиятдан муваффақиятли равишда чиқиб кетишига ёрдам берарди. Муқаддас Китоб: «Солиҳ пок юради, унинг болалари нақадар бахтлидир!» (Ҳикмат. 20:7) деб айтади. Бизнинг болаларимиз ҳатто буни англамаган ҳолда, отасидан бой мерос — юксак ахлоқий тамойиллар олади. Улар отанинг ахлоқий қиёфаси яхлитлигини ўзига сингдирадиган дуони оладилар. Мен доимо, болаларим ўз навбатида болаларига «номусни ёшликдан асра», деб ўргатсин, дея ибодат қиламан. 
Ахлоқий поклик юракда туғилади. Табиатан барқарор инсон бўлиш учун аввало, шунга истак бўлиши лозим. Бундай қарор шахсий, ихтиёрий бўлиши муькин, аммо сиз эрингизни ибодат билан қўллаб-қувватлай оласиз. Душманлари уни йўлдан урмоқчи бўладилар, ҳар қандай йўллар билан бундай қарор қабул қилишидан чалғитмоқчи бўладилар. Эрингиз душманларининг ҳужумларига қарши туришига ёрдам беришингиз керак. Аммо эрингиз тўғри қарор қабул қилгандан кейин ҳам, ёвузлик уни васвасага солаверади. Ана шунда сизнинг ибодатларингиз шубҳалар ва беқарорликлар йўлида эрингизга қалқон бўлади, ҳатто ўзи танҳо қолганда ҳам, ҳақиқат йўлидан боришига куч ато этади.
Ибодат
Эй Худойим, Сендан сўрайман: Ўзингнинг амрингга мувофиқ, эримни ахлоқан барқарор қилгин, унга шундай куч ато этгинки, «ҳа» деб айтиш керак бўлганда, «ҳа» деб айтсин, «йўқ» деб айтиш керак бўлганда, «йўқ» деб айтсин. Унга ёрдам бер: у ўз маслагида қолсин, бу оламнинг тазйиқи остида эгилмасин, «ҳар доим ўқиб туриб, ҳақиқатни асло уқа олмайдиган»ларга ўхшамасин (2 Тим. 3:7). Эрим ҳақиқат руҳига тўлсин, ҳақиқат руҳи уни донолик овозига юз бурдирсин, Сенинг йўлларингда мустаҳкам қилсин.
Эримни ҳақиқат бўйича яшайдиган одам қилгин. У ҳар доим Сенинг ҳақиқат йўлингда юришига ёрдам бергин (қаранг: Юҳ. 16:13). У ҳақиқат тўғрисида гувоҳлик бериши учун ёрдам бергин, токи қайғу-алам чеккан пайтда бардош беришга куч топсин. У ўз хатосини мардларча тан олишига ёрдам бер, чунки Ўзинг шундай деб айтган эдинг: «Агар гуноҳимиз йўқ десак, ўз-ўзимизни алдаган бўламиз ва кўнглимизда ҳақиқат бўлмайди. Агар гуноҳларимизни эътироф этсак, Худо гуноҳларимиздан ўтади ва бизни ҳар турли ноҳақликдан фориғ қилади» (1 Юҳ. 1:8–9). Уни ҳар турли ёлғондан ҳимоя қил, унинг юрагини ҳар қандай ёлғондан узоқ тутгин. Унинг бўйнига шафқат ва ҳақиқатни ўраб боғлагин, «буларни унинг юраги лавҳаларига ёзгин», токи у «Худонинг ва инсонларнинг кўз ўнгида марҳамат»га сазовор бўлсин (қаранг: Ҳикмат. 3:3–4).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Камбағал бўлиб тўғри юриш, бой бўлиб эгри юргандан яхшироқ.
Ҳикмат. 28:6
Солиҳларнинг софдиллиги йўл кўрсатса, хоинларнинг иккиюзламачилиги ҳалок қилади.
Ҳикмат. 11:3
Бор нарсани уларнинг оёғи остига қўйдинг: Жамики қўйлару ҳўкизларни ҳам, Ва барча ёввойи ҳайвонларни ҳам, Самодаги қушлару денгиз балиқларини — Денгиз йўли бўйлаб ўтувчи ҳар хил махлуқларни.
Забур 7:9
Эй Эгам, оқлагин мени Ҳаётимда тўғри юрганиь учун. Қоқилмасдан Сенга таяндим.
Забур 25:1
Эгамнинг барча сўқмоқлари содиқ севги кўрсатар. Унинг аҳдига риоя қилганлар учун.
Забур 24:21
15-БОБ
УНИНГ ОБРЎЙИ
Алоқалар ва оммавий ахборот воситалари тез ривожланаётган бизнинг замонда яхши ном деган нозик нарсани сақлаш осон эмас. Одамнинг ҳаёти издан чиқиши учун кераксиз жойда кераксиз вақтда бўлиши кифоя.
Обрўга енгилтаклик билан қарамаслик керак. «Яхши ном кўп бойликдан афзал» (Ҳикмат. 22:1) ва «қимматли мойдан аъло» (Воиз 7:11). Уни қадрлаш ва сақлаш керак. Ўз обрўйини қадрламайдиган одам ўзига бўлган ишончдан маҳрум бўлиши мумкин. Нотўғри хулқ-атворимиздан, биз мулоқот қиладиган одамлардан, бизга қарата эҳтиётсизлик билан айтилган ёмон сўзлардан обрўйимизга путур етиши мумкин. Аммо буларнинг ҳаммасида ҳам ёмонлик фаолият кўрсатиши аниқ. Сизнинг фойдангизга бўлмаган суд қарори, ғийбатлар, салбий муносабат, ноўрин газета мақоласи ёки 15 дақиқа давомида устингизга «мағзава тўкилиши» — буларнинг ҳаммаси умр бўйи тўплаган обрўйингизни истаган пайтда бир пул қилиши мумкин. Булардан халос бўлиш учун ягона усул — ибодат қилишдир.
Эримнинг сўзлари ва унинг танишларининг сўзлари газеталарда таниб бўлмайдиган ҳолатда ниҳоятда бузиб берилганда, эрим оғир пайтларни бошидан кечирган. Бундай бўћтонларнинг оқибатини тушуниб, ҳақиқатни айтиб бериш учун мақолага алоқадор одамларга телефон қилардик. Албатта, биз ҳаммага телефон қилишга улгурмасдик, шунинг учун кучимиз етсин, Худо буларнинг ҳаммасига барҳам берсин, деб ибодат қилардик. Кейин тўқиб чиқарилган жанжал бир-икки кунда ўз-ўзидан тинчиб кетарди. Ахир, буларнинг оқибати янада ёмонлик билан тугаши, бўҳтонлар бизни ютиб юбориши мумкин эди. Ибодатларимизга жавобан Худонинг қудрати бизни ҳимоя қилганига имоним комил эди.
Муқаддас Китоб айтадики, яхши аёлнинг эри — ҳурматга сазовор, «Эри юрт оқсоқоллари орасида ўтиради, шаҳар дарвозаларида танилган» Ҳикмат. 31:23). Аммо ҳар доим шундай бўладими? Ҳар доим яхши аёлнинг эри обрўли бўладими? Ёки хотиннинг бунга қандайдир алоқаси борми? Ҳақиқатан, солшҳ хотини бор одам катта ҳурматга сазовор, аммо имоним комилки, эрнинг яхши номини таратишда хотиннинг ибодати тўғридан-тўғри алоқадордир.
Сиз эрингизнинг обрўйи учун ибодат қилишни тўхтатмаслигингиз лозим, аммо шуни ёдингизда тутингки, у эркин одам. Агар у Муқаддас Руҳнинг раҳнамолигига беэътибор бўлса, итоатсизлигини намоён қилади ва кулфатга дучор бўлиши мумкин. Агар вақти-вақти билан шундай бўлса, агар унинг обрўйига ва ишига путур етган бўлса, бу вазиятни ўзгартириш тўғрисида, вазиятни эрингизнинг фойдасига ўзгартириши тўғрисида Худога ибодат қилинг, чунки Худо буни қилишга қодир.
Ибодат
Эй Худойим, эримнинг обрўйига доғ тушмасин, деб Сенга ибодат қиляпман. Инсон тўғрисидаги фикр кўпинча «уни мақтайдиган оғизлар» (Ҳикмат. 27:21) орқали пайдо бўлишини биламан. Одамлар эримни ҳурмат қилишларини, у тўғрида яхши гаплар айтишларини истайман. Сен Ўз каломингда «ноҳақ лаънат бажо бўлмайди» (Ҳикмат. 26:2) деб айтган эдинг. Эрим тўғрисида бирортаси ёмон гапиришига ҳеч қачон асос бўлмасин, деб ибодат қиламан. Эримни ҳар турли судлашувлардан, даъволардан ва жиноятлардан Ўзинг сақлагин. Худойим, уни душманларидан халос қилгин, унга қарши бош кўтарганлардан ҳимоя қилгин (Забур 58:2). Эримни жанжалга тортаётганларни тўхтат (Забур 34:1). Биз Сенга суянамиз, эй Худойим. Биз ҳеч қачон уялиб қолмайлик (қаранг: Забур 70:1). «Агар Худо биз томонда бўлса, бизга ким қарши бўла оларди?!» (Рим. 8:31).
Сен айтган эдинг: «Яхши дарахт ёмон мева беролмас, ёмон дарахт ҳам яхши мева беролмас. Яхши мева бермайдиган ҳар бир дарахт эса кесилиб, оловга ташланади» (Матто 7:18–19).
Эрим солиҳликнинг яхши самарасини келтирсин, одамлар унинг яхши ишларини билсин, деб ибодат қиламан. Ҳалоллик, фазилат ва мўминлик самаралари унинг ҳамма ишларига шундай роҳат бағишласинки, унинг обрўйига путур етмасин.
Уни душманларидан ҳимоя қил, фосиқ одамларнинг маслаҳатига киришидан сақлагин, у учун қўйилган тузоқлардан олиб чиққин (қаранг: Забур 30:5), бўҳтон ва туҳмат ёвузлигидан сақлагин. Ўзингнинг покловчи оловинг билан эримни туҳмат қиладиган оғизларни ёп. Туҳматчиларнинг айблари фош бўлсин, уялиб, шарманда бўлсин, эримга ёмонлик истовчиларнинг ҳаммаси орқага қайтсин (қаранг: Забур 39:15). Эрим Сенга ишонсин, ёмонлик қилувчи одамлар олдида қўрқувга тушмасин (қаранг: Забур 55:12). Чунки Сен «Менга эътиқод қилган ҳеч кимса уятга қолмас» (Рим. 10:11) деб айтгансан. Унга йўл кўрсат, раҳнамолик қил, унинг таянчи, паноҳи бўлгин. Эримнинг чироғи одамлар олдида порласин, токи унинг олийжаноб ишларини одамлар кўриб, Сени шарафласинлар, Худойим (қаранг: Матто 5:10).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Фосиқнинг фитнасидан мени яширгин, Қабиҳларнинг туҳматидан ҳимоя қилгин. Улар тилларини шамширдай қайрар, Заҳарли сўзларини ўқдай нишонга олар. Пистирмадан туриб улар гуноҳсиз одамни отар, Ҳеч қўрқмай, бирданига унга ўқ узар.
Забур 63:3-5
Мени, эй Эгам, шарманда қилма, Мадад сўраб илтижо қилурман Сенга. Қабиҳлар шармандаи шармисор бўлсин, Ўликлар диёрига жим кириб борсин. Уларнинг ёлғончи лаблари ўчсин, Чунки улар солиҳга қарши сўйлар Такаббурлик ҳам нафрат билан.
Забур 30:18–19
Мен туфайли одамлар сизни ҳақоратлаб қувғин этса, сиз ҳақда ёлғон гапириб фисқу ғийбат қилса, бахтлисиз! Севининглар ва хурсанд бўлинглар, чунки сизга осмон мукофоти буюк. Сиздан аввал ўтган пайғамбарлар ҳам шундай қувғин бўлган.
Матто 5:11–12
Шошилиб арз қилма, охирида уялиб қолсанг нима бўлади? Қўшнингнинг ўзи билан гаплаш, сирни бошқаларга очма. Бўлмаса, эшитганлар сени уятга қўяди, номинг бир умрга ёмон бўлади.
Ҳикмат. 25:8–10
Худо танлаган кишиларни ким айбдор қилар экан? Худонинг Ўзи уларни оқлаган-ку. Бизни ким маҳкум қилар экан? Ўлган ҳам тирилган Исо Масиҳ Худонинг ўнг томонида туриб, биз учун шафоат қилмоқда-ку.
Рим. 8:33–34
16-БОБ
УНИНГ УСТИВОРЛИКЛАРИ
Эркаклар ўз ҳаётида нимани биринчи ўринга қўйишлари кераклиги тўғрисида аниқ тасаввурга эга эмаслар. Аммо ҳар бир аёл ўз эрининг қадриятлари рўйхати бошида Худодан кейин ўзи туришни истайди. Аммо мен шуни тушундимки, шунга ўхшаш нарсани орзу қиладиган хотинлар учун биринчи ўринда Худо ва умр йўлдоши керак. Бошқача айтганда, эрингиз сизни ҳамма нарсадан — ўз ишидан, болалардан, дўстларидан ва бошқа ишлардан устун қўйсин, деб истасангиз, сиз ҳам унга нисбатан айнан шуларни қилишингиз лозим. Агар Худо билан умр йўлдошингиз сизнинг қадриятларингиз рўйхатида керакли ўринни эгалламаса, эрингиз Худо билан сизни ўз ҳаётида асосий қадрият деб ҳисоблаши даргумон.
Оилада ёш болалар туғилгандан кейин, устивор нарсаларнинг тўғри тартибига риоя қилиш анча мураъкаб. Ёш болалар доимо эътиборни талаб қилади, сиздан бошқа ҳеч ким улар тўғрисида ғамхўрлик қилмайди. Охири эр — катта одам ўзига ўзи ғамхўрлик қилишга мажбур. Агар болалар бўлмаса, сизнинг эътиборингизни тамомила чалғитадиган кўплаб нарсалар — иш, уй, дўстлар, режалар, қизиқишлар топилади. Бу ишлар орасида рўйхатнинг энг охирига ўз эрингизни қўймаслигингиз ёки ҳеч бўлмаганда эрингиз буни сезмаслиги учун имкон бермаслигингиз қанчалик мураккаб.
Бахтимизга, «устивор» тушунчаси бунга кетган вақт миқдори билрн боғлиқ эмас. Агар эр ёки хотин ҳафтасига камида саккиз соатдан ибодат қилмаса, акс ҳолда иш ҳафтаси қирқ соат бўлган одам, Худо мен учун ишдан кейин иккинчи ўринда туради, деб билган бўларди. Бундан ташқари, эр билан болага бир хилда эътибор қаратиш қийин, бундай ҳолда биринчи ўринда бола турган бўларди. Эрга келсак, гап унга сиз неча соат эътибор беришингизда эмас, балки сиз эрингизни қадрлашингизни у ҳис қилишига имкон топяпсизми — ҳамма гап шунда.
Эрталаб эрингиз билан эркалаб саломлашганингиз, табаёсум ва меҳрибонлик билан оғушингизга олганингиз — сиз учун у қанчалик муҳимлигини айтиб туради. Сиз ундан: «Бугун сизга нима қилиб берай?» (албатта, бу илтимосни бажариш лозим) деб сўрашингиз мумкин. Сиз эрингиз учун ибодат қилаётганингизни унинг ўзи билаверсин. Яна, мен ибодат қилишим учун бирон истагингиз борми, деб қизиқиб ҳам кўринг. Кун давомида кўплаб ишларингиз орасида эрингиз билан мулоқот қилиб турганингизнинг ўзи сизнинг унга алоҳида эътибор қаратаётганингизга гувоҳ бўлади.
Устивор нарсаларни бшрин-кетин қўйиш — буларни кўнглингизда қандай жойлаштиришингизга боғлиқ. Вақтингизни шундай режалаштирингки, эрингиз иккаловингиз ёлғиз қолинглар: майли бу учрашув бўлсин, уйдан ташқарида тунни ўтказиш бўлсин, дўстларсиз ва болаларсиз уйда кечки овқат ёки оқшом зиёфати бўлсин. Ана шу омиллар орқали сизнинг қалбингизда эрингиз бош ўрин эгаллашига у ишонади. Агар эрингиз сизни кўпроқ севишини истасангиз, сиз ҳам уни қаттиқроқ севишингиз лозим. Агар бу тўғрида ибодат қилсангиз, дарров юз беради.
Аммо барибшр эрингизга етарли эътибор қаратишингизга ва хотин сифатидаги мажбуриятларингизни бажарашингизга вақтингиз, кучингиз етмаса, Худодан, Муқаддас Руҳ менинг истакларимни ижро этсин, деб сўранг, Худонинг раҳнамолигини изланг, ана шунда Худо ҳаётингиздаги устивор нарсаларни тартиб билан жойлаштиришга ёрдам беради. Агар кундалик режангизда Худодан куч олиш учун, У билан мулоқот кўзда тутилмаган бўлса, кун тартибингизни қараб чиқинг ва устивор нарсаларингиз тартибини ўзгартиринг, чунки сизнинг олдинги тартибингиз асло ярамайди.
Эрингиз шуғулланаётган ишда одамлар муваффақият чўққисига тезлик билан эришаётганини кузатишингиз мумкин. Аммо ўша одамларни бу ишда катта муваффақиятларга, катта ҳокимиятга, катта бойликка чанқоқлик руҳи кутиб туради. Агар у одамлар ўзларининг жони тўғрисида ғамхўрлик қилмасалар, агар улар ўзларининг такаббурликлари измида бўлсалар, улар муқаррар равишда ўзларига қўйилган тузоққа тушадилар, натижада Худодан, оиладан, жамоатдан, дўстлардан нафратланиб, буларнинг ҳаммасини тарк этадилар. Баланд парвоз қилган бу «юлдузлар» ерга қулаб тушадилар, уларнинг ерга қўниши асло юмшоқ бўлмайди. Сизнинг эрингиз билан бундай воқеа юз беришини асло истамаймиз. Эрингиз ҳар доим ўз ҳаётида биринчи ўринга — Худони, иккинчи ўринга — сизни, учинчи ўринга — болаларни қўйиши учун ибодат қилинг. Бундай ҳолатда эрингизнинг ҳаётида нима юз бермасин, унинг бошқа ҳамма устиворликлари тўғри тартиб асосида жой-жойига тушади. Тинчлик ва бахт-саодат сизнинг келажак ҳаётингиз учун кафил бўлади.
Ибодат
Эй Худойим, Сени ҳаётимнинг Эгаси деб эълон қиляпман. Биринчи навбатда Сени муносиб кўришим учун менга ёрдам бер. Эримни болаларимдан, ишимдан, оиламдан, дўстларимдан, менинг манфаатларимга мос ҳар хил ишлардан устун қўйишни менга ўргат, токи менинг унга бўлган муносабатимни ўзи сезсин, мен учун у аҳамиятли эканини билсин. Аммо бундан у шубҳалансин, майли, йўл қўйиб бер, Мен унга келтирган дардларга Ўзинг шифо бергин. Мен учун устивор бўлган нарсаларни жой-жойига қўйишимга ўргатгин, токи беҳуда, бемаъни ва ҳалокатга олиб борувчи нарсалар мендан узоқлашсин, менинг вақтимни олмасин.
Эримнинг ҳаётида устивор нарсаларнинг мукаммал тартиби учун ибодат қиламан. Сен эримнинг қалбида Хўжайин ва Ҳукмдор бўлгин. Унга вақтини шундай сарфлашга ўргатгинки, токи ҳар куни Сен билан ёлғиз мулоқот қила олсин, эй Худойим. Сен унга Ўзингнинг хоҳиш-иродангни намоён қилгин, токи Сенга хизмат қилиш унинг ҳаётида асосий ўрин тутсин. Унга донолик бер, токи у мени, болаларимизни ўз мансабидан, дўстларидан ва бошқа ишларидан устун қўйсин. У биринчи навбатда Сени изласин, Сенга итоат этсин, чунки ўшандагина унинг ҳаётида тартиб бўлади.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Сиз аввало Худонинг Шоҳлиги ва Унинг иродаси пайидан бўлинглар, шунда буларнинг ҳамьаси сизга қўшимча қилиб берилади.
Матто 6:33
Ҳар бир киши ўз манфаатинигина эмас, балки бошқаларнинг манфаатини ҳам кўзласин.
Флп. 2:4
Ҳеч ким икки хўжайинга хизмат қилолмайди. У ё бирини ёмон кўриб, бошқасини севади, ёки бирига ихлос қўйшб, бошқасини хорлайди. Сиз ҳам Худога, ҳам пулга бирдек сиғина олмайсизлар.
Матто 6:24
Яна Осмон Шоҳлиги нодир марварид излаётган бир савдогарга ўхшар. У қимматбаҳо марваридни топганда, бориб бор-йўғини сотиб, марваридни харид қилибди.
Матто 13:45–46
Йўқол кўзимдан, шайтон! Чунки Тавротда: «Эганг — Худовандга сажда қил, биргина Унга итоатда бўл», деб ёзилган, — деди.
Матто 4:10
17-БОБ
УНИНГ ЎЗАРО МУНОСАБАТЛАРИ
Ё лғизлик яхши эмас. Ҳаммамиз яхши одамлар билан мулоқот қилишга муҳтожлик сезамиз, чунки бу ҳақиқат йўлида юришимизга ёрдам беради. Ҳар бир эр-хотин камида иккита чинакам имонли оила билан мулоқотда бўлиши фойдали бўлур эди, чунки бундай дўстлик бизга янги куч бағишлаб, ҳаётимизни сермазмун қилади. Бундай имонли одамлар билан алоқа имонимизни мустаҳкамлайди, ҳаётимизда хотиржамлик пайдо қилади, ҳаётимизни мазмунли қилади, шунингдек, ҳаётимизда юз берадиган қийин вазиятларда тўғри қарор қабул қилишимизга ёрдам беради. Эр-хотин ҳаётида бошқа одамларнинг ижобий таъсири яхши самара беради.
Эсимда, бир куни дўстлар бизни уйларига кечки овқатга таклиф қилдилар. Аммо кетишимиздан олдин мен Майкл билан жанжаллашиб қолдик, йўлда кетар эканмиз, машинада таранг сукунат ҳукмрон эди. Ўша пайтда битта нарса тўғрисида ўйлардим: меҳмонда бич қандай ўтира оларканмиз, мезбонларнинг кайфиятини бузиб қўймасмиканмиз. Аммо келишимиз биланоқ эрим иккаламиз ҳам илиқ муносабатни, севгини, Худонинг орамизда зоҳирлигини, фикр-туйғуларимизга ёриб кираётганини ҳис қилдик. Орадан кўп ўтмай, кўнгилсиз ҳодисани унутиб, кулишиб, гаплашиб ўтирдик. Ўша хонадонда одатдаги, зиёфат муҳити эмас, балки Майкл иккаловимизга самарали таъсир этган Худодан келган шодлик сезилиб турарди.
Аксинча ҳолатлар ҳам бўлиб турарди: эр-хотинлар бизникига меҳмонга келишларидан олдин қаттиқ жанжаллашиб қолардилар, аммо кетаётганларида юракларида тинчлик ҳукмрон бўларди. Бир куни эр-хотин дўстларимиз қўнғироқ қилиб, шундай дедилар: «Зиёфатга бора олмаймиз, биз ҳозиргина жанжаллашиб қолдик». Мен шундай жавоб бердим: «Сизларнинг аҳволингизни яхши ҳис қилиб турибман, чунки бизда ҳам шундай бўлган эди, аммо бутун зиёфат давомида сукут сақлаб ўтирсаларингиз ҳам, барибир сизларни кўрганимиздан биз хурсанд бўламиз. Бундан ташқари, сизлар тамадди қилишларингиз керак. Истасангизлар, дастурхон атрофида бир-бирларингиздан узоқроқ ўтирарсизлар». Қисқа ўгитдан кейин, улар келишга рози бўлдилар, оқшом зиёфати ажойиб ўтди. Охирида биз ҳатто юз берган ҳодисадан кулдик, улар қўлтиқлашиб кетдилар.
Худони севадиган имонли одамлар билан учрашувлар тасодифан юз бермайди. Бундай одамлар бизнинг йўлимизда учраши учун ибодат қилишимиз керак. Улар билан танишганимиздан кейин эса, дўстлашиш учун ибодат қилишимиз керак, токи ҳамма ёмон нарсалар улар билан бўладиган муносабатларимизни четлаб ўтсин. Муқаддас Кштоб бизни «имонсизлар билан нораво шериклик қилмаслик»ка ўргатади (2 Кор.6:14). Бу дегани — биз номасиҳийлар билан алоқада бўлмаслигимиз керак дегани эмас, аммо биз Худони билмайдиган ва севмайдиганлар билан яқин муносабатда бўла олмаймиз. Чунки бу ёмон оқибатларга олиб келиши мумкин. «Солиҳ ўз яқинига йул кўрсатади, фосиқ уларни йўлдан уради» (Ҳикмат. 12:26). Ана шунинг учун ҳам хонаки жамоатлар шу қадар муҳимки, ўзингизга керакли одамлар билан у ерда учрашишингиз мумкин. Юраклари Худога интилиш учун мойил одамлар атрофингизда йиғилишлари тўғрисида ғамхўрлик қилинг.
Эрингизнинг имонли дўстлари бўлиши учун ибодат қилинг. Агар бундай дўстлари топилса, уларнинг мулоқот қилишларига қаршилик қилманг, чунки бундай мулоқот эрингизга таъсир қилиб, уни поклайди. «Tемир темирни ўткирлайди, инсон эса дўстини» (Ҳикмат. 27:17), яхши дўстлар эрингизга ижобий таъсир кўрсатади. «Хушбўй ёғ ва муаттар атир кўнгилни шод қилади, дўстнинг самимий маслаҳати эса қувонч келтиради.» (Ҳикмат. 27:9). Албатта, нимадандир мувозанат бузилса, бу мувозанатнинг тикланиши учун ибодат қилинг.
Болаларимиз туғилгандан кейин, Майкл кеча-кундуз тинмай ишларди. Дам олиш кунларини ё голф-клубда, ёки бейсбол майдончасида ё дўстлари билан футбол ўйнаб стадионда ўтказарди. Менинг шикоятларимга, норюзиликларимга қарамай, ҳеч нарса ўзгармади. Худо унинг эътиборини оилага қаратишга ишонтирсин, деб ибодат қилганимдан кейингина ўзгариш бўлди. Худо яна ҳам кўпроқ қилди, юз берган ўзгаришлар кутганларимдан ҳам ортиқ бўлди.
Аёллардан фарқли равишда, эркакларнинг одатда яқин дўстлари кўп бўлмайди, чунки эркаклар ҳар доим ўзларининг мансаблари билан банд. Улар дўстларини бошлаб юришга ҳаракат ҳам қилмайдилар. Бу ўринда ибодат яхши ёрдам бериши мумкин. Ҳатто эрингиз имонга келмаган бўлса ҳам, эримнинг имонли дўстлари бўлсин, деб ибодат қилишингиз мумкин. Яқин дугонамнинг эри Худони билмасди. Биз, дугонамнинг эри имонли ҳамкасблари билан мулоқот қилишни бошласин, деб кўп ибодат қилдик. Худо ҳаммасини шундай қилдики, бу одам Худо одамларининг чинакам даврасига тушиб қолди. Бундан биз жуда хурсанд бўлдик. 
Эрингиз ота-оналари, ака-укалари, сингиллари, холалари, тоға-амакилари, уларнинг болалари, ҳамкасблари, қўшнилари билан муносабатда бўлиши учун ибодат қилинг. Эрим ҳеч кимга ёмонлик қилмасин, қасос олмасин, бшрортаси билан муносабатларига совуқлик тушмасин, деб ибодат қилинг. Эрингиз кимдандир хафа бўлганда, кўриниши нохуш бўлишини ёдингизда тутинг.
Ибодат
Эй Раббим, унинг (эрингизнинг исми) яхши имонли дўстлари бўлсин, эрим уларга юрагини очсин, дўстлари эса доно бўлиб, унга ёлғон сўзларни эмас, ҳақиқатни айтишга тайёр бўлсинлар (қаранг: Ҳикмат. 28:23). Эримга донолик ато қил, токи у одамларнинг фарқига бориб, йўлдан урадиганлардан узоқ турсин (қаранг: 1 Кор. 5:13). Имонли одамлар билан дўстлашишнинг афзаллигини унга кўрсат, шундай қилгинки, имонлилар билан дўстлашиш эрим учун қизиқарли бўлсин. Бизни имонли оилалар билан танишиш бахтига муяссар қилгин, токи биз улар билан юракдан суҳбатлашайлик.
Эрим оиланинг ҳар бир аъзоси билан, қўшнилар билан, танишлар ва ҳамкасблар билан самимий муносабатда бўлсин. Бугун айниқса, эримнинг (одамнинг исми) билан муносабатлари учун ибодат қилмоқчиман. Уларнинг орасида яхши мулоқот ва ўзаро ҳурмат барпо қилгин. Жанжал бўлган жойда энди муроса бўлсин. Ҳаммаси тинч йўл билан бажо бўлсин.
Эрим ота-онасини ҳурмат қилсин, умри узоқ, марҳаматланган бўлсин (қаранг: Чиқ. 20:12). Эримга кечиришни, ҳеч кимга кек сақламасликни ўргатгин. Эй Раббим! Сен айтган эдингки: «Биродаридан нафратланган киши қоронғиликда бўлади. У қоронғиликда юради-ю, қаерга бораётганини билмайди, чунки қоронғиликда унинг кўзлари кўр бўлган» (1 Юҳ.2:11). Ҳеч қачон эримнинг ёмонликдан кўзлари кўр бўлмасин, аксинча, ҳар доим кечиримли бўлсин. У ҳеч кимдан нафратланмасин, ҳеч кимни ҳукм қилмасин, аммо «ҳаммамиз Масиҳнинг ҳукми олдида туришимиз» (қаранг: Рим. 14:10) ни ёдида тутсин. Унга душманларини севишни, уни лаънатлаганларни дуо қилишни, уни кўролмайдиганларга яхшилик қилишни, ундан нафратланадиганлар учун ва уни таъқиб қилувчилар учун ибодат қилишни ўргат (Қаранг: Матто 5:44). Сенга илтижо қиламан: мен эримнинг энг яхши дўсти бўлиб қолишимга ёрдам бер, токи бизнинг дўстлигимиз доимо мустаҳкамланиб борсин, унинг ўзи ҳам ҳақиқий дўст бўлишни ўргансин. 
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Шундай қилиб, сен хайр-эҳсонингни қурбонгоҳга олиб келганингда, агар у ерда биродаринг сендан хафа экани ёдингга тушса, хайр-эҳсонингни у ерда, қурбонгоҳ олдида қолдир ва бориб, аввал биродаринг билан ярашгил. Шундан кейин келиб, хайр-эҳсонингни бажо келтир.
Матто 5:23–24
Бироқ Унинг Ўзи нурда бўлгани каби, биз ҳам нурда юрсак, бир-биримиз билан алоқа қиламиз ва Унинг Ўғли Исонинг қони бизни ҳар қандай гуноҳдан пок қилади.
1 Юҳ.1:7
Ўзларингизга эҳтиёт бўлинглар! Агар биродаринг гуноҳ қилса, унга танбеҳ бер. Агар тавба қилса, уни кечир. Агар сенга қарши бир куннинг ўзида етти марта гуноҳ қилса-ю, етти марта сенга қайтиб келиб: «Тавба қилдим», — деса, уни кечириб юбор.
Лука 17:3–4
Сизларга янги буйруқ беряпман: бир-бирингизни севинглар. Мен сизларни қандай севган бўлсам, сизлар ҳам бир-бирингизни шундай севинглар. Агар орангизда муҳаббат ҳукмрон бўлса, сизлар Менинг шогирдларим эканингизни ҳамма шундан билиб олади
Юҳ. 13:34–35
18-БОБ
УНИНГ ОТАЛИК БУРЧИ
Мен Майклдан: «Энг кўп нимадан қўрқасан?» деб сўраганимда, «Бошқа нарсалар билан бир қаторда, мен оталик бурчимни уддалай олмасликдан жуда қўрқаман», деб тан олган эди. «Менимча, бу қўрқув кўп эркакларни таъқиб қилади, — деди у. — Биз иш билан шунчалик бандмизки, болалар олдида айбимизни ҳис қиламиз. Биз оталик бурчини уддалай олмаяпмиз ёки ёмон бажаряпмиз, деб қўрқамиз. Айниқса ўсмирлар билан мулоқот қилиш янада мураккаб: биз улар билан умумий тил топиша олмаймиз, деб қўрқамиз, чунки уларнинг кўзига вақтида қарай олмаймиз».
Эримнинг эътирофи менга қаттиқ таъсир қилди. Энди эрим яхши ота бўлсин, деб ибодат қилишга қарор қилдим. Менинг ибодатларим сабабли у қанчалик ўзгарганини, болалар билан мулоқот қилганда сабр-тоқатли, оталик ролида янада қатъийроқ бўлиб қолганини кўрдим. У болалар даврасида ўзини тамомила эркин ҳис қилишни, улар билан мулоқот қилганда хурсанд бўлишни ўрганди. Олдингидай интизомдан сабоқ берганда ёки доноларча ўгит берганда талаб қилинадиган лаҳзалардаги жаҳлдан ҳолсизланиш ҳиссиёти йўқолди. Болалардаги камчилик ҳар доим ҳам, уларнинг оталарида бўлган нуқсонларнинг натижаси эмаслигини бугунги кунда Майкл яхши тушунади.
Бу ролга нолойиқ ва яроқсизлик тўғрисидаги фикр кўп оталарни «таслим бўлиш»га, болалар билан алоқаларни яхшилашга ҳаракат қилишни тўхтатишга мажбур қилади, улар сустлашиб, ўзларининг болалари ҳаётида энг аҳамиятсиз бўлиб қоладилар. Бу айниқса, ҳаётларида зарбага учраган эркаклар учун жуда оғир. Баъзан аёлларда ҳам она ролига нолойиқлик ҳислари пайдо бўлади, аммо уларнинг биронтасш ҳам болаларини унутмайди ҳам, ташлаб ҳам кетмайди, чорасиз ҳолатлар бундан мустасно. Бунинг сабаби шуки, ҳомиладорлик пайтидан бошлаб биз болаларимизнинг ҳаёти билан узлуксиз боғланганмиз: уларни қорнимизда кўтариб юрамиз, гўдаклигида парвариш қиламиз, ҳаётга тайёрлаб борамиз, тарбия қиламиз, шунчалик кучли севамизки, улар билан бирлашиш туйғуси бизга бир умр ҳамроҳ бўлиб боради. Оталар бундай имкониятдан маҳрумдирлар, шунинг учун кўпинча оталарнинг ҳаётига кириб боришга ва уларники бўлишга ҳақли бўлган болаларга ўзларини бегона ҳис қиладилар. Агар эркаклар бундан ташқари эртадан-кечгача ўз ишлари ва лавозимга интилиш билан банд бўлсалар, уларнинг ота сифатидаги роли асло сезилмайди. Бу пайтда уларга бизнинг ибодатларимиз ёрдамга келиши мумкин.
Кимларнингдир ибодатидан кейин бирдан кўзингиз очилганми? Сиз тўғри қарор қабул қилганмисиз, яъни сиз жуда муҳтож бўлган нарса амалга ошганми? Мен билан бундай воқеа жуда кўп марта бўлган. Агар биз эрларимизнинг оталик роли учун ибодат қилсак, улар билан ҳам шундай воқеа юз беришига ишонаман. Бизнинг ибодатларимиз уларга шубҳаларни енгишларига, масъулият оғирлигини кўтаришларига, оталик ролини аниқ тушунишларига, ота-оналик бурчига оид қийинчиликларни бартараф қилишни ўргатадиган Муқаддас Руҳга қалбларини очишларига ёрдам бериши мумкин.
Менинг ибодатларим эримга фаолиятнинг аниқ усулини кўрсатганда, у доимо бир воқеани эслайди. 7 ёшли ўғлимиз Крис ёлғон гапирди. Биз унга, ёлғон гапирганингни эътироф этиб, чин дилдан тавба қил, деб мажбур қилмоқчи бўлдик, аммо буни қандай қилишни билмасдик. Майкл унинг адабини бериб қўймоқчи бўлди ва мендан ибодат қилишни сўради. Мен ибодат қилганимдан кейин, эрим қандай қилиши лозимлигини аниқ кўрди. У ўғлимизнинг кўзи олдида учбурчакни, иблиснинг тасвирини, Худонинг тасвирини ва Криснинг суратини олиб, буларни учбурчакнинг учта бурчагига жойлаштирди. Сўнгра Майкл иблиснинг нияти билан Худонинг ниятини тасвирлади. Крис танлаган ёлғон йўли у учун жуда хавфли эканини Майкл батафсил кўрсатди, чунки бу йўл иблисга олиб боради, демак, Худодан тобора узоқлаштиради. Бу манзара болага шунчалик қаттиқ таъсир қилдики, у йиғлаб, чин юракдан тавба қилиб, ёлғон гапирганини тан олди. Майкл шундай деди: «Худо ато қилган хатти-ҳаракатларимни аниқ тушунмасдан туриб, мен ўғлимнинг юраги тубини ҳеч ҳам билмаган бўлардим».
Яхши ота бўлишни истовчи эркаклар учун энг яхши сабоқ Самовий Ота намунасидир. Эркаклар Раббийнинг ўхшашига айланиб, кўпроқ вақтни У билан мулоқотда ўтказса, ўзларининг болаларига самаралироқ таъсир ўтказади. Улар ота қалбига эга бўладилар, чунки Отанинг қалбини кўрадилар. Агарда эрингиз заминий отаси билан яхши муносабатда бўлмаган бўлса, бу осон бўлмайди. Эркакларнинг ўз оталари билан ўзаро муносабатлари кўпинча уларнинг Раббий билан муносабатларида аксини қолдиради. Агар қачонлардир уни отаси ташлаб кетган бўлса, Худо ҳам мени ташлаб кетади, деган қўрқув унда яшайди. Агар отаси унга бефарқ бўлган бўлса ва ғамхўрлик қилмаган бўлса, Худо ҳам менга бефарқ бўлади, деб шубҳаланиши мумкин. Агар у заминий отасининг севгисига шубҳа билан қараган бўлса, Самовий Отанинг севгисига ҳам шубҳа билан қарайди. Агар у заминий отасидан ғазабланган бўлса, Худога нисбатан ҳам хушкўрмаслик ҳисларини бошдан кечириши мумкин. Ота билан боғлиқ ўтмиш ҳаёт воқеалари Худога ва Унинг севгисига борадиган йўлда қаршилик бўлиши мумкин. Бу эса отанинг болалари билан бўладиган муносабатларига таъсир этмай қолмайди.
Эрим Самовий Отанинг севгисини билсин, ақлини, қалбини банд қилган ҳамма гумроҳлик ва нотўғри тасаввурлардан эрим халос бўлсин, деб ибодат қилинг. Эримнинг отаси унда пайдо қилган яраларга ва унинг қалбида Худога нисбатан пайдо қилган ранж-аламларга Худо шифо берсин, деб ибодат қилинг. Муқаддас Китоб шундай деб айтади: «Кимки ота-онасини ғийбат қилса, унинг чироғи зулматда ўчиб қолади» (Ҳикмат. 20:20). У отасини чин юракдан кечирмагунча, яхши ота бўла олмайди. Унинг отаси тирикми, йўқми — бу муҳим эмас, унинг қалбида нималар кечаётгани муҳимдир. Самовий Ота билан муносабатлари ривожига ҳеч нарса ҳалақит бермаслиги учун эрим заминий отасига муносабатини ўзгартирсин, деб ибодат қилинг.
Эркаклар кўпинча болалари ҳаётида ўзларининг роли ниҳоятда муҳимлигини тушунмайдилар, ўзларини болаларининг моддий фаровонлиги манбаи деб қарайдилар, холос. Аммо отанинг ўз болалари ҳаётига таъсири бебаҳодир. Болалар яхши йўлни танлайдиларми ёки ёмон йўлни танлайдиларми — бу Отанинг ўз болаларига муносабатига боғлиқ. Ўзининг ҳаёти ҳам шунга боғлиқ: ахир, агарда у оталик ролини уддалай олмаса, ундаги ноқобиллик ҳиссиёти муттасил равишда ўзини таъқиб қилади. Агар у яхши ота бўлса, бу хусусияти унинг ҳаётий муваффақиятининг муҳим мезони бўлади.
Ибодат
Эй Раббим, эримга яхши ота бўлишни ўргат. Ундаги Сенинг хоҳиш-иродангга мос келмайдиган ҳамма нарсани тўғри қилгин. Ундаги руҳий оғриқларга шифо бер, отасини кечиришига ёрдам бер. Унга Ўзингнинг ваҳийингни ато қилгин, Сени ўзининг Самовий Отаси сифатида билиши учун унинг қалбига чанқоқлик олиб киргин. Уни Ўзингга жалб қилгин, токи у кўпроқ вақтини Сен билан мулоқот қилиб ўтказсин, Сенга ўхшасин, ўзига нисбатан шафқат ва севги билан тўлган Отанинг қалбини Сенда кўрсин. Унинг юраги болаларига нисбатан ҳам шундай севги билан тўлсин. Унга раҳм-шафқатни намоён қилишни, идрокли ҳакам бўлишни, Сен қилганингдай, болаларига ҳақиқат йўлини насиҳат қилишни ўргатгин. Унга Сендан намуна олишни ўргатгин: болалардан итоаткор бўлишни талаб қилсин, ҳар доим мурувватли бўлсин, агар болалар айб иш қилсалар, уларни жазолашни билсин. Ўз ўғлини севадиган ота боласига адолатли жазо бериши тўғрисидаги ҳақиқатни унга намоён қил (Ҳикмат. 13:24). У «болаларни ғазаблантирмасдан, балки уларни Раббийнинг таълимоти орқали тарбиялаш» (қаранг: Эфес. 6:4) қоидасини тушунсин. Эрим билан менинг болаларга талабларимиз ҳар доим бир хил бўлсин, болаларни тарбиялаш масаласида икковимизнинг ўртамизда келишмовчиликлар бўлмасин, деб ибодат қиламан.
Уни болалар билан мулоқот қилишга ўргат, токи у ҳеч қачон шафқатсиз, совуқ, қўпол, тунд, фаолиятсиз, нимадандир норози, лоқайд ота бўлмасин. У меҳрибон, шафқатли, кўнгилчан, кучли, давлатманд, умидвор, дилкаш, тушунадиган, сабрли ота бўлиши учун ёрдам бер. Болалар унга ота сифатида ҳурмат, эҳтиром кўрсатишларини унинг қиёфаси кўрсатиб турсин, токи болалар узоқ, марҳаматга тўла умр кўрсин.
Эй Раббим, болалар бизнинг руҳий бойлигимизни мерос қилиб олишларини биламан, унинг мероси Ўзининг Муқаддас Руҳи тўлиқлиги билан бойисин. Сенинг амрларингга итоат этиш намунасини кўрсатишига ёрдам бер, у ўз болаларидан хурсанд бўлсин, болаларини Сенинг йўлларингда мустаҳкамлашга интилсин. У яхши ота бўлмоқчи, Сен бу истакни унинг юрагида ижро этишингни илтижо қиламан.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Набиралар — кексаларнинг тожу тахти, ўғилларнинг шон-шуҳрати — оталаридир.
Ҳикмат. 17:6
Ота яхши кўрган ўғлини жазолагандек, Худо ҳам севганини жазолайди.
Ҳикмат. 3:12
Солиҳ отасининг бошини кўкка етказади, доно фарзанд уни хурсанд қилади.
Ҳикмат. 23:24
Ўғлингга тарбия бер: у сенга ором беради, қалбингни шодликка тўлдиради.
Ҳикмат. 29:17
Мен сизларга Ота бўлурман, Сизлар эса Менга ўғилу қиз бўлурсиз, — дейди Худованд, Сарвари коинот.
2 Кор. 6:18
19-БОБ
УНИНГ ЎТМИШИ
Майкл ўн тўққиз ёшида қаттиқ асаб касаллигига йўлиқди. У ўшапайтда талаба бўлиб, бир нарсаларни ижод қилар, мусиқа ёзар, кундузи ва кечқурун маҳаллий клубда пианино ва барабан чаларди. Унинг ҳаёти тартибсиз ўтарди; у кам ухларди, тезда дармондан кетиб қоларди — соғлиғи жиддий равишда издан чиққан эди. Врач уни руҳий касалликлар шифохонасига ётқизмоқчи бўлди, фақат ўша ерда Майкл яхши дам олиши мумкин эди. Кейинчалик унинг онаси менга айтиб берган эди: она ҳам, врач ҳам бу қарордан жуда афсусланган эканлар, аммо ўшанда улар тамомила саросимага тушиб қолиб, нима қилишни билмас эдилар. Ўша икки ҳафталик «дам олиш» Майкл учун ҳаётда энг қўрқинчли тасаввур бўлиб қолди. У ерда кўрганлари унга қаттиқ зарба бериб, ҳалокатга маҳкумлик тўғрисидаги қўрқинчли фикрни пайдо қилди. Майкл коллежга қайтгандан кейин, енгил машғулот тартибига ўтказилди, аммо қўрқув уни тарк этмас эди.
Оила қурганимиздан кейин, Майкл бир неча марта қаттиқ чарчаб, олдинги руҳий хасталигини эслатадиган ҳолатга тушиб қоларди. Ёшликда бошдан кечирган воқеалар тўғрисидаги хотиралар унга тинчлик бермасди, унинг калласида қуйидагича қўрқинчли сўзлар айланиб юрарди: «Сен ҳеч қачон бундан қутулмайсан, Ҳаётинг руҳий касалликлар шифохонасида тугайди.» Бундай пайтларда, унинг айтишича, кўпроқ унга менинг ибодатларим керак бўларди. Мен доимо: «Эрим ўзини халос қиладиган ҳақиқатни билсин», деб ибодат қилардим (қаранг: Юҳ.8:32). Мен Худодан, Майклни ўтмишидан халос қил, деб ибодат қилардим. Бу узоқ вақт давом этадиган жараён эди, аммо имкон топдим дегунча, мен ибодат қилавердим, натижада нимадир ўзгарди.
Биз ўтмиш билан яшамаслигимиз лозим, аммо биз ўтмишдан сабоқ чиқаришимиз керак. Биз «орқада қолганларни унутиб, олдимиздагиларга кўз тикамиз, Худо Исо Масиҳ орқали мени олий мақсадга чорлади» (Флп. 3:13–14). Худо Гуноҳ ювувчи ва Тикловчи, У бизнинг ҳаётимизда бўлишига ижозат беришимиз лозим. У ўтмишни оқлаб, йўқолган нарсаларни тиклаши мумкин. Ҳамма йўқотганларимизэи У қоплаши мумкин (қаранг: 89:15). Биздан фақат буни Худо қилаётганига ишониш талаб этилади. Агар биз ўз ўтмишимизга боғланиб қолсак, Худо биз учун тайёрлаган келажакка томон интила олмаймиз.
Эрингизнинг ўтмиши фақат ўзига эмас, балки унинг наслига ҳам таъсир қилади. Болаларимиз биздан сочларимиз ва кўзимиз рангини мерос қилиб олиб қолмайди, балки улар ажралишлар, ғазаб, хавотирлик, руҳий сиқилиш ва қўрқув туфайли пайдо бўлган оғир руҳий хасталикларнинг юкини ҳам мерос қилиб олади. Бу ҳали ҳаммаси эмас. Бу юкдан уни халос қилиб, биз болаларимизни ҳам ўша юкдан халос қиламиз. Биз доимо ўтмишга қайтавериб, Худо бизга келажакда тайёрлаб қўйган нарсаларни билиш имкониятини йўқотиб қўя қолмаймиз, балки болаларимиз ҳам бундан маҳрум бўлади.
Балки эрингизнинг ўтмишидаги воқеалар болалигида юз бергану унинг ҳозирги ҳаётига ҳам кучли таъсир этган бўлиши мумкин. Болалигимизда юз берган барча ёмон нарсалар, ўшанда юз бермаган барча яхши нарсалар ўтмишдан чўзилиб ўтиб, ҳозирги ҳаётимизга ҳам таъсир этади. Болага қариндошлари ёки тенгдошлари берган қўпол сўзлар, нафратомуз лақаблар («семиз», «эси паст», «мияси айниган», «тўнка», «майиб-мажруҳ», «чала туғилган», «овсар» ва б.) боланинг ақлига ва руҳиятига таъсир этади. Буларнинг таъсирини у ўсмир бўлганда ҳам сезади. Агар ўтмишнинг юкини силкиб ташлашга кучимиз етмаса, бу тўғрида ибодат қилишимиз лозим, чунки одам бу нарса билан бир умр келишиб яшамаслиги лозим.
Худо айтадики, биз нажот топиш тўғрисида Ундан доимо сўрашимиз керак. Агар биз Унинг йўлларидан юрсак, Унинг ҳақиқатини эълон қилсак, ана шунда ўтмишимиздан исталган нажотни оламиз. Аммо бу ҳар доим ҳам дарров бўла қолмайди, чунки олдинги ҳаёт таъсиридан озод бўлишнинг маълум даражаси мавжуд. Мана эрингиз, ўтмишдан озод бўлдим, деб ўйлаганда, бирдан ўша ўтмиш қайтиб келиб қолади ва ҳаммаси бошидан бошланади. Эрингиз умидсизликка тушмаслиги учун унга ёрдам беринг. Агар у ҳаётда Худо билан бирга борса, Худо уни бошқа, озодликнинг янада чуқурроқ даражасига олиб боради, Бу пайтда сизнинг ибодатларингиз эрингизга жуда ёрдам беради.
Ўтмишдан тезлик билан халос бўлиш мумкин, шунингдек, Худонинг ниятига мувофиқ юз берадиган босқичма-босқич жараён бўлиши ҳам мумкин. Сиз вақт чегараларини ўрната олмайсиз, эрингиз ўтмишдан келган садони назорат остида ушлаб туришни ва бу садога бошқа қулоқ солмасликни ўрганиши учун қанча вақт керак бўлса, сиз сабр-тоқат билан шунча вақт ибодат қилиш учун даъват қилингансиз.
Ибодат
Эй Раббим, уни (эрингизнинг исмини айтинг) ўтмишидан халос қилгин. Уни ўтмишга ҳар қандай тобеликдан халос қилгин. Ўтмишига бўлган олдинги муносабатидан воз кечиши учун унга ёрдам бер, унинг ақлини янгила (қаранг: Эфес. 4:22–23). Сен жамики нарсаларнинг Яратувчиси эканингни у тушуниб етсин (қаранг: Ваҳий 21:5). Муқаддас Руҳ унга янги йўлни кўрсатсин, ўзининг салбий тажрибаларига бошқача муносабатда бўлишни ўргатсин. Унга Масиҳнинг ақлини ато қилгин, токи у Сенинг овозинг билан ўтмишдан келган овозни аниқ фарқлай олсин. Ўтмишдан келган садони эшитганда, у туриб, Сенинг каломинг ҳақиқати билан уларни жим туришга мажбур қилсин. Олдинги руҳий зиқлик ва оғриқлар унинг янги тасаввурларини хиралаштира олмасин, деб ибодат қиламан. Унинг юрагида шафқат ва севгини яратгин. Токи умидсизлик, қасос олиш, дилозорлик уни тарк этсин. Ўтмиш ҳаёти у учун ҳозирги ҳаётига таъсир этмайдиган сабоқ бўлсин. Уни ҳар қандай аччиқ таассуротлардан халос қилгин, унда бундай таассуротлар бошқа бўлмасин, деб ибодат қиламан, Унинг қайғуларига шифо бер (қаранг: Забур 146:3), уни руҳан бардам қил (қаранг: Забур 22:3), ўтмиш юкидан уни халос қшл, токи у ўтмишнинг юки билан яшамасин, балки ундан сабоқ чиқарсин, Ўзинг у учун тайёрлаб қўйган келажакка олиб бор.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Аммо сизлар олдингиларни эсламайсиз, қадимгилар тўғрисида фикр юритмайсиз. Мана, Мен янгисини қиляпман, энди эса бу зоҳир бўлади, наҳотки сиз буни билишни истамасангиз?! Мен чўлда йўл, саҳрода дарё ўтказаман.
Ишаё 43:18–19
Бинобарин, ким Масиҳга тегишли бўлса, у янги ижоддир. Қадимги ҳолат ўтиб кетди, энди [ҳаммаси] янги бўлди.
2 Кор. 5:17
...Эски ўзлигингизни бир четга олиб қўйинглар; яъни илгариги турмушингизга оид, алдовчи эҳтирослар билан бузилиб бораётган эски, ёмон табиатингизни соқит қилинглар. Бунинг ўрнига янги фикрга, руҳга эга бўлинглар. Худога муносиб суратда, ҳақиқий солиҳлик ва муқаддаслик билан яратилган янги табиатни ўзлаштиринглар.
Эфес. 4:22–24
Шунинг учун ҳам умидсизланмаймиз. Гарчи зоҳирий вужудимиз ҳар қанча хазон бўлаётган бўлса-да, ботиний вужудимиз кундан-кунга янгиланяпти.
2 Кюр. 4:16
Худо уларнинг кўзидаги ҳар бир ёшни артиб олур. Энди ўлим сира бўлмас. Ҳузун ҳам, фарёд ҳам, оғриқ ҳам бўлмас. Зеро аввалгилар ўтиб кетди.
Ваҳий 21:4
20-БОБ
УНИНГ ФЕЪЛ-АТВОРИ
Ё мон кайфиятдаги одам билан кимнинг ҳам гаплашгиси келарди. Доимо кимнингдир шикоятларини эшитмаганингизда ҳам, ҳаёт мураккаб. Мен бир одамни биламан: ҳатто ҳамма ишлари яхши кетаётганда ҳам, доимо ҳаммадан норози. У ҳамма нарсага, ҳаммага нафрат билан қарайди. Яхши янгиликни эшитганда ҳам, барибир лой чаплашга баҳона топади. Афсуски, бундай хулқ-атворнинг асоси болаликдан бошланади, шунинг учун хулқ-атворнинг бундай кўринишини «орттирилган» деб ҳисоблаш мумкин. Чамаси, ҳеч ким унга ҳаётдан хурсанд бўлишни ўргатмаган, аммо ҳозирги ҳаётига ўтмиш ҳаётининг таъсир этишига имкон бериб, масалани ўзи ҳал қилади. Шу сабабдан ўзи ҳам, одамлар ҳам, атрофдагилар ҳам бахтиёр бўлишлари мумкин эмас. Бундай одам билан ким ёнма-ён туришни ёки бирга яшашни истарди.
Бу муаммо менга жуда яхши таниш, шунинг учун ёмон феъл-атвюрли одам учун ибодат қилиш нима эканини ишонч билан айта оламан. Кимнингдир ёмон кайфиятидан ғазабланмасликни, аксинча бундай одам учун ибодат қилишни ўргатишим учун кўп вақт талаб қилинган эди. Аммо бундай ҳаракатлар кутилган натижани беради, мен бошқалар учун илтимос қилишни уддалашни такомиллаштиришда давом этяпман. Ҳар сафар хурсандчилик руҳи одамнинг қалбига кирсин, деб ибодат қилиб сўраганимда, сезиларли ўзгаришларни кўрдим, шу сабабдан бу одамга менинг муносабатим ҳам ўзгарди.
Баджаҳл, тўнг, одамни кечиришни билмайдиган бундай қиёфа ўз илдизларига эга: у қайсарлиги, Худонинг севгисини қабул қилишни истамаслиги туфайли шундайлигича қолади. Муқаддас Китоб айтадики, биз ўз истагимизга кўра юрагимизда бу ҳиссиётларга ўрин берамиз (қаранг: Забур 100:4), юрагимизни ўзимиз тош қилиб, Худонинг севгисига юрагимизни очмаймиз (қаранг: Ҳикмат. 28:14). Худонинг севгисини қабул қиламизми, йўқми — кайфиятимизга қараб ҳал қиламиз, Худога шукроналик ҳисси билан тўламизми, йўқми — ўзимиз қарор қиламиз.
Агар эрингиз доимо ёмон кайфиятда бўлса, бу аҳвол ҳатто энг омадли оилани ҳам бузиши мумкин, омадсиз оила эса бу аҳволга бардош бера олмайди. Юз берган воқеаларнинг ҳаммасига салбий таъсир билдириш одати унинг бутун ҳаётини бузишга қодир. Ўз —ўзидан англашиладики, сиз эрингизнинг хоҳиш-иродасини бошқара олмайсиз, аммо сиз, эрим Худонинг хоҳиш-иродасига рози бўлсин, деб ибодат қилишингиз мумкин. Эрингизнинг қалби пок бўлиши учун ибодат қилинг, чунки Муқаддас Китобда айтилишича, фақат пок қалб билангина Раббийни кўриш муькин (қаранг: Матто 5:8). Эрингизнинг қалби Худонинг юзини кўришдан шодланиб, нур сочсин (қаранг: Ҳикмат. 15:13). Қайси биримиз эримиз Худога юз бурганда, уни бахтиёр, шод кўришни истамаймиз?! Унинг қалби ҳамду сано, шукрона, севги, шодлик билан тўлиб-тошиши учун ибодат қилинг, чунки «яхши одам яхши хазинадан яхши нарса олиб чиқади» (Матто 12:35). Ҳатто бошланишида катта ўзгаришлар бўлмаса ҳам, унинг кайфияти яхшиланишини кутганингиз сабабли, сизнинг ибодатларингиздан унинг юраги юмшайди, ўзингизнинг кайфшятингиз ҳам яхши бўлганини биласиз.
Ибодат
Эй Раббим, бугун уни (эрингизнинг исмини айтинг) Ўзингнинг севгинг ва тинчлигинг билан тўлдиргин. Хотиржамлик ва мамнуният унинг юрагини тўлдирсин, чунки унинг ҳаёти тананинг назорати остида эмас, Худонинг назорати остида ўтяпти. Уни кўз олдингда «ўз уйида юраги айнимасдан юришга» (қаранг: Забур 100:2) ўргатгин. Ўз Руҳинг нурини унга ёғдир, уни севгинг билан тўлдир. Унинг қалбини олийжаноблик, сабр-тоқат билан тўлдир, ҳар қандай худбинлик, жиззакиликдан уни халос қилгин. Ҳамма нарсага бардош беришга, «ҳаммага ишонишга, ҳамма нарсадан умид қилишга, ҳамма нарсага бардош беришга» (1 Кор. 13:7) уни ўргатгин. Уни ғазабдан, хавотирликдан, ички курашлар ва тазйиқлардан халос қилгин, токи унинг руҳи ғам-қайғу зулмидан тушкун бўлмасин (қаранг: Ҳикмат. 15:13), балки унинг қалби шод-хуррамлик билан тўлсин (қаранг: Ҳикмат. 15:15). Унга шодлик инъом этгин, токи у ғамгин вайсақи чолга айланмасин. Уни изтиробдан халос қил, ҳамма нарса учун Сенга миннатдорчилик билдириш истагини унда намоён қилгин, токи унинг қалбида ҳар қандай идрокдан устун турадиган хотиржамлик бўлсин. У: «ҳар қандай шароитда борига қаноат қилишга ўрганганман» (Флп. 4:11), деб айтсин. Бугун мен унга (эрингизнинг исми) шундай сўзлар билан мурожаат қиламан: «Эгам сенга марҳамат қилсин, Сени паноҳида асрасин! Эгам сенга очиқ юз билан боқсин, сенга илтифот қилсин. Эгам диққат назарини сенга солсин, Сенга тинчлик ато этсин!» (Саҳрода 6:24–26).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Ҳеч нарсадан ташвиш қилманглар, лекин ҳар доим ибодатда ва илтижода бўлиб, ҳар бир тилагингизни Худонинг олдида миннатдорчилик билан изҳор қилинглар. Шунда инсон хаёлига сиғмайдиган, Худо берган тинчлик сизнинг кўнглингиз ва фикр-хаёлингизни хотшржам қилади.
Флп. 4:6–7
Гуноҳларингиздан воз кечинглар, ўзингиз учун янги юрак ва янги руҳ олинглар! Нима учун сизлар ўлишингиз керак, эй Исроил халқи?!
Ҳзқ. 18:31
Ўзини тута олмайдиган одам деворсиз вайрона шаҳар кабидир.
Ҳикмат. 25:28
Агар башоратгўй бўлсам, агар бутун сирлардан воқиф бўлиб, ҳар қандай илмни билсам, агар тоғларни кўчирадиган имонга эга бўлсам-у, лекин севгим бўлмаса, мен ҳеч нарса эмасман.
1 Кор. 13:2
Подшоҳнинг қудрати адолатсеварликдадир. Ўзинг тўғриликни маҳкам ўрнатгансан, ё Раб, бани-Ёқубга адолат ва ҳаққоният кўрсатгансан.
Забур 99:4
21-БОБ
УНИНГ ОИЛАСИ
Турмушга чиққунимча дунёда мен учун энг қўрқинчли нарса — бўлғуси эримнинг спортга ишқибоз бўлиб қолиши эди. Телевизорда футбол бўладими, бейсбол ёки баскетбол бўладими, ёки бошқа кўрсатувлар бўладими — доимо диванда ётиб олиб қўлида телевизор пультини ушлаб, экранга тикилиб оладиган одам билан бир умрга ёнма-ён яшасам-а, деган фикр доимо мени ваҳимага солиб келарди. Биз эндигина учрашиб юрганимизда, дастлаб Майклдаги мени жалб қилган нарса шу бўлдики, у спортга бефарқ экан. Бу мавзу уни асло қизиқтирмагандай, ҳатто зериктираётгандай бўлиб туюлди. Тўйимиздан бир неча йил ўтгандан кейин, у бирданига ҳақиқий спорт ишқибозига айланиб қолди. Бундай пайтда менинг аҳволимни бир тасаввур қилиб кўринг. Агар «Чикаго Беарз» командаси ютқизадиган бўлса, бутун оила у билан бирга қайғуриши керак эди, агар «Кабз» ютадиган бўлса, у телбаларча овозининг борича бақирарди. У спорт ўйинларига бориш билан чекланиб қолмасди — у ҳар бир ўйинни кўриши керак эди. У шунчаки ишқибоз эмас эди — у «Беарз» эмблемаси туширилган футболкани, «Кабз» эмблемаси туширилган шляпани кийиб юрарди, иккала команда ўртасида тентираб юрарди. Мен Майкл билан бирга футбол ўйинларига борардиь, аммо бу ўйинлар менда «хот-дог»лардан кўра анчагина кам қизиқиш уйғотарди. Телевизорда у билан бирга спорт мусобақаларини кўрганимда, бу томошалар мен учун ҳақиқий азобга айланарди. Эрим спорт мусобақаларини оила билан мулоқотдан кўра афзал кўргани ғоятда жаҳлимни чиқарарди.
Оиламиз учун ибодат қилаверганимдан кейин, бир неча йил ўтгандан кейингина ўзгаришлар бошланди. Қандайдир номаълум сабабларга кўра, мен сўраганимдай, Худо Майклни спортга ишқибозликдан тамомила маҳрум қилмади, бунинг ўрнига Худо мени хотиржам қилиб, бу муаммога муносабатимни ўзгартирди. Худо бизни келишувга боришга ўргатди: Мен Майклга, спорт дастурлари ва матчларини кўрмайсан, деб мажбур қилмайман, у ҳам мени қизиқтирмаган кўрсатувларни кўришга мажбур қилмайди. Мен унинг айёрлигини — ўзининг қизиқиши тўғрисида тўйгача оғиз очмаганини айбламайман, у ҳам менга ҳеч нарсани таъна қилмайди. Буларнинг ҳаммаси эр-хотинлик муносабати учун аҳамиятсиз бўлиб кўриниши мумкин, аммо аслида бу нарсалар кўп жиҳатдан оилангизнинг келажагини белгилайдш — оилангиз бардош берадими ёки қулаб тушадими.
Биргаликда ҳаёт кечиришимиз учун ибодат қилиб, муаммоларимизни ҳал қиладиган восита ажралиш эмаслигини биламиз. Шунинг учун агарда бизга шундай туюлмаса ҳам, оиламизнинг муҳим жиҳатини менсимаслигимиз керак эмас. Бу муаммоларнинг ҳаётимизга тўғридан-тўғри таъсирини кўрмаймиз. Оила қурганимиздан кейин дастлабки кунлардаёқ, ажралишга ва хиёнатга оиламизда ўрин бўлмасин, деб ибодат қилардим. Гап шундаки, бизнинг оиламиз тарихида бунга ўхшаш воқеага ҳеч қачон ўршн бўлмаган бўлса-да, бизнинг маданиятимиз ажралиш ва хиёнатга тўла, ҳатто айрим доираларда бу нормал ҳодиса деб қаралади. Худо шундай кулфатлардан бизнинг оиламизни сақласин, деб ибодат қилардим, Худо ҳам содиқлик билан менинг ибодатларимга жавоб берди.
Эр-хотинлик иттифоқининг кучи шундаки, иккита одам ўзларини бир-бирларига бағишлайди, ҳеч нарсага қарамасдан ўз алоқаларини сақлаш ва муҳофаза қилишга қарор қиладилар. Аммо кўпинча шундай бўладики, бўлғуси куёв ўз жуфтини идеаллаштиради ва никоҳнинг моҳиятшни нотўғри тасаввур қилади. Натижада ниҳоятда шафқатсиз тўқнашув бўлади. Айнан шундай пайтларда эр-хотинлар «ҳокимияти» ўз-ўзидан ажралиб кетади. Сиз: «Бизнинг бир-биримизга нисбатан ҳар қандай адашувларимиз очиқчасига бўлсин, биргаликда кечирадиган ҳаётиьизда ҳамма ўнқир-чўнқирлар силлиқланиб кетсин, биз якдиллик, ҳамжиҳатлик ва яқинлик руҳи орқали мустаҳкамланайлик», деб доимо ибодат қилишингиз лозим. Сизнинг оилангиз — иккитаси ўзларининг ҳаётида Худонинг иштирокини сўраш учун розилик билдирган жой бўлиб қолсин (қаранг: Матто 18:19–20), токи бирга кечирадиган умрингизда икковингиздан бирортангиз ўтмишдаги оилангиз (агар шундай бўлган бўлса) тажрибасидан фойдаланманглар, токи ўтмиш билан ҳамма алоқаларингиз — яхши ёки ёмон, юракдан ёки руҳий бўлсин — узилсин. Бир оёқ ўтмишда тураверса, олға силжишнинг имкони йўқ. 
Оилангиз ўзингизга қанчалик ажойиб туюлмасин, бунга маҳлиё бўлиб алданиб қолманг, чунки «ўзининг мустаҳкамлигига ишонган киши йиқилмаслик учун эҳтиёт бўлсин» (1 Кор. 10:12), деб айтилган. Худодан юилангизни бузилишига хавф соладиган одамлардан ва вазиятдан ҳимоя қилишини сўранг. Худодан, ҳар қандай воситалар билан оиламизни бутун сақлагин, деб сўранг. Ҳатто бунинг учун қайси бирингиз ажралишга рози бўлсангиз, ўшандан тоғни қўпориш талаб этиладиган бўлса ҳам, юқоридагидек ибодат қилинг. Худо эр-хотинлигимизни икковимиз учун ҳам шодлик ва ҳаёт манбаига айлантирсин, деб ибодат қилинг, токи эр-хотинлигингиз сизлар учун жонга тегадиган, оғир мажбуриятга айланиб қолмасин.
Ибодат
Эй, Раббим, Сенга исодат қиламан: оиламизни заифлаштириши ёки бузиши мумкин бўлган ҳамма нарсадан ҳимоя қилгин. Бизнинг худбинлигимиздан, лоқайдлигимиз намоён бўлишидан, бошқа одамларнинг ёвуз режаларидан, хавф-хатардан муҳофаза қилгин. Бугун ҳам, келажакда ҳам ажралиш ёки хшёнат тўғрисидаги фикрлар хаёлимизга асло келмасин. Олдинги муносабатларимиз оғриқларига шифо бергин, бир-биримизга холис баҳо беришга ўргатгин. Юракларимизни рашкдан ва бунинг сабаблари бўлган ўзимизни-ўзимиз паст баҳолашимиздан тозалагин. Бизни ҳар қандащ хавфли майллар — ичкиликбозлик, гиёҳвандлик, қимор, парнография, бузуқлик ва бошқа ҳар қандай салбий иллатлар четлаб ўтсин.
Бизни дўстлик, садоқат, олийжаноблик ва ҳамжиҳатлик иплари билан боғлагин. Биздаги бачканаликни, душманликни, норасоликни йўқ қилгин. Бир-биримиз учун вақт топишимизга, якдиллигимизни озиқлантиришга, янгилашга, нима учун бирга эканимизни доимо эслашимизга ёрдам бергин. Худойим, эрим (исмини айтинг) аввало Сени лойиқ кўрсин, деб ибодат қиламан, токи ҳар қандай руҳий ларзага қарамасдан, у менга маҳкам боғлансин. Бизнинг ўзаро севгимиз кундан-кунга мустаҳкамлансин, болаларимиз биздан ажралиш ғоясини мерос қилиб олмасин, деб сўрайман.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Икки киши бир кишидан кўпроқ иш бажара олади, улар ўз меҳнатлари учун яхши тақдирланадилар. Агар биттаси йиқилса, иккинчиси турғизади, лекин ёлғиз бўлганнинг аҳволи чатоқдир, у йиқилса, турғизишга ёнида ҳеч ким бўлмайди.
Воиз 4:9-10
Эҳтиёт бўлинг, орангизда ҳеч ким ўз хотинига хиёнат қилмасин. Чунки Худо сизларни бир тан бир жон қилган-ку! Худо бундай қилаётганида қандай мақсадни кўзлаётган эди? У сизларга хақиқий художўй зурриёт бермоқчи эди. «Мен ажралишдан нафратланаман», — дейди Исроил халқининг Худоси — Эгамиз.
Мал. 2:15-16
Никоҳ ҳамманинг кўзида эътиборда бўлсин, ётоғингиз беғубор бўлсин. Чунки зинокорлару фоҳишаларни Худо ҳукм қилади.
Ибр. 13:4
Икки киши бирга ётса, совуқ қотмайдилар, агар киши бир ўзи ётса қандай қилиб исинади?!
Воиз 4:11
Уйланганлррга мен эмас, балки Раббимиз буюради: хотин эридан ажралмасин. Агар ажралса, эрсиз қолсин ёки ўз эри билан ярашсин. Эр ҳам ўз хотинини қўйиб юбормасин.
1 Кор. 7:10-11
22-БОБ
УНИНГ ҲИССИЁТЛАРИ
Дон оиласини «ғазаб алангаси» билан бошқарарди. Унинг ҳамма яқинлари унинг ғазабидан қўрқиб, оёқ учида юрар, унинг ҳамма талабларини бажаришга ҳаракат қилишарди. Бу талабларни улар севги билан эмас, балки кўпроқ кўрққанларидан қилардилар. Аммо Доннинг хотини Женни бунга ортиқ тоқат қилиб бўлмаслигини тушунгандан кейин ҳаммаси ўзгара бошлади. Бунинг устига, бундай аҳвол — «Уришқоқ билан дўстлашмаслик, баджаҳл билан юрмаслик, акс ҳолда сиз ҳам уларнинг йўлига тушиб қолиб, жонингизни тузоққа илинтиришингиз» (Ҳикмат. 22:24–25) ҳам Худога маъқул эмас эди.
Женни, одамни севиш мумкин, аммо унинг гуноҳларини ҳукм қилиш ҳам мумкин, деб тушунарди. У Дон учун ҳам бир ўзи ёлғиз, ҳам ибодат гуруҳида астойдил ибодат қилишга киришди. Женни Доннинг хулқи-атвори юмшаши учун ва у Муқаддас Руҳ билан тўлиши учун ибодат қиларди. Натижада Женнининг ибодатлари Доннинг ахлоқи тўғрисида унинг кўзларини очибгина қолмади, балки Дон ўзгариши учун куч ва шижоат топишга ҳам ёрдам берди. «Яширин совға ғазабни ўчиради...» (қаранг: Ҳикмат. 21:14). Хотиннинг эр ғазабига қарши энг самарали «ширин қуроли» — хотиннинг ибодатларидир.
Чад узоқ йиллардан буён узлуксиз руҳий зиқликдан қийналиб келарди. Унинг хотини Мерилин табиатан кўтаринки кайфиятли аёл бўлса ҳам, эрининг салбий туйғулари остига тушиб қолиб, дастлаб кўпинча ҳатто зиқлик ҳолатига тушиб қоларди. Мерилин шоҳ Довуднинг бошидан кечирганлари тўғрисида ўқигандан кейин, Довуд билан эрининг ҳиссиётлари ўртасида кўп ўхшашликларни кўрди: «Чунки жоним кулфат ичида қолган, умрим Ўликлар диёрига яқинлашган, ўзимни қабрга бораётганлар орасида ҳисоблайман, гўё бемажолларга ўхшайман» (Забур 87:4–5). «Яраларим йиринглаган, ҳамма қочади ақлсизлигим дастидан. Жуда эгилиб, қолдим букчайиб, уззу кун юрарман ғамгин бўлиб» (Забур 37:6–7).
Мерилин кўрдики, оғир умидсизликка қарамай, Довуд умидини Худога боғлади ва кулфатларини бартараф қилди: «Ўликлар диёридан, Эгам, жонимни олиб чиқдинг, қабрга кираётганимда мени қутқардинг» (Забур 29:4); «Сенинг содиқ севгинг ила шод-хуррамман, қайғуларимни Сен кўргансан, жоним азобда қолганин билурсан» (Забур 30:8); «Яқинроқ кел, қутқаргин мени, душманларимдан халос қил мени» (Забур 68:19). Мерилин сездики, Худо Чадга ачиняпти, бу фикр Мерилиннинг қалбида: «Менинг ибодатларим эримни руҳи зиқлик асирлигидан халос қилиш учун калит бўлади», деган умид уйғотди.
Мерилин Чадга: «Мен сен учун ибодат қилмоқчиман, сенда пайдо бўлган туйғулар тўғрисида менга айт-чи», деб илтимос қилди. Биринчи кунданоқ иккаласи ҳам шуни сездики, ҳар сафар ибодат янграй бошлаганда, Чаднинг кайфияти яхшиланиб борарди. Орадан кўп ўтмай, ибодатнинг кучи шунчалик табиий бўлиб қолдики, энди Чад ибодатни инкор қила олмай, хотинига қўшилиб ибодат қиладиган бўлди. Ўшандан бошлаб Чад яхши томонга ўзгарди. Бугунги кунда ундаги зиқлик камдан-кам ҳолатларда бўлади, энди у олдингига қараганда тезроқ ўзини қўлга олишни ўрганди. Чад тамомила соғайиб кетиши учун иккаласи ҳам Худога ишонишга қарор қилдилар.
Ғазаб ва зиқлик — эркакларнинг жонини қийнайдиган кўплаб руҳий хасталикдан фақат иккитаси, холос. Одатда бунинг сабаби — эркаклар: «Менинг ёмон феъл-атворимни ўзгартириб бўлмайди», деб айтишга кўникканларидадир. Аммо аслила буни ўзгартирса бўлади. Эрингизни ҳиссиётлар «айлантираётган»ини кузатиб туриб, сустлик қилманг — ахир, сизнинг ибодатларингиз эрингизнинг келгусида озод бўлиши учун гаровдир.
Ибодат
Эй Раббим, биз Сенга ишонч билдирганимизда, бизни қутқарасан (қаранг: Забур 33:23). Сен уни (эрингизнинг исми) салбий ҳиссиётлардан қутқара олишингга ишонсин, деб ибодат қиляпман. У зиқликдан, ғазабдан, хавотирлик, қўрқув ва ўз жонига қасд қилишдан халос бўлсин. Мен айниқса (алоҳида ғамхўрлик кўрсатилиши зарур бўлган жиҳатлар) учун ибодат қиламан. Унинг феъл-атворига ёмон таъсир қиладиган одамлар билан мулоқот қилишдан уни қутқар (қаранг: Забур 39:5). Фақат Сен халос қилиб, шифо беришга қодир эканингни биламан, аммо уни халос қилиш учун мендан Ўзингнинг қуролинг қилиб фойдалан. У олиб бораётган курашга менинг аралашмаслигим учун ёрдам бер, бунинг ўрнига уни тўғри тушунишим учун, сўз билан далда беришим учун ёрдам бер.
У оғир ташвишларини мен билан ва дўстлари билан ўртоқлашишга ўрганиши учун уни халос қил. У йиғлагиси келганда йиғлашни ўрганиши учун уни холи қил, аксинча ўзини-ўзи «зиндонбанд қилиш» туйғусига берилмасин. Уни кулишга, ҳатто жиддий нарсаларга юмор билан муносабатда бўлишга ўргатгин. Ўз ҳиссиётларига қарамай, уни ҳаётий вазиятларга бўлган нуқтаи назаридан чалғишга ва Сенга ишонишга ўргатгин. Унга сабр-тоқатни ўргатгин, чунки сабр билан ўз жонини қутқариши мумкин (қаранг: Лука 21:19). Унга «шодлик мойи» суртгин (Ишаё 61:3), унга Руҳингдан бергин, бугун унга яхши кайфият ато қилгин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Ўзигагина ишонган аҳмоқдир, ақл билан юрадиган эса нажот топади.
Ҳикмат. 28:26
Эгам кўриб турар Ўзига итоат қилганларни, Унинг содиқ севгисига умид қилганларни. Уларни ўлимдан Эгам қутқарар, Очликдан сақлаб, тирик қолдирар.
Забур 32:18–19
Сабр-тоқат билан кутдим Эгамни, Менга юз бурди У, эшитди фарёдимни. Чиқариб олди мени балчиқ чуқурдан, Чиқариб олди ботқоқлик жойдан. Ўтқазди эсон-омон қоя устига мени, Таҳликадан узоқ қилди қадамларимни. Оғзимга У солди янги бир қўшиқ, Худойимиз учун ҳамду санолар. Кўплар буни кўрар ва қўрқар, Эгамизга улар умидин боғлар.
Забур 39:2–4
Менга У қайта куч бахш этар, Ўзининг номи ҳаққи-ҳурмати, Мени тўғри сўқмоқлардан етаклар.
Забур 22:3
Эгам Ўз қулларининг ҳаётин сақлар, Эгамда паноҳ топувчилар шафқат топар.
Забур 33:23
23-БОБ
УНИНГ ЮРИШ-ТУРИШИ
Юриш-туриш» сўзи — одам ҳаётда қайси томонга қандай мақсадда қай тарздр ҳаракат қиладиган турли йўлларни англатади. Одам ўз йўлини ҳар куни танлайди. Фақат битта йўл уни олдинга, бошқалари эса фақат орқага олиб боради. Унинг ҳаётда юриш-туриши турмушининг ҳамма соҳаларига — атрофдагиларга муносабатига, оилага, одамларнинг унга бўлган муносабатига, ҳатто унинг ташқи кўринишига ҳам таъсир этади. Мен бир нарсани кузатганман: илгари кўриниши жозибасиз, ҳатто ёқимсиз бўлган одамлар Худонинг амрларига итоат эта бошлашлари биланоқ таниб бўлмас даражада ўзгарганлар. Худонинг каломи уларга чуқурроқ кириб борганлари сари, уларнинг қалби софлик бойлиги ва янги йўлларни ботинан англаш орқали товланиб борарди. Бу эса уларга куч ато этарди, чунки улар ўзларининг вазифасини билардилар. Булар энди тамомила бошқа одамлар — шунчаки жозибадор эмас, балки хаёлни оладиган даражада ўзига тортадиганлар эди.
Муқаддас Китобда инсоннинг йўллари тўғрисида кўп гапирилади. Биз Худонинг кўзи олдида ахлоқан пок бўлиб «юриш»га даъват қилинганмиз, чунки «Айнимасдан юрадиганларни Худо фаровонликдан маҳрум қильас» (қаранг: Забур 83:12); тўғри бўлиб юришга даъват қилинганмиз, чунки «Ким айнимасдан юрса, у зарарсиз юради» (қаранг: Ҳикмат. 28:18); пок юрак билан юришга даъват қилинганмиз, чунки «Ким айнимасдан юрса, у хатарсиз юради» (қаранг: Ҳикмат. 10:9); солиҳ одамлар билан мулоқот қилишни излаш учун даъват қилинганмиз, чунки «Фосиқлар маслаҳатига юрмайдиган одам бахтлидир» (қаранг: Забур 1:1); донишманд одамлар билан юришга даъват қилинганмиз, чунки «Донолар суҳбатида бўлганлар доно бўлар» (қаранг: Ҳикмат. 13:20); итоаткорликда юришга даъват қилинганмиз, чунки «Худонинг йўлларидан юриб, Ундан қўрқадиганлар бахтлидир» (Забур 127:1). Аммо ҳаммасидан муҳими — биз муқаддаслик йўлидан юришимиз кераклигидир: «У ерда катта йўл бўлар, ундаги йўл муқаддаслик йўли деб аталар, фосиқ у йўлдан юрмас; аммо бу йўл ёлғиз улар учун бўлар, бу йўлдан борадиганлар, ҳатто тажрибасизлар ҳам, адашмаслар» (Ишаё 35:8). Муқаддас Йўлдан юришда энг ажойиб нарса шундан иборатки, ҳатто қоқилганда ҳам биз йиқилмаймиз, бу йўлдан чиқариб ташланмаймиз.
Дебрининг эри Бен ҳақиқий имонли, асло аҳмоқ одамга ўхшамайди. Аммо у аҳмоқнинг ишини қилди: қандайдир шубҳали бир корхонага катта миқдорда пул берди. Натижада у ҳамма пулидан айрилди, чунки бу пулга қўшимча харажатлар ҳам қўшилган эди. Бу ҳодиса уларнинг моддий таъминотини, балки соғлиғини, умуман оиласини издан чиқариши мумкин эди. Аммо Бен Худо олдида итоаткорлик ва муқаддаслик йўлида собит тургани учун, ҳамма нарса ортга чекинди. Худо билан маслаҳатлашмай, ўйламай қилган иши кўп кўнгилсизликларга олиб келди, хайриятки, даҳшатли фожиага олиб бормади.
Исо, Худога олиб борадиган ягона ишончли йўл бор, деб айтган эди: «Мен йўлдирман» (Юҳ. 14:6). Ҳалокатга олиб борадиган йўл — кенг, қулай, кўпчилик шу йўлни танлайди. Аммо «...ҳаёт сари элтувчи щўл танг, эшиги жуда тордир. Бу йўлни топадиганлар оз» (Матто 7:14). Эрингиз шу йўлни топиши учун ибодат қилинг, бунинг учун Муқаддас Руҳдан, ўзинг раҳнамолик қил, деб сўранг. Эрингиз Худонинг йўлида Раббийнинг каломига ишониб собит туриши учун, Худонинг хоҳиш-иродасига қарши қилган ҳар бир хатти-ҳаракатида итоаткорлик ва чин дилдан тавба қилиш бу йўлда унга ёрдам бериши учун ибодат қилинг. Имон ва итоаткорлик уни Муқаддас Йўлда ушлаб туради, агар тана бўйича эмас, Руҳ бўйича юрса, у бу йўлдан озиб кетмайди.
Эрингиз Руҳ бўйича иш тутишини (қаранг: Галат. 5:25), ҳаётда Худо билан бирга боришини, Унинг ўхшашига айланишини Худо истайди. Худонинг йўлидан бораётган одам — атрофдагилар учун шодликдир.
Ибодат
«Одам зотинининг ҳаёт йўли ўз измида эмаслигини, инсон пойқадамини хоҳлаган томон йўналтира олмаслигини биламан, эй Эгамиз» (Ерм. 10:23). Шунинг учун, эй Худойим, Сенга илтижо қиламан: эримнинг қадамларини ўзинг тўғри қилгин. Уни Ўз нурингда олиб бор, Ўзингнинг йўлларингни ўргатгин, Ўзингнинг ҳақиқатинг билан юришга уни ўргатгин. Эримнинг қадамлари Сенинг йўлларингда мустаҳкам қарор топсин, унда Сенинг каломингга руҳий очлик ва чанқоқлик кучайсин, деб ибодат қиламан. Сенинг бирга бўлишинг у учун шодлик бўлсин, бу шодликни у ҳеч қачон изламасин. Уни Ўзингнинг йўлларингдан олиб бор, у Сенинг ҳақиқатингдан четга чиқаётганда, ҳар сафар тавбага чақир. Сенинг олдингда бенуқсон юришига ҳалақит берадиган ҳар бир яширин гуноҳларини унинг ўзига намоён қил. У Сенинг қонунларингни бузганда, тавба унга азоб берсин. Унга тоза қалб ато қилгин, унда солиҳлик руҳини янгила. Уни тарк этмагин, «ундан Ўзингнинг Муқаддас Руҳингни тортиб олмагин» (қаранг: Забур 50:12–13).
Эй Худойим, Сен: «Тана билан яшайдиганлар Менга маъқул эмас» (Рим. 8:8), деб айтган эдинг. Шунинг учун у (эрингизнинг исмини айтинг) тана бўйича эмас, руҳ бўйича ҳаракат қилсин, деб ибодат қиламан, шу билан бирга, ўзини «золимнинг йўлидан» сақласин (қаранг: Забур 16:4). У руҳ бўйича ҳаракат қилиб, илоҳий руҳ самарасини олиб келсин. «Илоҳий руҳнинг самараси — муҳаббат, севинч, хотиржамлик, сабр-тоқат, лутфкорлик, хайрихоҳлик, садоқат, мулойимлик ва ибодир» (Ғалат. 5:22–23). У ҳаётда фақат шу йўлда борсин, деб уни Муқаддас Йўлда собит қилгин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Раббимиз учун маҳбус бўлган мен сизларга насиҳат қилиб ўтинаман: Худонинг даъватига муносиб тарзда яшанглар. Бутун камтарлик ва юмшоқлик билан, муҳаббат билан бир-бирингизга сабр-тоқат қилинглар.
Эфес. 4:1–2
Ҳақиқат йўлида юриб, ҳақиқатни гапирадиган, золимликдан пайдо бўладиган тамадан нафратланадиган, қўлларини порадан тийган, қонхўрлик тўғрисида эшитмай, деб қулоқларини беркитиб оладиган, ёвузликни кўрмай, деб кўзларини беркитиб оладиган юксакликларни эгаллайди, унинг паноҳи — мустаҳъам қоялардир, унга нон ато қилинади, унинг суви ҳеч қачон қуримайди.
Ишаё 33:15–16
Эй севикли биродарларим, Худо бизга бундай улуғ ваъдаларни берган экан, бадан ва руҳимизни булғовчи ҳар қандай мурдорликдан ўзимизни тозалаб, Худодан қўрқиб яшаб, бутунлай муқаддас бўлайлик.
2 Кор. 7:1
Эй Эгам, ким яшар Сенинг Чодирингда? Ким маскан қилар Сенинг муқаддас тоғингда? Тўғри юриб, тўғри иш қилганлар яшар, Юракдан ҳақ гапни айтганлар яшар.
Забур 14:1–2
Юртимнинг художўйларидадир кўзларим, Тоъи мен билан истиқомат қилсинлар. Нуқсонсиз йўлдан юрадиган инсон Менга хизмат этгусидур.
Забур 100:6
24-БОБ
УНИНГ ГАП — СЎЗЛАРИ
Кўп гапириб, кам иш қиладиган одам билан учрашганмисиз? Шу тоифадаги кўп эркаклар бор: ўзларининг режалари билан мақтанадилару аммо бу режаларини амалга ошириш учун ҳаракат қилмайдилар. Аслида бундай одамлар жойида тураверадилар: «Ташвиш кўп бўлганда, пуч ниятлар ҳам кўпаяди, кўп гапирганда, оғиздан аҳмоқона сўзлар чиқади» (Воиз 5:2). Бу режаларни амалга ошириш учун ибодат қилиш ўрнига, қуруқ гап билан ўз мақсадига эришиш мумкин эмас.
Ўзини тута олмайдиган, қўполлик қилиб, ғийбат қиладиган одам билан ҳеч қачон гаплашганмисиз? Бундай шахснинг гапларини тинглайдиган одамлар ўзларини ноқулай сезадилар ва ундан тезроқ қутулишга интиладилар. «Ҳар қандай ёмон ният ва гина-кудурат, ҳар қандай қаҳру жаҳл, нолиш ва ғийбатчиликни ўзингиздан соқит қилинглар» (Эфес. 4:31). Оғзидан ёмонлик чиқадиган одамларни Худонинг марҳамати четлаб ўтиши тушунарли.
Доимо шикоят қиладиган одамни биласизми? Нима бўлмасин, ҳамма нарса унинг кўзига ёмон бўлиб кўринаверади. Аммо айтилганки: «Ҳамма нарсани нолимай ва шубҳаланмай қилинглар, токи бу ўжару бузилган насл орасида Худонинг пок, беғубор, бенуқсон болалари бўлинглар. Сизлар бу дунё одамлари орасида осмондаги юлдузлар каби порлаб турибсизлар-ку» (Флп. 2:14–15). Нохуш гаплар салбий натижаларни келтириб чиқаради. Бундай гапларни доимо гапириб юрадиган одамнинг ҳаётда иши ўнгидан келмайди. 
Шошқалоқ, гапларининг маъниси устида ўйлаб кўрмайдиуан одамни учратганмисиз? У ўйламай, орқа-олдига қарамай, енгилтаклик билан гапни тўкиб ташлайди. «Солиҳ ўйлаб жавоб беради, фосиқнинг оғзидан эса ёмонлик чиқаверади.» (Ҳикмат. 15:28). «Шошилиб гапирадиганни кўрганмисан? Ундан кўра нодонда умид кўпроқ» (Ҳикьат. 29:20). Гапларининг оқибати устида ўйламайдиган одамнинг бошига ёмонлик келади.
Одамда, у умр йўлдоши бўладими, бола ёки дўсти, ҳамкасби бўладими — ўз гап-сўзлари билан хавотирлик, умидсизлик пайдо қиладиган одамни кўрганмисиз? «Ўлим ҳам, ҳаёт ҳам тилнинг ҳукмидадир, бирисини севган мевасини ейди» (Ҳикмат. 18:21) Бундай одам аввало, ўз ҳаётини ҳалокатга олиб боради.
Оғзимиздан чиққан гап бизни оқлаши ёки ҳукм қилиши мумкин (қаранг: Матто 12:37); гап-сўзларимиз ё хурсандчилик келтиради (қаранг: Ҳикьат. 15:23), ёки бадномлик олиб келади (қаранг: 15:11). Бизнинг гап-сўзларимиз бошқа одамга ё далда беради, ё уни саросимага солади (қаранг: 15:4). Гапларимизнинг оқибати шунчалик жиддий бўлиши мумкинки, ўзимизни ёки суҳбатдошимизни ё ҳалокатга олиб бориши ёки қутқариши мумкин (қаранг: Ҳикмат. 13:3).
Гап гапираётган ҳар бир одам танлов қилади: тўғри танлаган бўлса, уни мукофот кутади. «Оғзини ва тилини қўриқлаган ўз жонини ташвишлардан асрайди» (Ҳикмат. 21:23). Эрингизнинг оғзидан чиқаётган гапларга қулоқ солинг, чунки бу сўзлар унинг қалбининг ҳолати тўғрисида сўзлайди: «...одамнинг дилида нима бўлса, тили ўшани гапиради» (Матто 12:34). Агар эрингиз ҳаммадан норози бўлиб доимо шикот қилаверса, агар у бемаъни гапларни ёки ўзи ва бошқалар учун ҳалокатли бўлган гапларни гапираверса, унинг юрагида тўлиб ётган салбий таасурротлардан азоб чекса, у учун ибодат қилинг, «Муқаддас Руҳ унинг юрагини покласин, уни севги, тинчлик, шодлик билан тўлдирсин, унинг оғзига ҳаётдаги янги сўзларни солиб қўйсин», деб ибодат қилинг.
Ибодат
Эй Худойим, Сенинг Муқаддас Руҳинг эримнинг тилини сақласин, деб ибодат қиламан. Унинг оғзидан фақат доно сўзлар чиқсин. Уни шикоят қилиш, вайсақилик хоҳишидан халос қилсин, унинг тилидан атрофидагиларнинг кўнглини вайрон қиладиган ёмон сўзлар чиқмасин, Унга ўзини ўзи идора қилишни ўргат, токи у Сенга маъқул бўладиган гапларини назорат қила олсин. Сенинг Каломингда айтилганки, тилини ёмонлик ва ёлғондан сақлайдиган одамга мукофот — узоқ умр бўлади (қаранг: Забур 33:13–14). Эримни шунга ўргатгин. Уни Ўзингнинг севгинг билан шундай тўлдиргинки, тилидаги севгининг мўллигидан фақат ҳаёт ва яратиш сўзлари чиқсин. Буларни менинг қалбимда ҳам жо қилгин.
Биз айтадиган сўзларда Сенинг Руҳинг ҳукмронлик қилсин. Бу сўзлар бир-биримизни тушунишимизга ёрдам берсин, ҳеч қачон қалбимизни яраламасин. Бир-биримизга ҳурматимизни изҳор қилишни ўргатгин, бир-биримизга далда берадиган, кўнглимизни очиб гапиришга ёрдам берадиган, бир-биримизни тушунишимизга имкон берадиган сўзларни айтишни ўргатгин. Худойим, Сеэ Ўз каломингда, Мен тотув яшайдиган икки кишининг орасида бўламан, деб айтгансан. Аммо доимо бизнинг орамизда бўлгин, деб ибодат қиламан, токи биз, иккаламиз, иноқ яшайлик. Оғзимиздан чиққан сўзлар, юрагимиздаги ниятлар Гуноҳимизни Ювувчи ва бизнинг қалъамиз — «Сенга маъқул бўлсин» (Забур 18:15).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Оғзингиздан ҳеч қандай ярамас сўз чиқмасин. Лекин эҳтиёжга кўра, тингловчиларнинг жонига ора кирадиган яхши сўзлар гапиринглар.
Эфес. 4:29
Мен сизга дейманки: инсонлар айтадиган ҳар бир бекор сўзи учун қиёмат кунида ҳисоб берадилар.
Матто 12:36
Ҳаётдан завқ олгувчи қайси бирингиз? Узоқ умр, бахтиёрлик истагайсизми? Тилингни асрагин ёмон сўзлардан, Лабларингни асра ёлғон сўзлардан.
Забур 33:13–14
Доноларнинг сўзлари уларга ҳурмат келтиради, нодонларнинг сўзлари эса ўзларини ҳалок қилади.
Воиз 10:12
Бироқ оғиздан чиқадиган нарсалар эса юракдан чиқади. Ана шулар инсонни ҳаром қилади.
Матто 15:18
25-БОБ
УНИНГ ТАВБА-ТАЗАРРУСИ
Сюзан бир неча йил давомида эри Жерри учун, гиёҳвандликни бас қилсин, деб ибодат қилди. Аммо эри бу қилиғини қилаётганда, у бир неча бор устидан чиқиб қолди. Ҳар сафар Жерри тавба қилар, афсус чекар, бу қилиғини бас қилиш учун қасам ичарди, аммо ваъдасида турмасди. Сюзан: «Эрим чинакамига тавба қилсин, тавба-тазарруси уни тамомила ўзгартирсин, унинг ҳаётини бошқа ўзанга бурсин», деб ибодат қилишдан тўхтамади. Афсуски, Жерри Худога юз буришидан олдин, у Худодан бир неча жиддий сабоқлар олишига тўғри келди. Натижада Жеррининг бутун ҳаёти кескин равишда ўзгарди. Бугун у тамомила бошқа одам. Жерри хотини Сюзан билан бирга Худога хизмат қиляпти, одамлар бу дардга қарши курашишлари учун ёрдам беряпти. Сюзан имонли аёл сифатида эри тавба қилиши учуэ тинимсиз Худодан сўради.
Ҳамма ҳам хато қилади, аммо гап бунда эмас. Ҳамма муаммо шундаки, одамлар бугунги кунда ўз хатоларини тан олишни унутиб қўйганлар. Бу аҳвол бутун дунё бўйлаб кенг тарқалган эпидемияга ўхшайди. Худо айтади: «Агар гуноҳларимизни эътироф этсак, Худо гуноҳларимиздан ўтади ва бизни ҳар турли ноҳақликдан фориғ қилади. Чунки У Ўз сўзида содиқ ва адолатлидир» (1 Юҳ. 1:9). Агар биз нотўғри хатти-ҳаракатларимиз учун тавба қилишни билмасак, бунинг имкони йўқ.
Худонинг ниятига кўра, хулқ-атторимизнинг ўзгариш жараёни учта босқичдан иборат: Худо олдида тавба-тазарру қилиш, яъни хатоларини эътироф этиш; иккинчидан, қилмишига пушаймон бўлиш, яъни қилган ишлари учун афсус чекиш; учинчидан, кечирим сўраш, яъни гуноҳларидан фориғ бўлиш. Агар биз учала қадамдан, ҳеч бўлмаганда, биттасини қилишга қодир бўлмасак, муаммоларимиз илдизини такаббурлигимиздан излаш керак. Такаббурлигини Худо ва одамлар олдида итоат эттира олмайдиган, ўз хатоларини тан олишни билмайдиган одам фақат ҳаётини мураккаблаштиради. «Ўзини доно деб ўйлаганни кўрганмисан? Ундан кўра ақлсиздан умид кўпроқ» (Ҳикмат. 26:12).
Балки эрингиз учун ўз айбини эътироф этиш оғирдир. Балки у бир кунда йигирма марта «кечир» деб айтадиган, аммо хулқ-атвори асло ўзгармайдиган одамлардан биттаси бўлса керак. Ким бўлмасин, у қилиши керак бўлган биттаю битта нарса — тавбадир. Чин дилдан қилинган тавба шуни кўрсатадики, қилган ёмон хатти-ҳаракатларингизни сиз такрорламайсиз. Биз нима гуноҳ қилганимизни ва бу гуноҳни қандай ювишимизни ўзимизга фақат Худо аён қилади: «...Худонинг муруввати сени тавбага келтиради» (Рим.2:4). Тавба қилганлар Худонинг ҳузур-ҳаловатига сазовор бўладилар, эрларимиз ҳам Унинг марҳаматига сазовор бўлишлари учун биз Худодан сўрашимиз керак.
Кўп эркаклар хатоларини тан олишга, тавба қилишга ноқобилликлари туфайли, ўзларининг такаббурликлари қурбони бўладилар. Газеталарда бу тўғрида доимо ўқиб бориб, бунга ишонч ҳосил қиламиз. Ювилмаган гуноҳ ҳеч қачон йўқ бўлмайди. Худди рак шишига ўхшаб, катталашиб бораверади ва жонни кемирадш. «Эрим гуноҳларини кўрсин, итоаткор бўлиб, Худо олдида гуноҳлари учун афсус қилсин, кейин ҳеч қачон бундай гуноҳ қилмайман, деб тавба қилсин», дея ибодат қилинг. Худо: «ҳеч кимнинг ҳалок бўлишини истамай, ҳамманинг тавба қилишини» истайди (2 Бут. 3:9). Бундай ибодат, ким учун ибодат қилаётган бўлсангиз, ўша одамга малол келиши мумкин, аммо Худо кейинчалик ўша одамга ўз хатоларининг оқибатини «ҳал қилгандан» кўра, яхшиси, ҳозир унга гуноҳларини зоҳир қилсин. Охир-оқибатда эрингиз, гарчи барала айтмаса ҳам, ибодатингиз учун сизга миннатдорчилик билдиради.
Ибодат
Эй Худойим, Сен менинг эримга унинг ҳаётидаги ҳамма гуноҳларини очгин, деб ибодат қиламан, чунки «очилмай қоладиган ҳеч қандай яширин нарса йўқ, маълум бўлмайдиган ҳеч қандай сир ҳам бўлмас» (Матто 19:26). Уни ҳар қандай яширин гуноҳлардан халос қил, номаъқул ишлар қилганда, дарҳол бу ишлари учун тавба қилишга ўргатгин (қаранг: Забур 18:13). Унга ўз хатоларини тан олишни ўргат, Сенинг ҳақиқатингни кўриши учун кўз, овозингни эшитиш учун қулоқ ато қилгин. Сенинг олдингда у тавба қилсин. Агар у жабр кўриши лозим бўлса, бу ташвишли юракнинг тортган жабри бўлсин. Бу жабр ювилмаган гуноҳ орқали унинг ҳаётига барҳам берадиган душманнинг ҳалокатли таъсири натижаси бўлмасин. Эй Худойим, «итоаткорлик шуҳратдан устун келиши»ни биламан (қаранг: Ҳикмат. 15:33). Унинг юрагидан ўз хатоларини тан олишига ҳалақит берадиган такаббурликни олиб ташла, У Сен ваъда қилган шуҳратга эришиши учун унинг қалбига итоаткорлик ато қил.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Эй маҳбубларим, агар виждонимиз бизни қийнамаса, Худо олдида дадил бўламиз ва Ундан нимаики сўрасак, У беради. Чунки биз Унинг амрларини бажо келтириб, Унга мақбул бўлган ишларни қилаётирмиз.
1 Юҳ. 3:21–22
Ўз ууноҳларини яширган ютуққа эришмайди, уларни тан олиб, воз кечган марҳамат топади.
Ҳикмат. 28:13
Текшириб кўр мени, эй, Эгам, юрагимни бил, Синаб кўр мени, ниятларимни бил. Топгин-чи, менда бирон қабиҳлик бормикан, Абадий йўлдан мени етаклаб боргин.
Забур 138:23–24
Сукут сақлаганимда, танам қоқ суяк бўлиб қолди, Кун бўйи оҳ-воҳ қилиб чиқардим. Кеча-кундуз қўлинг устимда оғир юк бўлди, Саратон иссиғидагидай мадорим қуриб қолди. Гуноҳимни Сенинг олдингда эътироф этдим, Айбимни яширмадим ва ўзим айтдим: «Эгам олдида бўйнимга олгум гуноҳларимни»
Забур 31:3-5
Худонинг қули жанжалкаш бўлмаслиги керак. Аксинча, у ҳамма билан мулойим, ўргатишга тайёр, сабр-тоқатли бўлсин, ўзига қарши турганларга юмшоқлик билан йўл-йўриқ берсин. Балки Худо бундай кишиларнинг тавба қилишларига бирон йўл очиб қолар, улар эса ҳақиқатни билиб, яна ўзига келиб, иблиснинг тузоғидан қутулиб қоларлар. Чунки иблис уларни асир қилиб, ўз иродасини ўтказишга мажбур қилган.
2 Тим. 2:24–26
26-БОБ
УНИНГ ХАЛОС БЎЛИШИ
Мелисса эрининг ичкиликбозликка берилганидан жуда хавотирда эди. Марк аслида ичувчи эмас эди, аммо унда бу хасталикнинг аниқ аломатлари намоён эди, бунинг устига унинг отаси ҳақиқий ичувчи бўлган эди. Марк билан унинг болалари бу иллатни мерос қилиб олмасин, деб Мелисса улар ўртасида юз бериши мумкин бўлган ҳар қандай алоқадорликнинг барҳам топиши учун ибодат қиларди. У Худодан, ичкиликбозликнинг заррача аломатларидан уларни халос қилгин, деб сўрарди. Эри ичувчи бўлмади, уларнинг фарзандлари бугун ичкиликбозиликка асло мойиллик билдирмайдилар. Мелисса кўрдики, Худо унинг ибодатларига жавоб бериб, бу хасталикни болалари мерос қилиб олишдан уларни сақлади.
Тўйдан кейин кўп ўтмай, Стефан тушундики, унинг эри Жейсон бевафолик қилиб гуноҳга ботаётганидан руҳан азоб чекарди. У хотинини севмас эди, деб айтиш мумкин эмас, аммо у бўйдоқлик ҳаёти билан асло хайрлаша олмасди. Алоқа қилишда у учун фарқи йўқ эди, энди эса тана лаззатига бас келиш учун ўзида куч топа олмасди. Стефан эрининг қанчалик тобеликда эканини кўриб, унинг халос бўлиши учун ибодат қила бошлади. Жейсоннинг ўзи ҳам бу офатдан қутулишни қаттиқ истагани учун, улар умумий мақсадга тезда эришдилар. 
Ҳар биримиз бизни муте қилиши мумкин бўлган турли одатлардан халос бўлишга муҳтожмиз. Худо бу тўғрида билади. Агар Исога муҳтожлик сезмаганимизда, У Нажоткор сифатида бизнинг орамизга келган бўлармиди?! Нима учун У бизни: «Бизни маккордан халос қил» (Матто 6:13) деб ибодат қилишга ўргатган эди? Нима учун У бизни васвасалардан (қаранг: 2 Бут. 2:9), ёмон одатлардан (қаранг: Забур 139:2), ҳалокатга элтувчи шаҳватдан (Ҳикмат. 24:11), барча қайғуларимиздан (қаранг: Забур 33:18), ўлимдан (қаранг: 2 Кор. 1:10) халос қилишга ваъда берди? Агар бизга аниқ ёрдам бериш учун бўлмаса-чи? У буни қилишга тайёр ва шуни истайди ҳам, биз эса бу тўғрида Ундан сўрашимиз керак, холос. Худо айтган эди: «Қайғу кунларида Мени чақиргин, Мен сени қутқарурман, сен Мени шарафларсан» (Забур 49:15).
Биз азоб-уқубатларни бошимиздан кечириб, ўта хавфли ҳолатда — темир исканжада бўлганимизда, Худо бизнинг эҳтиёжларимизни кўришига, нажот сўраб қилган илтижомизни эшитишига ишонч ҳосил қилганимиз бизга тасалли бермайдими?! «Эгам юксакдаги муқаддас маконидан қаради, Осмондан заминга назар ташлади. Асирларнинг ноласига қулоқ солай, деб, Ўлимга макъум бўлганларни қутқарай, деб» (Забур 101:20–21). Чорасизлик ва умидсизлик гирдобидан Худонинг қўли бизга нажот бериб олиб чиқишини билишимиз яхши эмасми (қаранг: Забур 24:15)?! Қайси биримиз бунга муҳтож эмасмиз?!
Агар эрингиз ўз эҳтиёжларини эътироф этшшга қодир бўлмаса, унга ёрдам беринг, чунки баъзи эркаклар чинакамига умидсизликка тушадилар, хотиннинг ибодати эса уни халос қилиш учун талаб этиладиган қурол бўлиши мумкин. Сиз Нажоткорга, эримни ҳамма тобеликлардан халос қилгин, деб ибодат қилишингиз мумкин. Эрингизнинг йўлини боғлаб, ўзига жалб қилишга интилаётган душманга қарши мустахкам туришингиз мумкин. Ҳаворий бизга шундай ўгит беради: «Шундай қилиб, Масиҳ бизга берган эркинликни маҳкам тутинглар, қайтадан қуллик бўйинтуруғини тақманглар» (Гал. 5:1). Менга маълум бўлган барқарор ҳамма усуллардан энг самарадори битта — ўзим ва эрим учун ибодат қилиб, қилаётган ишларимни Худо билан тўла қуролланган ҳолда ўрашдир. Мана, менинг ибодатим:
Ибодат
Эй Худойим, Сен: «Қайғу кунларида Мени чақирганингизда, Мен сизларни қутқараман», деб айтган эдинг (қаранг: Забур 49:15). Мен Сенга илтижо қилиб, ҳозир чақиряпман: уни занжирбанд қилиб турган васвасалар (васвасаларнинг номини айтинг)дан эримни халос қилгин. Тезда унга ёрдамга кел, унга қалъа, бошпана ва қоя бўл (қаранг: Забур 30:3), уни ғанимнинг қўлидан халос қил (қаранг: Забур 30:16).
Унга ёрдам бер, токи у ўзининг шаккоклигини кўра олсин, Сенга илтижо қилиб ёрдам сўрасин. Агар ибодатдан кейиноқ унга нажот келмаса, унинг умидсизланишига йўл қўйма, Сен унинг ҳаётида яхши иш бошлаганингга ва Ўзинг охирига етказишингга унда ишонч ҳосил қил (қаранг: Филип. 1:6). Сен, эй, Раббий, энг умидсиз ҳолатларда ҳам ўзгартиришга қодир эканингга уни ишонтиргин.
Унга «бизнинг курашимиз ўткинчи башарга қарши эмас, балки ёамовий оламдаги ёвуз руҳий кучларга, ҳокимлару ҳокимиятларга, бу қоронғи дунёни бошқараётган руҳий ҳукмронларга қарши» (Эфес. 6:12) лигини тушунишига ёрдам бер. У Раббийдан қувват олиши учун, Худо билан тўла қуролланган ҳолда ўраниши учун, ёвузлик кунида иблиснинг васвасаларига қарши туриши учун ибодат қиламан. У ёмон кунда қаршилик кўрсата олиши учун Худонинг қурол-аслаҳаларини кўтарсин, токи бутун тадбиркорлик билан иш тутиб, ўрнидан тура олсин. Белини ҳақиқат камари билан боғлаб, кўксига солиҳлик совутини тақсин. Тинчлик Хушхабарини ёйиш учун оёғига илдамлик пойабзалини кийсин. Бунинг устига имон қалқонини қўлга олсин, у билан ёвуз шайтоннинг қиздирилган ҳамма ўқларини ўчира олади. Шунингдек, нажот дубулғасини кийсин, Худо каломи бўлган Руҳнинг қиличини кўтарсин. Ҳар турли дуо ва ёлворишлар билан, Муқаддас Руҳ илҳоми билан ҳар доим ибодат қилсин. Ибодатда ҳушёр ва саботли бўлиб, барча Худонинг азизлари учун илтижо қилсин (қаранг: Эфес 6:13–18).
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Эгам — менинг қоям, қалъам, қутқарувчимдир. Худодир менинг қоям, Ундан паноҳ топаман. Удир менинг қалқоним, қудратли қуролим, қўрғоним. Эгамга илтижо қиламан, Ғанимларимдан У мени халос қилади. Эгамизга ҳамду санолар!
Забур 17:3–4
Эгам айтар: «Мени севганни қутқарурман, Менга умид боғлаганни ҳимоя қилурман.
Забур 90:14
Эгам юқоридан қўл узатиб, мени тутди, Азим сувлардан мени чиқариб олди. Мени кучли ғанимларим қўлидан, Мендан нафратланган ёвларимдан қутқарди, Чунки улар мендан кучли эдилар. Улар қора кунимда менга қарши турдилар, Аммо Эгам менга таянч бўлди. Мени озодликка чиқариб қўйди, Мендан мамнун бўлиб, нажот берди.
Забур 17:17–20
Жонимни ўлимдан қутқариб қолдинг, Оёғимни қоқилишдан сақладинг. Шу боис юрарман Сенинг олдингда, Ҳаёт нурин сочган ёруғлигингда.
Забур 55:14
Худованднинг Руҳи Менга ёр. У Мени муқаддас мой-ла мойлади. Бечораларга мужда етказмоқ учун, Дилабгорларга шифо бермоқ учун, Асирга: озод бўлгил, Басирга: очилсин кўзинг, демоқ-чун, Мазлумга эркинликни эълон этиб
Лука 4:18
27-БОБ
УНИНГ ИТОАТКОРЛИГИ
Лиза бир нарсадан жуда хавотирда эди: унинг эри Жонатан, ўзи имонда ўсгани сингари руҳан ўсмаган эди. Ўша пайтда унинг Худо билан муносабатлари кундан-кунга мустаҳкамланиб борарди. Эрининг Худо билан алоқаси эса фақат зыаифлашиб борарди. Эрининг «турғун ҳолати» Лизани умидсизликка туширарди, чунки Лиза доимо биргаликда руҳан ўсишни, ҳаётларининг бу муҳим қатламида биргаликда иштирок этишни орзу қиларди. Лизани оиладаги руҳий оғир юк жалб қила олмасди. Аммо унинг Жонатан билан гаплашишга қилган ҳамма ҳаракатлари қаттиқ қаршиликка дуч келаверди, Жонатан доим: «Ишда кўп оғирлик менга тушяпти, шунинг учун Худо билан мулоқот қилишга ва Худонинг каломини ўқишга вақт қолмаяпти», деб ўзини оқларди. Бундан ташқари, у кўпинча ҳафтанинг охирида сафарга кетар ва оиласи билан бирга жамоатга бормасди.
Аммо Луизани кўпроқ хавотирга солган нарса шу бўлдики, Жонатан бу борада асло ташвиш қилмасди. Жонатан ишда ўз вазифасини етарли уддалай олмасдан муаммолар бошлангунча бу аҳвол давом этаверди. Унинг ҳолати тобора руҳий зарбага яқинлашиб борар, қуввати кетиб, бу оғирликни кўтариб боришга қийналарди. Лиза билардики, агар Жонатан Худо билан кундалик мулоқот ва руҳий куч орттириш ўртасида алоқани кўрганда эди, унинг ҳаёти яхши томонга ўзгарган бўларди. Эри унинг гапига қулоқ солишни истамаслигини ҳам биларди.
Худо Жонатанни итоаткорликка даъват қилганини Лиза тушунган бўлса ҳам, Лиза сукут сақлашга қарор қилди. Ҳар куни эри билан гап талашиш ўрнига Худюдан, эримни Ўзингнинг Руҳинг билан тўлдиргин, деб сўрарди. Бир неча ой ибодат билан ўтди, аммо ўзгариш кўринмасди. Ниҳоят, бир куни эрталаб Жонатан хотиржамгина шундай деди: «Бугун офисга сал эртароқ бораман, иш бошлангунча Худо билан ёлғиз қолмоқчиман».
Лиза индамай Худога шукр билдирди.
Бир неча мартани ҳисобга олмаганда, ўшандан буён Жонатан Муқаддас Китобни ўқиш ва ибодат қилишга улгуриш учун офисга одатдагидан эртароқ боради. Бу воқеа икки йил олдин бўлган эди, бугун эса руҳий интизом унинг ҳаётининг бошқа томонларига ҳам таъсирини кўрсатмоқда: жисмоний машқлар билан шуғулланади, тартиб билан овқатланиб, ортиқча оғирликни йўқотди, илгари эса бу тўғрида фақат орзу қиларди, холос. Умуман, у янги ҳаётий шароитда ўзини тутиб олди. Худодан бошқа ким ҳам бундай қила оларди?!
Агар эрингиз нотўғри йўлдан кетаётганини кўрсангиз, бу тўғрида гапиришингиз керакми? Агар керак бўлса, қай шаклда ва қачон? Тажрибам кўрсатадики, бу муаммо ҳақида аввало Худога айтиш тўғри бўлади, ҳаммасини У Ўз тарозисида ўлчаб кўрёин. Балки Лиза билан юз берганидай, Худо сизни тинчлантириб, ибодат қилишга даъват этар, балки бу мавзуда эрингиз билан гаплашиш зарурлигини сизга кўрсатар. Агарда эрингиз билан гаплашишдан олдин ибодат қилган бўлсангиз, у сизнинг сўзларингиз орқали Худонинг овозини эшитади. Эрингизни «эговлаш»нинг кераги йўқ — бундай ҳолда сукут сақлаган маъқул, акс ҳолда иш ёмонлашиши мумкин. «Эримнинг кўзлари очилиб, ҳақиқатни кўрсин, қалби менинг маслаҳатларимга ва тавсияларимга қараганда, ҳақиқатга кўпроқ очилсин», деб ибодат қилинг. У доимо Худонинг амрларига риоя қилиб юриши учун сиз ибодат қилишингиз ва тўғри юриш-туришига руҳлантиришингиз мумкин. Аммо фақат Худо унга ҳал қилувчи таъсирни кўрсатади.
Биронта одам, агар у итоат қилишни ўрганмаган бўлса, Худо у учун тайёрлаб қўйган фаровонликка етиша олмайди. Ҳар доим Ўз ниятини аниқ ифодалаган Исо шундай деган эди: «Агар сен абадий ҳаётга кирмоқчи бўлсанг, амрларга риоя қил» (Матто 19:17). Худога итоаткорлик ва Унга маъқул ишларни қилишга ишончдан бошқа ҳеч нарса одамга хотиржамлик олиб кела олмайди. Агар эрингиз Худонинг амрларига ва йўлларига содиқ бўлса, Илоҳий калом эрингизга меҳрибонлик ваъда қилади (қаранг: Забур 24:6–10); Илоҳий калом унга тинчлик (қаранг: Забур 36:37), бахт (қаранг: Ҳикмат. 29:18), фаровонлиъ (қаранг: Ҳикмат. 21:5), марҳамат (қаранг: Лука 11:28) ва ҳаёт (қаранг: Ҳикмат. 21:21) ваъда қилади. Итоатсизлик эса оғир оқибатларга — (қаранг: Ҳикмат. 15:10), ибодат эшитилмай қолишига (қаранг: Ҳикмат. 28:9) ва Худо Шоҳлигидаги абадий ҳаётдан маҳрум бўлшшга (қаранг: 1 Кор. 6:9) олиб келади.
Итоаткорликда юриш — фақат Худонинг хоҳиш-иродасинигина бажариш эмас, балки Унинг аниқ ўгитларини ижро этиш ҳамдир. Масалан, Худо эрингизга, дам ол, деб амр берса, аммо эрингиз бўйсунмаса, бу ҳам итоатсизликдир. Агар Худо эрингизга қандайдир ишни қолдиришни амр этсаю аммо у ўзича ишни давом эттираверса, бу ҳам итоатсизликдир. Агар Худо кўчиб ўтишни амр қилган бўлсаю эрингиз итоат этмаса, бу ҳам итоатсизликдир.
Худонинг амрларини ижро этадиган одам ўз уйини тош устига қуради. Уйни селу тўфонлар босса ҳам, унинг уйи қуламайди (қаранг: Матто 7:24–27). Ахир, эрингиз қураётган уй итоатсизлик туфайли қулашини сиз истамайсиз-ку. Сиз унинг устози ёки назоратчиси бўлманг, аммо Худо маъқул топгандан кейиноқ, эрингиз учун ибодат қилишингиз мумкин.
Агарда эрингизнинг ўжар феъли хонадонингизга бахтсизлик олиб келадиган бўлса, билингки, Худо сизнинг итоаткорлигингизни қадрлайди ва ҳалок бўлишингизга йўл қўймайди. Худо сизга Ўзининг марҳаматини ёғдиради ва йўқотганларингизнинг ўрнини қоплайди. Сиз фақат: «Эримнинг қулоғи доимо Худонинг овозида бўлсин, унда куч, дадиллик пайдо бўлсин», деб ибодат қилишда давом этсангиз бўлди, истак ҳар доим Худонинг хоҳиш-иродаси бўйича амалга ошади.
Ибодат
Эй Худойим, Сен Ўз каломингда: «Юрагида шаккоклик ҳукмронлик қилганларни эшитмайман» (Забур 65:18), деб айтган эдинг. Менинг илтижоларимни эшитгин, ҳаётимдаги шаккокликни, айниқса эримга бўлган муносабатимдаги шаккокликни менга кўрсатгин. Менга кўрсат: уни севаманми, унга заҳримни сочмайманмш, мен унга, Сен рафиқаларга амр берганингдай, хизмат қиламанми? Худойим, менга айт-чи, мен Сенга итоаткорманми, менинг турмуш тарзим Сенга маъқулми? Сенинг олдингда гуноҳларим учун тавба қиляпман, кечиргин, Худойим.
Сенга илтижо қиламан: унга (эрингизнинг исмини айтинг) Ўзингнинг амрларинг бўйича яшаш, Сенинг йўлларингдан юриш истагини инъом қилгин. Унга ниятингни аён қилгин, Сендан келмаган ҳамма нарсаларни унинг ҳаётидан узоқлаштир. Эримнинг ҳар бир фикри, ҳар бир хатти-ҳаракати Сенинг назоратинг остидр бўлсин. Уни олийжаноб ишларга даъват қилгин, одамлар тўғрисида ёмон гапиришни унга таъқиқлагин, у яхшилик қилишига, ҳаётда хотиржам бўлишига, итоаткорлик намунаси бўлишига ёрдам бергин (қаранг: Титус 3:1–2). Ўзини тута билиш, итоаткорлик муҳимлигини тушунишига ёрдам бергин. Уни солиҳлиги учун ва «қўллари поклиги учун» (Забур 17:21) мукофотлагин. Худойим, унга Ўзингнинг йўлларингни кўрсатгин, Сенинг ҳақиқат йўлларинг бўйича юришни ўргатгин, чунки Сен уни қутқарадиган Худосан (қаранг: Забур 24:4–5).
Унинг оғзига ҳамду сано солиб қўй, чунки биз Сенга ибодат қилганимизда, ҳаётимиз ўзгараётганини, Сенинг амрларинг бўйича иш тутиб ва Сенга итоат этиб, Сендан куч-қудрат олаётганимизни тушунамиз. Унга Сенинг хоҳиш-иродангни истайдиган юрак ато қилгин, унинг юраги фақат Сенинг амрларингга мутлақ итоат этиш натижасида келадиган тинчлик билан тўлсин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Ўғлим, сўзларимни унутма, амрларимни юрагингда сақла. Улар умрингга умр қўшади, ҳаётинг тинч бўлади. Абадий севгини асло тарк этма. Бўйнингга маржон қилиб тақиб ол.
Ҳикмат. 3:1-3
Мени «Ё Раббий, ё Раббий» деб чақиргани билан ҳар бир одам Осмон Шоҳлигига киравермайди. Бунга осмондаги Отамнинг иродасини бажо келтирувчигина эришади.
Матто 7:21
Қонундан юз ўгирганнинг ибодати ҳам жирканчлидир.
Ҳикмат. 28:9
Уларга шундай амр берган эдим: «Менга итоат қилсангиз, Мен сизларнинг Худойингиз бўламан. Мен сизларга кўрсатадиган йўлдан юрсангиз барака топасизлар».
Ерм. 7:23
28-БОБ
УНИНГ ЎЗИ ТЎҒРИСИДАГИ ФИКРИ
Нима учун истеъдоди камроқ бўлган одамлар ҳаётда ҳамма соҳада муваффақиятга эришганлари ҳолда, баъзи қобилиятли, истеъдодли одамлар кўпинча «ёпиқ эшиклар»га ва рад жавобига дуч келадилар? Бу тамомила адолатсизликдай бўлиб туюлади. Шубҳасиз, вақт омиллари тўғрисида унутиш керак эмас. Ҳудо ҳамма нарсани вақтида қилади. Биз учун У тайёрлаб қўйган нарсага аста-секин ўзимизни тайёрлаб боради. Агар биз Худонинг ниятини кўра олсак ва бу олтин қоидани ёдимизда тутсак, биз Унинг режалари ижросини хотиржам кута оламиз.
Бу курашда яна бир муҳим омил — одамнинг ўзи тўғрисидаги фикри иштирок этади. Ўзига паст баҳо берадиган одамни доимо унинг хатти-ҳаракати ва бошқа одамлар билан муносабатлари бўйича шубҳалар қийнайди. Ўзига ишонмаслиги ўзига бўлган муносабатга, дўстларга, ҳамкасбларга, ҳатто нотаниш одамларга бўлган муносабатга таъсир этади. Ўзини таҳқирланган деб билгач, шундай бўлиб қолади.
Дэн ҳаётдаги боши берк кўчадан чиқиш йўлларини излаб, қаттиқ умидсизликка тушди: «Мен кимман, нимага керакман, умуман, керакманми?» деб ўзига савол берар, аммо жавоб топа олмасди. Ўзини-ўзи ҳаддан ташқари «ковлайвергандан» кейин хотини Синдига муносабати ҳам мураккаблашди. Синди эрига ёрдам беришга қанчалик ҳаракат қилмасин, Дэн унга қулоқ сюлмасди, чунки Дэн: «Менинг ожизлигимдан, вазиятдан чиқа олмаганимдан куляпти», деб ўйларди. Шунинг учун Дэн хотинининг ҳамма таклифларини қатъий рад қилаверди. Хотини ҳам ўз навбатида уни ишонтириш учун беҳуда ҳаракатларини такрорлайверди. Синди Дэнга таъсир кўрсатиш учун интилгани сари, Дэн ундан шунчалик узоқлашарди. Ниҳоят, Дэн имконсиз вазиятда қолгандан кейин, хотинидан тамомила четлашди.
Бундай муносабат ажралиш билан тугаши мумкинлиги тушунарли. Аммо Синди: «Эрим билан олишишим керак эмас, аксинча, ибодат қилишим керак», деб тушунди. Синди Худодан: «Дэн билан нима юз бераётганини менга кўрсат, чин кўнгилдан унга ёрдам бермоқчи бўлишимга қарамай, душманликнинг сабабини менга аён қил», деб сўради. Худо Синдига, Дэннинг комил эмаслигининг сабаби — отасидан мерос бўлиб ўтган, деб кўрсатди, отаси ҳам бир умр омадсиз бўлиб ўтган эди. Аммо Дэннинг дарди манбаи қандай бўлмасин, Худо ҳамма нарсани ўзгартиришга қодирлигига Синди ишонарди.
Синди: «Худо Дэнни боғлаб турган занжирларни парчалаб, уни Ўзининг ўхшашида қайта яратмагунча, ибодат қилавераман», деб қарор қилди. Синди Худодан: «Дэн Сенинг ўғлинг эканини тушунишига ёрдам бер», деб илтижо қилди. У яна Худодан: «Дэн билан тана бўйича эмас, руҳ бўйича гапиришга мени ўргатгин, токи у менинг сўзларимни танқид сифатида эмас, балки далда сифатида қабул қилсин», деб ибодат қилди.
Синди ўзининг ибодатларига биринчи жавобни бир неча ойлардан кейин олди, аммо бу кескин ўзгариш эди. Дэн хотини қиёфасида ўзига иттифоқчини кўрди. Улар муросага келиб, курашни тўхтатиб, биргаликда ҳаракат қилишга киришдилар. Дэн тез-тез жамоатга борадиган, Муқаддас Китобни янги имон кучи билан ўқийдиган бўлди. Аста-секин у ўзида Худонинг севимли ўғилларидан бирини кўрди ва ўзига нисбатан «жараённинг муваффақиятсиз маҳсули» сифатида қарашни бас қилди. Ўзига берган баҳоси юқорилашган сари, ўзининг ҳақиқий мавқеини аниқроқ тушунгани сари, ўзининг кўзи олдида шунчалик муҳим аҳамиятга эга бўла борди. Унга янги имкониятлар эшиги очила бошлади. Дэн узоқ вақт орзу қилган омад ва эътироф келаётганини ҳис қиларди.
Агар эрингизнинг сизга муносабатини ўзгартириш керак бўлса, сабр қилинг. Узоқ йиллар давомида шаклланган фикрлаш тарзини бир зумда ўзгартириш мумкин эмас. Аммо сиз Худонинг мададига умид қилишингиз мумкин. Худо Илоҳий ҳақиқатни эрингиз эшитишига ҳалақит бериш мақсадида илгариги ёлғон фикрларни тиқиштираётган душманни тор-мор қилишга қодирдир. Сиз сўраганингиздан кейин, Худо эрингизнинг маълум бир муаммолари сабабларини сизга кўрсатади. Яъни ибодат қилаётганингизда қандай ибодат қилиш ъераклигини сизга ўргатади.
Имоним комилки, эркак киши ўз ҳаётида ўрта ёшдаги кризис ривожини аниқ бир ибодат воситасида бартараф қилиши мумкин. Эркак киши 50 ёшга етганда, узоқ йиллар давомида унинг руҳида йиғилиб қолган ҳамма «тошқол (шлак)»лар ундан заҳарли оқим бўлиб қуюлиб туша бошлайди. Гўё илгари бу заҳарли оқимларни босиб турган кўринмас тўғон ёш туфайли тамоман заифлашади. Агар тўғон ёрилиб кетса, шариллаб тушаётган оқим уни узоқларга олиб кетиши мумкин. Бундай оғир пайтда у бардош бера оладими — буниси ўша одамнинг Худода собит бўлишига, ўзида Худонинг тимсолини кўра олишига боғлиқ.
Худо биринчи навбатда бизни Ўзига юз буришга — Унга лойиқ бўлишимизга, Унинг амрларини бажаришимизга, Уни биринчи ўринга қўйишимизга, ўзимизнинг иззат-нафсимизни иккинчи ўринга суришимизга даъват қилади. Биз Худо билан бирлашганимиздан кейин, У бизнинг ҳаётимизда раҳнамолик қила бошлайди: Худо бизга йўл кўрсатади, биз эса фақат Унинг ортидан эргашишимиз керак, холос. Биз Унга қараганимизда, Унинг шуҳратининг нурлари сизда акс этади, Унинг тимсоли бизда муҳрланиб қолади. Биз Худога қаттиқ берилганимизда, ўзимизни йўқотамиз ва ана шунда ҳақиқий нажотга эришамиз. Бундай нажотни биз эрларимизга ҳам истаймиз. 
Эрингиз Худонинг табиатини тушунмагунча, ўзини ҳақиқат нурида кўра олмайди. «Эримга ўзи тўғрисидаги ҳақиқат намоён бўлсин», деб ибодат қилиб Худодан сўранг.
Ибодат
Эй Худойим, эрим (исмини айтинг) Сенинг ўхшашинг бўйича яратилганини кўрсин, деб ибодат қиламан. У Сенинг кўз олдингда ўз қадрини англашига ва Сенинг талабларингга мослашишига ёрдам бер. Сен унга тақдим қилган истеъдодларни кўрсин, буларни қадр-қимматига кўра баҳоласин. У ўзини Сенинг кўзларинг билан кўрсин ва «Мажусийларни Сен ҳукм айладинг, Қабиҳларни қириб ташладинг. Уларнинг номини бир умрга ўчирдинг. Тоабад вайроналар ичра душманимиз ғойиб бўлди, Уларнинг шаҳрини Сен вайрон этдинг, Уларнинг хотираси тамоман ўчди. Лекин Эгам тоабад Ўз тахтида ўтирар, У тахтини ҳукм учун қургандир» (Забур 8:6–7) деб тушунсин. Эримга қарши гапираётган ҳамма овозлар ўчсин, «Сенинг комиллигинг — ўзингнинг муваффақиятинг гарови эмас, балки Меникидир» деб унга айтган овозингни эшитсин.
У «Худонинг сурати ва иззати» (1 Кор. 11:7) эканини, «Ҳар турли ҳукмронлик ва ҳокимиятнинг боши Масиҳ билан алоқада бўлган» (Кол. 2:10) ини ўзига кўрсат. Сен уни рад этмасдан қабул қилишингни ўзига кўрсатгин, унинг бу тўғридаги билими қалбига тинчлик, хотиржамлик туйғусини олиб келсин. Шубҳалар унинг қалбини асир қилиб олмаслиги учун, у ўзини ўзи ортиқча текширишдан халос қил. У Сени қандай бўлсанг, шундайлигингча кўрсин, унинг қалби Масиҳ тимсолининг изларини олиб келсин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Худо азалдан билган кишиларни Ўз Ўғлининг суратига айлантириш учун белгилади, токи Ўғил кўп биродарлар орасида Тўнғич бўлсин.
Рим. 8:29
Худодан қўрқиш йўқ уларнинг кўз ўнгида.
2 Кор. 3:18
Бир-бирингизга ёлғон гапирманглар. Чунки сизлар эски инсонни ёмон одатлари билан бирга ўзингиздан соқит қилдингизлар. Бунинг ўрнига Худони таниб-билиш сари янгиланаётган, Яратувчининг суратига ўхшаб бораётган янги инсонни қабул қилдингизлар.
Кол. 3:9–10
Агар бирор киши каломни тинглаб, ижро этмаса, у ўзининг асл юзини кўзгуда кўрган одамга ўхшаб қолади. Одам ўзига қарадию кетди ва дарҳол қандай эканлигини унутиб юборди. Лекин муқаммал қонунга, Худонинг эрк берувчи Қонунига яқиндан қараб, унга қатъий амал қилган киши, яъни унутувчан тингловчи эмас, балки ишни бажарувчи киши ўз йўлида бахтиёр бўлади.
Ёқуб 1:23–25
Қўзғал, нурларингни соч, эй Қуддус! Сенинг нуринг келди, Худонинг шуҳрати устингда пайдо бўлди.
Ишаё 60:1
29-БОБ
УНИНГ ИШОНЧИ
Мен ҳеч нарсага ишонмайман, деб исботламоқчи бўлган одамнинг гапларини эшитиш менга ҳар доим кулгили бўлиб келган. Бу тўғри эмаслигини мен биламан. Ҳамма одамлар ҳам ишонч билан яшайди, гап уларнинг ишончи кучида. Врач ҳузурига борганингизда, у қўйган диагноз тўғрилигига ишонишни истайсиз, дорихонага рецептни кўрсатганингизда, рецептда ёзилганлар тўғрилигига ишонасиз, ресторанда овқатланаётганингизда, хизмат қилаётган одамлар мени заҳарламайди, деб уларга ишонасиз (тўғри, баъзи ресторанлар бошқаларига қараганда кўпроқ ишончли). Биз ҳар куни ишончнинг у ёки бу даражаси билан юрамиз. Ҳар ким нимагадир ишонади, ҳар кимга Худо маълум «ишонч ўлчови» (қаранг: Рим. 12:3) ни «ажратган».
Нимага ишонишни ўзимиз танлаймиз. Баъзи одамлар ўзларига ишонадилар, баъзилар — ҳукуматга, яна бир хили — ёмонликка, тўртинчи тоифаси яна бир нарсаларга: фанга, газетага, жасоратли меҳнатга, бошқа одамларга ишонадилрр. Баъзилар эса Худога ишонадилар. Мен таниган одамлардан фақат битта аёл ҳеч нарсага ишонмасди, у руҳий касалликлар шифохонасида оламдан ўтди, чунки у ақлдан озган эди. Ишончсиз яшаш мумкин эмас.
Ишончсиз ўлиш ҳам мумкин эмас. Бу ҳаёт чегарасидан ўтганимиздан кейин келажагимиз ишончимизга боғлиқ бўлиб қолади. Агар Исога ишонсангиз, келажагингиз тўғрисида қайғурмасангиз бўлади, чунки «Исо Масиҳни тирилтирган Худонинг Руҳи сизнинг вужудингизда яшаяпти. Агарда Худо Ўз Руҳи қудратида Масиҳни тирилтирган бўлса, У ичингиздаги ўша Руҳ орқали сизнинг фоний баданларингизни ҳам тирилтиражак» (Рим. 8:11). Бошқача айтганда, агар Исони ўликдан тирилтирган Руҳ сизда яшаса, ўша Руҳ Масиҳни тирилтиргандай, сизни ҳам тирилтиради. Ўз келажагига ишонч бугунги ҳаёт тарзимизни белгилайди; келажакдаги абадий ҳаётга ишонч заминий ҳаётимизга ишонч бағишлайди.
Қандай ажойиб фикрлар! Исо кўзи ожизларни шифолаб, шундай деган эди: «Сизнинг ишончингизга яраша бўлсин» (Матто 9:29). Сизда ҳам Худога бўлган ишончингизга муносабатиннизни қайта кўриб чиқиш истаги пайдо бўлмаяптими? Агар шундай бўлса, яхши, чунки бундай ҳолда биз ўз ҳаётимизнинг келиб чиқишига у ёки бу даражада таъсир этишга қодир бўламиз. Ҳаётимиз хоҳиш-иродамиз ихтиёрига топширилиши мумкин эмас, келажагимиз ишончимиз бўйича белгиланади.
Ҳар биримизни вақти-вақти билан шубҳалар эгаллайди. Ҳатто Исо ҳам: «Эй Ота, нега Мени тарк этдинг?» деб сўраган эди. Бу дегани — Исо Худонинг борлигига ёки Худо Унга ёрдамга келишга қодирлигига шубҳа қилган дегани эмас. У, Мени Худо қолдириб кетади, деб кутмаган эди. Одатда, биз Худонинг борлигига ёки бизга ёрдам кўрсатишига шубҳа билдирмаймиз, аммо У бизнинг ҳаётимизга зудлик билан аралашишига шубҳа билдирамиз. Албатта, Худо менинг муаммоларим билан шуғулланиши учун жуда банд, деб мулоҳаза юритамиз. Аммо аслида шундай эмас.
Сизнинг эрингизни шубҳа эгаллаб оладими? Агар шундай бўлса, унинг ишончини мустаҳкамлаш учун сизнинг қилган ибодатларингиз унинг ҳаётида чинакам тўнтариш қилиши мумкин. Агар у Худони билмаган тақдирда ҳам, унинг юрагида ишонч пайдо бўлсин, руҳида хотиржамлик пайдо бўлсин, деб ибодат қилишингиз мумкин. Эрингизнинг ҳаётида Худога ишончи қарам бўлмай, унинг ишончи синдира олмасдан ёки ўзгартира олмасдан ўсиб борадиган бирон нарса йўқ. Исо «Менга ишонганнинг вужудида ҳаётбахш сув дарё бўлиб оқади» (Юҳ. 7:38), деб айтган эди. Ҳар қандай азалий оғриқни, хавотирликни, қўрқувни, лоқайдликни, умидсизликни, ғамгинлик ва шубҳани «ювиб ташлаш» учун бунинг биттаси етарли.
Ибодат
Эй Худойим, Сенга илтижо қиламан: унинг (эрингизнинг исми) Сенга бўлган ишончини шу бугуноқ мустаҳкам қилгин. Сенинг каломингга, ваъдаларингга, йўлларингга ва қудратингга кўпроқ ишониши учун унга ёрдам бер. У Сен билан мулоқот қилишга, Сенинг овозингни эшитишга чанқоқлик сезсин. У Сендан фақат бирон нарсани сўраш билан эмас, балки у Сенинг зоҳир бўлишингдан лаззат олсин. У Сени изласин, ҳамма нарсада Сенга таянсин, Сенинг ортингдан борсин, Сени биринчи ўринга қўйсин, ҳамма ишларида Сени кўриб турсин. Сен: «Имон -эшитишдан, эшитиш эса Масиҳ каломини ваъз этишдан ҳосил бўлади» (Рим. 10:17), деб айтган эдинг. Каломинг билан унинг руҳини шундай тўйдиргинки, у «Худо билан ҳар қандай қийинчиликларни бартараф қила оламан», деб ишонсин (қаранг: Матто 19:26). Сен ваъда қилган нарсангни бажаришингга эримда қатъий ишонч ҳосил қилгин (қаранг: Рим. 4:21). Унинг ишончи ўзига қалқон бўлсин, унинг ишончи шунчалик фаолият кўрсатсинки, эрим ҳатто тоғларни ҳам ўрнидан қўзғатишга қодир бўлсин. Сенинг каломингда: «...солиҳ имон билан тирик» (қаранг: Рим.1:7) деб айтилган. Унинг имон билан тўлиқ ҳаёти Сенга маъқул бўлсин, деб ибодат қиламан. У: «О, нақадар буюкдир сенинг яхшилигинг! Ўзингдан қўрққанларга сақлаб қўйгансан, Сенда паноҳ топганларга ҳадя қиларсан, Ҳамманинг кўз олдида инъом қиларсан» (Забур 30:20), деб тушунсин ва бошқача бўлишига шубҳа қилмасин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Лекин ҳеч шубҳа қилмасдан, имон билан сўрасин. Чунки шубҳа қилувчи киши шамолда тебранган денгиз тўлқинига ўхшайди.
Ёқуб 1:6–8
Лекин ўз еганидан шубҳа қилган киши маҳкумликка йўлиқади, чунки у эътиқод бўйича емаган. Эътиқодга асосланмаган ҳар бир иш эса — гуноҳдир.
Рим. 14:23
Эътиқодсизлигингиз учун! — деди. — Чиндан, сизларга айтаманки: агар бир хантал донидай ишончингиз бўлса-ю, бу тоққа: — Бу ердан у ерга кўч, — деб айтсангизлар, у кўчади. Сизга ҳеч бир нарса имконсиз бўлмайди.
Матто 17:20
Энди яшаётган мен эмас, балки Масиҳ менинг ичимда яшаяпти. Энди танада яшаётганимга келсак, мени севган ва мен учун Ўзини фидо қилган Худонинг Ўғлига бўлган имон билан яшаяпман.
Гал. 2:20
Раббимиз Исо Масиҳга бўлган имонимизни инобатга олиб, Худо бизни оқлади ва биз билан сулҳ тузди.
Рим. 5:1
30-БОБ
УНИНГ КЕЛАЖАГИ
Инсон ўзининг мавжудлиги моҳиятини билиши ва мақсадини кўра олиши лозим. Акс ҳолда биз бир умр, адашган одамлардай, мақсадсиз сандирақлаб юрамиз, ҳаёт бизга бемазмун туюлади, биз аста-секинлик билан тугаб борамиз. «Халқ юқоридан ваҳийсиз тийиқсиз бўлар...» (қаранг: Забур 29:18).
Ўз келажагини англаш — ҳаётида яқинлашиб келаётган воқеаларнинг тафсилотларини билиш дегани эмас. Бу ўринда аниқроғи — ўз вазифангизни тушуниб, келажагингиз порлоқ эканига ишонишингиз тахмин қилинади.
Аммо ҳамма одамлар ҳам бундай келажакни кўриш қобилиятига эга эмас. Айтиш мумкинки, келажагини кўра олмайдиганлар аста-секин ўлиб боради. Аммо бу хусусият бор одамлар ҳам вақти-вақти билан буни йўқотиб туради. Ҳатто энг руҳан етук одам ҳам толиқади, умидсиз аҳволга тушади, Худодан узоқлашади, мўлжални йўқотади, ўзини ва келажагиэи тушуна олмайдиган бўлиб қолади. У ҳаётининг чинакам мақсадини йўқотиши, саросимага, умидсизликка тушиши мумкин. Одам умидни йўқотиб, ўзи тўғрисида ҳақиқатни унутиб, ўз аҳволини тўғри тушунишдан маҳрум бўлиб, ўз келажаги тўғрисида ёлғонга ишона бошлайди. «Ваҳий камлиги учун Менинг халқим қириб ташланади» (Ос. 4:6).
Худо бизга, ёлғон гапираётган овозга қулоқ солманглар, деб амр беради. Чунки ёлғон «Худонинг оғзидан эмас, балки ўз қалбидаги орзуларни гапиради» (Ерм. 23:16). Умид ва хурсандчилик йўқ келажак тўғрисидаги ҳар қандай фикрлар — Худодан эмас (қаранг: Ерм. 29:11). Аммо Худо йўқотилган умидни қайта тиклаши, йўқотилган орзуларни қайтариб бериши мумкин. Ёлғон ва умидсизликни енгиш ва ваъда қилинган келажакка ишонч бағишлаш учун Унинг қудрати етарли. Бу мақсадга эришишнинг воситаси — ибодатдир. 
Эрим шундай деб айтган эди: «Сенинг ибодатларингнинг кучини Лос-Анжелосдан Нашвилга кўчиб борганимизда аниқ ҳис қилган эдим». Ўша пайтда ўзимиз учун қадрдон бўлиб қолган одамлар билан хайрлашиш, ҳаммасини бошидан бошлаш бизга жуда оғир бўлган эди. Худога кўпроқ ишонишни ўрганганимизни айтмаганда ҳам, кўп нарса таваккал бўлган эди. Бундан кейин бизга нима бўлишини билмас эдик, аммо Худонинг амри бўйича иш юритаётганимизга ишонч ҳосил қилиб, Унинг раҳнамолиги остида бехатар бўлишимизга ишонардик. Майкл Худо берган келажакдан умидини узмасин, деб у учун ибодат қилардим. Кўнгилсиз ҳолатлар туфайли уни руҳий етуклик тарк этган пайтда, менинг ибодатларим, унинг эътироф этишича, қайтадан руҳий етукликни эгаллашига ёрдам берган.
Биз шуни ёдда тутишимиз керакки, Ота-Худо Ўз васиятини тузиб, бу мулкини Ўз болалари ўртасида тенг тақсимлаган. Унга тегишли бўлган ҳамма нарса бизга ҳам тегишлидир, чунки биз «Худонинг қут-баракаларидан мерос улуши олувчилармиз... Масиҳнинг вюрисларимиз» (қаранг: Рим. 8:17). Мен бу васиятнинг нусхасини ўқиб чиқиб, Худо биз учун нимани сақлаётганини ҳатто тасаввур ҳам қила олмаслигимизни биламан: «Кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган, инсон ақли бовар қилмаган нарсаларни Худо Ўзини севганларга муҳайё қилган» (1 Кор. 2:9). У «бенуқсонлар яхшиликни мерос қилиб оладилар» деб ваъда қилади (Ҳикмат. 28:10). У: «Сизга ваъда қилган керакли нарсаларим фақат бу ҳаётда эмас, балки самовий мероснинг энг қимматбаҳо қисми сизларни ўлимингиздан кейин кутади», деб ваъда қилади. Биз Худо билан бирга бўладиган жойда муҳтожлигимиз ҳам, истагимиз ҳам бўлмайди.
Агар эрингизнинг эътибори кундалик оворагарчиликлар билан банд бўлиб қолса, ўз келажагини кўрмаса, у кўзларини осмонга тикиши учун сизнинг ибодатингиз ёрдам беради. Унинг келажаги Худода мужассамлашганини, унинг ҳаёти эса бу келажакка йўл эканини сизнинг ибодатларингиз унга намоён қилади (қаранг: 1 Кор. 9:24). Эрингиз ҳаёт сўқмоқлари бўйлаб юриб, ўзининг фикрларига таяниб, натижада йўл сўнгида мукофотдан маҳрум бўлишини истайсизми? Йўқ, эрингиз нарсаларга Худонинг кўзи билан қарашини истайсиз.
Биз ўз келажагимизни билмаслигимизни Худо истамайди, Аммо биз Уни билишимизни истайди. Худо бизни келажакка қадамба-қадам олиб боришига ишонишимизни Ўзи истайди. Худонинг қўлини кврашимиз учун янги қадам ташлашимиздан олдин Унинг иштирокини қидиришимиз зарур. «Худони изловчилар ҳамма нарсани идрок қиладилар» (Ҳикмат. 28:5). Унинг жавобларини эшитишимиз учун, имкон қадар Унга яқинроқ бўлишимиз керак. Худо идрок беради, шунинг учун эрим нигоҳини Унга қаратсин, Ундан жавоб кутсин, ибодат қилинг. Чунки келажакда унинг бахтига гаров фақат Худодадир.
Ибодат
Эй Худойим, Сендан сўрайман: унга (эрингизнинг исми) ўз вазифасини тўғри тушунишига ёрдам бергин. Сен унга фақат яхшилик қилишни исташингни, келажак ва умид беришни исташингни кўришига ёрдам бер (қаранг: Ерм. 29:11). Ниятингни унга намоён қилгин, ҳамма нарсада Сенга маъқул бўлиб, ҳар қандай яхши ишларда яхши самара келтириб ва Сени билишда ўсиб, ҳаётда Сен билан бирга юришга лойиқ бўлиши учун унга донолик ва руҳий кўра олиш қобилиятини бергин (қаранг: Кол. 1:9–10). Муқаддас Руҳ унга йўл кўрсатиб, ҳар қандай шубҳа ва қўрқувлардан халос қилсин. Унга ҳар куни Сенда мустаҳкам бўлишни ўргатгин, токи у «инсонларга имконсиз нарса Худога шмкони бор» (қаранг: Лука 18:27) эканини билиб, ўз орзу-истакларини Сенга очсин. Ўз мақсадингни намоён қил, унга шундай яшашни ўргатгинки, унинг ҳаёти келажакда қадрли бўлсин.
У умр бўйи Сенга ғайрат билан хизмат қилсин, деб ибодат қиламан. Унга ёрдам бер: у ҳаётда ўз мақсадини кўрсин, унда келажакка умид уйғотгин, чунки «умидимиз жон лангаридай ишончли ва мустахкамдир...» (Ибр. 6:19). Унга «юраги хоҳиш билдирган нарсани» (Забур 20:3) ва «Сенинг исмингдан қўрқадиган меросни» (Забур 60:60) бер. Уни ўз уйингда ўтқазгин, токи у Сенинг ҳовлингда гулласин, униб-ўсиб, кексайганда ҳам яхши самара олиб келсин (қаранг: 91:14–15). У Сен билан бирлашиш учун бу оламни тарк этиб кетаётганда, абадий ҳаётга бўлган унинг мустаҳкам ишончи бу йўлни равон, безарар қилсин, тинчлик ва шодлик ҳамроҳ бўлсин. Ўша кунгача у Сенда бор бўлган келажакка мустаҳкам ишончни сақласин.
Муқаддас Китобдан сизнинг ибодатларингизни таъсирчан қиладиган оятлар
Чунки сизлар учун тузган режаларимни аниқ биламан. Ушбу режаларим сизларга ёмонлик эмас, яхшилик олиб келади, ёруғ келажагу умид беради.
Ерм. 29:11
Айбсизга эътибор бер, кузат софдилни, Бордир истиқболи тинчликпарварнинг. Гуноҳкорларнинг ҳаммаси қирилиб битур, Фосиқнинг келажаги ўлим билан тугайдур.
Забур 36:37–38
Эгамизнинг уйига ўтқазилган улар, Худойимизнинг ҳовлисида улар яшнайдилар. Кексаликда ҳам ҳамон ҳосил берарлар, Ям-яшил, навқирон бўлиб турарлар. «Худо тўғридир!» деб эълон қилади улар, У менинг қоямдир, Унда ноҳақлик йўқдир.
Забур 91:14–16
Бир нарсани Эгамдан сўраганман, Ундан истаганим битта нарсадир: Эгамнинг уйида тоабад яшай, Токи Эгамнинг жамолин кўрай, Токи Уни Маъбаддан излай.
Забур 26:4
Келажагинг учун умид бор болаларинг ўз юртига қайтиб келгайлар. Мен, Эгангиз, шундай дедим.
Ерм. 31:17